3. Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā
618. Tena samayenāti bhesajjasikkhāpadaṃ .
Tattha attho , bhanteti rājā bhikkhū uyyuttappayutte therassa leṇatthāya pabbhāraṃ sodhente disvā ārāmikaṃ dātukāmo pucchi .
619-21.
Pāṭiyekkoti visuṃ eko .
Mālākiteti katamāle mālādhare , kusumamālāpaṭimaṇḍiteti attho .
Tiṇaṇḍupakanti tiṇacumbaṭakaṃ .
Paṭimuñcīti ṭhapesi .
Sā ahosi suvaṇṇamālāti dārikāya sīse ṭhapitamattāyeva therassa adhiṭṭhānavasena suvaṇṇapadumamālā ahosi .
Tañhi tiṇaṇḍupakaṃ sīse ṭhapitamattameva ‘‘ suvaṇṇamālā hotū ’’ ti thero adhiṭṭhāsi .
Dutiyampi kho … pe ….
Tenupasaṅkamīti dutiyadivaseyeva upasaṅkami .
Suvaṇṇanti
M2.289 adhimuccīti ‘‘ sovaṇṇamayo hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi .Pañcannaṃ bhesajjānan ti sappiādīnaṃ .
Bāhulikāti
P3.710 paccayabāhulikatāya paṭipannā .Kolambepi ghaṭepī tiettha kolambā nāma mahāmukhacāṭiyo vuccanti .
Olīnavilīnānīti heṭṭhā ca ubhatopassesu ca gaḷitāni .
Okiṇṇavikiṇṇāti sappiādīnaṃ gandhena bhūmiṃ khanantehi okiṇṇā , bhittiyo khanantehi upari sañcarantehi ca vikiṇṇā .
Antokoṭṭhāgārikāti abbhantare saṃvihitakoṭṭhāgārā .
622. Paṭisāyanīyānīti paṭisāyitabbāni , paribhuñjitabbānīti attho .
Bhesajjānīti bhesajjakiccaṃ karontu vā mā vā , evaṃ laddhavohārāni .
‘‘ Gosappī ’’ tiādīhi loke pākaṭaṃ dassetvā ‘‘ yesaṃ maṃsaṃ kappatī ’’ ti iminā aññesampi migarohitasasādīnaṃ sappiṃ saṅgahetvā dassesi .
Yesañhi khīraṃ atthi , sappipi tesaṃ atthiyeva , taṃ pana sulabhaṃ vā hotu dullabhaṃ vā , asammohatthaṃ vuttaṃ .
Evaṃ navanītampi .
Sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānīti sannidhiṃ katvā nidahitvā paribhuñjitabbāni .
Kathaṃ ?
Pāḷiyā āgatasappiādīsu sappi tāva purebhattaṃ paṭiggahitaṃ tadahupurebhattaṃ sāmisampi nirāmisampi
V2.262 paribhuñjituṃ vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisaṃ paribhuñjitabbaṃ .Sattāhātikkame sace ekabhājane ṭhapitaṃ , ekaṃ nissaggiyaṃ .
Sace bahūsu vatthugaṇanāya nissaggiyāni , pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati .
Purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā uggahitakaṃ katvā nikkhittaṃ ajjhoharituṃ na vaṭṭati ;
abbhañjanādīsu upanetabbaṃ .
Sattāhātikkamepi anāpatti , anajjhoharaṇīyataṃ āpannattā .
‘‘ Paṭisāyanīyānī ’’ ti hi vuttaṃ .
Sace anupasampanno purebhattaṃ paṭiggahitanavanītena sappiṃ katvā deti , purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati .
Sace sayaṃ karoti , sattāhampi nirāmisameva vaṭṭati .
Pacchābhattaṃ paṭiggahitanavanītena pana yena kenaci katasappi sattāhampi nirāmisameva vaṭṭati .
Uggahitakena kate pubbe vuttasuddhasappinayeneva vinicchayo veditabbo .
Purebhattaṃ paṭiggahitakhīrena vā dadhinā vā katasappi
P3.711 anupasampannena kataṃ sāmisampi tadahupurebhattaṃ vaṭṭati .Sayaṃkataṃ nirāmisameva vaṭṭati
M2.290 .Navanītaṃ tāpentassa hi sāmaṃpāko na hoti , sāmaṃpakkena pana tena saddhiṃ āmisaṃ na vaṭṭati .
Pacchābhattato paṭṭhāya ca na vaṭṭatiyeva .
Sattāhātikkamepi anāpatti , savatthukassa paṭiggahitattā ,‘‘ tāni paṭiggahetvā ’’ ti hi vuttaṃ .
Pacchābhattaṃ paṭiggahitehi kataṃ pana abbhañjanādīsu upanetabbaṃ .
Purebhattampi ca uggahitakehi kataṃ ubhayesampi sattāhātikkame anāpatti .
Eseva nayo akappiyamaṃsasappimhi .
Ayaṃ pana viseso – yattha pāḷiyaṃ āgatasappinā nissaggiyaṃ , tattha iminā dukkaṭaṃ .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ kāraṇapatirūpakaṃ vatvā manussasappi ca navanītañca paṭikkhittaṃ , taṃ duppaṭikkhittaṃ , sabbaaṭṭhakathāsu anuññātattā .
Parato cassa vinicchayopi āgacchissati .
Pāḷiyaṃ āgataṃ navanītampi purebhattaṃ paṭiggahitaṃ tadahupurebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva .
Sattāhātikkame nānābhājanesu ṭhapite bhājanagaṇanāya ekabhājanepi amissetvā piṇḍapiṇḍavasena ṭhapite piṇḍagaṇanāya nissaggiyāni .
Pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sappinayeneva veditabbaṃ .
Ettha pana dadhiguḷikāyopi takkabindūnipi honti , tasmā taṃ dhotaṃ vaṭṭatīti upaḍḍhattherā āhaṃsu .
Mahāsīvatthero pana ‘‘ bhagavatā anuññātakālato paṭṭhāya takkato uddhaṭamattameva khādiṃsū ’’ ti āha .
Tasmā navanītaṃ paribhuñjantena dhovitvā dadhitakkamakkhikākipillikādīni apanetvā paribhuñjitabbaṃ .
Pacitvā sappiṃ katvā paribhuñjitukāmena adhotampi pacituṃ vaṭṭati .
Yaṃ tattha dadhigataṃ vā takkagataṃ vā taṃ khayaṃ gamissati , ettāvatā hi savatthukapaṭiggahitaṃ nāma na hotīti ayamettha adhippāyo .
Āmisena
V2.263 saddhiṃ pakkattā pana tasmimpi kukkuccāyanti kukkuccakā .Idāni uggahetvā ṭhapitanavanīte ca purebhattaṃ khīradadhīni
P3.712 paṭiggahetvā katanavanīte ca pacchābhattaṃ tāni paṭiggahetvā katanavanīte ca uggahitehi katanavavīte ca akappiyamaṃsanavanīte ca sabbo āpattānāpattiparibhogāparibhoganayo sappimhi vuttakkameneva gahetabbo .Telabhikkhāya paviṭṭhānaṃ pana bhikkhūnaṃ tattheva sappimpi navanītampi pakkatelampi apakkatelampi ākiranti , tattha takkadadhibindūnipi bhattasitthānipi taṇḍulakaṇāpi makkhikādayopi honti .
Ādiccapākaṃ katvā
M2.291 parissāvetvā gahitaṃ sattāhakālikaṃ hoti , paṭiggahetvā ṭhapitabhesajjehi saddhiṃ pacitvā natthupānampi kātuṃ vaṭṭati .Sace vaddalisamaye lajji sāmaṇero yathā tattha patitataṇḍulakaṇādayo na paccanti , evaṃ sāmisapākaṃ mocento aggimhi vilīyāpetvā parissāvetvā puna pacitvā deti , purimanayeneva sattāhaṃ vaṭṭati .
Telesu tilatelaṃ tāva purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva .
Sattāhātikkame panassa bhājanagaṇanāya nissaggiyabhāvo veditabbo .
Pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati .
Uggahitakaṃ katvā nikkhittaṃ ajjhoharituṃ na vaṭṭati , sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ , sattāhātikkamepi anāpatti .
Purebhattaṃ tile paṭiggahetvā katatelaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya anajjhoharaṇīyaṃ hoti , sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ , sattāhātikkamepi anāpatti .
Pacchābhattaṃ tile paṭiggahetvā katatelaṃ anajjhoharaṇīyameva , savatthukapaṭiggahitattā , sattāhātikkamepi anāpatti , sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ .
Purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā uggahitakatilehi katatelepi eseva nayo .
Purebhattaṃ paṭiggahitakatile bhajjitvā vā tilapiṭṭhaṃ vā sedetvā uṇhodakena vā temetvā katatelaṃ sace anupasampannena kataṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati .
Attanā katatelaṃ pana nibbaṭṭitattā purebhattaṃ nirāmisameva vaṭṭati .
Sāmaṃpakkattā
P3.713 sāmisaṃ na vaṭṭati , savatthukapaṭiggahitattā pana pacchābhattato paṭṭhāya ubhayampi anajjhoharaṇīyaṃ , sīsamakkhanādīsu upanetabbaṃ , sattāhātikkamepi anāpatti .Yadi pana appaṃ uṇhodakaṃ hoti abbhukkiraṇamattaṃ , abbohārikaṃ hoti , sāmapākagaṇanaṃ na gacchati .
Sāsapatelādīsupi avatthukapaṭiggahitesu avatthukatilatele vuttasadisova vinicchayo .
Sace
V2.264 pana purebhattaṃ paṭiggahitānaṃ sāsapādīnaṃ cuṇṇehi ādiccapākena sakkā telaṃ kātuṃ , taṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva , sattāhātikkame nissaggiyaṃ .Yasmā pana sāsapamadhukacuṇṇādīni sedetvā eraṇḍakaṭṭhīni ca bhajjitvā eva telaṃ karonti , tasmā tesaṃ telaṃ anupasampannehi kataṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati .
Vatthūnaṃ yāvajīvikattā pana savatthukapaṭiggahaṇe doso natthīti .
Attanā kataṃ
M2.292 sattāhaṃ nirāmisaparibhogeneva paribhuñjitabbaṃ .Uggahitakehi kataṃ anajjhoharaṇīyaṃ bāhiraparibhoge vaṭṭati , sattāhātikkamepi anāpatti .
Telakaraṇatthāya sāsapamadhukaeraṇḍakaṭṭhīni vā paṭiggahetvā kataṃ telaṃ sattāhakālikaṃ .
Dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati .
Tatiyadivase kataṃ pañcāhaṃ vaṭṭati .
Catuttha-pañcama-chaṭṭhasattāmadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati .
Sace yāva aruṇassa uggamanā tiṭṭhati , nissaggiyaṃ .
Aṭṭhame divase kataṃ anajjhoharaṇīyaṃ .
Anissaggiyattā pana bāhiraparibhoge vaṭṭati .
Sacepi na karoti , telatthāya gahitasāsapādīnaṃ sattāhātikkamane dukkaṭameva .
Pāḷiyaṃ pana anāgatāni aññānipi nāḷikeranimbakosambakakaramandaatasīādīnaṃ telāni atthi , tāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmayato dukkaṭaṃ hoti .
Ayametesu viseso .
Sesaṃ yāvakālikavatthuṃ yāvajīvikavatthuñca sallakkhetvā sāmaṃpākasavatthukapurebhattapacchābhattapaṭiggahitauggahitakavatthuvidhānaṃ sabbaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .
623. Vasātelan ti
P3.714 ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vasāni bhesajjāni , acchavasaṃ , macchavasaṃ , susukāvasaṃ , sūkaravasaṃ , gadrabhavasan ’’ ti ( mahāva .262) evaṃ anuññātavasānaṃ telaṃ .Ettha ca ‘‘ acchavasan ’’ ti vacanena ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ akappiyamaṃsāna vasā anuññātā .
Macchaggahaṇena ca susukāpi gahitā honti , vāḷamacchattā pana visuṃ vuttaṃ .
Macchādiggahaṇena cettha sabbesampi kappiyamaṃsānaṃ vasā anuññātā .
Maṃsesu hi dasamanaussa-hatthi-assa-sunakha-ahi-sīha-byaggha-dīpi-accha-taracchānaṃ maṃsāni akappiyāni .
Vasāsu ekā manussavasāva .
Khīrādīsu akappiyaṃ nāma natthi .
Anupasampannehi katanibbaṭṭitavasātelaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati .
Pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati .
Yaṃ pana tattha sukhumarajasadisaṃ maṃsaṃ vā nhāru vā aṭṭhi vā lohitaṃ vā hoti , taṃ abbohārikaṃ .
Sace pana vasaṃ paṭiggahetvā sayaṃ karoti , purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā parissāvetvā sattāhaṃ nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbaṃ
V2.265 .Nirāmisaparibhogañhi sandhāya idaṃ vuttaṃ –
‘‘ kāle
M2.293 paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitun ’’ ti ( mahāva .262).Tatrāpi abbohārikaṃ abbohārikameva .
Pacchābhattaṃ pana paṭiggahituṃ vā kātuṃ vā na vaṭṭatiyeva .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Vikāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , āpatti tiṇṇaṃ dukkaṭānaṃ .
Kāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , āpatti dvinnaṃ dukkaṭānaṃ .
Kāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , āpatti dukkaṭassa .
Kāle ce , bhikkhave , paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ , taṃ ce paribhuñjeyya , anāpattī ’’ ti .
Upatissattheraṃ pana antevāsikā pucchiṃsu –
‘‘ bhante , sappinavanītavasāni
P3.715 ekato pacitvā nibbaṭṭitāni vaṭṭanti , na vaṭṭantī ’’ ti ?‘‘ Na vaṭṭanti , āvuso ’’ ti .
Thero kirettha pakkatelakasaṭe viya kukkuccāyati .
Tato naṃ uttari pucchiṃsu –
‘‘ bhante , navanīte dadhiguḷikā vā takkabindu vā hoti , etaṃ vaṭṭatī ’’ ti ?
‘‘ Etampi , āvuso , na vaṭṭatī ’’ ti .
Tato naṃ āhaṃsu –
‘‘ bhante , ekato pacitvā saṃsaṭṭhāni tejavantāni honti , rogaṃ niggaṇhantī ’’ ti ?
‘‘ Sādhāvuso ’’ ti thero sampaṭicchi .
Mahāsumatthero panāha –
‘‘ kappiyamaṃsavasā sāmisaparibhoge vaṭṭati , itarā nirāmisaparibhoge vaṭṭatī ’’ ti .
Mahāpadumatthero pana ‘‘ idaṃ kin ’’ ti paṭikkhipitvā ‘‘ nanu vātābādhikā bhikkhū pañcamūlakasāvayāguyaṃ acchasūkaratelādīni pakkhipitvā yāguṃ pivanti , sā tejussadattā rogaṃ niggaṇhātī ’’ ti vatvā ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti āha .
Madhu nāma makkhikāmadhūti madhukarīhi nāma madhumakkhikāhi khuddakamakkhikāhi bhamaramakkhikāhi ca kataṃ madhu .
Taṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisaparibhogameva vaṭṭati .
Sattāhātikkame sace silesasadisaṃ mahāmadhuṃ khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ katvā ṭhapitaṃ , itaraṃ vā nānābhājanesu , vatthugaṇanāya nissaggiyāni .
Sace ekameva khaṇḍaṃ , ekabhājane vā itaraṃ ekameva nissaggiyaṃ .
Uggahitakaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ , arumakkhanādīsu upanetabbaṃ .
Madhupaṭalaṃ
M2.294 vā madhusitthakaṃ vā sace madhunā amakkhitaṃV2.266 parisuddhaṃ , yāvajīvikaṃ .Madhumakkhitaṃ pana madhugatikameva .
Cīrikā nāma sapakkhā dīghamakkhikā , tumbalanāmikā ca aṭṭhipakkhā kāḷamahābhamarā honti , tesaṃ āsayesu niyyāsasadisaṃ madhu hoti , taṃ yāvajīvikaṃ .
Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattan ti ucchurasaṃ upādāya apakkā vā avatthukapakkā vā sabbāpi avatthukā ucchuvikati phāṇitanti veditabbā .
Taṃ phāṇitaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭati .
Sattāhātikkame vatthugaṇanāya
P3.716 nissaggiyaṃ .Bahū piṇḍā cuṇṇetvā ekabhājane pakkhittā honti ghanasannivesā , ekameva nissaggiyaṃ .
Uggahitakaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ , gharadhūpanādīsu upanetabbaṃ .
Purebhattaṃ paṭiggahitena aparissāvitaucchurasena kataphāṇitaṃ sace anupasampannena kataṃ , sāmisampi vaṭṭati .
Sayaṃkataṃ nirāmisameva vaṭṭati .
Pacchābhattato paṭṭhāya pana savatthukapaṭiggahitattā anajjhoharaṇīyaṃ , sattāhātikkamepi anāpatti .
Pacchābhattaṃ aparissāvitapaṭiggahitena katampi anajjhoharaṇīyameva , sattāhātikkamepi anāpatti .
Esa nayo ucchuṃ paṭiggahetvā kataphāṇitepi .
Purebhattaṃ pana parissāvitapaṭiggahitakena kataṃ sace anupasampannena kataṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva .
Sayaṃkataṃ purebhattampi nirāmisameva .
Pacchābhattaṃ parissāvitapaṭiggahitena kataṃ pana nirāmisameva sattāhaṃ vaṭṭati .
Uggahitakakataṃ vuttanayameva .
‘‘ Jhāmaucchuphāṇitaṃ vā koṭṭitaucchuphāṇitaṃ vā purebhattameva vaṭṭatī ’’ ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ etaṃ savatthukapakkaṃ vaṭṭati , no vaṭṭatī ’’ ti pucchaṃ katvā ‘‘ ucchuphāṇitaṃ pacchābhattaṃ novaṭṭanakaṃ nāma natthī ’’ ti vuttaṃ , taṃ yuttaṃ .
Sītudakena kataṃ madhukapupphaphāṇitaṃ purebhattaṃ sāmisaṃ vaṭṭati , pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva .
Sattāhātikkame vatthugaṇanāya dukkaṭaṃ .
Khīraṃ pakkhipitvā kataṃ madhukaphāṇitaṃ yāvakālikaṃ .
Khaṇḍasakkharaṃ pana khīrajallikaṃ apanetvā sodhenti , tasmā vaṭṭati .
Madhukapupphaṃ pana purebhattaṃ allaṃ vaṭṭati , bhajjitampi vaṭṭati .
Bhajjitvā tilādīhi missaṃ vā
M2.295 amissaṃ vā katvā koṭṭitampi vaṭṭati .Yadi pana taṃ gahetvā merayatthāya yojenti , yojitaṃ bījato paṭṭhāya na vaṭṭati .
Kadalī-khajjūrī-amba-labuja-panasa-ciñcādīnaṃ sabbesaṃ yāvakālikaphalānaṃ
P3.717 phāṇitaṃ yāvakālikameva .Maricapakkehi phāṇitaṃ karonti , taṃ yāvajīvikaṃ .
Tāni paṭiggahetvāti sacepi sabbānipi paṭiggahetvā eka ghaṭe avinibbhogāni katvā nikkhipati
V2.267 , sattāhātikkame ekameva nissaggiyaṃ .Vinibhuttesu pañca nissaggiyāni .
Sattāhaṃ pana anatikkāmetvā gilānenapi agilānenapi vuttanayeneva yathāsukhaṃ paribhuñjitabbaṃ .
Sattavidhañhi odissaṃ nāma – byādhiodissaṃ , puggalodissaṃ , kālodissaṃ , samayodissaṃ , desodissaṃ , vasodissaṃ , bhesajjodissanti .
Tattha byādhiodissaṃ nāma –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , amanussikābādhe āmakamaṃsaṃ āmakalohitan ’’ ti ( mahāva .264) evaṃ byādhiṃ uddissa anuññātaṃ , taṃ teneva ābādhena ābādhikassa vaṭṭati , na aññassa .
Tañca kho kālepi vikālepi kappiyampi akappiyampi vaṭṭatiyeva .
Puggalodissaṃ nāma –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , romanthakassa romanthanaṃ .
Na ca , bhikkhave , bahimukhadvāraṃ nīharitvā ajjhoharitabban ’’ ti ( cūḷava .273) evaṃ puggalaṃ uddissa anuññātaṃ , taṃ tasseva vaṭṭati , na aññassa .
Kālodissaṃ nāma –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , cattāri mahāvikaṭāni dātuṃ – gūthaṃ , muttaṃ , chārikaṃ , mattikan ’’ ti ( mahāva .268) evaṃ ahinā daṭṭhakālaṃ uddissa anuññātaṃ , taṃ tasmiṃyeva kāle appaṭiggahitakampi vaṭṭati , na aññasmiṃ .
Samayodissaṃ nāma –
‘‘ gaṇabhojane aññatra samayā ’’ tiādinā ( pāci .217) nayena taṃ taṃ samayaṃ uddissa anuññātā anāpattiyo , tā tasmiṃ tasmiṃyeva samaye anāpattiyo honti , na aññadā .
Desodissaṃ nāma –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , evarūpesu paccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampadan ’’ ti ( mahāva .259) evaṃ paccantadese uddissa anuññātāni upasampadādīni , tāni tattheva vaṭṭanti , na majjhimadese .
Vasodissaṃ
M2.296 nāma –‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vasāni bhesajjānī ’’ ti ( mahāva .262) evaṃ vasānāmena anuññātaṃ
P3.718 , taṃ ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ kappiyākappiyavasānaṃ telaṃ taṃtadatthikānaṃ telaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati .Bhesajjodissaṃ
V2.268 nāma –‘‘ anujānāmi , bhikkhave , pañca bhesajjānī ’’ ti ( mahāva .260-261) evaṃ bhesajjanāmena anuññātāni āhāratthaṃ pharituṃ samatthāni sappinavanītatelamadhuphāṇitanti .
Tāni paṭiggahetvā tadahupurebhattaṃ yathāsukhaṃ pacchābhattato paṭṭhāya sati paccaye vuttanayeneva sattāhaṃ paribhuñjitabbāni .
624. Sattāhātikkante atikkantasaññī nissaggiyaṃ pācittiyan ti sacepi sāsapamattaṃ hoti sakiṃ vā aṅguliyā gahetvā jivhāya sāyanamattaṃ nissajjitabbameva , pācittiyañca desetabbaṃ .
Na kāyikena paribhogena paribhuñjitabban ti kāyo vā kāye aru vā na makkhetabbaṃ .
Tehi makkhitāni kāsāvakattarayaṭṭhiupāhanapādakathalikamañcapīṭhādīnipi aparibhogāni .
‘‘ Dvāravātapānakavāṭesupi hatthena gahaṇaṭṭhānaṃ na makkhetabban ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Kasāve pana pakkhipitvā dvāravātapānakavāṭāni makkhetabbānī ’’ ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Anāpatti antosattāhaṃ adhiṭṭhetīti sattāhabbhantare sappiñca telañca vasañca muddhanitelaṃ vā abbhañjanaṃ vā madhuṃ arumakkhanaṃ phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ adhiṭṭheti , anāpatti .
Sace adhiṭṭhitatelaṃ anadhiṭṭhitatelabhājane ākiritukāmo hoti , bhājane ce sukhumaṃ chiddaṃ paviṭṭhaṃ paviṭṭhaṃ telaṃ purāṇatelena ajjhottharīyati , puna adhiṭṭhātabbaṃ .
Atha mahāmukhaṃ hoti , sahasāva bahutelaṃ pavisitvā purāṇatelaṃ ajjhottharati , puna adhiṭṭhānakiccaṃ natthi .
Adhiṭṭhitagatikameva hi taṃ hoti , etena nayena adhiṭṭhitatelabhājane anadhiṭṭhitatelākiraṇampi
P3.719 veditabbaṃ . 625. Vissajjetīti ettha sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti , sattāhātikkame dvinnampi anāpatti , paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati .
Sace yena paṭiggahitaṃ , so itaraṃ bhaṇati –
‘‘ āvuso , imaṃ telaṃ sattāhamattaṃ paribhuñja tvan ’’ ti .
So ca paribhogaṃ na karoti , kassa āpatti ?
Na kassacipi āpatti
M2.297 .Kasmā ?
Yena paṭiggahitaṃ tena vissajjitattā , itarassa appaṭiggahitattā .
Vinassatīti aparibhogaṃ hoti .
Cattenātiādīsu yena cittena bhesajjaṃ cattañca vantañca muttañca hoti , taṃ cittaṃ cattaṃ vantaṃ muttanti vuccati .
Tena cittena puggalo anapekkhoti vuccatti , evaṃ anapekkho sāmaṇerassa datvāti attho .
Idaṃ kasmā vuttaṃ ?
‘‘ Evaṃ
V2.269 antosattāhe datvā pacchā labhitvā paribhuñjantassa anāpattidassanatthan ’’ ti mahāsumatthero āha .Mahāpadumatthero panāha –
‘‘ nayidaṃ yācitabbaṃ , antosattāhe dinnassa hi puna paribhoge āpattiyeva natthi .
Sattāhātikkantassa pana paribhoge anāpattidassanatthamidaṃ vuttan ’’ ti .
Tasmā evaṃ dinnaṃ bhesajjaṃ sace sāmaṇero abhisaṅkharitvā vā anabhisaṅkharitvā vā tassa bhikkhuno natthukammatthaṃ dadeyya , gahetvā natthukammaṃ kātabbaṃ .
Sace bālo hoti , dātuṃ na jānāti , aññena bhikkhunā vattabbo –
‘‘ atthi te , sāmaṇera , telan ’’ ti ‘‘ āma , bhante , atthī ’’ ti .
‘‘ Āhara , therassa bhesajjaṃ karissāmā ’’ ti .
Evampi vaṭṭati .
Sesaṃ uttānatthameva .
Kathinasamuṭṭhānaṃ , akiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammavacīkammaṃ ,
Ticittaṃ , tivedananti .
Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .