Ajitakesakambalavādavaṇṇanā
171. Dinnan ti
V1.200 deyyadhammasīsena dānaṃ vuttanti āha ‘‘ dinnassa phalābhāvaṃ vadatī ’’ ti , dinnaṃ pana annādivatthuṃ kathaṃ paṭikkhipati .
Eseva nayo yiṭṭhaṃ hutan ti etthāpi .
Mahāyāgoti sabbasādhāraṇaṃ mahādānaṃ .
Pāhunakasakkāroti pāhunabhāvena kātabbasakkāro .
171. Dinnan ti deyyadhammasīsena dānacetanāyeva vuttā .
Taṃmukhena ca phalanti dasseti ‘‘ dinnassa phalābhāvan ’’ ti iminā .
Dinnañhi mukhyato annādivatthu , taṃ kathamesa paṭikkhipissatiV2.40 .
Esa nayo yiṭṭhaṃ hutan ti etthāpi .
Sabbasādhāraṇaṃ mahādānaṃ mahāyāgo .
Pāhunabhāvena kattabbasakkāro pāhunakasakkāro .Phalan ti ānisaṃsaphalaṃ , nissandaphalañca .
Vipākoti sadisaphalaṃ .
Phalan ti ānisaṃsaphalaṃ , nissandaphalañca .
Vipākoti sadisaphalaṃ .
Caturaṅgasamannāgate dāne ṭhānantarādipatti viya hi ānisaṃso , saṅkhabrāhmaṇassa dāne ( jā .1.10.39) tāṇalābhamattaṃ viya nissando , paṭisandhisaṅkhātaṃ sadisaphalaṃ vipāko .
Paraloke ṭhitassa ayaṃ loko natthīti paraloke ṭhitassa kammunā laddhabbo ayaṃ loko na hoti .
Idhaloke ṭhitassāpi paraloko natthīti idhaloke ṭhitassa kammunā laddhabbo paraloko na hoti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ sabbe
M1.226 tattha tattheva ucchijjantī ’’ ti .
Ime sattā yattha yattha bhave , yoniādīsu ca ṭhitā tattha tattheva ucchijjanti nirudayavināsavasena vinassanti .
Ayaṃ loko , paralokoti ca kammunā laddhabbo vutto phalābhāvameva sandhāya paṭikkhipanato .
Paccakkhadiṭṭho hi loko kathaṃ tena paṭikkhitto siyā .
‘‘ Sabbe tattha tattheva ucchijjantī ’’ ti iminā kāraṇamāha , yattha yattha bhavayoniādīsu ṭhitā ime sattā , tattha tattheva ucchijjanti , nirudayavināsavasena vinassantīti attho .Phalābhāvavasenāti mātāpitūsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalassa abhāvavasena ‘‘ natthi mātā , natthi pitā ’’ ti vadati , na mātāpitūnaṃ , nāpi tesu idāni kayiramānasakkārāsakkārānaṃ abhāvavasena tesaṃ lokapaccakkhattā .
Tesūti mātāpitūsu .
Phalābhāvavaseneva vadati , na mātāpitūnaṃ , nāpi tesu idāni kariyamānasakkārāsakkārānamabhāvavasena tesaṃ loke paccakkhattā .
Pubbuḷakassa viya imesaṃ sattānaṃ uppādo nāma kevalo , na cavitvā āgamanapubbakoti dassanatthaṃ ‘‘ natthi sattā opapātikā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ cavitvā upapajjanakasattā nāma natthīti vadatī ’’ ti .
Pubbuḷassa viya imesaṃ sattānaṃ uppādo nāma kevalo , na cavitvā āgamanapubbako atthīti dassanatthaṃ
M2.46 ‘‘ natthi sattā opapātikā ’’ ti vuttanti āha ‘‘ cavitvā upapajjanakā sattā nāma natthī ’’ ti .Catūsu mahābhūtesu niyuttoti cātumahābhūtiko .
Yathā pana mattikāya nibbattaṃ bhājanaṃ mattikāmayaṃ , evaṃ ayaṃ catūhi mahābhūtehi nibbattoti āha ‘‘ catumahābhūtamayo ’’ ti .
Samaṇena nāma yāthāvato jānantena kassaci akathetvā saññatena bhavitabbaṃ , aññathā ahopurisikā nāma siyā .
Kiñhi paro parassa karissati , tathā ca attano sampādanassa kassaci avassayo eva na siyā tattha tattheva ucchijjanatoti imamatthaṃ sandhāya ‘‘ ye imañca … pe … pavedentī ’’ ti āha .
Ayaṃ aṭṭhakathāvasesako attho .
Catūsu mahābhūtesu niyutto cātumahābhūtiko , atthamattato pana dassetuṃ ‘‘ catumahābhūtamayo ’’ ti vuttaṃ .
Yathā hi mattikāya nibbattaṃ bhājanaṃ mattikāmayaṃ , evamayampi catūhi mahābhūtehi nibbatto catumahābhūtamayoti vuccati .
Ajjhattikapathavīdhātūti sattasantānagatā pathavīdhātu .
Bāhirapathavīdhātun ti bahiddhā mahāpathaviṃ .
Upagacchatīti bāhirapathavikāyato tadekadesabhūtā pathavī āgantvā ajjhattikabhāvappattiyā sattabhāvena saṇṭhitā idāni ghaṭādigatapathavī viya tameva bāhirapathavikāyaṃ upeti upagacchati sabbaso tena nibbisesataṃ ekībhāvameva gacchati .
Ajjhattikapathavīdhātūti sattasantānagatā pathavīdhātu .
Bāhirapathavīdhātun ti bahiddhā mahāpathaviṃ , tena pathavīyeva kāyoti dasseti .
Anugacchatīti anubandhati .
Ubhayenāpīti padadvayenapi .
Upeti upagacchatīti bāhirapathavikāyato tadekadesabhūtā pathavī āgantvā ajjhattikabhāvappatti hutvā sattabhāvena saṇṭhitā , sā ca mahāpathavī ghaṭādigatapathavī viya idāni tameva bāhiraṃ pathavikāyaṃ samudāyabhūtaṃ puna upeti upagacchati , sabbaso tena bāhirapathavikāyena nibbisesataṃ ekībhāvameva gacchatīti attho .
Āpādīsupi eseva nayoti ettha pajjunnena mahāsamuddato gahitaāpo viya vassodakabhāvena punapi mahāsamuddameva , sūriyarasmito gahitaṃ indaggisaṅkhātatejo viya puna sūriyarasmiṃ , mahāvāyukhandhato niggatamahāvāto viya tameva vāyukhandhaṃ upeti upagacchatīti diṭṭhigatikassa adhippāyo .
Āpādīsupi eseva nayoti ettha pajjunnena mahāsamuddato gahitaāpo viya vassodakabhāvena punapi mahāsamuddaṃ , sūriyaraṃsito gahitaindaggisaṅkhātatejo viya punapi sūriyaraṃsiṃ , mahāvāyukkhandhato niggatamahāvāto viya punapi mahāvāyukkhandhaṃ upeti upagacchatīti parikappanāmattena diṭṭhigatikassa adhippāyo .
Manacchaṭṭhāni indriyāni ākāsaṃ pakkhandanti tesaṃ visayābhāvāti vadanti .
Visayigahaṇena hi visayāpi gahitā eva hontīti .
Manacchaṭṭhāni
V2.41 indriyānīti manameva chaṭṭhaṃ yesaṃ cakkhusotaghānajivhākāyānaṃ , tāni indriyāni .
Ākāsaṃ pakkhandanti tesaṃ visayabhāvāti vadanti .
Visayīgahaṇena hi visayāpi gahitā eva honti .Kathaṃ gaṇitā mañcapañcamāti āha ‘‘ mañco ceva … pe … attho ’’ ti .
Āḷāhanaṃ susānanti atthato ekaṃ .
Guṇāguṇapadānīti guṇadosakoṭṭhāsā .
Sarīrameva padānīti adhippetaṃ sarīrena taṃtaṃkiriyāya
V1.201 pajjitabbato .
Guṇāguṇapadānīti guṇadosakoṭṭhāsāni .
Sarīrameva vā padāni taṃtaṃkiriyāya pajjitabbato .Pārāvatapakkhivaṇṇānīti pārāvatassa nāma pakkhino vaṇṇāni .
‘‘ Pārāvatapakkhavaṇṇānī ’’ ti pāṭho , pārāvatasakuṇassa pattavaṇṇānīti attho .
Bhasmantāti
M2.47 chārikāpariyantā .
Tenāha ‘‘ chārikāvasānamevā ’’ ti .Āhutisaddenettha ‘‘ dinnaṃ yiṭṭhaṃ hutan ’’ ti vuttappakāraṃ dānaṃ sabbampi gahitanti dasseti ‘‘ pāhunakasakkārādibhedaṃ dinnadānan ’’ ti iminā , virūpekasesaniddeso vā esa .
Atthoti adhippāyato attho saddato tassa anadhigamitattā .
Evamīdisesu .
Dabbanti muyhantīti dattū , mūḷhapuggalā .
Tehi dattūhi
P1.294 bālamanussehi .
Dabbanti muyhantīti dattū , bālapuggalā , tehi dattūhi .Kiṃ vuttaṃ hotīti āha ‘‘ bālā dentī ’’ tiādi .
‘‘ Paraloko atthī ’’ ti mati yesaṃ , te atthikā , tesaṃ vādoti atthikavādo , taṃ atthikavādaṃ .
Kammaṃ
M1.227 paṭibāhati akiriyavādibhāvato .
Pāḷiyaṃ ‘‘ loko atthī ’’ ti mati yesaṃ te atthikā ,‘‘ atthī ’’ ti cedaṃ nepātikapadaṃ , tesaṃ vādo atthikavādo , taṃ atthikavādaṃ .
Tatthāti tesu yathāvuttesu tīsu micchāvādīsu .
Kammaṃ paṭibāhati akiriyavādibhāvato .Vipākaṃ paṭibāhati sabbena sabbaṃ āyatiṃ upapattiyā paṭikkhipanato .
Vipākaṃ paṭibāhati sabbena sabbaṃ āyatiṃ upapattiyā paṭikkhipanato .
Vipākan ti ca ānisaṃsanissandasadisaphalavasena tividhampi vipākaṃ .
Ubhayaṃ paṭibāhati sabbaso hetupaṭibāhaneneva phalassapi paṭikkhittattā .
Ubhayanti hi kammaṃ vipākañcāti ubhayaṃ .
So hi ‘‘ ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti , visujjhanti cā ’’ ti ( dī . ni .1.168; ma . ni .2.100,227; saṃ . ni .3.212) vadanto kammassa viya vipākassāpi saṃkilesavisuddhīnaṃ paccayattābhāvavacanato tadubhayaṃ paṭibāhati nāma .
Ubhayaṃ paṭibāhati sabbaso hetupaṭisedhaneneva phalassāpi paṭisedhitattā .
Ubhayan ti ca kammaṃ vipākampi .
So hi ‘‘ ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti , visujjhanti cā ’’ ti vadanto kammassa viya vipākassāpi saṃkilesavisuddhīnaṃ paccayattābhāvajotanato tadubhayaṃ paṭibāhati nāma .
Vipāko paṭibāhito hoti asati kamme vipākābhāvato .
Kammaṃ paṭibāhitaṃ hoti asati vipāke kammassa niratthakabhāvāpattito .
Vipāko paṭibāhito hoti asati kammasmiṃ vipākābhāvato .
Kammaṃ paṭibāhitaṃ hoti asati vipāke kammassa niratthakatāpattito .
Atthatoti sarūpena .
Ubhayappaṭibāhakāti visuṃ visuṃ taṃtaṃdiṭṭhidīpakabhāvena pāḷiyaṃ āgatāpi paccekaṃ tividhadiṭṭhikā eva ubhayapaṭibāhakattā .
Ubhayappaṭibāhakāti hi hetuvacanaṃ .
‘‘ Ahetukavādā cevā ’’ tiādi paṭiññāvacanaṃ .
Yo hi vipākapaṭibāhanena natthikadiṭṭhiko ucchedavādī , so atthato kammapaṭibāhanena akiriyadiṭṭhiko , ubhayapaṭibāhanena ahetukadiṭṭhiko ca hoti .
Sesadvayepi eseva nayo .
Itīti vuttatthanidassanaṃ .
Atthatoti sarūpato , visuṃ visuṃ taṃtaṃdiṭṭhidīpakabhāvena pāḷiyaṃ āgatāpi tadubhayapaṭibāhakāvāti attho .
Paccekaṃ tividhadiṭṭhikā eva te ubhayapaṭibāhakattā .
‘‘ Ubhayappaṭibāhakā ’’ ti hi hetuvacanaṃ hetugabbhattā tassa visesanassa .
Ahetukavādā cevātiādi paṭiññāvacanaṃ tapphalabhāvena nicchitattā .
Tasmā vipākapaṭibāhakattā natthikavādā , kammapaṭibāhakattā akiriyavādā , tadubhayapaṭibāhakattā ahetukavādāti yathālābhaṃ hetuphalatāsambandho veditabbo .
Yo hi vipākapaṭibāhanena natthikadiṭṭhiko ucchedavādī , so atthato kammapaṭibāhanena akiriyadiṭṭhiko , ubhayapaṭibāhanena ahetukadiṭṭhiko ca hoti .
Sesadvayepi eseva nayo .
Sajjhāyantīti taṃ diṭṭhidīpakaṃ ganthaṃ uggahetvā paṭhanti .
Vīmaṃsantīti tassa atthaṃ vicārenti .
‘‘ Tesan ’’ tiādi vīmaṃsanākāradassanaṃ .
Tasmiṃ ārammaṇeti yathāparikappitakammaphalābhāvādike ‘‘ karoto na karīyati pāpan ’’ ti ādinayappavattāya laddhiyā ārammaṇe .
Micchāsati santiṭṭhatīti ‘‘ karoto na karīyati pāpan ’’ tiādivasena anussavūpaladdhe atthe tadākāraparivitakkanehi saviggahe viya sarūpato cittassa paccupaṭṭhite cirakālaparicayena evametanti nijjhānakkhamabhāvūpagamanena nijjhānakkhantiyā
P1.295 tathāgahite punappunaṃ tatheva āsevantassa bahulīkarontassa micchāvitakkena samādiyamānā micchāvāyāmūpatthambhitā ataṃsabhāvaṃ ‘‘ taṃsabhāvan ’’ ti gaṇhantī micchāsatīti laddhanāmā taṃladdhisahagatā taṇhā santiṭṭhati .
Cittaṃ ekaggaṃ hotīti yathāsakaṃ vitakkādipaccayalābhena tasmiṃ ārammaṇe avaṭṭhitatāya anekaggataṃ pahāya ekaggaṃ appitaṃ viya hoti .
Cittasīsena micchāsamādhi eva vutto .
Sopi hi paccayavisesehi laddhabhāvanābalo īdise ṭhāne samādhānapatirūpakiccakaroyeva , vāḷavijjhanādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ .
Javanāni javantīti anekakkhattuṃ tenākārena pubbabhāgiyesu javanavāresu pavattesuM1.228 sabbapacchime javanavāre satta javanāniV1.202 javanti .
Paṭhame javane satekicchā honti .
Tathā dutiyādīsūti dhammasabhāvadassanamattametaṃ , na pana tasmiṃ khaṇe tesaṃ tikicchā kenaci sakkā kātuṃ .
‘‘ Ye vā panā ’’ tiādinā tesamanudiṭṭhikānaṃ niyāmokkantivinicchayo vutto .
Tattha tesan tiV2.42 pūraṇādīnaṃ .
Sajjhāyantīti taṃ diṭṭhidīpakaṃ ganthaṃ yathāM2.48 tathā tehi kataṃ uggahetvā paṭhanti .
Vīmaṃsantīti tassa atthaṃ vicārenti .
‘‘ Tesan ’’ tiādi vīmaṃsanākāradassanaṃ .
‘‘ Karoto … pe … ucchijjatī ’’ ti evaṃ vīmaṃsantānaṃ tesanti sambandho .
Tasmiṃ ārammaṇeti yathāparikappite kammaphalābhāvādike ‘‘ karoto na karīyati pāpan ’’ tiādi nayappavattāya micchādassanasaṅkhātāya laddhiyā ārammaṇe .
Micchāsati santiṭṭhatīti micchāsatisaṅkhātā laddhisahagatā taṇhā santiṭṭhati .
‘‘ Karoto na karīyati pāpan ’’ tiādivasena hi anussavūpaladdhe atthe tadākāraparivitakkanehi saviggahe viya sarūpato cittassa paccupaṭṭhite cirakālaparicayena ‘‘ evametan ’’ ti nijjhānakkhamabhāvūpagamane , nijjhānakkhantiyā ca tathā tathā gahite punappunaṃ tatheva āsevantassa bahulīkarontassa micchāvitakkena samānīyamānā micchāvāyāmupatthambhitā ataṃsabhāvampi ‘‘ taṃsabhāvan ’’ ti gaṇhantī micchāladdhisahagatā taṇhā musā vitathaṃ saraṇato pavattanato micchāsatīti vuccati .
Caturaṅguttaraṭīkāya mpi ( a . ni . aṭṭha .2.4.30) cesa attho vuttoyeva .
Micchāsaṅkappādayo viya hi micchāsati nāma pāṭiyekko koci dhammo natthi , taṇhāsīsena gahitānaṃ catunnampi akusalakkhandhānametaṃ adhivacananti majjhimāgamaṭṭhakathāya mpi sallekhasuttavaṇṇanāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.83) vuttaṃ .
Cittaṃ ekaggaṃ hotīti yathāsakaṃ vitakkādipaccayalābhena tasmiṃ ārammaṇe avaṭṭhitatāya anekaggataṃ pahāya ekaggaṃ appitaṃ viya hoti , cittasīsena cettha micchāsamādhi eva vutto .
So hi paccayavisesehi laddhabhāvanābalo īdise ṭhāne samādhānapatirūpakakiccakaroyeva hoti vālavijjhanādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ .
Javanāni javantīti anekakkhattuṃ tenākārena pubbabhāgiyesu javanavāresu pavattesu sanniṭṭhānabhūte sabbapacchime javanavāre satta javanāni javanti .
‘‘ Paṭhamajavane satekicchā honti , tathā dutiyādīsū ’’ ti idaṃ dhammasabhāvadassanameva , na pana tasmiṃ khaṇe tesaṃ tikicchā kenaci sakkā kātunti dassanaṃ tesveva ṭhatvā sattamajavanassa avassamuppajjamānassa nivattituṃ asakkuṇeyyattā , evaṃ lahuparivatte ca cittavāre ovādānusāsana vasena tikicchāya asambhavato .
Tenāha ‘‘ buddhānampi atekicchā anivattino ’’ tiM2.49 .
Ariṭṭhakaṇṭakasadisāti ariṭṭhabhikkhukaṇṭakasāmaṇerasadisā , te viya atekicchā anivattino micchādiṭṭhigatikāyeva jātāti vuttaṃ hoti .Tatthāti tesu tīsu micchādassanesu .
Koci ekaṃ dassanaṃ okkamatīti yassa ekasmiṃyeva abhiniveso āsevanā ca pavattā , so ekameva dassanaṃ okkamati .
Yassa pana dvīsu tīsupi vā abhiniveso āsevanā ca pavattā , so dve tīṇipi okkamati , etena yā pubbe ubhayapaṭibāhakatāmukhena dīpitā atthasiddhā sabbadiṭṭhikatā , sā pubbabhāgiyā .
Yā pana micchattaniyāmokkantibhūtā , sā yathāsakaṃ paccayasamudāgamasiddhito bhinnārammaṇānaṃ viya visesādhigamānaṃ ekajjhaṃ anuppattiyā asaṅkiṇṇā evāti dasseti .
‘‘ Ekasmiṃ okkantepī ’’ tiādinā tissannampi diṭṭhīnaṃ samānabalataṃ samānaphalatañca dasseti .
Tasmā tissopi cetā ekassa uppannā abbokiṇṇā eva , ekāya vipāke dinne
P1.296 itarā anubalappadāyikāyo honti .
Tatthāti tesu tīsu micchādassanesu .
Koci ekaṃ dassanaṃ okkamatīti yassa ekasmiṃyeva abhiniveso , āsevanā ca pavattā , so ekameva dassanaṃ okkamati .
Koci dve , koci tīṇipīti yassa dvīsu , tīsupi vā abhiniveso , āsevanā ca pavattā , so dveV2.43 , tīṇipi okkamati , etena pana vacanena yā pubbe ‘‘ iti sabbepete atthato ubhayappaṭibāhakā ’’ tiādinā ubhayappaṭibāhakatāmukhena dīpitā atthato siddhā sabbadiṭṭhikatā , sā pubbabhāgiyā .
Yā pana micchattaniyāmokkantibhūtā , sā yathāsakaṃ paccayasamudāgamasiddhito bhinnārammaṇānaṃ viya visesādhigamānaṃ ekajjhaṃ anuppattiyā aññamaññaṃ abbokiṇṇā evāti dasseti .
‘‘ Ekasmiṃ okkantepī ’’ tiādinā tissannampi diṭṭhīnaṃ samānasāmatthiyataṃ , samānaphalatañca vibhāveti .
Saggāvaraṇādinā hetā samānasāmatthiyā ceva samānaphalā ca , tasmā tissopi cetā ekassa uppannāpi abbokiṇṇā eva , ekāya vipāke dinne itarā tassā anubalappadāyikāyoti daṭṭhabbaṃ .‘‘ Patto saggamaggāvaraṇañcevā ’’ tiādiṃ vatvā ‘‘ abhabbo ’’ tiādinā tadevatthaṃ āvikaroti .
Mokkhamaggāvaraṇan ti nibbānapathabhūtassa ariyamaggassa nivāraṇaṃ .
Pagevāti paṭikkhepatthe nipāto , mokkhasaṅkhātaṃ pana nibbānaṃ gantuṃ kā nāma kathāti attho .
Apica pagevāti pā eva , paṭhamatarameva mokkhaṃ gantumabhabbo , mokkhagamanatopi dūrataramevāti vuttaṃ hoti .
Evamaññatthāpi yathārahaṃ .
‘‘ Vaṭṭakhāṇu nāmesā ’’ ti idaṃ vacanaṃ neyyatthaṃ , na nītatthaṃ .
Tathā hi papañcasūdaniyaṃ ‘‘ kiṃ panesa ekasmiṃyeva attabhāve niyato hoti , udāhu aññasmiṃ pīti ?
Ekasmiṃyeva niyato , āsevanavasena pana bhavantarepi taṃ taṃ diṭṭhiṃ roceti yevā ’’ ti ( ma . ni . aṭṭha .3.129) vuttaṃ .
Akusalañhi nāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ , na kusalaṃ viya sabalaṃ mahābalaṃ .
Tasmā ‘‘ ekasmiṃyeva attabhāve niyato ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā sammattaniyāmo viya micchattaniyāmopi accantiko siyā , na ca accantiko .
Yadi evaṃ vaṭṭakhāṇujotanā kathanti āha ‘‘ āsevanavasena panā ’’ tiādi .
Tasmā yathā ‘‘ sakiṃ nimuggopi nimuggo eva bālo ’’ ti vuttaṃ , evaṃ vaṭṭakhāṇujotanā .
Yādise hi paccaye paṭicca ayaṃ taṃ taṃ dassanaṃ okkanto puna kadāci tappaṭipakkhe paccaye paṭicca tato sīsukkhipanamassa na hotīti na vattabbaṃ , tasmā ‘‘ yebhuyyena hi evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ nāma natthī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Vaṭṭakhāṇu nāmesa satto ’’ ti idaṃ vacanaṃ neyyatthameva , na nītatthaṃ .
Tathā hi vuttaṃ papañcasūdaniyaṃ nāma majjhimāgamaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kiṃ panesa ekasmiṃyeva attabhāve niyato hoti , udāhu aññasmimpīti ?
Ekasmiṃyeva niyato , āsevanavasena pana bhavantarepi taṃ taṃ diṭṭhiṃ rocetiyevā ’’ ti ( ma . ni . aṭṭha .3.103).
Akusalañhi nāmetaṃ abalaṃ dubbalaṃ , na kusalaṃ viya sabalaṃ mahābalaṃ , tasmā ‘‘ ekasmiṃyeva attabhāve niyato ’’ ti tattha vuttaṃ .
Aññathā sammattaniyāmo viya micchattaniyāmopi accantiko siyā , na ca accantiko .
Yadevaṃ vaṭṭakhāṇujotanā kathaṃ yujjeyyāti āha
M2.50 ‘‘ āsevanavasenā ’’ tiādi , tasmā yathā sattaṅguttarapāḷiyaṃ ‘‘ sakiṃ nimuggopi nimuggo eva bālo ’’ ti [ a . ni .7.15( atthato samānaṃ )] vuttaṃ , evaṃ vaṭṭakhāṇujotanāpi vuttā .
Yādise hi paccaye paṭicca ayaṃ taṃ taṃ dassanaṃ okkanto , puna kadāci tappaṭipakkhe paccaye paṭicca tato sīsukkhipanamassa na hotīti na vattabbaṃ .
Tasmā tattha ,( ma . ni . aṭṭha .3.102) idha ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ evarūpassa hi yebhuyyena bhavato vuṭṭhānaṃ nāma natthī ’’ ti yebhuyyaggahaṇaṃ kataṃ , iti āsevanavasena bhavantarepi taṃtaṃdiṭṭhiyā rocanato yebhuyyenassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthīti katvā vaṭṭakhāṇuko nāmesa jāto , na pana micchattaniyāmassa accantikatāyāti nīharitvā ñātabbatthatāya neyyatthamidaṃ , na nītatthanti veditabbaṃ .
Yaṃ sandhāya abhidhamme pi ‘‘ arahā , ye ca puthujjanā maggaṃ na paṭilabhissanti , te rūpakkhandhañca na parijānanti , vedanākkhandhañca na parijānissantī ’’ tiādiV2.44 ( yama .1. khandhayamaka 210) vuttaṃ .
Pathavigopakoti yathāvuttakāraṇena pathavipālako .
Tadatthaṃ samatthetuṃ ‘‘ yebhuyyenā ’’ tiādi vuttaṃ .Evaṃ micchādiṭṭhiyā paramasāvajjānusārena sotūnaṃ satimuppādento ‘‘ tasmā ’’ tiādimāha .
Tattha tasmāti yasmā evaṃ saṃsārakhāṇubhāvassāpi paccayo apaṇṇakajāto , tasmā parivajjeyyāti sambandho .
Akalyāṇajanan ti kalyāṇadhammavirahitajanaṃ asādhujanaṃ .
Āsīvisan ti āsumāgatahalāhalaṃ .
Bhūtikāmoti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthānaṃ vasena attano guṇehi vuḍḍhikāmo .
Vicakkhaṇoti paññācakkhunā vividhatthassa passako , dhīroti attho .
Tasmāti yasmā evaṃ saṃsārakhāṇubhāvassapi paccayo apaṇṇakajāto , tasmā .
Bhūtikāmoti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthānaṃ vasena attano guṇehi vaḍḍhikāmo .