Ettha ca ‘‘ acelako hotī ’’ tiādīni vatapadāni yāva ‘‘ naP1.464 thusodakaṃ pivatī ’’ ti etāni ekavārāni .
‘‘ Ekāgāriko vā ’’ tiādīni nānāvārāni , nānākālikāni vā .
Tathā ‘‘ sākabhakkho vā ’’ tiādīni ,‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādīni ca .
Tathā hettha vā-saddaggahaṇaṃ , pi-saddaggahaṇañca kataṃ .
Pi-saddopi vikappattho eva daṭṭhabbo .
Purimesu pana na kataṃ .
Evañca katvā ‘‘ acelako hotī ’’ ti vatvā ‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādi vacanassa ,‘‘ rajojalladharo hotī ’’ ti vatvā ‘‘ udakorohanānuyogaṃ anuyutto ’’ ti vacanassa ca avirodho siddho hoti .
Atha vā kimettha avirodhacintāya .
Ummattakapacchisadiso hi titthiyavādo .
AthaV1.315 vā ‘‘ acelako hotī ’’ ti ārabhitvā tappasaṅgena sabbampi attakilamathānuyogaṃ dassentena ‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tapopakkamaniratthakathāvaṇṇanā
P1.464 thusodakaṃ pivatī ’’ ti etāni ekavārāni .
‘‘ Ekāgāriko vā ’’ tiādīni nānāvārāni , nānākālikāni vā .
Tathā ‘‘ sākabhakkho vā ’’ tiādīni ,‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādīni ca .
Tathā hettha vā-saddaggahaṇaṃ , pi-saddaggahaṇañca kataṃ .
Pi-saddopi vikappattho eva daṭṭhabbo .
Purimesu pana na kataṃ .
Evañca katvā ‘‘ acelako hotī ’’ ti vatvā ‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādi vacanassa ,‘‘ rajojalladharo hotī ’’ ti vatvā ‘‘ udakorohanānuyogaṃ anuyutto ’’ ti vacanassa ca avirodho siddho hoti .
Atha vā kimettha avirodhacintāya .
Ummattakapacchisadiso hi titthiyavādo .
AthaV1.315 vā ‘‘ acelako hotī ’’ ti ārabhitvā tappasaṅgena sabbampi attakilamathānuyogaṃ dassentena ‘‘ sāṇānipi dhāretī ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tapopakkamaniratthakathāvaṇṇanā 397. Sīlasampadādīhi vināti sīlasampadā , samādhisampadā , paññāsampadāti imāhi lokuttarāhi sampadāhi vinā na kadāci sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā sambhavati , yasmā ca tadevaṃ , tasmā tesaṃ tapopakkamānaṃ niratthakataṃ dassentoti yojanā .
397. Sīlasampadādīhīti sīlasampadā , samādhisampadā , paññāsampadāti imāhi lokuttarāhi sampadāhi .
Vināti virahitattā , vinā vā tāhi na kadācipi sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā sambhavati , tasmā tesaṃ tapopakkamānaṃ niratthakataṃ dassentoti sapāṭhasesayojanā .
‘‘ Dosaveravirahitan ’’ ti idaṃ dosassa
M1.355 mettāya ujupaṭipakkhatāya vuttaṃ .
Dosa -ggahaṇena vā sabbepi jhānapaṭipakkhā saṃkilesadhammā gahitā , vera -ggahaṇena paccatthikabhūtā sattā .
Yadaggena hi dosarahitaṃ , tadaggena verarahitanti .
Dosaveravirahitan ti dosasaṅkhātaverato virahitaṃ .
Idañhi dosassa mettāya ujupaṭipakkhato vuttaṃ .
Yaṃ pana ācariyena vuttaṃ ‘‘ dosaggahaṇena vā sabbepi jhānapaṭipakkhā saṃkilesadhammā gahitā .
Veraggahaṇena paccatthikabhūtā sattā .
Yadaggena hi dosarahitaṃ , tadaggena verarahitan ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.397), tadetaṃ pāḷiyaṃ verasaddasseva vijjamānattā , aṭṭhakathāyañca tadatthameva dassetuṃ dosasaddassa vuttattā vicāretabbaṃ . 398. Pākaṭabhāvena kāyati gametīti pakati , lokasiddhavādo , tenāha ‘‘ pakati kho esāti pakatikathā esā ’’ ti .
398. Ettakamattan ti naggacariyādimattaṃ .
Pākaṭabhāvena kāyati atthaṃ gametīti pakati , lokasiddhavādo .
Tenāha ‘‘ pakatikathā esā ’’ ti .
Mattāyāti mattā -saddo ‘‘ mattā sukhapariccāgā ’’ tiādīsu
P1.465 ( dha . pa .290) viya appatthaṃ antonītaṃ katvā pamāṇavācakoti āha ‘‘ iminā pamāṇena evaṃ parittakenā ’’ ti .
Tena pana pamāṇena pahātabbo pakaraṇappatto paṭipattikkamoti āha ‘‘ paṭipattikkamenā ’’ ti .
‘‘ Mattā sukhapariccāgā ’’ tiādīsu ( dha . pa .290) viya mattāsaddo appattaṃ antonītaṃ katvāM2.359 pamāṇavācakoti āha ‘‘ iminā ’’ tiādi .
Tena pana pamāṇena pahātabbo eva paṭipattikkamo pakaraṇappatto .
Iminā ‘‘ tapopakkamenā ’’ ti saddantarena vā adhigatoti dasseti ‘‘ paṭipattikkamenā ’’ ti iminā .Sabbatthāti sabbavāresu .
Tatoti tasmā sāmaññabrahmaññassa appamattakeneva paṭipattikkamena sudukkarabhāvato .
Imaṃ hetusambandhaṃ sandhāya ‘‘ padasambandhena saddhin ’’ ti vuttaṃ .
Sabbatthāti sabbavāresu .
399. Aññathā vadathāti yadi acelakabhāvādinā sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā abhavissa , suvijānova samaṇo suvijāno brāhmaṇo .
Yasmā pana tumhe ito aññathāva sāmaññaṃ brahmaññañca vadatha , tasmā dujjānova samaṇo dujjāno brāhmaṇo , tenāha ‘‘ idaṃ sandhāyāhā ’’ ti .
399. Aññathāti yadi acelakabhāvādinā sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā abhavissa , evaṃ sati suvijānova samaṇo , suvijāno brāhmaṇo .
Yasmā pana tumhe ito aññathāva sāmaññaṃ , aññathā brahmaññaṃ vadatha , tasmā dujjānova samaṇo dujjāno brāhmaṇoti attho .
Tenāha ‘‘ idaṃ sandhāyāhā ’’ ti .
Taṃ pakativādaṃ paṭikkhipitvāti pubbe yaṃ pākatikaṃ sāmaññaṃ brahmaññañca hadaye ṭhapetvā tena ‘‘ dukkaran ’’ tiādi vuttaṃ , tameva sandhāya bhagavatāpi ‘‘ pakati kho esā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idha pana taṃ pakativādaṃ pākatikasamaṇabrāhmaṇavisayaṃ kathaṃ paṭikkhipitvā paṭisaṃharitvā sabhāvatova paramatthatova samaṇassa brāhmaṇassa ca dujjānabhāvaṃ āvikaronto pakāsento .
Taṃ pakativādaṃ paṭikkhipitvāti yaṃ pubbe pākatikaṃ sāmaññaṃ , brahmaññañca hadaye ṭhapetvā tena acelakassapena ‘‘ dukkaraṃ sudukkaran ’’ ti vuttaṃ , bhagavatā ca tameva
V2.316 sandhāya ‘‘ pakati kho esā ’’ tiādi bhāsitaṃ , tameva idha pākatikasāmaññabrahmaññavisayaṃ kathaṃ paṭisaṃharitvā .
Sabhāvatova paramatthato eva samaṇassa , brāhmaṇassa ca dujjānabhāvaṃ āvikaronto punapi ‘‘ pakati kho ’’ tiādimāha .Tatrāpīti samaṇabrāhmaṇavādepi vuttanayeneva .
Tatrāpīti samaṇabrāhmaṇavādepi .
Padasambandhan ti hetupadena saddhiṃ pubbāparavākyasambandhaṃ .