Padabhājanīyavaṇṇanā
199. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yasmā heṭṭhā padabhājanīyamhi ‘‘ jhānaṃ vimokkhaṃ samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ … pe … suññāgāre abhiratī ’’ ti evaṃ saṃkhitteneva uttarimanussadhammo dassito , na vitthārena āpattiṃ āropetvā tanti ṭhapitā .
Saṅkhepadassite ca atthe na sabbe sabbākārena nayaṃ gahetuṃ sakkonti , tasmā sabbākārena nayaggahaṇatthaṃ puna tadeva padabhājanaṃ mātikāṭhāne ṭhapetvā vitthārato uttarimanussadhammaṃ dassetvā āpattibhedaṃ dassetukāmo ‘‘ jhānanti paṭhamaṃ jhānaṃ , dutiyaṃ jhānan ’’ tiādimāha .
Tattha paṭhamajjhānādīhi mettājhānādīnipi asubhajjhānādīnipi ānāpānassatisamādhijjhānampi lokiyajjhānampi lokuttarajjhānampi saṅgahitameva .
Tasmā ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjintipi … pe … catutthaṃ jjhānaṃ , mettājhānaṃ , upekkhājhānaṃ asubhajjhānaṃ ānāpānassatisamādhijjhānaṃ
M2.85 , lokiyajjhānaṃ , lokuttarajjhānaṃ samāpajjin ’’ tipi bhaṇanto pārājikova hotīti veditabbo .Suṭṭhu
V2.77 mutto vividhehi vā kilesehi muttoti vimokkho .So panāyaṃ rāgadosamohehi suññattā suññato .
Rāgadosamohanimittehi animittattā animitto .
Rāgadosamohapaṇidhīnaṃ abhāvato appaṇihitoti vuccati .
Cittaṃ samaṃ ādahati ārammaṇe ṭhapetīti samādhi .
Ariyehi samāpajjitabbato samāpatti .
Sesamettha vuttanayameva .
Ettha ca vimokkhattikena ca samādhittikena ca ariyamaggova
P2.494 vutto .Samāpattittikena pana phalasamāpatti .
Tesu yaṃkiñci ekampi padaṃ gahetvā ‘‘ ahaṃ imassa lābhīmhī ’’ ti bhaṇanto pārājikova hoti .
Tisso vijjāti pubbenivāsānussati , dibbacakkhu , āsavānaṃ khaye ñāṇanti .
Tattha ekissāpi nāmaṃ gahetvā ‘‘ ahaṃ imissā vijjāya lābhīmhī ’’ ti bhaṇanto pārājiko hoti .
Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ vijjānaṃ lābhīmhī ’ ti bhaṇantopi ‘ tissannaṃ vijjānaṃ lābhīmhī ’ ti bhaṇantopi pārājiko vā ’’ ti vuttaṃ .
Maggabhāvanāpadabhājane vuttā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammā maggasampayuttā lokuttarāva idhādhippetā .
Tasmā lokuttarānaṃ satipaṭṭhānānaṃ sammappadhānānaṃ iddhipādānaṃ indriyānaṃ balānaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa lābhīmhīti vadato pārājikanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Mahāpaccariyā dīsu pana ‘‘ satipaṭṭhānānaṃ lābhīmhī ’ ti evaṃ ekekakoṭṭhāsavasenāpi ‘ kāyānupassanāsatipaṭṭhānassa lābhīmhī ’ ti evaṃ tattha ekekadhammavasenāpi vadato pārājikamevā ’’ ti vuttaṃ tampi sameti .
Kasmā ?
Maggakkhaṇuppanneyeva sandhāya vuttattā .
Phalasacchikiriyāyapi ekekaphalavasena pārājikaṃ veditabbaṃ .
Rāgassa pahānan tiādittike kilesappahānameva vuttaṃ .
Taṃ pana yasmā maggena vinā natthi , tatiyamaggena hi kāmarāgadosānaṃ pahānaṃ , catutthena mohassa , tasmā ‘‘ rāgo me pahīno ’’ tiādīni vadatopi pārājikaṃ vuttaṃ .
Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatātiādittike lokuttaracittameva vuttaṃ .
Tasmā ‘‘ rāgā me cittaṃ vinīvaraṇan ’’ tiādīni vadatopi pārājikameva .
Suññāgārapadabhājane
M2.86 pana yasmā jhānena aghaṭetvā ‘‘ suññāgāre abhiramāmī ’’ ti vacanamattena pārājikaṃ nādhippetaṃ , tasmā ‘‘ paṭhamena jhānena suññāgāre abhiratī ’’ tiādi vuttaṃ .Tasmā yo jhānena ghaṭetvā ‘‘ iminā
P2.495 nāma jhānena suññāgāre abhiramāmī ’’ ti vadati , ayameva pārājiko hotīti veditabbo .Yā
V2.78 ca ‘‘ ñāṇan ’’ ti imassa padabhājane ambaṭṭhasuttā dīsu ( dī . ni .1.254 ādayo ) vuttāsu aṭṭhasu vijjāsu vipassanāñāṇamanomayiddhiiddhividhadibbasotacetopariyañāṇabhedā pañca vijjā na āgatā , tāsu ekā vipassanāva pārājikavatthu na hoti , sesā hontīti veditabbā .Tasmā ‘‘ vipassanāya lābhīmhī ’’ tipi ‘‘ vipassanāñāṇassa lābhīmhī ’’ tipi vadato pārājikaṃ natthi .
Phussadevatthero pana bhaṇati –
‘‘ itarāpi catasso vijjā ñāṇena aghaṭitā pārājikavatthū na honti .
Tasmā ‘ manomayassa lābhīmhi , iddhividhassa , dibbāya sotadhātuyā , cetopariyassa lābhīmhī ’ ti vadatopi pārājikaṃ natthī ’’ ti .
Taṃ tassa antevāsikeheva paṭikkhittaṃ –
‘‘ ācariyo na ābhidhammiko bhummantaraṃ na jānāti , abhiññā nāma catutthajjhānapādakova mahaggatadhammo , jhāneneva ijjhati .
Tasmā manomayassa lābhīmhī ’ ti vā ‘ manomayañāṇassa lābhīmhī ’ ti vā yathā vā tathā vā vadatu pārājikamevā ’’ ti .
Ettha ca kiñcāpi nibbānaṃ pāḷiyā anāgataṃ , atha kho ‘‘ nibbānaṃ me pattan ’’ ti vā ‘‘ sacchikatan ’’ ti vā vadato pārājikameva .
Kasmā ?
Nibbānassa nibbattitalokuttarattā .
Tathā ‘‘ cattāri saccāni paṭivijjhiṃ paṭividdhāni mayā ’’ ti vadatopi pārājikameva .
Kasmā ?
Saccappaṭivedhoti hi maggassa pariyāyavacanaṃ .
Yasmā pana ‘‘ tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti , kriyato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti , atthapaṭisambhidā etesu ceva uppajjati , catūsu maggesu catūsu phalesu ca uppajjatī ’’ ti vibhaṅge ( vibha .746) vuttaṃ .
Tasmā ‘‘ dhammapaṭisambhidāya lābhīmhī ’’ ti vā ,‘‘ nirutti … pe … paṭibhānapaṭisambhidāya
P2.496 lābhīmhī ’’ ti vā ‘‘ lokiyaatthapaṭisambhidāya lābhīmhī ’’ ti vā vuttepi pārājikaṃ natthi .‘‘ Paṭisambhidānaṃ lābhīmhī ’’ ti vutte na tāva sīsaṃ otarati .
‘‘ Lokuttaraatthapaṭisambhidāya lābhīmhī ’’ ti vutte pana pārājikaṃ hoti .
Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana atthapaṭisambhidāppattomhīti avisesenāpi vadato
M2.87 pārājikaṃ vuttaṃ .Kurundiyampi ‘‘ na muccatī ’’ ti vuttaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ ettāvatā pārājikaṃ natthi , ettāvatā sīsaṃ na otarati , ettāvatā na pārājikan ’’ ti vicāritattā na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātunti .
‘‘ Nirodhasamāpattiṃ samāpajjāmī ’’ ti vā ‘‘ lābhīmhāhaṃ tassā ’’ ti vā vadatopi pārājikaṃ natthi .
Kasmā ?
Nirodhasamāpattiyā neva lokiyattā na lokuttarattāti .
Sace panassa evaṃ hoti –
‘‘ nirodhaṃ nāma anāgāmī vā khīṇāsavo vā samāpajjati , tesaṃ maṃ aññataroti jānissatī ’’ ti byākaroti , so ca naṃ tathā jānāti , pārājikanti mahāpaccarisaṅkhepaṭṭhakathāsu vuttaṃ .
Taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
‘‘ Atītabhave
V2.79 kassapasammāsambuddhakāle sotāpannomhī ’’ ti vadatopi pārājikaṃ natthi .Atītakkhandhānañhi parāmaṭṭhattā sīsaṃ na otaratīti .
Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ atīte aṭṭhasamāpattilābhīmhī ’’ ti vadato pārājikaṃ natthi , kuppadhammattā idha pana ‘‘ atthi akuppadhammattāti keci vadantī ’’ ti vuttaṃ .
Tampi tattheva ‘‘ atītattabhāvaṃ sandhāya kathentassa pārājikaṃ na hoti , paccuppannattabhāvaṃ sandhāya kathentasseva hotī ’’ ti paṭikkhittaṃ .