Paṭhamasandiṭṭhikasāmaññaphalavaṇṇanā
Paṭhamasandiṭṭhikasāmaññaphalavaṇṇanā
182. Pīḷetvāti telayantena uppīḷetvā , iminā rañño ābhogamāha .
Vadato hi ābhogavasena sabbattha atthanicchayo .
Aṭṭhakathācariyā ca tadābhogaññū , paramparābhatatthassāvirodhino ca , tasmā sabbattha yathā tathā vacanokāsaladdhabhāvamattena attho na vutto , atha kho tesaṃ vattumicchitavasenāti gahetabbaṃ , evañca katvā tattha tattha atthuddhārādivasena atthavivecanā katāti .
183. Yathā te rucceyyāti idāni mayā pucchiyamāno attho yathā tava citte roceyya .
183. Yathā te rucceyyāti idāni mayā pucchiyamāno attho yathā tava citte rucceyya , tayā citte ruccethāti attho .
Kammatthe hetaṃ kiriyāpadaṃ .
Mayā vā dāni pucchiyamānamatthaṃ tava sampadānabhūtassa roceyyātipi vaṭṭati .
Gharadāsiyā kucchismiṃ jāto antojāto .
Dhanena kīto dhanakkīto .
Bandhaggāhagahito karamarānīto .
Sāman ti sayameva .
Dāsabyan ti dāsabhāvaṃ .
Gharadāsiyā kucchismiṃ jāto antojāto .
Dhanena kīto dhanakkīto .
Bandhaggāhagahito karamarānīto .
Sāmameva yena kenaci hetunā dāsabhāvamupagato sāmaṃdāsabyopagato .
Sāman ti hi sayameva .
Dāsabyan ti dāsabhāvaṃ .
Koci dāsopi samāno alaso kammaṃ akaronto ‘‘ kammakāro ’’ ti na vuccatīti āha ‘‘ analaso kammakaraṇasīloyevā ’’ ti .
Koci dāsopi samāno alaso kammaṃ akaronto ‘‘ kammakāro ’’ ti na vuccati , so pana na tathābhūtoti visesanametanti āha ‘‘ analaso ’’ tiādi .
Paṭhamamevāti āsannataraṭṭhānūpasaṅkamanato pageva puretarameva .
Dūratoti dūradesato āgataṃ .
Paṭhamamevāti attano āsannataraṭṭhānupasaṅkamanato pageva puretarameva .
Uṭṭhahatīti gāravavasena uṭṭhahitvā tiṭṭhati , paccuṭṭhātīti vā attho .
Pacchāti sāmikassa nipajjāya pacchā .
Pacchāti sāmikassa nipajjāya pacchā .
Sayanato avuṭṭhiteti rattiyā vibhāyanavelāya seyyato avuṭṭhite .
Sayanato avuṭṭhiteti rattiyā vibhāyanavelāya seyyato avuṭṭhite .
Paccūsakālato paṭṭhāyāti atītāya
M1.231 rattiyā paccūsakālato paṭṭhāya .
Yāva sāmino rattiṃ niddokkamanan ti aparāya padosavelāyaṃ yāva niddokkamanaṃ .
Paccūsakālatoti atītarattiyā paccūsakālatoV2.47 .
Yāva sāmino rattiṃ niddokkamanan ti aparāya bhāviniyā rattiyā padosavelāyaṃ yāva niddokkamanaṃ .
Yā atītarattiyā paccūsavelā , bhāviniyā ca padosavelā , etthantare sabbakiccaṃ katvā pacchā nipatatīti vuttaṃM2.54 hoti .Kiṃ kāran ti kiṃ karaṇīyaṃ , kiṃkārabhāvato pucchitvā kātabbaveyyāvaccanti attho .
Kiṃ kāramevāti kiṃ karaṇīyameva kinti pucchāya kātabbato , pucchitvā kātabbaveyyāvaccanti attho .
Paṭissaveneva samīpacāritā vuttāti āha ‘‘ paṭisuṇanto vicaratī ’’ ti .
Paṭikuddhaṃ mukhaṃ oloketuṃ na visahatītipi dasseti ‘‘ tuṭṭhapahaṭṭhan ’’ ti iminā .
Devo viyāti ādhipaccaparivārādisampattisamannāgato padhānadevo viya .
Devo viyāti ādhipaccaparivārādisamannāgato padhānadevo viya , tena maññe-saddo idha upamatthoti ñāpeti yathā ‘‘ akkhāhataṃ maññe aṭṭhāsi rañño mahāsudassanassa antepuraṃ upasobhayamānan ’’ ti ( dī . ni .2.245).
So vatassāhan ti so vata assaṃ ahaṃ .
So rājā viya ahampi bhaveyyaṃ , kathaṃ puññāni kareyyaṃ , yadi puññāni uḷārāni kareyyanti yojanā .
So vatassāhan ti ettha so vata assaṃ ahanti padacchedo , so rājā viya ahampi bhaveyyaṃ .
Kenāti ce ?
Yadi puññāni kareyyaṃ , tenāti atthoti āha ‘‘ so vata ahan ’’ tiādi .
Vata saddo upamāyaṃ .
Tenāha ‘‘ evarūpo ’’ ti .
Puññānīti uḷārataraṃ puññaṃ sandhāya vuttaṃ aññadā katapuññato uḷārāya pabbajjāya adhippetattā .
‘‘ So vatassa ’ ssan ’’ ti pāṭhe so rājā assa ahaṃ assaṃ vata , yadi puññāni kareyyanti yojanā .
Tenāha ‘‘ ayamevattho ’’ ti .
Assan ti uttamapurisappayoge ahaṃ -saddo appayuttopi payutto eva hoti .
‘‘ So vatassāyan ’’ tipi pāṭhe so rājā viya ayaṃ ahampi assaṃ .
Kathaṃ ?
‘‘ Yadi puññāni kareyyan ’’ ti atthasambhavato ‘‘ ayamevattho ’’ ti vuttaṃ .
Assan ti hi uttamapurisayoge ahaṃ-saddo appayuttopi ayaṃ-saddena parāmasanato payutto viya hoti .
So ahaṃ evarūpo assaṃ vata , yadi puññāni kareyyanti paṭhamapāṭhassa atthamicchanti keci .
Evaṃ sati dutiyapāṭhe ‘‘ ayamevattho ’’ ti avattabbo siyā tattha ayaṃ-saddena ahaṃ-saddassa parāmasanato ,‘‘ so ’’ ti ca parāmasitabbassa aññassa sambhavato .
Yāvajīvaṃ na sakkhissāmi dātun ti yāvajīvaṃ dānatthāya ussāhaṃ karontopi yaṃ rājā ekaṃ divasaṃ deti
P1.300 , tato satabhāgampi dātuṃ na sakkhissāmi .
Tasmā pabbajissāmīti pabbajjāyaṃ ussāhaṃ katvāti yojanā .
Yan ti dānaṃ .
Satabhāgampīti satabhūtaṃ bhāgampi , raññā dinnadānaṃ satadhā katvā tattha ekabhāgampīti vuttaṃ hoti .
Yāvajīvaṃ na sakkhissāmi dātun ti yāvajīvaṃ dānatthāya ussāhaṃ karontopi satabhāgamattampi dātuṃ na sakkhissāmi , tasmā pabbajissāmīti pabbajjāyaṃ ussāhaṃ katvāti attho .
‘‘ Yaṃnūnā ’’ ti nipāto parivitakkanattheti vuttaṃ ‘‘ evaṃ cintanabhāvan ’’ ti .Kāyena
V1.205 saṃvutoti kāyena saṃvaritabbaṃ kāyadvārena pavattanakaṃ pāpadhammaṃ saṃvaritvā vihareyyāti ayamettha atthoti āha ‘‘ kāyena pihito hutvā ’’ tiādi .
Kāyena pihitoti kāyena saṃvaritabbassa kāyadvārena pavattanakassa pāpadhammassa saṃvaraṇavasena pidahito .
Ussukkavacanavasena panattho vihareyya-padena sambajjhitabbattāti āha ‘‘ akusalapavesanadvāraṃ thaketvā ’’ ti .
Hutvāti hi seso .
Akusalapavesanadvāran ti ca kāyakammabhūtānamakusalānaṃ pavesanabhūtaṃ kāyaviññattisaṅkhātaṃ dvāraṃ .Sesapadadvayepīti
M2.55 ‘‘ vācāya saṃvuto , manasā saṃvuto ’’ ti padadvayepi .Ghāsacchādanena paramatāyāti ghāsacchādanapariyesane sallekhavasena paramatāya , ukkaṭṭhabhāve saṇṭhito ghāsacchādanameva vā paramaṃ parā koṭi etassa , na tato paraṃ kiñci āmisajātaṃ pariyesati paccāsisati cāti ghāsacchādanaparamo , tabbhāvo ghāsacchādanaparamatā , tassā ghāsacchādanaparamatāya .
Ghāsacchādanena paramatāyāti ghāsacchādanapariyesane sallekhavasena paramatāya , ukkaṭṭhabhāve vā saṇṭhito ghāsacchādanamattameva paramaṃ pamāṇaṃ koṭi etassa
V2.48 , na tato paraṃ kiñci āmisajātaṃ pariyesati , paccāsisati cāti ghāsacchādanaparamo , tassa bhāvo ghāsacchādanaparamatā tipi aṭṭhakathāmuttako nayo .
Ghasitabbo asitabboti ghāso , āhāro , ābhuso chādeti paridahati etenāti acchādanaṃ , nivāsanaṃ , apica ghasanaṃ ghāso , ābhuso chādīyate acchādanan tipi yujjati .
Etadatthampīti ghāsacchādanatthāyāpi .
Anesanan ti ekavīsatividhampi ananurūpamesanaṃ .Vivekaṭṭhakāyānan ti gaṇasaṅgaṇikato pavivitte ṭhitakāyānaṃ .
Nekkhammābhiratānan ti jhānābhiratānaṃ .
Tāya eva jhānābhiratiyā paramaṃ uttamaṃ vodānaṃ visuddhiṃ pattatāya paramavodānappattānaṃ .
Kilesūpadhiabhisaṅkhārūpadhīnaṃ accantavigamena nirupadhīnaṃ .
Visaṅkhāragatānan ti adhigatanibbānānaṃ .
Ettha ca paṭhamo viveko itarehi dvīhi vivekehi sahāpi pattabbo vināpi , tathā dutiyo .
Tatiyo pana itarehi dvīhi saheva pattabbo , na vināti daṭṭhabbaṃ .
Vivekaṭṭhakāyānan ti gaṇasaṅgaṇikato pavivitte ṭhitakāyānaṃ , sambandhībhūtānaṃ kāyavivekoti sambandho .
Nekkhammābhiratānan ti jhānābhiratānaṃ .
Paramavodānappattānan ti tāya eva jhānābhiratiyā paramaṃ uttamaṃ vodānaṃ cittavisuddhiṃ pattānaṃ .
Nirupadhīnan ti kilesūpadhiabhisaṅkhārūpadhīhi accantavigatānaṃ .
Visaṅkhāraṃ vuccati nibbānaṃ , tadadhigamanetā visaṅkhāragatā , arahanto , tesaṃ .
‘‘ Evaṃ vutte ’’ ti iminā mahāniddese ( mahāni .7,9) āgatabhāvaṃ dasseti .
Ettha ca paṭhamo viveko itarehi dvīhi vivekehi sahāpi vattabbo itaresu siddhesu tassāpi sijjhanato , vinā ca tasmiṃ siddhepi itare samasijjhanato .
Tathā dutiyopi .
Tatiyo pana itarehi saheva vattabbo .
Na vinā itaresu siddhesuyeva tassa sijjhanatoti daṭṭhabbaṃ .
Gaṇe janasamāgame sannipatanaṃ gaṇasaṅgaṇikā , taṃ pahāya eko viharati carati puggalavasena asahāyattā .
Citte kilesānaṃ sannipatanaṃ cittakilesasaṅgaṇikā , taṃ pahāya eko viharati kilesavasena asahāyattā .
Maggassa
M1.232 ekacittakkhaṇikattā , gotrabhuādīnañca ārammaṇamattattā na tesaṃ vasena sātisayā nibbutisukhasamphusanā , phalasamāpattinirodhasamāpattivasena sātisayāti āha ‘‘ phalasamāpattiṃ vā nirodhasamāpattiṃ vā pavisitvā ’’ ti .
Phalapariyosāno hi nirodhoti .
‘‘ Gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāyā ’’ tiādi tadadhippāyavibhāvanaṃ .
Tattha gaṇe janasamāgame sannipatanaṃ gaṇasaṅgaṇikā , taṃ pahāya .
Kāyena eko viharati vicarati puggalavasena asahāyattā .
Citte kilesānaṃ sannipatanaṃ cittakilesasaṅgaṇikā , taṃ pahāya .
Eko viharati kilesavasena asahāyattā .
Maggassa ekacittakkhaṇikattā , gotrabhuādīnañca ārammaṇakaraṇamattattā na tesaṃ vasena sātisayā nibbutisukhasamphusanā , phalasamāpattinirodhasamāpattivasena pana sātisayāti āha ‘‘ phalasamāpattiṃ vā nirodhasamāpattiṃ vā ’’ ti .
Phalapariyosāno hi nirodho .
Pavisitvāti samāpajjanavasena antokatvā .
Nibbānaṃ patvāti ettha ussukkavacanametaṃ ārammaṇakaraṇena , cittacetasikānaṃ nirodhena caM2.56 nibbutipajjanassa adhippetattā .Codanattheti jānāpetuṃ ussāhakaraṇatthe .
184. Abhiharitvāti abhimukhībhāvena netvā .
‘‘ Ahaṃ cīvarādīhi payojanaṃ sādhessāmī ’’ ti vacanaseso .
184. Abhiharitvāti abhimukhabhāvena netvā .
Nan ti tathā pabbajjāya viharantaṃ .
Abhihāroti nimantanavasena abhiharaṇaṃ .
‘‘ Cīvarādīhi payojanaṃ sādhessāmī ’’ ti vacanasesena yojanā .
Tathā ‘‘ yenattho , taṃ vadeyyāthā ’’ ti .
Cīvarādivekallan ti cīvarādīnaṃ lūkhatāya vikalabhāvaṃ .
Tadubhayampīti tadeva abhihāradvayampi .
Sappāyan ti
P1.301 sabbagelaññapaharaṇavasena upakārāvahaṃ .
Sappāyan ti sabbagelaññāpaharaṇavasena upakārāvahaṃ .Bhāvinā anatthato paripālanavasena gopanā rakkhāgutti .
Paccuppannassa nisedhavasena āvaraṇagutti .
Bhāvino anatthassa ajananavasena paripālanaṃ rakkhāgutti .
Paccuppannassa pana anatthassa
V2.49 nisedhavasena paripālanaṃ āvaraṇagutti .
Kimatthiyaṃ ‘‘ dhammikan ’ ti visesananti āha ‘‘ sā panesā ’’ tiādi .
Vihārasīmāyāti upacārasīmāya , lābhasīmāya vā .Dutiyasandiṭṭhikasāmaññaphalavaṇṇanā
185. Kevalo yadi-evaṃ-saddo pubbe vuttatthāpekkhakoti vuttaṃ ‘‘ yadi tava dāso ’’ tiādi .
Evaṃ santeti evaṃ labbhamāne sati .
Dutiyaṃ upādāya paṭhamabhāvo , tasmā ‘‘ paṭhaman ’’ ti bhaṇanto aññassāpi atthitaṃ dīpeti .
Tadeva ca kāraṇaṃ katvā rājāpi evamāhāti dassetuṃ ‘‘ paṭhamanti bhaṇanto ’’ tiādi vuttaṃ .
Tenevāti paṭhamasaddena aññassāpi atthitādīpaneneva .