Issues
Select Version
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā

486. Pavattentāti pavattanakā hutvā , pavattanavasenāti attho . ‘‘ Evan ’’ ti hi padaṃ yathānusiṭṭhāyaV1.346 anusāsaniyā vidhivasena , paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ , sā ca sammāvitakkānaṃ micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena pavattati tattha ānisaṃsassa ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ . 486. Pavattentāti pavattanakā hutvā , pavattanavasena vitakkethāti vuttaṃ hoti . Evan ti hi yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena , paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ , sā ca anusāsanī sammāvitakkānaṃ , micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena tattha ānisaṃsassa , ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ pavattati .
Aniccasaññameva na niccasaññanti attho . Paṭiyogīnivattanatthañhi eva -kāraggahaṇaṃ . Idhāpi evaṃ saddaggahaṇassa attho , payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ . Aniccasaññameva , na niccasaññaṃ . PaṭiyogīnivattanatthañhiM2.412 eva-kāraggahaṇaṃ . Idhāpi evaṃ -saddassa attho , payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ .
Idaṃ gahaṇepi eseva nayo . Idaṃ -gahaṇepi eseva nayo .
Pañcakāmaguṇikarāgan ti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ , tadaññarāgassa , dosādīnañca pahānassa icchitattā , tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato tathā vuttaṃ duṭṭhalohitavimocanassaP1.509 pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya . Pañcakāmaguṇikarāgan ti nidassanamattaṃ tadaññarāgassa ceva dosādīnañca pahānassa icchitattā , tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato duṭṭhalohitavimocanassaV2.363 pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya .
Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantariyabhāvato . Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantarikabhāvato .
Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhidassanena parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa haraṇato . Iminā nayena sesapadadvayepi attho veditabbo . Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhiyeva pāṭihāriyanti katvā . Sesapadadvayepi eseva nayo . Pāṭihāriyapadassa pana vacanatthaṃ ( udā . aṭṭha . paṭhamabodhisuttavaṇṇanā ; itivu . aṭṭha . nidānavaṇṇanā )‘‘ paṭipakkhaharaṇato , rāgādikilesāpanayanato pāṭihāriyan ’’ ti vadanti , bhagavato pana paṭipakkhā rāgādayo na santi ye haritabbā . Puthujjanānampi vigatupakkilese aṭṭhaṅgaguṇasamannāgate citte hatapaṭipakkhe iddhividhaṃ pavattati , tasmā tattha pavattavohārena ca na sakkā idha ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vattuṃ . Sace pana mahākāruṇikassa bhagavato veneyyagatā ca kilesā paṭipakkhā , tesaṃ haraṇato ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vuttaṃ , evaṃ sati yuttametaṃ . Atha vā bhagavato ceva sāsanassa ca paṭipakkhā titthiyā , tesaṃ haraṇato pāṭihāriyaṃ . Te hi diṭṭhiharaṇavasena , diṭṭhippakāsane asamatthabhāvena ca iddhiādesanānusāsanīhi haritā apanītā hontīti . ‘‘ Paṭī ’’ ti vā ayaṃ saddo ‘‘ pacchā ’’ ti etassa atthaṃ bodheti ‘‘ tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi , añño āgañchi brāhmaṇo ’’ ti ( su . ni .985; cūḷani .4) pārāyanasutta pade viya , tasmā samāhite citte vigatupakkilese ca katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ , attano vā upakkilesesu catutthajjhānamaggehi haritesu pacchā haraṇaṃ paṭihāriyaṃ , iddhiādesanānusāsaniyo ca vigatupakkilesena katakiccena ca sattahitatthaṃ puna pavattetabbā , haritesu ca attano upakkilesesu parasattānaṃ upakkilesaharaṇāni hontīti paṭihāriyāni nāma bhavanti , paṭihāriyameva pāṭihāriyaṃ . Paṭihāriye vā iddhiādesanānusāsanisamudāye bhavaṃ ekekaṃ ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vuccati . Paṭihāriyaṃ vā catutthajjhānaṃ , maggo ca paṭipakkhaharaṇato , tattha jātaṃ , tasmiṃ vā nimittabhūte , tato vā āgatanti pāṭihāriyaṃM2.413 , iddhiādesanānusāsanīhi vā parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa kilesassa haraṇato vuttanayena pāṭihāriyaṃ .
Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā . Iddhipāṭihāriyenāti sahayoge karaṇavacanaṃ , iddhipāṭihāriyena saddhinti attho . Ādesanāpāṭihāriyenāti etthāpi eseva nayo . Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojanā . Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā . Iddhipāṭihāriyenāti sahādiyoge karaṇavacanaṃ , tena saddhiṃ āciṇṇanti attho . Itaratthāpi esa nayo . Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojetabbaṃ .
‘‘ Cittācāraṃ ñatvā ’’ ti iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti . ‘‘ Dhammaṃ desesī ’’ ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ ‘‘ buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā ’’ ti anusāsanīpāṭihāriyassa tattha sātisayatāya vuttaṃ . Tamatthaṃ khandhakavatthunā sādhento ‘‘ devadatte ’’ tiādimāha . Gayāsīseti gayāgāmassa avidūre gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇo atthi , yattha bhikkhusahassassapi okāso hoti , tasmiṃ piṭṭhipāsāṇe . ‘‘ Cittācāraṃ ñatvā ’’ tiV2.364 iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti ,‘‘ dhammaṃ desesī ’’ ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ ,‘‘ vikubbanaṃ dassetvā ’’ ti iminā iddhipāṭihāriyaṃ .
Saupārambhāni patirūpena upārambhitabbato . Sadosāni dosasamucchindanassa anupāyabhāvato . Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti . Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ . Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni . Mahānāgāti mahākhīṇāsavā arahanto . ‘‘ Nāgo ’’ ti hi arahato adhivacanaṃ natthi āgu pāpametassāti katvā . Yathāha sabhiyasutte – ‘‘ Āguṃ na karoti kiñci loke , Sabbasaṃyoge visajja bandhanāni ; Sabbattha na sajjatī vimutto , Nāgo tādi pavuccate tathattā ’’ ti .( su . ni .527; mahāni .80; cūḷani .27,139); Aṭṭhakathāyaṃ panettha ‘‘ dhammasenāpatissa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatā bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu . Mahāmoggallānassa dhammadesanaṃ sutvā arahattaphale ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.486) vuttaṃ . Saṅghabhedakakkhandhakapāḷiyaṃ pana ‘‘ atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ āyasmatā sāriputtena ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā , āyasmatā ca mahāmoggallānena iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ovadiyamānānaṃ anusāsiyamānānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’ ti ’’( cūḷava .345) ubhinnampi therānaṃ dhammadesanāya tesaṃ dhammacakkhupaṭilābhova dassito , tayidaṃ visadisavacanaṃ dīghabhāṇakānaṃ , khandhakabhāṇakānañca matibhedenāti daṭṭhabbaṃ . Saṅgāhakabhāsitā hi ayaṃ pāḷi , aṭṭhakathā ca teheva saṅgahamāropitā , apica pāḷiyaṃ uparimaggaphalampi saṅgahetvā ‘‘ dhammacakkhuṃ udapādī ’’ tiM2.414 vuttaṃ yathā taṃ brahmāyusutte ,( ma . ni .2.343) cūḷarāhulovādasutte ( ma . ni .3.416) cāti veditabbaṃ .
Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato , visuddhinissayatoM1.391 ca . Tato eva niddosaṃ . Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo . Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati paravādavātehi , kilesavātehi ca anupahantabbato . ‘‘ Anusāsanīpāṭihāriyaṃ pana buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā ’’ ti sātisayatāya vuttaṃ .
Tasmāti yathāvuttakāraṇato , tena saupārambhādiṃ , anupārambhādiṃ cāti ubhayaṃ ubhayattha yathākkamaṃ gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati . Saupārambhāni yathāvuttena patirūpakena upārambhitabbato . Sadosāni parāropitadosasamucchindanassa anupāyabhāvato . Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti . Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ . Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni .
Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato , visuddhinissayato ca . Tatoyeva niddosaṃ . Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo atthi . Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati parappavādavātehi , kilesavātehiV2.365 ca anupahantabbato . Addhānaṃ tiṭṭhanato niyyātīti idhāpi phalena hetuno anumānaṃ . Niyyānikatāya hi taṃ addhaniyaṃ .
Tasmāti yathāvuttakāraṇato , tena ca upārambhādiṃ , anupārambhādiñcāti ubhayaṃ yathākkamaṃ ubhayattha gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati .