Pokkharasātibuddhūpasaṅkamanavaṇṇanā
Pokkharasātibuddhūpasaṅkamanavaṇṇanā
292-3-6.
Kittako pana soti vuttaṃ ‘‘ sammodanīyakathāyapi kālo natthī ’’ ti .
Āgamā nūti āgato nu .
Khoti nipātamattaṃ .
Idhāti ettha , tumhākaṃ santikanti attho .
Adhivāsetūti sādiyatu , taṃ pana sādiyanaṃ idha manasāva sampaṭiggaho , na kāyavācāhīti āha ‘‘ sampaṭicchatū ’’ ti .
Ajja pavattamānaṃ ajjatanaṃ , puññaṃ , pītipāmojjañca , imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ yaṃ me ’’ tiādi vuttaṃ .
Kāran ti upakāraṃ , sakkāraṃ vā .
Acopetvāti acāletvā .
Acopetvāti acāletvā .
297. Yāvadatthan ti yāva attho , tāva bhojanena tadā katanti attho .
297.‘‘ Sahatthā ’’ ti idaṃ karaṇatthe nissakkavacanaṃ .
Tenāha ‘‘ sahatthenā ’’ ti .
Suhitan ti dhātaṃ , jighacchādukkhābhāvena vā sukhitaṃ .
Yāvadatthan ti yāva attho , tāva bhojanena tadā kataṃ .
Paṭikkhepapavāraṇāvettha adhippetā , na nimantanapavāraṇāti āha ‘‘ alan ’’ tiādi .
‘‘ Hatthasaññāyā ’’ ti nidassanamattaṃ aññattha mukhavikārena , vacībhedena ca paṭikkhepassa vuttattā
M2.279 , ekakkhaṇepi ca tathāpaṭikkhepassa labbhanato .Onītā pattato pāṇi etassāti onītapattapāṇīti bhinnādhikaraṇavisayo tipado bāhiratthasamāso .
Muddhajaṇa-kārena , pana saññogata-kārena ca oṇitta saddo vinābhūteti dasseti ‘‘ oṇittapattapāṇintipi pāṭho ’’ tiādinā .
Sucikaraṇatthe vā oṇitta saddo .
Oṇittaṃ āmisāpanayanena sucikataṃ pattaṃ pāṇi ca assāti hi oṇittapattapāṇi .
Tenāha ‘‘ hatthe ca pattañca dhovitvā ’’ ti .
‘‘ Oṇittaṃ nānābhūtaṃ vinābhūtaṃ , āmisāpanayanena vā sucikataṃ pattaṃ pāṇito assāti oṇittapattapāṇī ’’ ti ( sārattha . ṭī .1.23) sāratthadīpaniyaṃ vuttaṃ .
Tattha pacchimavacanaṃ ‘‘ hatthe ca pattañca dhovitvā ’’ ti iminā asaṃsandanato vicāretabbaṃ .
Oṇittan ti āmisāpanayanena sucikataṃ , tenāha ‘‘ hatthe ca pattañca dhovitvā ’’ ti .
Evaṃbhūtan ti ‘‘ bhuttāviṃ onītapattapāṇin ’’ ti vuttappakārena bhūtaṃ .
298. Anupubbiṃ kathan ti anupubbaṃ kathetabbakathaṃ , tenāha ‘‘ anupaṭipāṭikathan ’’ ti .
Kā pana sā ?
Dānādikathāti āha ‘‘ dānānantaraṃ sīlan ’’ tiādi .
Tena dānakathā tāva pacurajanesupi pavattiyā sabbasādhāraṇattā , sukarattā , sīle patiṭṭhānassa upāyabhāvato ca ādito
M1.311 kathetabbā .
Pariccāgasīlo hi puggalo pariggahitavatthūsu nissaṅgabhāvato sukheneva sīlāni samādiyati , tattha ca suppatiṭṭhito hoti .
Sīlena dāyakapaṭiggāhakasuddhito parānuggahaṃ vatvā parapīḷānivattivacanato , kiriyadhammaṃ vatvā akiriyadhammavacanato , bhogasampattihetuṃ vatvā bhavasampattihetuvacanato ca dānakathānantaraṃ sīlakathā kathetabbā , tañce dānasīlaṃ vaṭṭanissitaṃ , ayaṃ bhavasampatti tassa phalanti dassanatthaṃ imehi ca dānasīlamayehi paṇītapaṇītatarādibhedabhinnehi puññakiriyavatthūhi etā cātumahārājikādīsu paṇītapaṇītatarādibhedabhinnāP1.406 aparimeyyā dibbabhogasampattiyo laddhabbāti dassanatthaṃ tadanantaraṃ saggakathā .
Svāyaṃ saggo rāgādīhi upakkiliṭṭho , sabbathānupakkiliṭṭho ariyamaggoti dassanatthaṃ saggānantaraṃ maggo kathetabbo .
Maggañca kathentena tadadhigamupāyasandassanatthaṃ saggapariyāpannāpi , pageva itare sabbepi kāmā nāma bahvādīnavā aniccā addhuvā vipariṇāmadhammāti kāmānaṃ ādīnavo , hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasañhitāti tesaṃ okāro lāmakabhāvo , sabbepi bhavā kilesānaṃ vatthubhūtāti tattha saṃkileso , sabbasaṃkilesavippamuttaṃ nibbānanti nekkhamme ānisaṃso ca kathetabboti ayamattho bodhitoti veditabbo .
Maggoti cettha iti -saddena ādiatthadīpanato ‘‘ kāmānaṃ ādīnavo ’’ ti evamādīnaṃ saṅgahotiV1.276 evamayaṃ atthavaṇṇanā katāti veditabbā .
298. Anupubbiṃ kathan ti anupubbaṃ kathetabbaṃ kathaṃ .
Tenāha ‘‘ anupaṭipāṭikathan ’’ ti .Kā
V2.242 pana sāti āha ‘‘ dānānantaraṃ sīlan ’’ tiādi , tenāyamattho bodhito hoti – dānakathā tāva pacurajanesupi pavattiyā sabbasādhāraṇattā , sukarattā , sīle patiṭṭhānassa upāyabhāvato ca ādito kathetabbā .
Pariccāgasīlo hi puggalo pariggahavatthūsu vinissaṭabhāvato sukheneva sīlāni samādiyati , tattha ca suppatiṭṭhito hoti , sīlena dāyakapaṭiggāhakasuddhito parānuggahaṃ vatvā parapīḷānivattivacanato , kiriyadhammaṃ vatvā akiriyadhammavacanato , bhogasampattihetuṃ vatvā bhavasampattihetuvacanato ca dānakathānantaraṃ sīlakathā kathetabbā .
Tañce dānasīlaṃ vaṭṭanissitaṃ , ayaṃ bhavasampatti tassa phalanti dassanatthaṃ sīlakathānantaraṃ saggakathā .
Tāya hi evaṃ dassitaṃ hoti ‘‘ imehi dānasīlamayehi , paṇītapaṇītatarādibhedabhinnehi ca puññakiriyavatthūhi etā cātumahārājikādīsu paṇītapaṇītatarādibhedabhinnā aparimeyyā dibbasampattiyo laddhabbā ’’ ti .
Svāyaṃ saggo rāgādīhi upakkiliṭṭho , sabbathā pana tehi anupakkiliṭṭho ariyamaggoti dassanatthaṃ saggakathānantaraṃ maggakathā .
Maggañca kathentena tadadhigamupāyadassanatthaṃ kāmānaṃ ādīnavo , okāro , saṃkileso , nekkhamme ānisaṃso ca kathetabbo .
Saggapariyāpannāpi hi sabbe kāmā nāma bahvādīnavā aniccā addhuvā vipariṇāmadhammā , pageva itaretiM2.280 ādīnavo , sabbepi kāmā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitāti lāmakabhāvo okāro , sabbepi bhavā kilesānaṃ vatthubhūtāti saṃkileso , sabbasaṃkilesavippayuttaṃ nibbānanti nekkhamme ānisaṃso ca kathetabboti .
Ayampi attho bodhitoti veditabbo .
Maggoti hi ettha iti -saddena ādyatthena kāmādīnavādīnampi saṅgahoti ayamatthavaṇṇanā katā .
Tenāha ‘‘ seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsetī ’’ ti .
Vitthāro sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī .3.26) gahetabbo .Kasi-saddo ñāṇena gahaṇeti āha ‘‘ gahitā ’’ tiādi .
Sāmaṃsaddena nivattetabbamatthaṃ dasseti ‘‘ asādhāraṇā aññesan ’’ ti iminā , lokuttaradhammādhigame parūpadesavigatattā , ekeneva loke paṭhamaṃ anuttarāya sammāsambodhiyā abhisambuddhattā ca aññesamasādhāraṇāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Tassa uppattiākāradassanatthan ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu maggañāṇaṃ asaṅkhatadhammārammaṇaṃ , na saṅkhatadhammārammaṇanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ tañhī ’’ tiādi .
Tattha paṭivijjhantan ti asammohapaṭivedhavasena paṭivijjhantaṃ , tenāha ‘‘ kiccavasenā ’’ ti .
Dhammacakkhunti ettha sotāpattimaggova adhippeto , na brahmāyusutte ( ma . ni .2.383 ādayo ) viya heṭṭhimā tayo maggā , na ca cūḷarāhulovādasutte ( ma . ni .3.416) viya āsavakkhayo .
‘‘ Tassa uppattiākāradassanatthan ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu maggañāṇaṃ asaṅkhatadhammārammaṇameva , na saṅkhatadhammārammaṇanti codanaṃ sodhento ‘‘ tañhī ’’ tiādimāha .
Kiccavasenāti asammohapaṭivedhakiccavasena .