Issues
Select Version
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā

309. Vighātan ti cittadukkhaṃ .
309. AnonatakāyavasenaM2.295 thaddhagatto , na mānavasena . Tena pāḷiyaṃ vakkhati ‘‘ abbhunnāmetvā ’’ ti . Cetovitakkaṃ sandhāya cittasīsena ‘‘ cittaṃ aññāsī ’’ ti vuttaṃ .
Vighātan ti cittadukkhaṃ .
311. Sakasamayeti brāhmaṇaladdhiyaṃ . Mīyamānoti mariyamāno . Diṭṭhisañjānanenevāti attano laddhisañjānaneneva .
Sujan ti homadabbiṃ , nibbacanaṃ vuttameva . Gaṇhantesūti juhanatthaṃ gaṇhanakesu , iruvijjesūti attho . Iruveda vasena homakaraṇato hi yaññayajakā ‘‘ iruvijjā ’’ ti vuccanti . Paṭhamo vāti tattha sannipatitesu sujākiriyāyaṃ sabbapadhāno vā . DutiyoV2.257 vāti tadanantariko vā . ‘‘ Sujan ’’ ti idaṃ karaṇatthe upayogavacananti āha ‘‘ sujāyā ’’ ti . Aggihuttamukhatāya yaññassa yaññe diyyamānaṃ sujāmukhena diyyati . Vuttañca ‘‘ aggihuttamukhā yaññā , sāvittī chandaso mukhan ’’ ti ( ma . ni .2.400). Tasmā ‘‘ diyyamānan ’’ ti ayaṃ pāṭhaseso viññāyatīti ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.311) vuttaṃ . Apica sujāya diyyamānaṃ sujan ti taddhitavasena atthaṃ dassetuṃ evamāha . Porāṇāti aṭṭhakathācariyā . Purimavāde cettha dānavasena paṭhamo vā dutiyo vā , pacchimavāde ādānavasenāti ayametesaṃ viseso .
Visesatoti vijjācaraṇavisesato , na brāhmaṇehi icchitavijjācaraṇamattato . Uttamabrāhmaṇassāti anuttaradakkhiṇeyyatāya ukkaṭṭhabrāhmaṇassa . Yathādhippetassa hi vijjācaraṇavisesadīpakassa ‘‘ katamaṃ pana taṃ brāhmaṇasīlaṃ , katamā sā paññā ’’ tiādivacanassa okāsakaraṇatthameva ‘‘ imesaṃ pana brāhmaṇa pañcannaṃ aṅgānan ’’ tiādivacanaṃ bhagavā avoca , tasmā padhānavacanānurūpamanusandhiṃ dassetuṃ ‘‘ bhagavā panā ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .
313. Apavadatīti vaṇṇādīni apanetvā vadati , atthamattaṃ pana dassetuṃ ‘‘ paṭikkhipatī ’’ ti vuttaṃ .
Idan ti ‘‘ mā bhavaṃ soṇadaṇḍo evaṃ avacā ’’ tiādivacanaṃ .
Brāhmaṇasamayan ti brāhmaṇasiddhantaṃ . Mā bhindīti mā vināsesi .
316. Samoyeva hutvā samoti samasamo , sabbathā samoti attho . Pariyāyadvayañhi atisayatthadīpakaṃ yathā ‘‘ dukkhadukkhaṃ , rūparūpan ’’ ti . Ekadesamattato pana aṅgakena māṇavena tesaṃ samabhāvatoM2.296 taṃ nivattento ‘‘ ṭhapetvā ekadesamattan ’’ tiādimāha .
316. SamasamotiM1.319 samoyeva hutvā samo . Hīnopamavasenapi samatā vuccatīti taṃ nivattento ‘‘ ṭhapetvā ekadesasamattan ’’ tiādimāha . Kulakoṭiparidīpanan ti kulassa ādiparidīpanaṃ . Yasmā attano bhaginiyā … pe … na jānissati , tasmā na tassa mātāpitumattaṃ sandhāya vadati , kulakoṭiparidīpanaṃ pana sandhāya vadatīti adhippāyo .
‘‘ Atthabhañjanakan ’’ ti iminā kammapathapattaṃ vadati .
Kulakoṭiparidīpanan ti kulaādiparidīpanaṃ athāpiP1.417 siyāti athāpi tumhākaṃ evaṃ parivitakko siyā . Guṇeti yathāvutte pañcasīle .
Athāpi siyāti yadipi tumhākaṃ evaṃ parivitakko siyā , bhinnasīlassāpi puna pakatisīle ṭhitassa brāhmaṇabhāvaṃ vaṇṇādayo sādhentīti evaṃ siyāti attho . ‘‘ Sādhetī ’’ ti pāṭhe ‘‘ vaṇṇo ’’ ti kattā ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.316) ajjhāhaṭo , nidassanañcetaṃ .
Mantajātīsu pi hi eseva nayo . Sīlamevāti puna pakatibhūtaṃ sīlameva brāhmaṇabhāvaṃ sādhessati , kasmāti ce ‘‘ tasmiṃ hi … pe … vaṇṇādayo ’’ ti . Tattha sammohamattaṃ vaṇṇādayoti vaṇṇamantajātiyo brāhmaṇabhāvassa aṅganti sammohamattametaṃ , asamavekkhitvā kathitamidaṃ .
Brāhmaṇabhāvaṃ sādheti vaṇṇo . Mantajātīsu pi eseva nayo . Sīlapaññākathāvaṇṇanā
Sīlameva sādhessati brāhmaṇabhāvaṃ . Kasmāti ce ? Āha ‘‘ tasmiñhissā ’’ tiādi . Sammohamattaṃ vaṇṇādayoti vaṇṇamantajātiyo hi brāhmaṇabhāvassa aṅganti sammohamattametaṃ asamavekkhitābhimānabhāvato .