Issues
Select Version
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Samanuyuñjāpanakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Samanuyuñjāpanakathāvaṇṇanā

385. LaddhiṃV1.311 pucchantoti ‘‘ kiṃ samaṇo gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattati , udāhu pare gaṇācariyā . Ettha tāva attano laddhiṃ vadā ’’ ti laddhiṃ pucchanto . Kāraṇaṃ pucchantoti ‘‘ samaṇo gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattatī ’’ ti vutte ‘‘ kena kāraṇena evamatthaṃ gāhayā ’’ ti kāraṇaṃ pucchanto . Ubhayaṃ pucchantoti ‘‘ idaṃ nāmettha kāraṇan ’’ ti kāraṇaṃ vatvā paṭiññāte atthe sādhiyamāne anvayato , byatirekato ca kāraṇaṃ samatthetuṃ sadisāsadisabhedaṃ upamodāharaṇadvayaṃ pucchanto , ubhayaṃ pucchanto kāraṇassa ca tilakkhaṇasampattiyā yathāpaṭiññāte atthe sādhiteP1.459 sammadeva anupacchā bhāsanto nigamento samanubhāsati nāma . 385. Anta miti āṇattiyaṃ pañcamīattanopadaṃ . Laddhiṃ pucchantoti ‘‘ kiṃ samaṇo gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattati , udāhu pare gaṇācariyā , ettha tāva attano laddhiṃ vadehī ’’ ti evaṃ paṭiññātaṃ siddhantaṃ pucchanto . Kāraṇaṃ pucchantoti ‘‘ samaṇova gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattatī ’’ ti vutte ‘‘ kāraṇenapi etamatthaṃ gāhayā ’’ ti evaṃ hetuṃ pucchanto . Ubhayaṃ pucchantoti ‘‘ idaṃ nāmettha kāraṇan ’’ ti kāraṇaṃ vatvā paṭiññāte atthe sādhiyamāne anvayato , byatirekato ca kāraṇaṃ samatthetuṃ sadisāsadisappabhedaṃ upamodāharaṇadvayaṃ pucchanto . Apica hetupamodāharaṇavasena tilakkhaṇasampattiyā yathāpaṭiññāte atthe sādhite sammadeva anu pacchā bhāsanto nigamentopi samanubhāsati nāmāti veditabbaṃ .
Upasaṃharitvāti upanetvā . ‘‘ Kiṃ te ’’ tiādi upasaṃharaṇākāradassanaṃ . ‘‘ Upasaṃharitvā ’’ ti pāṭhaseso . ‘‘ Kiṃ te ’’ tiādi upasaṃharaṇākāradassanaṃM2.351 .
Dutiyapadeti ‘‘ saṅghena vā saṅghan ’’ ti imasmiṃ pade . Dutiyapadepīti ‘‘ saṅghena vā saṅghan ’’ ti padepi . Vacanasesaṃ , upasaṃharaṇākārañca sandhāya ‘‘ eseva nayo ’’ ti vuttaṃ .
Tamatthan ti taṃ pahātabbadhammānaṃ anavasesaṃ pahāya vattanasaṅkhātañca samādātabbadhammānaṃ anavasesaṃ samādāya vattanasaṅkhātañca atthaṃ . Yojetvāti akusalādipadehi yojetvā . Tamatthan ti taṃ pahātabbadhammānaṃ anavasesaṃ pahāya vattanasaṅkhātaṃ , samādātabbadhammānaṃ anavasesaṃ samādāya vattanasaṅkhātañca atthaṃ . Yojetvāti akusalādipadehi yojetvā .
Akosallasambhūtaṭṭhena akusalā ceva tatoyeva akusalāti ca saṅkhaṃ gatāti saṅkhātā tattha purimapadena ekantākusale vadati , dutiyapadena taṃsahagate , taṃpakkhiye ca , tenāha ‘‘ koṭṭhāsaṃ vā katvā ṭhapitā ’’ ti , akusalapakkhiyabhāvena vavatthāpitāti attho . Akosallasambhūtādiatthena akusalā ceva tatoyeva akusalāti ca saṅkhātā , saṅkhāta saddo cettha ñātattho , koṭṭhāsattho ca yujjatīti āha ‘‘ ñātā , koṭṭhāsaṃ vā katvā ṭhapitā ’’ ti , purimena cettha padena ekantākusale vadati , pacchimena taṃ sahagate , tappaṭipakkhiye ca . Evañhi koṭṭhāsakaraṇena ṭhapanaṃ upapannaṃ hoti . Akusalapakkhikabhāvena hi vavatthāpanaṃ koṭṭhāsakaraṇaṃ .
Avajjaṭṭho dosaṭṭho gārayhapariyāyattāti āha ‘‘ sāvajjāti sadosā ’’ ti . Avajja saddo dosattho gārayhapariyāyattā , a-saddassa ca tabbhāvavuttitoti āha ‘‘ sadosā ’’ ti .
Ariyā nāma niddosā , ime pana katthacipi niddosā na hontīti niddosaṭṭhena ariyā bhavituṃ nālaṃ asamatthā . AriyāV2.309 nāma niddosā . Ime pana akusalā kathañcipi niddosā na hontīti niddosaṭṭhena ariyā bhavituṃ nālaṃ asamatthā .
386-392. 386-392.
Yan tiM1.351 kāraṇe etaṃ paccattavacananti āha ‘‘ yena viññū ’’ ti . Yaṃ vā panāti ‘‘ yaṃ pana kiñcī ’’ ti asambhāvanavacanametanti āha ‘‘ yaṃ vā taṃ vā appamattakan ’’ ti . Gaṇācariyā pūraṇādayo . ‘‘ Yan ’’ ti etaṃ kāraṇe paccattavacananti dasseti ‘‘ yenā ’’ ti iminā . Yaṃ vā panāti asambhāvanāvacanametaṃ , yaṃ vā pana kiñcīti attho . Pahāya vattantīti ca atthavasā puthuvacanavipariṇāmoti vuttaṃ ‘‘ yaṃ vā taṃ vā appamattakaṃ pahāya vattantī ’’ ti . Gaṇācariyā cettha pūraṇamakkhaliādayo .
Satthuppabhavattā saṅghassa saṅghasampattiyāpi satthusampatti vibhāvīyatīti āha ‘‘ saṅghapasaṃsāyapi satthuyeva pasaṃsāsiddhito ’’ ti . Sā pana pasaṃsā pasādahetukāti pasādamukhena taṃ dassetuṃ ‘‘ pasīdamānāpi hī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha pi -saddena yathā anvayato pasaṃsā samuccīyati , evaṃ satthuvippaṭipattiyā sāvakesu , sāvakavippaṭipattiyā ca satthari appasādo samuccīyatīti daṭṭhabbaṃ . Sarīrasampattin ti rūpasampattiṃ , rūpakāyapāripūrinti attho . Bhavanti vattāro rūpappamāṇāP1.460 , ghosadhammappamāṇā ca . Puna bhavanti vattāroti dhammappamāṇavaseneva yojetabbaṃ . Yā saṅghassa pasaṃsāti ānetvā sambandho . TatthaV1.312 yā buddhānaṃ , buddhasāvakānaṃyeva ca pāsaṃsatā , aññesañca tadabhāvo jotito , taṃ viratippahānasaṃvaruddesavasena nīharitvā dassetuṃ ‘‘ ayamadhippāyo ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha setughātavirati nāma ariyamaggavirati . Vipassanāmattavasenāti ‘‘ aniccan ’’ ti vā ‘‘ dukkhan ’’ ti vā vividhaṃ dassanamattavasena , na pana nāmarūpavavatthānapaccayapariggaṇhanapubbakaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā saṅkhārānaṃ sammasanavasena . Itarānīti samucchedapaṭippassaddhinissaraṇappahānāni . ‘‘ Sesan ’’ ti pañcasīlato añño sabbo sīlasaṃvaro ,‘‘ khamo hotī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24;3.159; a . ni .4.114) vutto suparisuddho khantisaṃvaro ,‘‘ paññāyete pidhiyyare ’’ ti ( su . ni .1041; cūḷani .60) evaṃ vutto kilesānaṃ samucchedako maggañāṇasaṅkhāto ñāṇasaṃvaro , manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ pidahanavasena pavatto parisuddho indriyasaṃvaro ,‘‘ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.402; ma . ni .1.135; saṃ . ni .5.8; vibha .205) vutto sammappadhānasaṅkhāto vīriyasaṃvaroti imaṃ saṃvarapañcakaṃ sandhāyāha . Pañca kho panime pātimokkhuddesātiādi sāsane sīlassa bahubhāvaṃ dassetvā tadekadese eva paresaṃ avaṭṭhānadassanatthaṃP1.461 yathāvuttasīlasaṃvarasseva puna gahaṇaṃ .
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā Satthupabhavattā saṅghassa saṅghasampattiyāpi satthusampatti vibhāvīyatīti āha ‘‘ saṅgha … pe … siddhito ’’ ti , sā pana pasaṃsā pasādahetukāti pasādamukhena taṃ dassetuṃ ‘‘ pasīdamānāpī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha sampiṇḍanatthena pi -saddena appasīdamānāpi evameva na pasīdantīti sampiṇḍeti . Yathā hi anvayato satthusampattiyā sāvakesu , sāvakasampattiyā ca satthari pasādo samuccīyati , evaṃ byatirekato satthuvipattiyā sāvakesu , sāvakavipattiyā ca satthariappasādoti daṭṭhabbaṃ . ‘‘ Tathā hī ’’ tiādi tabbivaraṇaṃ . Sarīrasampattin ti rūpasampattiṃ , rūpakāyapāripūrinti attho . Rūpappamāṇe satte sandhāya idaṃ vuttaṃ ,‘‘ dhammadesanaṃ vā sutvā ’’ ti idantu ghosappamāṇe , dhammappamāṇe ca ,‘‘ bhikkhūnaṃ panācāragocaran ’’ tiādiṃ pana dhammappamāṇe , lūkhappamāṇe ca . Ācāragocarādīhi dhammo , sammāpaṭipattiyā lūkho ca hotiM2.352 . Tasmā ‘‘ bhavanti vattāro ’’ ti paṭhamapade rūpappamāṇā , ghosappamāṇā , dhammappamāṇā ca , dutiyapade dhammappamāṇāva yojetabbā . Kīvarūpoti kittakajātiko . Yā saṅghassa pasaṃsāti ānetvā sambandho , ayameva vā pāṭho .
Paññāyatīti patiṭṭhitabhāvena pākaṭo hoti , tasmā mayā hi … pe … natthīti yojetabbaṃ . Sīhanādan ti seṭṭhanādaṃ , abhītanādaṃ kenaci appaṭivattiyavādaṃ . Yaṃ pana vadanti – ‘‘ UttarasmiṃM2.353 pade byaggha-puṅgavosabhakuñjara ; Sīhasaddūlanāgādyā , pume seṭṭhatthagocarā ’’ ti . Taṃ yebhuyyavasenāti daṭṭhabbaṃ . Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā
Tattha yā buddhānaṃ , buddhasāvakānameva ca pāsaṃsatā , aññesañca tadabhāvo jotito , taṃ viratippahānasaṃvaruddesavasena nīharitvā dassento ‘‘ ayamadhippāyo ’’ tiādimāha . Tattha setughātaviratiyā ariyamaggasampayuttattā ‘‘ sabbena sabbaṃ natthī ’’ ti vuttaṃ . Aṭṭhasamāpattivasena vikkhambhanappahānamattaṃ , vipassanāmattavasena tadaṅgappahānamattanti yathālābhaṃ yojetabbaṃ . Vipassanāmattavasenāti ca ‘‘ aniccan ’’ ti vā ‘‘ dukkhan ’’ ti vā vividhaṃ dassanamattavasena , na pana nāmarūpavavatthānapaccayapariggaṇhanapubbakaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā saṅkhārānaṃ sammasanavasena . Nāmarūpaparicchedo , hi anattānupassanā ca bāhirakānaṃ natthi . Itarāni samucchedapaṭippassaddhinissaraṇappahānāni tīṇi sabbena sabbaṃ natthi maggaphalanibbānattā . Lokiyapañcasīlato añño sabbopi sīlasaṃvaro ,‘‘ khamo hoti sītassa uṇhassā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24;3.159; a . ni .4.114) vutto suparisuddho khantisaṃvaro ,‘‘ paññāyete pidhiyyare ’’ tiādinā ( su . ni .1041; cūḷani .60) vutto kilesānaṃ samucchedakoV2.310 maggañāṇasaṅkhāto ñāṇasaṃvaro , manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ pidahanavasena pavatto suparisuddho indriyasaṃvaro ,‘‘ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.403; ma . ni .1.135; saṃ . ni .5.8; vibha .205) vutto sammappadhānasaṅkhāto vīriyasaṃvaroti imaṃ saṃvarapañcakaṃ sandhāya ‘‘ sesaṃ sabbena sabbaṃ natthī ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Pañca kho panime pātimokkhuddesā ’’ tiādinā yathāvuttasīlasseva puna gahaṇaṃ sāsane sīlassa bahubhāvaṃ dassetvā tadekadese eva paresaṃ avaṭṭhānadassanatthaṃ . ‘‘ Uposathuddesā ’’ ti adhunā pāṭho .
Paññāyatīti patiṭṭhitabhāvena pākaṭo hoti , tasmā mayā hi … pe … natthīti yojetabbaṃ . Sīhanādan ti seṭṭhanādaṃ , abhītanādaṃ kenaci appaṭivattiyavādaṃ . Yaṃ pana vadanti – ‘‘ UttarasmiṃM2.353 pade byaggha-puṅgavosabhakuñjara ; Sīhasaddūlanāgādyā , pume seṭṭhatthagocarā ’’ ti . Taṃ yebhuyyavasenāti daṭṭhabbaṃ .