Idha uppalādīni viya karajakāyo , udakaṃ viya tatiyajjhānasukhaṃ .
Catutthajjhānakathāvaṇṇanā
233. Yasmā
V1.234 ‘‘ parisuddhena cetasā ’’ ti catutthajjhānacittamāha , tañca rāgādiupakkilesāpagamanato nirupakkilesaṃ nimmalaṃ , tasmā āha ‘‘ nirupakkilesaṭṭhena parisuddhan ’’ ti .
Yasmā pana pārisuddhiyā eva paccayavisesena pavattiviseso pariyodātatā suvaṇṇassa nighaṃsanena pabhassaratā viya , tasmā āha ‘‘ pabhassaraṭṭhena pariyodātanti veditabban ’’ ti .
233. Yasmā pana catutthajjhānacittameva ‘‘ cetasā ’’ ti vuttaṃ , tañca rāgādiupakkilesamalāpagamato nirupakkilesaṃ nimmalaṃ , tasmā upakkilesavigamanameva parisuddhabhāvoti āha ‘‘ nirupakkilesaṭṭhena parisuddhan ’’ ti .
Yasmā ca parisuddhasseva paccayavisesena pavattiviseso pariyodātatā suddhantasuvaṇṇassa nighaṃsanena pabhassaratā viya , tasmā pabhassaratāyeva pariyodātatāti āha ‘‘ pabhassaraṭṭhena pariyodātan ’’ ti .
Vijju viya pabhāya ito cito ca niccharaṇaṃ pabhassaraṃ yathā ‘‘ ābhassarā ’’ ti .Idan ti odātavacanaṃ .
Utupharaṇatthan ti uṇhautuno pharaṇadassanatthaṃ .
Utupharaṇaṃ na hoti savisesanti adhippāyo , tenāha ‘‘ taṅkhaṇa … pe … balavaṃ hotī ’’ ti .
Odātena vatthenāti ettha ‘‘ odātenā ’’ ti guṇavacanaṃ sandhāya ‘‘ odātena … pe … idan ’’ ti vuttaṃ .
Utupharaṇatthan ti uṇhassa utuno pharaṇadassanatthaṃ .
Kasmāti āha ‘‘ kiliṭṭhavatthenā ’’ tiādi .
Utupharaṇaṃ na hotīti odātavatthena viya savisesaṃ utupharaṇaṃ na hoti , appakamattameva hotīti adhippāyo
V2.122 .
Tenāha ‘‘ taṅkhaṇa … pe … balavaṃ hotī ’’ ti .
‘‘ Taṅkhaṇadhotaparisuddhenā ’’ ti ca etena odātasaddo ettha parisuddhavacano eva ‘‘ gihī odātavatthavasano ’’ tiādīsu viyaM2.141 , na setavacano yena kenaci taṅkhaṇadhotaparisuddheneva utupharaṇasambhavatoti dasseti .Vatthaṃ viya karajakāyoti yogino karajakāyo vatthaṃ viya daṭṭhabbo utupharaṇasadisena catutthajjhānasukhena pharitabbattā .
Nanu ca pāḷiyaṃ ‘‘ nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena aphuṭaṃ assā ’’ ti kāyassa odātavatthapharaṇaṃ vuttaṃ , na pana vatthassa utupharaṇaṃ , atha kasmā utupharaṇaṃ idha vuttanti anuyogenāha ‘‘ imissāya hī ’’ tiādi .
Yasmā vatthaṃ viya karajakāyo , utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhaṃ , tasmā evamattho veditabboti vuttaṃ hoti , etena ca odātena vatthena sabbāvato kāyassa pharaṇāsambhavato , upameyyena ca ayuttattā kāyaggahaṇena tannissitavatthaṃ gahetabbaṃ , vatthaggahaṇena ca tappaccayaṃ utupharaṇanti dasseti .
Neyyatthato hi ayaṃ upamā vuttā .
Vicitradesanā hi buddhā bhagavantoti .
Yogino hi karajakāyo vatthaṃ viya daṭṭhabbo utupharaṇasadisena catutthajjhānasukhena pharitabbattā , utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhaṃ vatthassa viya tena karajakāyassa pharaṇato , purisassa sarīraṃ viya catutthajjhānaṃ utupharaṇaṭṭhāniyassa sukhassa nissayabhāvato .
Purisassa sarīraṃ viya catutthajjhānaṃ daṭṭhabbaṃ utupharaṇaṭṭhāniyassa sukhassa nissayabhāvato , tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Ettha ca ‘‘ parisuddhena cetasā ’’ ti ceto gahaṇena jhānasukhaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ , tenāha ‘‘ utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhan ’’ ti .
Nanu ca catutthajjhāne sukhameva natthīti ?
Saccaṃ natthi sātalakkhaṇasantasabhāvattā panettha
P1.344 upekkhā ‘‘ sukhan ’’ ti adhippetā .
Tena vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ‘‘ upekkhā pana santattā , sukhamicceva bhāsitā ’’ ti .( Vibha . aṭṭha .232; visuddhi .2.644; paṭi . ma .105, mahāni . aṭṭha .27)
Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Idañhi yathāvuttavacanassa guṇadassanaṃ .Ettha ca pāḷiyaṃ ‘‘ parisuddhena cetasā ’’ ti cetogahaṇena catutthajjhānasukhaṃ bhagavatā vuttanti ñāpetuṃ ‘‘ catutthajjhānasukhaṃ , catutthajjhānasukhenā ’’ ti ca vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Nanu ca catutthajjhānasukhaṃ nāma sātalakkhaṇaṃ natthīti ?
Saccaṃ , santasabhāvattā panettha upekkhāyeva ‘‘ sukhan ’’ ti adhippetā .
Tena vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ‘‘ upekkhā pana santattā , sukhamicceva bhāsitā ’’ ti ( vibha . aṭṭha .232; visuddhi .2.644; mahāni . aṭṭha .27; paṭi . ma . aṭṭha .1.105).
Na arūpajjhānalābhīti na veditabbo avinābhāvato , tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Tattha cuddasahākārehīti kasiṇānulomato , kasiṇapaṭilomato , kasiṇānulomapaṭilomato , jhānānulomato , jhānapaṭilomato , jhānānulomapaṭilomato , jhānukkantikato , kasiṇukkantikato , jhānakasiṇukkantikato , aṅgasaṅkantito , ārammaṇasaṅkantito , aṅgārammaṇasaṅkantito , aṅgavavatthānato
M1.265 , ārammaṇavavatthānatoti imehi cuddasahākārehi .
Satipi jhānesu āvajjanādivasībhāve ayaṃ vasībhāvo abhiññānibbattane ekantena icchitabboti dassento āha ‘‘ na hi … pe … hotī ’’ ti .
Svāyaṃ nayo arūpasamāpattīhi vinā na ijjhatīti tāyapettha avinābhāvo veditabbo .
Yadi evaṃ kasmā pāḷiyaṃ na āruppajjhānāni āgatānīti ?
Visesato ca rūpāvacaracatutthajjhānapādakattā sabbābhiññānaṃ tadantogadhā katvā tāya desitā , na arūpāvacarajjhānānaṃ idha anupayogato , tenāha ‘‘ arūpajjhānāni āharitvā kathetabbānī ’’ ti .
Ettāvatāti paṭhamajjhānādhigamaparidīpanato paṭṭhāya yāva catutthajjhānādhigamaparidīpanā , tāvatā vacanakkamena .
Labhanaṃ lābho , so etassāti lābhī , rūpajjhānānaṃ lābhī rūpajjhānalābhī yathā ‘‘ lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan ’’ ti ,( saṃ . ni .2.70; udā .38) labhanasīlo vā lābhī .
Kiṃ labhanasīlo ?
Rūpajjhānānītipi yujjati .
Evamitarasmimpi .
Na arūpajjhānalābhīti na veditabboti yojetabbaṃ .Kasmāti vuttaṃ ‘‘ na hī ’’ tiādi , aṭṭhannampi samāpattīnaṃ upari abhiññādhigame avinābhāvatoti
M2.142 vuttaṃ hoti .
Cuddasahākārehīti ‘‘ kasiṇānulomato , kasiṇapaṭilomato kasiṇānulomapaṭilomato , jhānānulomato , jhānapaṭilomato , jhānānulomapaṭilomato , jhānukkantikato , kasiṇukkantikato , jhānakasiṇukkantikato , aṅgasaṅkantito , ārammaṇasaṅkantitoV2.123 , aṅgārammaṇasaṅkantito aṅgavavatthānato , ārammaṇavavatthānato ’’ ti ( visuddhi .2.365) visuddhimagge vuttehi imehi cuddasahākārehi .
Satipi jhānesu āvajjanādipañcavidhavasībhāve ayameva cuddasavidho vasībhāvo abhiññā nibbattane ekantena icchitabboti dassentena ‘‘ cuddasahākārehi ciṇṇavasībhāvan ’’ ti vuttaṃ , iminā ca arūpasamāpattīsu ciṇṇavasībhāvaṃ vinā rūpasamāpattīsu eva ciṇṇavasībhāvena samāpatti na ijjhatīti tāsaṃ abhiññādhigame avinābhāvaṃ dassetīti veditabbaṃ .Nanu yathāpāṭhameva vinicchayo vattabboti codanaṃ sodheti ‘‘ pāḷiyaṃ panā ’’ tiādinā , sāvasesapāṭhabhāvato nīharitvā esa vinicchayo vattabboti vuttaṃ hoti .
Yajjevaṃ arūpajjhānānipi pāḷiyaṃ gahetabbāni , atha kasmā tāni aggahetvā sāvasesapāṭho bhagavatā katoti ?
Sabbābhiññānaṃ visesato rūpāvacaracatutthajjhānapādakattā .
Satipi hi tāsaṃ tathā avinābhāve visesato panetā rūpāvacaracatutthajjhānapādakā , tasmā tāsaṃ tappādakabhāvaviññāpanatthaṃ tattheva ṭhatvā desanā katā , na pana arūpāvacarajjhānānaṃ idha ananupayogato .
Tenāha ‘‘ arūpajjhānāni āharitvā kathetabbānī ’’ ti .