Catuparikkhāravaṇṇanā
339. Tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyanti anuvattantīti anuyantā , anuyantā eva ānuyantā yathā ‘‘ anubhāvo eva ānubhāvo ’’ ti .
339. Tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyanti anuvattantīti anuyantā .
Teyeva ānuyantā yathā ‘‘ anubhāvo eva ānubhāvo ’’ ti ,‘‘ ānuyuttā ’’ tipi pāṭho , tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyujjantīti hi ānuyuttā vuttanayena .
Assāti rañño .
Teti ānuyantakhattiyādayo .
‘‘ Amhe ettha bahi karotī ’’ ti attamanā na bhavissanti .
Assāti rañño .
Teti ānuyantakhattiyādayo .
Attamanā na bhavissanti ‘‘ amhe ettha bahi karotī ’’ ti .
Nibandhavipulāgamo gāmo nigamo , vivaḍḍhitamahāāyo
M1.325 mahāgāmoti attho .
‘‘ Nibandhavipulāyāgamo gāmo nigamo .
Vivaḍḍhitamahāāyo mahāgāmo ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.338) ācariyena vuttaṃ .
‘‘ Apākāraparikkhepo sāpaṇo nigamo , sapākārāpaṇaṃ nagaraṃ , taṃ tabbiparīto gāmo ’’ ti ( kaṅkhāvitaraṇī abhinavaṭīkāyaṃ saṅghādisesakaṇḍe kuladūsakasikkhāpade passitabbaṃ ) vinayaṭīkāsu .
Gasanti madanti etthāti gāmo , sveva pākaṭo ce , nigamo nāma atireko gāmoti katvā .
Bhusattho hettha nī -saddo , saññāsaddattā ca rassoti saddavidū .Janapada -saddo heṭṭhā vuttattho eva .
Janapadattho vuttova .
Channaṃ pakatīnaṃ vasena rañño hitasukhābhibuddhi , tadekadesā ca ānuyantādayoti vuttaṃ ‘‘ yaṃ tumhākaṃ anujānanaṃ mama bhaveyya dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti .
Amā saha bhavanti kiccesūti amaccā , rajjakiccavosāsanakā .
Te pana rañño piyā , sahapavattanakā ca hontīti āha ‘‘ piyasahāyakā ’’ ti .
‘‘ Sāmyāmacco sakhā koso , duggañca vijitaṃ balan ’’ ti vuttāsu sattasu rājapakatīsu rañño tadavasesānaṃ channaṃ vasena hitasukhātivuddhi , tadekadesā ca ānuyantādayoti āha ‘‘ yaṃ tumhākan ’’ tiādi .
Rañño parisati bhavāti pārisajjā
V1.288 , te pana keti āha ‘‘ sesā āṇattikarā ’’ ti , yathāvuttaānuyantakhattiyādī hi avasesā rañño āṇākarāti attho .
TaṃtaṃkiccesuV2.268 raññā amā saha bhavantīti amaccā .
‘‘ Amāvāsī ’’ tiādīsu viya hi samakiriyāya amāti abyayapadaṃ , ca-paccayena taddhitasiddhīti neruttikā .
Rajjakiccavosāsanakāle pana te raññā piyā , sahapavattanakā ca bhavantīti dasseti ‘‘ piyasahāyakā ’’ ti iminā .Rañño parisati bhavā ‘‘ pārisajjā .
Ke pana teti vuttaṃ ‘‘ sesā āṇattikārakā ’’ ti
M2.307 , yathāvuttānuyuttakhattiyādīhi avasesā rañño āṇākarāti attho .Satipi deyyadhamme ānubhāvasampattiyā , parivārasampattiyā ca abhāve tādisaṃ dātuṃ na sakkā , vuḍḍhakāle
P1.425 ca tādisānampi rājūnaṃ tadubhayaṃ hāyatevāti āha ‘‘ mahallakakāle … pe … na sakkā ’’ ti .Anumatiyāti anujānanena , pakkhāti sapakkhā yaññassa aṅgabhūtā .
Satipi deyyadhamme ānubhāvasampattiyā , parivārasampattiyā ca abhāve tādisaṃ dātuṃ na sakkā .
Vuddhakāle ca tādisānampi rājūnaṃ tadubhayaṃ hāyateva , deyyadhamme pana asati pagevāti dassetuṃ ‘‘ deyyadhammasmiñhī ’’ tiādimāha .
Deyyadhammasmiṃ asati ca mahallakakāle ca dātuṃ na sakkāti yojanā .
Etenāti yathāvuttakāraṇadvayena .
Parikkharontīti parikkhārā , sambhārā .
Ime tassa yaññassa aṅgabhūtā parivārā viya hontīti āha ‘‘ parivārā bhavantī ’’ ti .
Anumatiyāti anujānanena .
Pakkhāti sapakkhā yaññassa aṅgabhūtā .
Yaññaṃ parikarontīti parikkhārā , sambhārā , te ca tassa yaññassa aṅgabhūtattā parivārā viya hontīti āha ‘‘ parivārā bhavantī ’’ ti .
‘‘ Ratho ’’ tiādinā idhānadhippetamatthaṃ nisedheti .
‘‘ Ratho setaparikkhāro , jhānakkho cakkavīriyo ;
Upekkhā dhurasamādhi , anicchā parivāraṇan ’’ ti .( saṃ . ni .5.4);
Hi saṃyuttamahāvaggapāḷi .
Tattha rathoti brahmayānasaññito aṭṭhaṅgikamaggaratho .
Setaparikkhāroti catupārisuddhisīlālaṅkāro .
‘‘ Sīlaparikkhāro ’’ tipi pāṭho .
Jhānakkhoti vipassanāsampayuttānaṃ pañcannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena jhānamayaakkho .
Cakkavīriyoti vīriyacakko .
Upekkhā dhurasamādhīti upekkhā dvinnaṃ dhurānaṃ samatā .
Anicchā parivāraṇan ti alobho sīhadhammādīni viya parivāraṇaṃ .