Aṭṭhaparikkhāravaṇṇanā
Aṭṭhaparikkhāravaṇṇanā
340. Ubhato sujātādīhi vuccamānehi .
340. Yasasāti ānubhāvena , tenāha ‘‘ āṇāṭhapanasamatthatāyā ’’ ti .
Yasasāti pañcavidhena ānubhāvena .
Tenāha ‘‘ āṇāṭhapanasamatthatāyā ’’ ti .
Saddahatīti ‘‘ dātā dānassa phalaṃ paccanubhotī ’’ ti pattiyāyati .
‘‘ Saddho ’’ ti etassa ‘‘ dātādānassa phalaṃ paccanubhoti pattiyāyatī ’’ ti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ dānassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Dāne sūroti dānasūro , deyyadhamme īsakampi saṅgaṃ akatvā muttacāgo , tabbhāvo pana kammassakatāñāṇassa tikkhavisadabhāvena veditabbo .
Tassa hi tikkhavisadabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ saddo ’’ ti vatvā ‘‘ dānasūro ’’ ti vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Dāne sūroti dānasūro deyyadhamme īsakampi saṅgaṃ akatvā muttacāgo .
Tenāha ‘‘ na saddhāmattakenā ’’ tiādi .
Yassa hi kammassakatā paccakkhamiva upaṭṭhāti , so
V2.269 evaṃ vutto .Svāyamattho kammassakataññāṇassa tikkhavisadabhāvena veditabbo , tenāha ‘‘ na saddhāmattakenevā ’’ tiādi .
Yassa hi kammassakatā paccakkhato viya upaṭṭhāti , so evaṃ vutto .
Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti .
Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhu abhibhavanto tassa adhipati hutvā deti anadhibhavanīyattā .
Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti .
Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhumabhibhavanto tassa adhipati hutvā
M2.308 deti .
Kāraṇopacāravacanañhetaṃ .
Paratopi eseva nayo .
Tabbisayena lobhena anākaḍḍhanīyattā na dāso , na sahāyo .
Tadevatthaṃ byatirekato , anvayato ca vivaritvā dassento ‘‘ yo hī ’’ tiādimāha .
Idhānadhippetassa hi dāsādidvayassa byatirekato dassanaṃ .
Khādanīyabhojanīyādīsu madhurasseva paṇītattā ‘‘ madhuraṃ bhuñjatī ’’ ti vuttaṃ , nidassanamattaṃ vā etaṃ , paṇītaṃ paribhuñjatīti vuttaṃ hoti .
Dāso hutvā deti taṇhāya dāsabyataṃ upagatattā .
Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvānissajjanato .
Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ mocetvā abhibhuyya pavattanato .
Yaṃ panetaṃ ācariyena vuttaṃ ‘‘ sāmiparibhogasadisā ’’ ti ,( dī . ni . ṭī .1.340) taṃ taṇhādāsabyamatikkantatāsāmaññaṃ sandhāya vuttaṃ .
Na hi khīṇāsavassa paribhogo sāmiparibhogo viya khīṇāsavasseva dānaṃ dānasāmīti attho upapanno hoti , pacchā vā pamādalikhitametaṃ .
Tādisoti dānasāmisabhāvo .‘‘ Na dāso , na sahāyo ’’ ti vatvā tadubhayaṃ anvayato , byatirekato ca dassetuṃ ‘‘ yo hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Dāso hutvā deti taṇhāya dānassa dāsabyataṃ upagatattā .
Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvānissajjanato .
Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ
M1.326 mocetvā abhibhuyya pavattanato .
Sāmiparibhogasadisā hetassāyaṃ pavattatīti .Samitapāpā
P1.426 samaṇā , bāhitapāpā brāhmaṇā ukkaṭṭhaniddesena , pabbajjāmattasamaṇā jātimattabrāhmaṇā pana kapaṇādiggahaṇenevettha gahitāti adhippāyo .
Samitapāpasamaṇabāhitapāpabrāhmaṇā ukkaṭṭhaniddesenettha vuttā , pabbajjāmattasamaṇajātimattabrāhmaṇā vā kapaṇādiggahaṇena gahitāti veditabbaṃ .Duggatāti dukkarajīvikaṃ upagatā kasiravuttikā , tenāha ‘‘ daliddamanussā ’’ ti .
Duggatāti dukkaraṃ jīvikamupagatā kasiravuttikā .
Tenāha ‘‘ daliddamanussā ’’ ti .
Addhikāti addhānamaggagāmino .
Pathāvinoti maggagāmino .
Vaṇibbakāti dāyakānaṃ guṇakittanavasena , kammaphalakittanamukhena ca yācanakā seyyathāpi naggacariyādayo , tenāha ‘‘ iṭṭhaṃ dinnan ’’ tiādi .
Vaṇibbakāti dāyakānaṃ guṇakittanavasena , kammaphalakittanamukhena ca yācanakā seyyathāpi naggacariyādayoti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ ye iṭṭhaṃ dinnan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tadubhayeneva hi dānassa vaṇṇathomanā sambhavati .
Ye vicaranti , te vaṇibbakā nāmāti yojetabbaṃ .
‘‘ Pasatamattan ’’ ti vīhitaṇḍulādivasena vuttaṃ ,‘‘ sarāvamattan ’’ ti yāgubhattādivasena .
Pasatamattan ti vīhitaṇḍulādivasena vuttaṃ , sarāvamattan ti yāgubhattādivasena .
Opānaṃ vuccati ogāhetvā pātabbato naditaḷākādīnaṃ sabbasādhāraṇatitthaṃ opānaṃ viya bhūtoti opānabhūto , tenāha ‘‘ udapānabhūto ’’ tiādi .
Opānaṃ vuccati ogāhetvā pātabbato nadītaḷākādīnaṃ sabbasādhāraṇaṃ titthaṃ , opānamivabhūtoti opānabhūto .
Tenāha ‘‘ udapānabhūto ’’ tiādi .
Hutvāti bhāvato .
Sutameva sutajātan ti jāta -saddassa anatthantaravācakatamāha yathā ‘‘ kosajātan ’’ ti .
Sutameva sutajātan ti jāta saddassa anatthantaravācakattamāha yathā ‘‘ kosajātan ’’ ti .
Atītādiatthacintanasamatthatā nāmassa rañño anumānavasena , itikattabbatāvasena ca veditabbā
V1.289 , na buddhānaṃ viya tattha paccakkhadassitāyāti dassetuṃ ‘‘ atīte ’’ tiādi vuttaṃ .
Atītādiatthacintanasamatthatā nāma tassa rañño anumānavasena , itikattabbatāvasena ca veditabbā , na buddhānaṃ viya tattha paccakkhadassitāyāti dassetuṃ ‘‘ atīte ’’ tiādi vuttaṃ .
Puññāpuññānisaṃsacintanañcettha pakaraṇādhigatavasenaM2.309 veditabbaṃ .
Puññassāti yaññapuññassa .Dāyakacittampīti dāyakānaṃ , dāyakaṃ vā cittampi , dātukamyatācittampīti vuttaṃ hoti .
Imesu pana aṭṭhasu aṅgesu aḍḍhatādayo pañca yaññassa tāva parikkhārā hontu tehi vinā tassa asijjhanato
V2.270 , sujātatā , pana sūrūpatā ca kathaṃ yaññassa parikkhāro siyā tadubhayena vināpi tassa sijjhanatoti codanāya sabbesampi aṭṭhannamaṅgānaṃ parikkhārabhāvaṃ anvayato , byatirekato ca dassento ‘‘ ete hi kirā ’’ tiādimāha .
Ettha ca keci evaṃ vadanti ‘‘ yathā aḍḍhatādayo pañca yaññassa ekaṃsatova aṅgāni , na evaṃ sujātatā , surūpatā ca , tadubhayaṃ pana anekaṃsatova aṅganti dīpetuṃ arucisūcakassa kira saddassa gahaṇaṃ katan ’’ ti .
Te hi ‘‘ ayaṃ dujjātotiādivacanassa anekaṃsikataṃ maññamānā tathā vadanti , tayidaṃ asāraṃ .
Sabbasādhāraṇavasena hetaṃ byatirekato yaññassa aṅgabhāvadassanaṃ tattha siyā kesañci tathā parivitakko ’’ ti tassāpi avakāsābhāvadassanatthameva evaṃ vuttattā , tadubhayasādhāraṇavaseneva anekaṃsato aṅgabhāvassa adassanato ca .
Kirasaddo panettha tadā brāhmaṇassa cintitākārasūcanattho daṭṭhabbo .
Evamanena cintetvā ‘‘ imānipi aṭṭhaṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavantīti vuttānī ’’ ti kirasaddena tassa cintitākāro sūcito hoti .Aḍḍhatādayo tāva yaññassa parikkhārā hontu tehi vinā tassa asijjhanato , sujātatā surūpatā pana kathanti āha ‘‘ etehi kirā ’’ tiādi .
Ettha ca keci ‘‘ yathā aḍḍhatādayo yaññassa ekaṃsato aṅgāni , na evamabhijātatā , abhirūpatā cāti dassetuṃ kira saddaggahaṇan ’’ ti vadanti ‘‘ ayaṃ dujjāto ’’ tiādi vacanassa anekantikataṃ maññamānā , tayidaṃ asāraṃ , sabbasādhāraṇavasena hesa yaññārambho tattha siyā kesañci tathāparivitakkoti tassāpi avakāsābhāvādassanatthaṃ tathā vuttattā .
Kira -saddo pana tadā brāhmaṇena cintitākārasūcanattho daṭṭhabbo .
Evamādīnīti ādi -saddena ‘‘ ayaṃ virūpo daliddo
P1.427 appesakkho assaddho appassuto anatthaññū na medhāvī ’’ ti etesaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Evamādīnīti ettha ādi saddena ‘‘ ayaṃ virūpo kittakaṃ … pe … upacchindissati , ayaṃ daliddo , appesakkho , assaddho , appassuto , na atthaññū , na medhāvī kittakaṃ … pe … upacchindissatī ’’ ti etesaṃ saṅgaho veditabbo .