Adhiccasamuppannavādavaṇṇanā
67. Adhicca yadicchakaṃ yaṃ kiñci kāraṇaṃ , kassaci vuddhipubbaṃ vā vinā samuppannoti attalokasaññitānaṃ khandhānaṃ adhiccuppattiākārārammaṇaṃ dassanaṃ tadākārasannissayena pavattito , tadākārasahacaritatāya ca ‘‘ adhiccasamuppannan ’’ ti vuccati yathā ‘‘ mañcā ghosanti , kuntā pacarantī ’’ ti ca
P1.217 imamatthaṃ dassento āha ‘‘ adhiccasamuppanno attā ca loko cāti dassanaṃ adhiccasamuppannan ’’ ti .
67. AdhiccaV1.381 yadicchakaṃ yaṃ kiñci kāraṇaṃ kassaci buddhipubbaṃ vinā samuppannoti attalokasaññitānaṃ khandhānaṃ adhiccuppattiākārārammaṇadassanaṃ adhiccasamuppannaṃ tadākārasannissayeneva pavattito , tadākārasahacaritato ca yathā ‘‘ mañcā ghosanti , kuntā pacarantī ’’ ti , adhiccasamuppannadassanaṃ vā antapadalopena adhiccasamuppannaṃ yathā ‘‘ rūpabhavo rūpan ’’ ti , imamatthaṃ sandhāya ‘‘ adhiccasamuppanno ’’ tiādi vuttaṃ .Akāraṇasamuppannan ti kāraṇamantarena yadicchakaṃ samuppannaṃ .
68-73.
68-73.
Desanāsīsan ti desanāya jeṭṭhakabhāvena gahaṇaṃ , tena saññaṃyeva dhuraṃ katvā bhagavatā ayaṃ desanā katā , na pana tattha aññesaṃ arūpadhammānaṃ atthibhāvatoti dasseti .
Tenevāha ‘‘ acittuppādā ’’ tiādi .
Bhagavā hi yathā lokuttaradhammaṃ desento samādhiṃ paññaṃ vā dhuraṃ karoti , evaṃ lokiyadhammaṃ desento cittaṃ saññaṃ vā dhuraṃ karoti .
Tattha ‘‘ yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti ( dha . sa .277) pañcaṅgiko sammāsamādhi [ dī . ni .3.355( kha )] pañcañāṇiko sammāsamādhi ,[ dī . ni .3.355( ja ); vibha .2.804] paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī ’’ ti ( ma . ni .1.271) tathā ‘‘ yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ
V1.147 kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti ,( dha . sa .1) kiṃcitto tvaṃ bhikkhu ( pārā .146,180) manopubbaṅgamā dhammā ,( dha . pa .1,2; netti .90; peṭako .83) santi bhikkhave sattā nānattakāyā nānattasaññino ,( dī . ni .3.332,342,357; a . ni .9.24; cūḷani .83) na nevasaññānāsaññāyatanan ’’ tiādīni suttāni ( dī . ni .3.358) etassa atthassa sādhakāni daṭṭhabbāni .
Asaññasattāti ettha etaṃ asaññāvacananti attho .
Desanāsīsan ti desanāya jeṭṭhakaṃ padhānabhāvena gahitattā , tena saññaṃ dhuraṃ katvā bhagavatā ayaṃ desanā katā , na pana tattha aññesaṃ arūpadhammānampi atthitāyāti dasseti , tenevāha ‘‘ acittuppādā ’’ tiādi .
Bhagavā hi yathā lokuttaradhammaṃ desento samādhiṃ , paññaṃ vā dhuraṃ katvā deseti , evaṃ lokiyadhammaṃ desento cittaṃ , saññaṃ vā .
Tattha ‘‘ yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti ( dha . sa .277), pañcaṅgiko sammāsamādhi ( dī . ni .3.355) pañcañāṇiko sammāsamādhi ,( dī . ni .3.355; vibha .804) paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī ’’ ti , tathā ‘‘ yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti ,( dha . sa .1) kiṃ citto tvaṃ bhikkhu ( pārā .146,180) manopubbaṅgamā dhammā ,( dha . pa .1; netti .90; peṭako .83,84) santi bhikkhave , sattāM1.436 nānattakāyā nānattasaññino ,( dī . ni .3.332,341,357; a . ni .7.44; a . ni .9.24; cūḷani .83) nevasaññānāsaññāyatanan ’’ ti ( dī . ni .3.358) ca evamādīni suttāni etassatthassa sādhakāni .Titthāyataneti aññatitthiyasamaye .
Titthiyā hi upapattivisese vimuttisaññino , saññāvirāgāvirāgesu ādīnavānisaṃsadassino vā hutvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā akkhaṇabhūmiyaṃ uppajjanti , na sāsanikā .
Vāyokasiṇe parikammaṃ katvāti vāyokasiṇe paṭhamādīni tīṇi jhānāni nibbattetvā tatiyajjhāne ciṇṇavasī hutvā
M1.167 tato vuṭṭhāya catutthajjhānādhigamāyaP1.218 parikammaṃ katvā .
Tenevāha ‘‘ catutthajjhānaṃ nibbattetvā ’’ ti .
Kasmā panettha vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti ?
Vuccate – yatheva hi rūpapaṭibhāgabhūtesu kasiṇavisesesu rūpavibhāvanena rūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto arūpasamāpattiviseso sacchikarīyati , evaṃ aparibyattaviggahatāya arūpapaṭibhāgabhūte kasiṇavisese arūpavibhāvanena arūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto rūpasamāpattiviseso adhigamīyatīti ettha ‘‘ saññā rogo saññā gaṇḍo ’’ tiādinā ( ma . ni .3.24)‘‘ dhi cittaṃ , dhibbate taṃ cittan ’’ tiādinā ca nayena arūpappavattiyā ādīnavadassanena , tadabhāve ca santapaṇītabhāvasanniṭṭhānena rūpasamāpattiyā abhisaṅkharaṇaṃ , rūpavirāgabhāvanā pana saddhiṃ upacārena arūpasamāpattiyo , tatthāpi visesena paṭhamāruppajjhānaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ paricchinnākāsakasiṇepī ’’ ti vattabbaṃ .
Tassāpi hi arūpapaṭibhāgatā labbhatīti ?
Icchitamevetaṃ kesañci avacanaṃ panettha pubbācariyehi aggahitabhāvena .
Yathā hi rūpavirāgabhāvanā virajjanīyadhammabhāvamattena parinipphannā , virajjanīyadhammapaṭibhāgabhūte ca visayavisese pātubhavati , evaṃ arūpavirāgabhāvanāpīti vuccamāne na koci virodho , titthiyeheva pana tassā samāpattiyā paṭipajjitabbatāya , tesañca visayapathesupanibandhanasseva tassa jhānassa paṭipattito diṭṭhivantehi pubbācariyehi catuttheyeva bhūtakasiṇe arūpavirāgabhāvanāparikammaṃP1.219 vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Kiñca vaṇṇakasiṇesu viya purimabhūtakasiṇattayepi vaṇṇapaṭicchāyāva paṇṇatti ārammaṇaṃ jhānassa lokavohārānurodheneva pavattito .
Evañca katvā visuddhimagge ( visuddhi .1.57) pathavīkasiṇassa ādāsacandamaṇḍalūpamāvacanañca samatthitaṃ hoti , catutthaṃ pana bhūtakasiṇaṃ bhūtappaṭicchāyameva jhānassaV1.148 gocarabhāvaṃ gacchatīti tasseva arūpapaṭibhāgatā yuttāti vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Titthaṃ vuccati micchāladdhi tattheva bāhullena paribbhamanato taranti bālā etthāti katvā , tadeva anappakānamanatthānaṃ titthiyānañca sañjātidesaṭṭhena , nivāsaṭṭhena vā āyatananti titthāyatanaṃ , tasmiṃ , aññatitthiyasamayeti attho .
Titthiyā hi upapattivisese vimuttisaññino , saññāvirāgāvirāgesu ādīnavānisaṃsadassāvino ca hutvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā akkhaṇabhūmiyaṃ upapajjanti , na sāsanikā , tena vuttaṃ ‘‘ ekacco titthāyatane pabbajitvā ’’ ti .Idhevāti pañcavokārabhaveyeva .
Tatthāti asaññabhave .
Yadi rūpakkhandhamattameva asaññabhave pātubhavati , kathamarūpasannissayena vinā tattha rūpaṃ pavattati , kathaṃ pana rūpasannissayena vinā arūpadhātuyaṃ arūpaṃ pavattati , idampi tena samānajātiyameva .
Kasmā ?
Idheva adassanato .
Yadi evaṃ kabaḷīkārāhārena vinā rūpadhātuyaṃ rūpena na pavattitabbaṃ , kiṃ kāraṇaṃ
M1.168 ?
Idheva adassanato .
Api ca yathā yassa cittasantānassa nibbattikāraṇaṃ rūpe avigatataṇhaṃ , tassa saha rūpena sambhavato rūpaṃ nissāya pavatti , yassa pana nibbattikāraṇaṃ rūpe vigatataṇhaṃ , tassa vinā rūpena rūpanirapekkhatāya kāraṇassa , evaṃ yassa rūpappabandhassa nibbattikāraṇaṃ vigatataṇhaṃ arūpe , tassa vinā arūpena pavatti hotīti asaññabhave rūpakkhandhamattameva nibbattati .
Vāyokasiṇe parikammaṃ katvāti catutthe bhūtakasiṇe paṭhamādīni tīṇi jhānāni nibbattetvā tatiyajjhāne ciṇṇavasī hutvā tato vuṭṭhāya catutthajjhānādhigamāya parikammaṃ katvā , tenevāha ‘‘ catutthajjhānaṃ nibbattetvā ’’ ti .
KasmāV1.382 panettha vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti ?
Vuccate – yatheva hi rūpapaṭibhāgabhūtesu kasiṇavisesesu rūpavibhāvanena rūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto arūpasamāpattiviseso sacchikarīyati , evaṃ aparibyattaviggahatāya arūpapaṭibhāgabhūte kasiṇavisese arūpavibhāvanena arūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto rūpasamāpattiviseso adhigamīyati , tasmā ettha ‘‘ saññā rogo saññā gaṇḍo ’’ tiādinā ,( ma . ni .3.24)‘‘ dhi cittaṃ , dhibbate taṃ cittan ’’ tiādinā ( dī . ni . ṭī .1.68-73) ca nayena arūpapavattiyā ādīnavadassanena , tadabhāve ca santapaṇītabhāvasanniṭṭhānena rūpasamāpattiyā abhisaṅkharaṇaṃ , rūpavirāgabhāvanā pana saddhiṃ upacārena arūpasamāpattiyo visesena paṭhamāruppajjhānaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ paricchinnākāsakasiṇepī ’’ ti vattabbaṃ .
Tassāpi hi arūpapaṭibhāgatā labbhatīti ?
Vattabbamevetaṃ kesañci , avacanaṃ pana pubbācariyehi aggahitabhāvena .
Yathā hi rūpavirāgabhāvanā virajjanīyadhammabhāvamatte parinibbindā ( virajjanīyadhamma bhāvamattena parinipphannā dī . ni . ṭī .1.6-73) virajjanīyadhammapaṭibhāgabhūte ca visayavisese pātubhavati , evaṃ arūpavirāgabhāvanāpīti vuccamāne na koci virodho .
Titthiyeheva pana tassā samāpattiyā paṭipajjitabbatāya , tesañca visayapadesanimittasseva tassa jhānassa paṭipattito taṃ kāraṇaṃ passantehiM1.437 pubbācariyehi catuttheyeva bhūtakasiṇe arūpavirāgabhāvanāparikammaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Kiñca bhiyyo – vaṇṇakasiṇesu viya purimabhūtakasiṇattayepi vaṇṇapaṭicchāyāva paṇṇattiārammaṇaṃ jhānassa lokavohārānurodheneva pavattito , evañca katvā visuddhimagge ( visuddhi .1.96) pathavīkasiṇassa ādāsacandamaṇḍalūpamāvacanañca samatthitaṃ hoti .
Catutthe pana bhūtakasiṇe bhūtapaṭicchāyā eva jhānassa gocarabhāvaṃ gacchatīti tasseva arūpapaṭibhāgatā yuttā , tasmā vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Kathaṃ passatīti āha ‘‘ citte satī ’’ tiādi .
Santoti nibbuto , diṭṭhadhammanibbānametanti vuttaṃ hoti .
Kālaṃ katvāti maraṇaṃ katvā , yo vā manussaloke jīvanakālo upatthambhakapaccayehi karīyati , taṃ karitvātipi attho .
Asaññasattesu nibbattatīti asaññasattasaṅkhāte sattanikāye rūpapaṭisandhivaseneva upapajjati , aññesu vā cakkavāḷesu tassā bhūmiyā atthitāya anekavidhabhāvaṃ sandhāya puthuvacananiddesotipi daṭṭhabbaṃ .
Idhevāti pañcavokārabhaveyeva .
Tatthāti asaññībhave .
Yadi rūpakkhandhamattameva asaññībhave pātubhavati , kathaṃ arūpasannissayena vinā tattha rūpaṃ pavattati , nanu siyā arūpasannissitāyeva rūpakkhandhassa uppatti idheva pañcavokārabhave tathā uppattiyā adassanatotiV1.383 ?
Nāyamanuyogo aññatthāpi appaviṭṭho , kathaṃ pana rūpasannissayena vinā arūpadhātuyā arūpaṃ pavattatīti .
Idampi hi tena samānajātiyameva .
Kasmā ?
Idheva adassanato , kathañca kabaḷīkārāhārena vinā rūpadhātuyā rūpaṃ pavattatīti .
Idampi ca taṃsabhāvameva , kiṃ kāraṇā ?
Idha adassanatoyeva .
Iti aññatthāpi tathā pavattidassanato , kimetena aññanidassanena idheva anuyogena .
Apica yathā yassa cittasantānassa nibbattikāraṇaṃ rūpe avigatataṇhaṃ , tassa saha rūpena sambhavato rūpaṃ nissāya pavatti rūpasāpekkhatāya kāraṇassa .
Yassa pana nibbattikāraṇaṃ rūpe vigatataṇhaṃ , tassa vinā rūpena pavatti rūpanirapekkhatāya kāraṇassa , evaṃ yassa rūpappabandhassa nibbattikāraṇaṃ arūpe vigatataṇhaṃ , tassa vinā arūpena pavatti arūpanirapekkhatāya kāraṇassa , evaṃ bhāvanābalābhāvato pañcavokārabhave rūpārūpasambhavo viya , bhāvanābalena catuvokārabhave arūpassevaM1.438 sambhavo viya ca .
Asaññībhavepi bhāvanābalena rūpasseva sambhavo daṭṭhabboti .Kathaṃ pana tattha kevalo rūpappabandho paccuppannapaccayarahito cirakālaṃ pavattatīti paccetabbaṃ , kittakaṃ vā kālaṃ pavattatīti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘ yathā nāma jiyāvegukkhitto saro ’’ tiādi , tena na kevalamāgamoyeva ayamettha yuttīti dasseti .
Kathaṃ pana tattha kevalo rūpappabandho paccuppannapaccayarahito cirakālaṃ pavattatīti paccetabbaṃ , kittakaṃ vā kālaṃ pavattatīti codanaṃ manasi katvā ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādimāha .
Tena na kevalaṃ idha ceva aññattha ca vutto āgamoyeva etadatthañāpane , atha kho ayaṃ panettha yuttīti dasseti .
Jiyāvegukkhittoti dhanujiyāya vegena khipito .
Jhānavego nāma jhānānubhāvo phaladāne samatthatā .
Tattakameva kālan ti ukkaṃsato pañca mahākappasatāni .
Tiṭṭhantīti yathānibbattairiyāpathameva cittakammarūpakasadisā hutvā tiṭṭhanti .
Jhānavegeti asaññasamāpattiparikkhitte catutthajjhānakammavege , pañcamajjhānakammavege vā .
Antaradhāyatīti paccayanirodhena nirujjhati na pavattati .
Idhāti kāmāvacarabhaveti attho aññattha tesamanuppattito .
Paṭisandhisaññāti paṭisandhicittuppādoyeva saññāsīsena vutto .
Kathaṃ pana anekakappasatamatikkamena ciraniruddhato viññāṇato idha viññāṇamuppajjati .
Na hi niruddhe cakkhupasāde cakkhuviññāṇamuppajjamānaṃ diṭṭhanti ?
Nayidamekantato daṭṭhabbaṃ .
Niruddhampi hi cittaṃ samānajātikassa antarā anuppajjanato samanantarapaccayamattaṃ hotiyeva , na bījaṃ .
Bījaṃ pana kammameva , tasmā kammato bījabhūtato ārammaṇādīhi paccayehi asaññībhavato cutānaṃ kāmadhātuyā upapattiviññāṇaṃ hotiyeva , tenāha ‘‘ idha paṭisandhisaññā uppajjatī ’’ ti .
Ettha ca yathā nāma utuniyāmena pupphaggahaṇe niyatakālānaṃ rukkhānaṃ vidāraṇasaṅkhāte vekhe dinne vekhabalena aniyamatā hoti pupphaggahaṇassa , evameva pañcavokārabhave avippayogena vattamānesu rūpārūpadhammesu rūpārūpavirāgabhāvanāsaṅkhāte vekhe dinne tassa samāpattivekhabalassa anurūpato
V1.384 arūpabhave , asaññabhave ca yathākkamaṃ rūparahitā , arūparahitā ca khandhānaṃ pavatti hotīti veditabbaṃ .Tattakameva kālan ti ukkaṃsato pañca mahākappasatānipi tiṭṭhanti asaññasattā .
Jhānavegeti asaññasamāpattiparikkhate kammavege .
Antaradhāyatīti
P1.220 paccayanirodhena nirujjhati nappavattati .
Idhāti kāmabhave .
Kathaṃ pana anekakappasatasamatikkamena ciraniruddhato viññāṇato idha viññāṇaṃ samuppajjati .
Na hi niruddhe cakkhumhi cakkhuviññāṇamuppajjamānaṃ diṭṭhanti ?
Nayidamekantato daṭṭhabbaṃ .
Ciraniruddhampi hi cittaṃ samānajātikassa antarānuppajjanato anantarapaccayamattaṃ hotiyeva , na bījaṃ , bījaṃ pana kammaṃ .
Tasmā kammato bījabhūtato ārammaṇādīhi paccayehi asaññabhavato cutānaṃ kāmadhātuyā upapattiviññāṇaṃ hotiyeva .
Tenāha ‘‘ idha paṭisandhisaññā uppajjatī ’’ ti .
Ettha ca yathā nāma utuniyāmena pupphaggahaṇe niyatakālānaṃ rukkhānaṃ vekhe dinne vekhabalena na yathā niyāmatā hoti pupphaggahaṇassa , evameva pañcavokārabhave avippayogena vattamānesu rūpārūpadhammesu rūpārūpavirāgabhāvanāvekhe dinne tassa samāpattivekhabalassa anurūpato arūpabhave asaññābhave ca yathākkamaṃ rūparahitā arūparahitā ca khandhānaṃ pavatti hotīti veditabbaṃ .
Nanu ettha jātisatasahassadasasaṃvaṭṭādīnaṃ matthake , abbhantarato vā pavattāya asaññūpavattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādo lābhīsassatavādo viya anekabhedo sambhavatīti ?
Saccaṃ sambhavati , anantarattā pana āpannāyaV1.149 asaññūpapattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādo nayadassanavasena ekova dassitoti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā sassatadiṭṭhisaṅgahato adhiccasamuppannikavādassa sassatavāde āgato sabbo desanānayo yathāsambhavaṃ adhiccasamuppannikavādepiM1.169 gahetabbotiP1.221 imassa visesassa dassanatthaṃ bhagavatā lābhīadhiccasamuppannikavādo avibhajitvā desito .
Avassañca sassatadiṭṭhisaṅgaho adhiccasamuppannikavādassa icchitabbo saṃkilesapakkhe sattānaṃ ajjhāsayassa duvidhattā .
Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sassatucchedadiṭṭhi cā ’’ ti .
Tathā ca vakkhati ‘‘ yāsaṃ satteva ucchedadiṭṭhiyo , sesā sassatadiṭṭhiyo ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.97-98).
Nanu ca adhiccasamuppannikavādassa sassatadiṭṭhisaṅgaho na yutto .
‘‘ Ahañhi pubbe nāhosin ’’ tiādivasena pavattanato , apubbasattapātubhāvaggāhattā , attano lokassa ca sadābhāvagāhinī ca sassatadiṭṭhi ‘‘ atthitveva sassatisaman ’’ ti pavattanato ?
No na yutto anāgate koṭiadassanato .
Yadipi hi ayaṃ vādo ‘‘ somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇato ’’ ti ( dī . ni .1.68) attano lokassa ca atītakoṭiparāmasanavasena pavatto , tathāpi vattamānakālato paṭṭhāya na tesaṃ katthaci anāgate pariyantaṃ passati , visesena ca paccuppannānāgatakālesu pariyantādassanapabhāvito sassatavādo .
Yathāha ‘‘ sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī ’’ ti .
Yadi evaṃ imassa vādassa , sassatavādādīnañca pubbantakappikesu saṅgaho na yutto anāgatakālaparāmasanavasena pavattattāti ?
Na , samudāgamassa atītakoṭṭhāsikattā .
Tathā hi nesaṃ samuppatti atītaṃsapubbenivāsañāṇehi , tappaṭirūpakānussavādippabhāvitatakkanehi ca saṅgahitāti , tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ .
Atha vā sabbattha appaṭihatañāṇena vādivarena dhammassāminā niravasesato agatiñca gatiñca yathābhūtaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditā etā diṭṭhiyo , tasmā yāvatikā diṭṭhiyo bhagavatā desitā , yathā ca desitā , tathā tathāvaP1.222 sanniṭṭhānato sampaṭicchitabbā , na ettha yuttivicāraṇā kātabbā buddhavisayattā .
Acinteyyo hi buddhavisayoti .
Kasmā panettha puna saññuppādā ca pana ‘‘ te devā tamhā kāyā cavantī ’’ ti saññuppādo tesaṃ cavanassa kāraṇabhāvena vutto ,‘‘ saññuppādā ’’ ti vacanaṃ vā kimatthadassananti codanāya ‘‘ yasmā panā ’’ tiādimāha .
Idha paṭisandhisaññuppādena tesaṃ cavanassa paññāyanato ñāpakahetubhāvena vutto ,‘‘ saññuppādā ’’ ti vacanaṃ vā tesaṃ cavanassaM1.439 paññāyanabhāvadassananti adhippāyo .
‘‘ Saññuppādā ’’ ti hi etassa saññuppādena hetubhūtena cavanti , saññuppādā vā uppādasaññā te devāti sambandho .Dutiyabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Santabhāvāyāti nibbānāya .
Nanu cettha jātisatasahassadasasaṃvaṭṭādīnamatthake , tadabbhantare vā pavattāya asaññūpapattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādopi lābhīsassatavādo viya anekabhedo sambhavatīti ?
Saccameva , anantarattā pana āsannāya asaññūpapattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādo nayadassanavasena ekova dassitoti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā sassatadiṭṭhisaṅgahato adhiccasamuppannikavādassa sassatavāde āgato sabbopi desanānayo yathāsambhavaṃ adhiccasamuppannikavādepi gahetabboti imassa visesassa dassanatthaṃ bhagavatā lābhīadhiccasamuppannikavādo avibhajitvā dassito , avassañcassa sassatadiṭṭhisaṅgaho icchitabbo saṃkilesapakkhe sattānamajjhāsayassa sassatucchedavaseneva duvidhattā , tesu ca ucchedappasaṅgābhāvato .
Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ āsaya-saddassa atthuddhāravasena vuttaṃ ‘‘ sassatucchedadiṭṭhi cā ’’ ti , tathā ca vakkhati ‘‘ yāsaṃ satteva ucchedadiṭṭhiyo , sesā sassatadiṭṭhiyo ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.97,98).
Nanu ca adhiccasamuppannikavādassa sassatadiṭṭhisaṅgaho na yutto ‘‘ ahañhi pubbe nāhosin ’’ tiādivasena pavattanato apubbasattapātubhāvagāhakattā .
Sassatadiṭṭhi pana attano , lokassa ca sadābhāvagāhinī ‘‘ atthitveva sassatisaman ’’ ti pavattanatoti ?
No na yutto anāgatakoṭiadassanena sassataggāhasamavarodhattā .
Yadipi hi ayaṃ vādo ‘‘ somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇato ’’ ti ( dī . ni .1.68) attano , lokassa ca atītakoṭiparāmasanavasena pavatto , tathāpi vattamānakālato paṭṭhāya na tesaṃ katthaci anāgate pariyantaṃ passati , visesena ca paccuppannānāgatakālesu apariyantadassanapabhāvito sassatavādo , yathāha ‘‘ sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī ’’ ti ( dī . ni .1.31 atthato samānaṃ ) yadevaṃ siyā imassa ca vādassa , sassatavādādīnañca pubbantakappikesu saṅgaho na yuttoyeva anāgatakālaparāmasanavasena
V1.385 pavattattāti ?
Yutto eva samudāgamassa atītakoṭṭhāsikattā .
Tathā hi nesaṃ samudāgamoM1.440 atītaṃsapubbenivāsañāṇehi , tappatirūpakānussavādipabhāvitehi ca takkanehi saṅgahitoti , tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ .
Atha vā sabbattha appaṭihatañāṇacārena dhammassāminā niravasesato agatiṃ , gatiñca yathābhūtaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditā etā diṭṭhiyo , tasmā yāvatikā diṭṭhiyo bhagavatā desitā , yathā ca desitā , tāvatikā tathā ceva sanniṭṭhānato sampaṭicchitabbā , na cettha yuttivicāraṇā kātabbā buddhavisayattā .
Acinteyyo hi buddhānaṃ buddhavisayo , tathā ca vakkhati ‘‘ tattha na ekantena kāraṇaṃ pariyesitabban ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.78-82).Dutiyabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Aparantakappikavādavaṇṇanā
Santabhāvāyāti nibbānāya .
Nanu cettha jātisatasahassadasasaṃvaṭṭādīnamatthake , tadabbhantare vā pavattāya asaññūpapattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādopi lābhīsassatavādo viya anekabhedo sambhavatīti ?
Saccameva , anantarattā pana āsannāya asaññūpapattiyā vasena lābhīadhiccasamuppannikavādo nayadassanavasena ekova dassitoti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā sassatadiṭṭhisaṅgahato adhiccasamuppannikavādassa sassatavāde āgato sabbopi desanānayo yathāsambhavaṃ adhiccasamuppannikavādepi gahetabboti imassa visesassa dassanatthaṃ bhagavatā lābhīadhiccasamuppannikavādo avibhajitvā dassito , avassañcassa sassatadiṭṭhisaṅgaho icchitabbo saṃkilesapakkhe sattānamajjhāsayassa sassatucchedavaseneva duvidhattā , tesu ca ucchedappasaṅgābhāvato .
Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ āsaya-saddassa atthuddhāravasena vuttaṃ ‘‘ sassatucchedadiṭṭhi cā ’’ ti , tathā ca vakkhati ‘‘ yāsaṃ satteva ucchedadiṭṭhiyo , sesā sassatadiṭṭhiyo ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.97,98).
Nanu ca adhiccasamuppannikavādassa sassatadiṭṭhisaṅgaho na yutto ‘‘ ahañhi pubbe nāhosin ’’ tiādivasena pavattanato apubbasattapātubhāvagāhakattā .
Sassatadiṭṭhi pana attano , lokassa ca sadābhāvagāhinī ‘‘ atthitveva sassatisaman ’’ ti pavattanatoti ?
No na yutto anāgatakoṭiadassanena sassataggāhasamavarodhattā .
Yadipi hi ayaṃ vādo ‘‘ somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇato ’’ ti ( dī . ni .1.68) attano , lokassa ca atītakoṭiparāmasanavasena pavatto , tathāpi vattamānakālato paṭṭhāya na tesaṃ katthaci anāgate pariyantaṃ passati , visesena ca paccuppannānāgatakālesu apariyantadassanapabhāvito sassatavādo , yathāha ‘‘ sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī ’’ ti ( dī . ni .1.31 atthato samānaṃ ) yadevaṃ siyā imassa ca vādassa , sassatavādādīnañca pubbantakappikesu saṅgaho na yuttoyeva anāgatakālaparāmasanavasena
V1.385 pavattattāti ?
Yutto eva samudāgamassa atītakoṭṭhāsikattā .
Tathā hi nesaṃ samudāgamoM1.440 atītaṃsapubbenivāsañāṇehi , tappatirūpakānussavādipabhāvitehi ca takkanehi saṅgahitoti , tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ .
Atha vā sabbattha appaṭihatañāṇacārena dhammassāminā niravasesato agatiṃ , gatiñca yathābhūtaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditā etā diṭṭhiyo , tasmā yāvatikā diṭṭhiyo bhagavatā desitā , yathā ca desitā , tāvatikā tathā ceva sanniṭṭhānato sampaṭicchitabbā , na cettha yuttivicāraṇā kātabbā buddhavisayattā .
Acinteyyo hi buddhānaṃ buddhavisayo , tathā ca vakkhati ‘‘ tattha na ekantena kāraṇaṃ pariyesitabban ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.78-82).