Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā
309. Vighātan ti cittadukkhaṃ .
309. Anonatakāyavasena
M2.295 thaddhagatto , na mānavasena .
Tena pāḷiyaṃ vakkhati ‘‘ abbhunnāmetvā ’’ ti .
Cetovitakkaṃ sandhāya cittasīsena ‘‘ cittaṃ aññāsī ’’ ti vuttaṃ .Vighātan ti cittadukkhaṃ .
311. Sakasamayeti brāhmaṇaladdhiyaṃ .
Mīyamānoti mariyamāno .
Diṭṭhisañjānanenevāti attano laddhisañjānaneneva .
Sujan ti homadabbiṃ , nibbacanaṃ vuttameva .
Gaṇhantesūti juhanatthaṃ gaṇhanakesu , iruvijjesūti attho .
Iruveda vasena homakaraṇato hi yaññayajakā ‘‘ iruvijjā ’’ ti vuccanti .
Paṭhamo vāti tattha sannipatitesu sujākiriyāyaṃ sabbapadhāno vā .
Dutiyo
V2.257 vāti tadanantariko vā .
‘‘ Sujan ’’ ti idaṃ karaṇatthe upayogavacananti āha ‘‘ sujāyā ’’ ti .
Aggihuttamukhatāya yaññassa yaññe diyyamānaṃ sujāmukhena diyyati .
Vuttañca ‘‘ aggihuttamukhā yaññā , sāvittī chandaso mukhan ’’ ti ( ma . ni .2.400).
Tasmā ‘‘ diyyamānan ’’ ti ayaṃ pāṭhaseso viññāyatīti ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.311) vuttaṃ .
Apica sujāya diyyamānaṃ sujan ti taddhitavasena atthaṃ dassetuṃ evamāha .
Porāṇāti aṭṭhakathācariyā .
Purimavāde cettha dānavasena paṭhamo vā dutiyo vā , pacchimavāde ādānavasenāti ayametesaṃ viseso .Visesatoti vijjācaraṇavisesato , na brāhmaṇehi icchitavijjācaraṇamattato .
Uttamabrāhmaṇassāti anuttaradakkhiṇeyyatāya ukkaṭṭhabrāhmaṇassa .
Yathādhippetassa hi vijjācaraṇavisesadīpakassa ‘‘ katamaṃ pana taṃ brāhmaṇasīlaṃ , katamā sā paññā ’’ tiādivacanassa okāsakaraṇatthameva ‘‘ imesaṃ pana brāhmaṇa pañcannaṃ aṅgānan ’’ tiādivacanaṃ bhagavā avoca , tasmā padhānavacanānurūpamanusandhiṃ dassetuṃ ‘‘ bhagavā panā ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .
313. Apavadatīti vaṇṇādīni apanetvā vadati , atthamattaṃ pana dassetuṃ ‘‘ paṭikkhipatī ’’ ti vuttaṃ .
Idan ti ‘‘ mā bhavaṃ soṇadaṇḍo evaṃ avacā ’’ tiādivacanaṃ .
Brāhmaṇasamayan ti brāhmaṇasiddhantaṃ .
Mā bhindīti mā vināsesi .
316. Samoyeva hutvā samoti samasamo , sabbathā samoti attho .
Pariyāyadvayañhi atisayatthadīpakaṃ yathā ‘‘ dukkhadukkhaṃ , rūparūpan ’’ ti .
Ekadesamattato pana aṅgakena māṇavena tesaṃ samabhāvato
M2.296 taṃ nivattento ‘‘ ṭhapetvā ekadesamattan ’’ tiādimāha . 316. Samasamoti
M1.319 samoyeva hutvā samo .
Hīnopamavasenapi samatā vuccatīti taṃ nivattento ‘‘ ṭhapetvā ekadesasamattan ’’ tiādimāha .
Kulakoṭiparidīpanan ti kulassa ādiparidīpanaṃ .
Yasmā attano bhaginiyā … pe … na jānissati , tasmā na tassa mātāpitumattaṃ sandhāya vadati , kulakoṭiparidīpanaṃ pana sandhāya vadatīti adhippāyo .‘‘ Atthabhañjanakan ’’ ti iminā kammapathapattaṃ vadati .
Kulakoṭiparidīpanan ti kulaādiparidīpanaṃ athāpi
P1.417 siyāti athāpi tumhākaṃ evaṃ parivitakko siyā .
Guṇeti yathāvutte pañcasīle .Athāpi siyāti yadipi tumhākaṃ evaṃ parivitakko siyā , bhinnasīlassāpi puna pakatisīle ṭhitassa brāhmaṇabhāvaṃ vaṇṇādayo sādhentīti evaṃ siyāti attho .
‘‘ Sādhetī ’’ ti pāṭhe ‘‘ vaṇṇo ’’ ti kattā ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.316) ajjhāhaṭo , nidassanañcetaṃ .
Mantajātīsu pi hi eseva nayo .
Sīlamevāti puna pakatibhūtaṃ sīlameva brāhmaṇabhāvaṃ sādhessati , kasmāti ce ‘‘ tasmiṃ hi … pe … vaṇṇādayo ’’ ti .
Tattha sammohamattaṃ vaṇṇādayoti vaṇṇamantajātiyo brāhmaṇabhāvassa aṅganti sammohamattametaṃ , asamavekkhitvā kathitamidaṃ .
Brāhmaṇabhāvaṃ sādheti vaṇṇo .
Mantajātīsu pi eseva nayo .
Sīlapaññākathāvaṇṇanā
Sīlameva sādhessati brāhmaṇabhāvaṃ .
Kasmāti ce ?
Āha ‘‘ tasmiñhissā ’’ tiādi .
Sammohamattaṃ vaṇṇādayoti vaṇṇamantajātiyo hi brāhmaṇabhāvassa aṅganti sammohamattametaṃ asamavekkhitābhimānabhāvato .