Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā
Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā
486. Pavattentāti pavattanakā hutvā , pavattanavasenāti attho .
‘‘ Evan ’’ ti hi padaṃ yathānusiṭṭhāya
V1.346 anusāsaniyā vidhivasena , paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ , sā ca sammāvitakkānaṃ micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena pavattati tattha ānisaṃsassa ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ .
486. Pavattentāti pavattanakā hutvā , pavattanavasena vitakkethāti vuttaṃ hoti .
Evan ti hi yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena , paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ , sā ca anusāsanī sammāvitakkānaṃ , micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena tattha ānisaṃsassa , ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ pavattati .Aniccasaññameva na niccasaññanti attho .
Paṭiyogīnivattanatthañhi eva -kāraggahaṇaṃ .
Idhāpi evaṃ saddaggahaṇassa attho , payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ .
Aniccasaññameva , na niccasaññaṃ .
Paṭiyogīnivattanatthañhi
M2.412 eva-kāraggahaṇaṃ .
Idhāpi evaṃ -saddassa attho , payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ .Idaṃ gahaṇepi eseva nayo .
Idaṃ -gahaṇepi eseva nayo .
Pañcakāmaguṇikarāgan ti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ , tadaññarāgassa , dosādīnañca pahānassa icchitattā , tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato tathā vuttaṃ duṭṭhalohitavimocanassa
P1.509 pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya .
Pañcakāmaguṇikarāgan ti nidassanamattaṃ tadaññarāgassa ceva dosādīnañca pahānassa icchitattā , tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato duṭṭhalohitavimocanassaV2.363 pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya .Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantariyabhāvato .
Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantarikabhāvato .
Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhidassanena parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa haraṇato .
Iminā nayena sesapadadvayepi attho veditabbo .
Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhiyeva pāṭihāriyanti katvā .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Pāṭihāriyapadassa pana vacanatthaṃ ( udā . aṭṭha . paṭhamabodhisuttavaṇṇanā ; itivu . aṭṭha . nidānavaṇṇanā )‘‘ paṭipakkhaharaṇato , rāgādikilesāpanayanato pāṭihāriyan ’’ ti vadanti , bhagavato pana paṭipakkhā rāgādayo na santi ye haritabbā .
Puthujjanānampi vigatupakkilese aṭṭhaṅgaguṇasamannāgate citte hatapaṭipakkhe iddhividhaṃ pavattati , tasmā tattha pavattavohārena ca na sakkā idha ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vattuṃ .
Sace pana mahākāruṇikassa bhagavato veneyyagatā ca kilesā paṭipakkhā , tesaṃ haraṇato ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vuttaṃ , evaṃ sati yuttametaṃ .
Atha vā bhagavato ceva sāsanassa ca paṭipakkhā titthiyā , tesaṃ haraṇato pāṭihāriyaṃ .
Te hi diṭṭhiharaṇavasena , diṭṭhippakāsane asamatthabhāvena ca iddhiādesanānusāsanīhi haritā apanītā hontīti .
‘‘ Paṭī ’’ ti vā ayaṃ saddo ‘‘ pacchā ’’ ti etassa atthaṃ bodheti ‘‘ tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi , añño āgañchi brāhmaṇo ’’ ti ( su . ni .985; cūḷani .4) pārāyanasutta pade viya , tasmā samāhite citte vigatupakkilese ca katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ , attano vā upakkilesesu catutthajjhānamaggehi haritesu pacchā haraṇaṃ paṭihāriyaṃ , iddhiādesanānusāsaniyo ca vigatupakkilesena katakiccena ca sattahitatthaṃ puna pavattetabbā , haritesu ca attano upakkilesesu parasattānaṃ upakkilesaharaṇāni hontīti paṭihāriyāni nāma bhavanti , paṭihāriyameva pāṭihāriyaṃ .
Paṭihāriye vā iddhiādesanānusāsanisamudāye bhavaṃ ekekaṃ ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vuccati .
Paṭihāriyaṃ vā catutthajjhānaṃ , maggo ca paṭipakkhaharaṇato , tattha jātaṃ , tasmiṃ vā nimittabhūte , tato vā āgatanti pāṭihāriyaṃ
M2.413 , iddhiādesanānusāsanīhi vā parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa kilesassa haraṇato vuttanayena pāṭihāriyaṃ .Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā .
Iddhipāṭihāriyenāti sahayoge karaṇavacanaṃ , iddhipāṭihāriyena saddhinti attho .
Ādesanāpāṭihāriyenāti etthāpi eseva nayo .
Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojanā .
Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā .
Iddhipāṭihāriyenāti sahādiyoge karaṇavacanaṃ , tena saddhiṃ āciṇṇanti attho .
Itaratthāpi esa nayo .
Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojetabbaṃ .
‘‘ Cittācāraṃ ñatvā ’’ ti iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti .
‘‘ Dhammaṃ desesī ’’ ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ ‘‘ buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā ’’ ti anusāsanīpāṭihāriyassa tattha sātisayatāya vuttaṃ .
Tamatthaṃ khandhakavatthunā sādhento ‘‘ devadatte ’’ tiādimāha .
Gayāsīseti gayāgāmassa avidūre gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇo atthi , yattha bhikkhusahassassapi okāso hoti , tasmiṃ piṭṭhipāsāṇe .
‘‘ Cittācāraṃ ñatvā ’’ ti
V2.364 iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti ,‘‘ dhammaṃ desesī ’’ ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ ,‘‘ vikubbanaṃ dassetvā ’’ ti iminā iddhipāṭihāriyaṃ .Saupārambhāni patirūpena upārambhitabbato .
Sadosāni dosasamucchindanassa anupāyabhāvato .
Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti .
Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ .
Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni .
Mahānāgāti mahākhīṇāsavā arahanto .
‘‘ Nāgo ’’ ti hi arahato adhivacanaṃ natthi āgu pāpametassāti katvā .
Yathāha sabhiyasutte –
‘‘ Āguṃ na karoti kiñci loke ,
Sabbasaṃyoge visajja bandhanāni ;
Sabbattha na sajjatī vimutto ,
Nāgo tādi pavuccate tathattā ’’ ti .( su . ni .527; mahāni .80; cūḷani .27,139);
Aṭṭhakathāyaṃ panettha ‘‘ dhammasenāpatissa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatā bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu .
Mahāmoggallānassa dhammadesanaṃ sutvā arahattaphale ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.486) vuttaṃ .
Saṅghabhedakakkhandhakapāḷiyaṃ pana ‘‘ atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ āyasmatā sāriputtena ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā , āyasmatā ca mahāmoggallānena iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ovadiyamānānaṃ anusāsiyamānānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’ ti ’’( cūḷava .345) ubhinnampi therānaṃ dhammadesanāya tesaṃ dhammacakkhupaṭilābhova dassito , tayidaṃ visadisavacanaṃ dīghabhāṇakānaṃ , khandhakabhāṇakānañca matibhedenāti daṭṭhabbaṃ .
Saṅgāhakabhāsitā hi ayaṃ pāḷi , aṭṭhakathā ca teheva saṅgahamāropitā , apica pāḷiyaṃ uparimaggaphalampi saṅgahetvā ‘‘ dhammacakkhuṃ udapādī ’’ ti
M2.414 vuttaṃ yathā taṃ brahmāyusutte ,( ma . ni .2.343) cūḷarāhulovādasutte ( ma . ni .3.416) cāti veditabbaṃ .Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato , visuddhinissayato
M1.391 ca .
Tato eva niddosaṃ .
Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo .
Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati paravādavātehi , kilesavātehi ca anupahantabbato .
‘‘ Anusāsanīpāṭihāriyaṃ pana buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā ’’ ti sātisayatāya vuttaṃ .Tasmāti yathāvuttakāraṇato , tena saupārambhādiṃ , anupārambhādiṃ cāti ubhayaṃ ubhayattha yathākkamaṃ gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati .
Saupārambhāni yathāvuttena patirūpakena upārambhitabbato .
Sadosāni parāropitadosasamucchindanassa anupāyabhāvato .
Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti .
Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ .
Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni .
Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato , visuddhinissayato ca .
Tatoyeva niddosaṃ .
Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo atthi .
Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati parappavādavātehi , kilesavātehi
V2.365 ca anupahantabbato .
Addhānaṃ tiṭṭhanato niyyātīti idhāpi phalena hetuno anumānaṃ .
Niyyānikatāya hi taṃ addhaniyaṃ .Tasmāti yathāvuttakāraṇato , tena ca upārambhādiṃ , anupārambhādiñcāti ubhayaṃ yathākkamaṃ ubhayattha gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati .