359. PunappunaṃV1.298M1.337P1.440 visālībhāvūpagamanatoti pubbe kira puttadhītuvasena dve dve hutvā soḷasakkhattuṃ jātānaṃ licchavīrājakumārānaṃ saparivārānaṃ anukkameneva vaḍḍhantānaṃ nivāsanaṭṭhānārāmuyyānapokkharaṇīādīnaṃ patiṭṭhānassa appahonakatāya nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena parikkhipiṃsu , tenassa punappunaṃ visālībhāvaṃ gatattā ‘‘ vesālī ’’ tveva nāmaṃ jātaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ visālībhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare ’’ ti . 359. EvaṃM2.329V2.288 kūṭadantasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni mahālisuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , kūṭadantasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa mahālisuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … vesāliyanti mahālisuttan ’’ ti āha .

Sayaṃjātan ti sayameva jātaṃ aropimaṃ . Mahantabhāvenevāti rukkhagacchānaṃ , ṭhitokāsassa ca mahantabhāvena , tenāha ‘‘ himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ’’ ti . Punappunaṃ visālabhāvūpagamanatoti etthāyaṃ saṅkhepo – bārāṇasirañño kira aggamahesiyā maṃsapesigabbhena dve dārakā nibbattā dhītā ca putto ca , tesaṃ aññamaññaṃ vivāhena soḷasakkhattuṃ puttadhītuvasena dve dve dārakā vijātā . Tato tesaṃ dārakānaṃ yathākkamaṃ vaḍḍhentānaṃ paccekaṃ saparivārānaṃ ārāmuyyānanivāsaṭṭhānaparivārasampattiṃ gahetuṃ appahonakatāya nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena parikkhipiṃsu , evaṃ tassa punappunaṃ tipākāraparikkhepena visālabhāvamupagatattā ‘‘ vesālī ’’ tveva nāmaṃ jātaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ visālabhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare ’’ ti . Vitthārakathā cettha mahāsīhanādasuttavaṇṇanāya ,( ma . ni . aṭṭha .1.146) ratanasuttavaṇṇanāya ( khu . pā . aṭṭha . vesālivatthu ; su . ni . aṭṭha .1. ratanasuttavaṇṇanā ) ca gahetabbā .

Kūṭāgārasālāsaṅkhepenāti haṃsavaṭṭakacchannena kūṭāgārasālāniyāmena . Bahinagareti nagarato bahi , na ambapālivanaṃ viya antonagarasmiṃ . Sayaṃjātan ti sayameva jātaṃ aropimaṃ . Mahantabhāvenāti rukkhagacchānaṃ , ṭhitokāsassa ca mahantabhāvena . Tenevāha ‘‘ himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ’’ ti . Yaṃ pana venayikānaṃ matena vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ – ‘‘ Tattha mahāvanaṃ nāma sayaṃjātaṃ aropimaṃ saparicchedaṃ mahantaṃ vanaṃ . Kapilavatthusāmantā pana mahāvanaṃ himavantena saha ekābaddhaṃ aparicchedaṃ hutvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitaṃ , idaṃ tādisaṃ na hotī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.162). TaṃV2.289 majjhimabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānampi samānakathā . Majjhimaṭṭhakathāya ñhi ( ma . ni . aṭṭha .2.352) saṃyuttaṭṭhakathāya ñca ( saṃ . ni . aṭṭha .1.37) tatheva vuttaṃ . Idha pana dīghabhāṇakānaṃ matena evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ . Yadi ca ‘‘ ahutvā ’’ ti katthaci pāṭho dissati , evaṃ sati sabbesampiM2.330 samānavādo siyāti .

Kūṭāgārasālāsaṅkhepenāti haṃsamaṇḍalākārasaṅkhātahaṃsavaṭṭakacchannena kūṭāgārasālāniyāmena , tathā katattā pāsādoyeva ‘‘ kūṭāgārasālā ’’ ti vutto , tabbohārena pana sakalopi saṅghārāmoti vuttaṃ hoti . Vinayaṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.162) tu evaṃ vuttaṃ – ‘‘ Kūṭāgārasālā pana mahāvanaṃ nissāya kate ārāme kūṭāgāraṃ antokatvā haṃsavaṭṭakacchadanena katā sabbākārasampannā buddhassa bhagavato gandhakuṭi veditabbā ’’ ti .

Kosalesu jātā , bhavā vā , taṃ vā raṭṭhaṃ nivāso etesanti kosalakā . Kosalesu jātā , bhavā , te vā nivāso etesanti kosalakā .

Evaṃ māgadhakā veditabbā . Evaṃ māgadhakā .

Yassa akaraṇe puggalo mahājāniyo hoti , taṃ karaṇaṃ arahatīti karaṇīyaṃ tena karaṇīyena , tenāha ‘‘ avassaṃ kattabbakammenā ’’ ti . Taṃ kiccanti vuccati sati samavāye kātabbato . Janapadavācino hi pāyato pulliṅgaputhuvacanā . Yassa akaraṇe puggalo mahājāniyo hoti , taṃ karaṇaṃ arahatīti karaṇīyan ti vuccati . Tenāha ‘‘ avassaṃ kattabbakammenā ’’ ti . Akātumpi vaṭṭati asati samavāye , tasmā samavāye sati kattabbato taṃ kiccanti vuccatīti adhippāyo .

360. Yā buddhānaṃ uppajjanārahā nānattasaññā , tāsaṃP1.441 vasena nānārammaṇācārato . Sambhavantasseva paṭisedho . Paṭikkammāti nivattitvā tathā cittaṃ anuppādetvā . Sallīnoti jhānasamāpattiyā ekattārammaṇaṃ allīno . 360. Yā buddhānaṃ uppajjanārahā nānattasaññā , tāsaṃ vasena ‘‘ nānārammaṇacārato ’’ ti vuttaṃ , nānārammaṇappavattitoti attho . Sambhavantasseva hi paṭisedho , na asambhavantassa . Paṭikkammāti nivattetvā tathā cittaṃ anuppādetvā . Sallīnoti jhānasamāpattiyā ekattārammaṇaṃ allīno . Nilīnoti tasseva vevacanaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘ ekībhāvan ’’ tiādi . Saparivārattā anekopi tadā eko viya bhavatīti ekībhāvo , taṃ ekībhāvaṃ .

Yenāyasmā nāgito , taṃ sandhāya ‘‘ tasmā ṭhānā ’’ ti vuttaṃ .

Oṭṭhaddhalicchavīvatthuvaṇṇanā Oṭṭhaddhalicchavivatthuvaṇṇanā

361. Addhoṭṭhatāyāti tassa kira uttaroṭṭhaṃ appakatāya tiriyaṃ phāletvā apanītaddhaṃ viya khāyati cattāro dante , dve ca dāṭhā na chādeti , tena naṃ ‘‘ oṭṭhaddho ’’ ti voharanti . 361. Addhoṭṭhatāyāti upaḍḍhoṭṭhatāya . Tassa kira uttaroṭṭhassa appakatāya tiriyaṃ phāletvā addhamapanītaṃ viya khāyati cattāro dante , dve ca dāṭhā na chādeti , tena naṃ ‘‘ oṭṭhaddho ’’ ti voharati . Keci pana ‘‘ adho-saddena pāṭhaṃ parikappetvā heṭṭhā oṭṭhassa olambakatāya ‘‘ oṭṭhādho ’’ ti atthaṃ vadanti , tadayuttameva tathā pāṭhassa adissanato , ācariyenaV2.290 ( dī . ni . ṭī .1.361) ca avaṇṇitattā .

AyaṃV1.299 kira upāsako saddho pasanno dāyako dānapati buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako , tenāha purebhattan tiādi . Ayaṃ kira uposathiko dāyako dānapatiM2.331 saddho pasanno buddhamāmako dhammasaṅghamāmako . Tenāha ‘‘ purebhattan ’’ tiādi . Khandhake ,( mahāva .289) mahāparinibbānasutte ( dī . ni .2.161) ca āgatanayena ‘‘ nīlapītādi … pe … tāvatiṃsaparisasappaṭibhāgāyā ’’ ti vuttaṃ . Ayaṃ pana vesālī bhagavato kāle iddhā ceva vepullappattā ca ahosi . Tattha hi rājūnameva satta sahassāni , satta satāni , satta ca rājāno ahesuṃ , tathā yuvarājasenāpatibhaṇḍāgārikapabhutīnampi , pāsādakūṭāgāraārāmapokkharaṇiādayopi tapparimāṇāyeva , bahujanā , ākiṇṇamanussā , subhikkhā ca . Tena vuttaṃ ‘‘ mahatiyā licchaviparisāyā ’’ ti . Tassa pana kulassa ādibhūtānaṃ yathāvuttānaṃ maṃsapesiyā nibbattadārakānaṃ tāpasena pāyitaṃ yaṃ khīraṃ udaraṃ pavisati , sabbaṃ taṃ maṇibhājanagataṃ viya dissati , carimakabhave bodhisatte kucchigate bodhisattamātu viya udaracchaviyā ativippasannatāya te nicchavī ahesuṃ . Apare panāhu ‘‘ sibbetvā ṭhapitā viya nesaṃ aññamaññaṃ līnā chavi ahosī ’’ ti . Evaṃ te nicchavitāya vā līnacchavitāya vā licchavīti paññāyiṃsu , niruttinayena cettha padasiddhi , tabbaṃse uppannā sabbepi licchavayo nāma jātā . Tenāha ‘‘ licchaviparisāyā ’’ ti , licchavirājūnaṃ , licchavivaṃsabhūtāya vā parisāyāti attho .

Mahantaṃ yasaṃ lāti gaṇhātīti mahāli yathā ‘‘ bhaddālī ’’ ti . Mūlanāman ti mātāpitūhi katanāmaṃ .

362. SāsaneM1.338 yuttapayuttoti bhāvanaṃ anuyutto . 362. Sāsane yuttapayuttoti bhāvanamanuyutto . Sabbattha sīhasamānavuttinopi bhagavato parisāya mahatte sati tadajjhāsayānurūpaṃ pavattiyamānāya dhammadesanāya viseso hotīti āha ‘‘ mahantena ussāhena dhammaṃ desessatī ’’ ti .

Sabbattha sīhasamānavuttinopi bhagavato parisāya mahante sati tadajjhāsayānurūpaṃ pavattiyamānāya dhammadesanāya viseso hotīti āha ‘‘ mahantena ussāhena dhammaṃ desessatī ’’ ti . ‘‘ Vissāsiko ’’ ti vatvā tamassa vissāsikabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ ayañhī ’’ tiādi vuttaṃ . Thūlasarīroti vaṭharasarīro . Therassa khīṇāsavabhāvato ‘‘ ālasiyabhāvo appahīno ’’ ti na vattabbo , vāsanālesaṃ pana upādāya ‘‘ īsakaṃ appahīno viya hotī ’’ ti vuttaṃ . Na hi sāvakānaṃ buddhānamiva savāsanā kilesā pahīyanti .

‘‘ Vissāsiko ’’ ti vatvā tamassa vissāsikabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ ayañhī ’’ tiādi vuttaṃ . Therassa khīṇā savassasato ālasiyabhāvo ‘‘ appahīno ’’ ti na vattabbo , vāsanālesaṃ pana upādāyāha ‘‘ īsakaṃ appahīno viya hotī ’’ ti . Na hi sāvakānaṃ savāsanā kilesā pahīyanti .

Yathāvuttaṃ pāsādameva sandhāya ‘‘ kūṭāgāramahāgehā ’’ ti vuttaṃ . Pācīnamukhāti pācīnapamukhā .

363. Vineyyajanānurodhena buddhānaṃ pāṭihāriyavijambhanaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘ atha kho bhagavā ’’ tiādi , tenevāha ‘‘ saṃsūcitanikkhamano ’’ ti . Gandhakuṭito nikkhamanavelāyañhi chabbaṇṇā buddharasmiyo āveḷāveḷāyamalāyamalā hutvā savisesā pabhassarā vinicchariṃsu . 363. VineyyajanānuparodhenaM2.332 buddhānaṃ bhagavantānaṃ paṭihāriyavijambhanaṃ hotīti āha ‘‘ atha kho ’’ tiādi . Gandhakuṭito nikkhamanavelāyañhi chabbaṇṇā buddharasmiyo āveḷāveḷā yamalāV2.291 yamalā hutvā savisesaṃ pabhassarā vinicchariṃsu . Tāhi ‘‘ bhagavā nikkhamatī ’’ ti samārocitamiva nikkhamanaṃ sañjāniṃsu . Tena vuttaṃ ‘‘ saṃsūcitanikkhamano ’’ ti .

364. Tato paran ti ‘‘ hiyyo ’’ ti vuttadivasato anantaraṃ paraṃ purimataraṃ atisayena purimattā . Iti imesu dvīsu vavatthito yathākkamaṃ purimapurimatarabhāvo . Evaṃ santepi yadettha ‘‘ purimataran ’’ ti vuttaṃ , tato pabhuti yaṃP1.442 yaṃ oraṃ , taṃ taṃ purimaṃ , yaṃ yaṃ paraṃ , taṃ taṃ purimataraṃ , orapārabhāvassa viya purimapurimatarabhāvassa ca apekkhāsiddhito , tenāha ‘‘ tato paṭṭhāyā ’’ tiādi .

Mūladivasato paṭṭhāyātiādidivasato paṭṭhāya . Aggan ti paṭhamaṃ . Taṃ panettha parā atītā koṭi hotīti āha ‘‘ parakoṭiṃ katvā ’’ ti . Yaṃ -saddayogena cāyaṃ ‘‘ viharāmī ’’ ti vattamānappayogo , attho pana atītakālavaseneva veditabbo , tenāha ‘‘ vihāsinti vuttaṃ hotī ’’ ti . Paṭhamavikappe ‘‘ viharāmī ’’ ti padassa ‘‘ yadagge ’’ ti iminā ujukaṃ sambandho dassito , dutiyavikappe pana ‘‘ tīṇi vassānī ’’ ti imināpi . 364.‘‘ Ajjā ’’ ti vuttadivasato atītamanantaraṃ hiyyodivasaṃ purimaṃ nāma , tathā ‘‘ hiyyo ’’ ti vuttadivasato paraṃ purimataraṃ atisayena purimattā . Iti imesu dvīsu divasesu vavatthito yathākkamaṃ purimapurimatarabhāvo . Evaṃ santepi yadettha ‘‘ purimataran ’’ ti vuttaṃ , tato pabhuti yaṃ yaṃ oraṃ , taṃ taṃ purimaṃ . Yaṃ yaṃ paraṃ , taṃ taṃ purimataranti dassento ‘‘ tato paṭṭhāyā ’’ tiādimāha . Orapārabhāvassa viya , hi disāvidisābhāvassa viya ca purimapurimatarabhāvassa apekkhāsiddhi .

Mūladivasatotiādidivasato . Aggeti upayogatthe bhummavacanaṃ , upayogavacanassa vā e -kārādesoti dasseti ‘‘ aggan ’’ ti iminā , paṭhamanti attho . Taṃ panettha parā atītā koṭiyevāti āha ‘‘ parakoṭiṃ katvā ’’ ti . Yaṃ -saddo paricchede nipāto , tappayogena cāyaṃ ‘‘ viharāmī ’’ ti vattamānapayogo , attho pana atītavasena veditabboti dassetuṃ ‘‘ yāva vihāsin ’’ ti vuttaṃ .

Tassāti divasassa . Paṭhamavikappe ‘‘ viharāmī ’’ ti imassa ‘‘ yadagge ’’ ti iminā ujukaṃ tāva sambandhitvā pacchā ‘‘ naciraṃ tīṇi vassānī ’’ ti pamāṇavacanaṃ yojetabbaṃ . Dutiyavikappe pana ‘‘ naciraṃ tīṇi vassānī ’’ ti imehipi kuṭilaṃ sambandho kattabbo . Naciran ti cetaṃ bhāvanapuṃsakaṃ , accantasaññogaṃ vā . Tañhi pamāṇato visesetuṃ ‘‘ tīṇi vassānī ’’ ti vadati . Tenāha ‘‘ naciraṃ vihāsiṃ tīṇiyeva vassānī ’’ ti .

Ayan ti sunakkhatto .

Piyajātikānīti iṭṭhasabhāvāni . Sātajātikānīti madhurasabhāvāni . Madhuraṃ viyāti hi ‘‘ madhuran ’’ ti vuccati manoramaṃ yaṃ kiñci . Piyajātikānīti iṭṭhasabhāvāni . Sātajātikānīti madhurasabhāvāni . Madhurasadisatāya hi ‘‘ madhuran ’’ ti manoramaṃ vuccati .

Kāmūpasañhitānīti ārammaṇaṃ karontena kāmena upasaṃhitāni , kāmanīyānīti attho , tenāha ‘‘ kāmassādayuttānī ’’ ti , kāmassādassa yuttāni yogyānīti attho . Ārammaṇaṃ karontena kāmena upasaṃhitānīti kāmūpasaṃhitāni , kāmanīyāni . Tenāha ‘‘ kāmassādayuttānī ’’ ti , ārammaṇikena kāmasaṅkhātena assādena saññuttāni , kāmasaṅkhātassa vā assādassa yogyānīti attho .

Sarīrasaṇṭhāneti sarīrabimbe , ādhāre cetaṃ bhummaṃ . Tasmā saddenātiM1.339 taṃ nissāyaV1.300 tato uppannena saddenāti attho . Madhurenāti iṭṭhena . Sarīrasaṇṭhāneti sarīrabimbe , ādhāre cetaṃ bhummaṃ . Tasmā saddenāti taṃ nissāya tato uppannena saddenātiM2.333 attho . Apica vinā pāṭhasesaṃ bhavitabba padeneva sambandhitabbaṃ . Madhurenāti iṭṭhena sātena .

Kaṇṇasakkhaliyan ti kaṇṇapaṭṭikāyaṃ .

Ettāvatāti dibbasotañāṇaparikammassa akathanamattena . ‘‘ Attanā ñātampi na katheti , kiṃ imassa sāsane adhiṭṭhānenā ’’ ti kujjhanto bhagavati āghātaṃ bandhitvā , saha kujjhaneneva cesa jhānābhiññā parihāyi .

Ettāvatāti dibbasotañāṇassa parikammākathanamattena . ‘‘ Attanā ñātampi na katheti , kimassa sāsane adhiṭṭhānenā ’’ ti kujjhanto āghātaṃ bandhitvā saha kujjhaneneva jhānābhiññāhi parihāyi . Cintesīti ‘‘ kasmā nu kho so mayhaṃ taṃ parikammaṃ na kathesī ’’ tiV2.292 parivicārento ayoniso ummujjanavasena cintesi .

Cintesīti ‘‘ kasmā nu kho mayhaṃ taṃ parikammaṃ na kathesī ’’ ti parivitakkento ayoniso ummujjanavasena cintesi .

Anukkamenāti pāthikasutte āgatanayenaP1.443 taṃ taṃ ayuttameva cintento , bhāsanto , karonto ca anukkamena .

Bhagavati baddhāghātatāya sāsane patiṭṭhaṃ alabhanto gihibhāvaṃ patvā . Ekaṃsabhāvitasamādhivaṇṇanā Anukkamenāti pāthikasutte ,( dī . ni .3.3 ādayo ) mahāsīhanādasutte ( dī . ni .1.381) ca āgatanayena taṃ taṃ ayuttameva cintento , bhāsanto , karonto ca anukkamena bhagavati baddhāghātatāya sāsane patiṭṭhaṃ alabhanto gihibhāvaṃ patvā tamatthaṃ katheti . Ekaṃsabhāvitasamādhivaṇṇanā

366-371. 366-371.

Ekaṃsāyāti tadattheyeva catutthī , tasmā ekaṃsatthanti attho . Aṃsa -saddo cettha koṭṭhāsapariyāyo , so ca adhikārato dibbarūpadassanadibbasaddassavanavasena veditabboti āha ‘‘ ekakoṭṭhāsāyā ’’ tiādi . Ekaṃsāyāti tadatthe catutthīvacanaṃ , ekaṃsatthanti attho . Aṃsa saddo cettha koṭṭhāsapariyāyo , so ca adhikārato dibbarūpadassanadibbasaddasavanavasena veditabboti āha ‘‘ ekakoṭṭhāsāyā ’’ tiādi . Vā -saddo cettha vikappane ekaṃsassevādhippetattā .

Anudisāyāti puratthimadakkhiṇādibhedāya catubbidhāya anudisāya . Anudisāyāti puratthimadakkhiṇādibhedāya catubbidhāya anudisāya .

Ubhayakoṭṭhāsāyāti dibbarūpadassanatthāya , dibbasaddassavanatthāya ca . Bhāvitoti yathā dibbacakkhuñāṇaṃ , dibbasotañāṇañca samadhigataṃ hoti , evaṃ bhāvito . Tayidaṃ visuṃ visuṃ parikammakaraṇena ijjhantīsu vattabbaṃ natthi , ekajjhaṃ ijjhantīsupi kameneva kiccasiddhi ekajjhaṃ kiccasiddhiyā asambhavato . Pāḷiyampi ekassa ubhayasamatthatāsandassanatthameva ‘‘ dibbānañca rūpānaṃ dassanāya , dibbānañca saddānaṃ savanāyā ’’ ti vuttaṃ , na ekajjhaṃ kiccasiddhisambhavato . Ubhayakoṭṭhāsāyāti dibbarūpadassanatthaṃ , dibbasaddasavanatthañca . Bhāvitoti yathā dibbacakkhuñāṇaṃ , dibbasotañāṇañca samadhigataṃ hoti , evaṃ bhāvito . Tayidaṃ visuṃ visuṃ parikammakaraṇena ijjhantīsu vattabbaṃ natthi , ekajjhaṃ ijjhantīsupi kameneva kiccasiddhi bhavati ekajjhaṃ kiccasiddhiyā asambhavato . Pāḷiyampi hi ‘‘ dibbānañca rūpānaṃ dassanāya , dibbānañca saddānaṃ savanāyā ’’ ti idaṃ ekassa ubhayasamatthatāsandassanameva , na ekajjhaṃ kiccasiddhisambhavasandassanaṃ .

‘‘ Ekaṃsabhāvito samādhihetū ’’ ti iminā sunakkhatto dibbacakkhuñāṇāya eva parikammassa katattā vijjamānampi dibbasaddaṃ nāssossīti dasseti . ‘‘ Ekaṃsabhāvito samādhi hetū ’’ ti iminā sunakkhatto dibbacakkhuñāṇāya eva parikammassa katattā vijjamānampi dibbasaddaṃ nāssosīti dasseti .

Apaṇṇakan ti avirajjhanakaṃ , anavajjanti vā attho .

Apaṇṇakan ti avirajjhanakaṃ , anavajjanti vā attho .

372.‘‘ Samādhi eva ’’ bhāvetabbaṭṭhena samādhibhāvanā . ‘‘ Dibbasotañāṇaṃ seṭṭhan ’’ ti maññamānenāpi mahālinā dibbacakkhuñāṇampi tena saha gahetvā ‘‘ etāsaṃ nūna bhante ’’ tiādinā pucchitanti ‘‘ ubhayaṃsabhāvitānaṃ samādhīnanti attho ’’ ti vuttaṃ . 372. Dibbacakkhuñāṇato dibbasotañāṇameva seṭṭhanti maññamāno mahāli etamatthaṃ pucchatīti āha ‘‘ idaṃ dibbasotena … pe … maññe ’’ ti .

BāhirāP1.444 etā samādhibhāvanā aniyyānikattā . Tā hi ito bāhirakānampi ijjhanti . Na ajjhattikā bhagavato sāmukkaṃsikabhāvenaM1.340 appaveditattā . Apaṇṇakanti avirajjhanakaṃ , anavajjaṃ vā . Samādhiyeva bhāvetabbaṭṭhena samādhibhāvanāM2.334 . ‘‘ Dibbasotañāṇaṃ seṭṭhan ’’ ti maññamānena ca tena dibbacakkhuñāṇampi dibbasoteneva saha gahetvā ‘‘ etāsaṃ nūna bhante ’’ tiādinā puthuvacanena pucchitanti dassetuṃ ‘‘ ubhayaṃsabhāvitānaṃ samādhīnan ’’ ti vuttaṃ .

Yadatthan ti yesaṃ atthāya . Teti te ariyaphaladhamme . Te hi sacchikātabbāti . Bāhirā etā samādhibhāvanā aniyyānikattā . Tā hi ito bāhirakānampi ijjhanti . Na ajjhattikā bhagavatā sāmukkaṃsikabhāvena appaveditattā . Na hi te saccāni viya sāmukkaṃsikā .

Yadatthan ti yesaṃ atthāya , abhedepi bhedavacanametaṃ , yassa vā visesanabhūtassa atthāya . Teti ariyaphaladhamme . ‘‘ Tan ’’ tipi adhunā pāṭho . Te hi sacchikātabbā ,‘‘ atthi kho mahāli aññeva dhammā … pe … yesaṃ sacchikiriyāhetu bhikkhū mayi brahmacariyaṃ carantī ’’ ti sacchikātabbadhammā ca idha vuttā .

Catuariyaphalavaṇṇanā Catuariyaphalavaṇṇanā

373. TasmātiV1.301 vaṭṭadukkhe saṃyojanato . 373. SaṃyojentītiV2.293 bandhenti . Tasmāti yasmā vaṭṭadukkhabhaye saṃyojanato tattha satte saṃyojenti nāma , tasmā . Katthaci ‘‘ vaṭṭadukkhamaye rathe ’’ ti pāṭho , na porāṇo tathā ācariyena avaṇṇitattā .

‘‘ Maggasotaṃ āpanno ’’ ti phalaṭṭhassa vasena vuttaṃ . Maggaṭṭho hi maggasotaṃ āpajjati . Tenevāha ‘‘ sotāpanne ’’ ti ,‘‘ sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne ’’ ti ( ma . ni .3.379) ca . Maggasotaṃ āpanno , na pasādādisotaṃ . ‘‘ Sototi bhikkhave ariyamaggassetaṃ adhivacanan ’’ ti hi vuttaṃ . Āpannoti ca ādito pattoti attho ā-upasaggassa ādikammani pavattanato , idaṃ pana phalaṭṭhavasena vadati . Atītakālavacanañhetaṃ , maggakkhaṇe pana maggasotaṃ āpajjati nāma . Tenevāha dakkhiṇavibhaṅge ‘‘ sotāpanne dānaṃ deti , sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne dānaṃ detī ’’ ti ( ma . ni .3.379) apatanadhammoti anupapajjanasabhāvo .

Apatanadhammoti anuppajjana- ( ma . ni .3.379) sabhāvo . Tenevāha dakkhiṇavibhaṅge ‘‘ sotāpanne dānaṃ deti , sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne dānaṃ detī ’’ ti ( ma . ni .3.379) apatanadhammoti anupapajjanasabhāvo .

Dhammaniyāmenāti maggadhammaniyāmena . Heṭṭhimantato sattamabhavato upari anuppajjanadhammatāya vā niyato . Dhammaniyāmenāti uparimaggadhammaniyāmena . Heṭṭhimantena sattamabhavato upari anupapajjanadhammatāya vā niyatoti aṭṭhakathāmuttakanayo .

Paraṃ ayanaṃ parāgati . Paraṃ ayanaṃ parāgati assa atthīti attho . Anenāti puna tatiyasamāsavacanaṃ , vā-saddo cettha luttaniddiṭṭho .

Tanuttaṃ nāma pavattiyā mandatā , viraḷatā cāti āha ‘‘ tanuttā ’’ tiādi . Tanuttaṃ nāma pavattiyā mandatā , viraḷatā cāti vuttaṃ ‘‘ tanuttā ’’ tiādi . Karahacīti nipātamattaṃ , pariyāyavacanaṃ vā .

Heṭṭhābhāgiyānan ti heṭṭhābhāgassa kāmabhavassapaccayabhāvena hitānaṃ . ‘‘ Orena ce māso seso gimhānanti vassikasāṭikacīvaraṃ pariyeseyyā ’’ tiādīsu ( pārā .627) viya ora -saddo na atirekatthoti āha ‘‘ heṭṭhābhāgiyānan ’’ ti , heṭṭhābhāgassa kāmabhavassa paccayabhāvena hitānanti attho . ‘‘ Suddhāvāsabhūmiyan ’’ tiM2.335 tesaṃ upapattiṭṭhānadassanaṃ .

Opapātikoti upapātiko upapatane sādhukārīti katvā . Opapātikoti upapātiko upapātane sādhukārī . Tenāha ‘‘ sesayonipaṭikkhepavacanametan ’’ ti parinibbānadhammoti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbānasabhāvo .

Tenāha ‘‘ sesayonipaṭikkhepavacanametan ’’ ti parinibbānadhammoti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbānasabhāvo .

Vimuccatīti vimutti , cittameva vimutti cetovimuttīti āha ‘‘ sabbakilesa … pe … adhivacanan ’’ ti . Cittasīsena cettha samādhi gahito ‘‘ cittaṃP1.445 paññañca bhāvayan ’’ ti . Ādīsu ( saṃ . ni .1.23; peṭako .22; mi . pa .2.9) viya . Vimuccatīti vimutti , cittameva vimutti cetovimuttīti vuttaṃ ‘‘ cittavisuddhin ’’ tiādi . Cittasīsena cettha samādhi gahito ‘‘ sīle patiṭṭhāya naro sapañño , cittaṃ paññañca bhāvayan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.23,192; peṭako .22; mi . pa .1.1.9) viya .

Paññāvimuttīti etthāpi eseva nayo , tenāha ‘‘ paññāva paññāvimuttī ’’ ti . Paññāvimuttin ti etthāpi eseva nayo . Tenāha ‘‘ arahattaphalapaññāva paññāvimuttī ’’ ti .

Sāman ti attanāva , aparappaccayenāti attho . Sāman ti attanāva , aparappaccayenāti attho .

Abhiññāti ya-kāralopena niddesoti āha ‘‘ abhijānitvā ’’ ti . ‘‘ Abhijānitvā ’’ ti iminā tvādipaccayakāriyassa ya-kārassa lopo dassito . ‘‘ Abhiññāyā ’’ ti iminā pana nā-vacanakāriyassāti daṭṭhabbaṃ .

Sacchīti paccakkhatthe nepātikaṃ . Paccakkhakaraṇaṃ nāma anussavākāraparivitakkādike muñcitvā sarūpato ārammaṇakaraṇaṃ .

Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā