Paritassitavipphanditavāravaṇṇanā
105-117.
105-117.
Mariyādavibhāgadassanatthan ti sassatādidiṭṭhidassanassa sammādassanena saṅkarābhāvavibhāvanatthaṃ .
Tadapi vedayitanti sambandho .
Mariyādavibhāgadassanatthan ti diṭṭhigatikānaṃ taṇhādiṭṭhiparāmāsassa tathāgatānaṃ jānanapassanena , sassatādimicchādassanassa ca sammādassanena saṅkarābhāva-vibhāgappakāsanatthaṃ .
Taṇhādiṭṭhiparāmāsoyeva
V1.401 tesaṃ , na tu tathāgatānamiva yathābhūtaṃ jānanapassanaṃ .
Taṇhādiṭṭhivipphandanamevetaṃ micchādassanavedayitaṃ , na tu sotāpannassa sammādassanavedayitamiva niccalanti ca hi imāya desanāya mariyādavibhāgaṃ dasseti .
Tena vakkhati ‘‘ yena diṭṭhiassādena … pe … taṃ vedayitan ’’ ti ,‘‘ diṭṭhisaṅkhātena ceva … pe … dassetī ’’ ti ca .
‘‘ Tadapī ’’ ti vuttattā yena somanassajātā paññapentīti attho labbhatīti dassetuṃ ‘‘ yenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sāmatthiyato hi avagatatthassevettha ta-saddena parāmasanaṃ .
Diṭṭhiassādenāti diṭṭhiyā paccayabhūtena assādena .
‘‘ Diṭṭhisukhenā ’’ tiādi tasseva vevacanaṃ .
Ajānantānaṃ apassantānaṃ tesaṃ bhavantānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ tadapi vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ vedayitanti sambandho .
‘‘ Yathābhūtadhammānaṃ sabhāvan ’’ ti ca avisesena vuttaṃ .
Na hi saṅkhatadhammasabhāvaṃ ajānanamattena micchā abhinivisanti .
Sāmaññajotanā ca visese avatiṭṭhati .
Tasmāyamettha visesayojanā kātabbā –
‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti idaṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ evaṃgahitaṃ evaṃparāmaṭṭhaṃ evaṃgatikaṃ hoti evaṃabhisamparāyanti yathābhūtamajānantānaṃ apassantānaṃ atha vā yasmiṃ vedayite avītataṇhatāya evaṃdiṭṭhigataṃ upādīyati , taṃ vedayitaṃ samudayaatthaṅgamādito yathābhūtamajānantānaṃ apassantānanti .
Evaṃ visesayojanāya hi yathā anāvaraṇañāṇasamantacakkhūhi tathāgatānaṃ yathābhūtamettha jānanaṃ , passanañca hoti , na evaṃ diṭṭhigatikānaṃ , atha kho tesaṃ taṇhādiṭṭhiparāmāsoyevāti imamatthaṃ imāya desanāya dassetīti pākaṭaṃ hoti .
Evampi cāyaṃ desanā mariyādavibhāgadassanatthaṃ jātā .
Vedayitan tiM1.459 ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti ( dī . ni .1.31) diṭṭhipaññāpanavasena pavattaṃ diṭṭhissādasukhapariyāyena vuttaṃ , tadapi anubhavanaṃ .
Taṇhāgatānan ti taṇhāya upagatānaṃ , pavattānaṃ vā tadeva vuttinayena vivarati ‘‘ kevalaṃ … pe … vedayitan ’’ ti .
Tañca kho panetan ti ca yathāvuttaṃ vedayitameva paccāmasati , tenetaṃ dīpeti –
‘‘ tadapi vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ vedayitamevā ’’ ti vacchinditvā ‘‘ tadapi vedayitaṃ paritassitavipphanditamevā ’’ ti puna sambandho kātabboti .
Tadapi tāva na sampāpuṇātīti heṭṭhimaparicchedena mariyādavibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ na sotāpannassa dassanamiva niccalan ’’ ti vuttaṃ .
Dassanan ti ca sammādassanasukhaṃ , maggaphalasukhanti vuttaṃ hoti .
Kuto cāyamattho labbhatīti eva-saddasāmatthiyato .
‘‘ Paritassitavipphanditamevā ’’ ti hi vuttena maggaphalasukhaṃ viya avipphanditaṃ hutvā ekarūpe avatiṭṭhati , atha kho taṃ vaṭṭāmisabhūtaṃ diṭṭhitaṇhāsallānuviddhatāya sauppīḷattā vipphanditamevātiV1.402 attho āpanno hoti , tenevāha ‘‘ paritassitenā ’’ tiādi .
Ayamettha aṭṭhakathāmuttako sasambandhanayo .Atha
V1.160 vā evaṃ visesakāraṇato dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vibhajitvā idāni avisesakāraṇato tāni dassetuṃ ‘‘ tatra bhikkhave ’’ tiādikā desanā āraddhā .
Sabbesañhi diṭṭhigatikānaṃ vedanā avijjā taṇhā ca avisiṭṭhakāranti .
Evaṃ visesakāraṇato dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vibhajitvā idāni avisesakāraṇato tāni dassetuṃ ‘‘ tatra bhikkhave ’’ tiādikā desanā āraddhā .
Sabbesañhi diṭṭhigatānaṃ vedanā , avijjā , taṇhā ca avisiṭṭhakāraṇaṃ .
Tattha tadapīti ‘‘ sassataṃ attānañca lokañca paññapentī ’’ ti ettha yadetaṃ ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti paññāpanahetubhūtaṃ sukhādibhedaṃ tividhampi vedayitaṃ , tadapi yathākkamaṃ dukkhasallāniccato , avisesena samudayatthaṅgamassādādīnavanissaraṇato vā yathābhūtamajānantānaṃ apassantānaṃ hoti , tato eva ca sukhādipatthanāsambhavato , taṇhāya ca upagatattā taṇhāgatānaṃ taṇhāparitassitena diṭṭhivipphanditameva diṭṭhicalanameva .
‘‘ Asati attani ko vedanaṃ anubhavatī ’’ ti kāyavacīdvāresu diṭṭhiyā copanappattimattameva , na pana diṭṭhiyā paññapetabbo koci dhammo sassato atthīti adhippāyoti .Ajānataṃ apassatan ti ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti ‘‘ idaṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ evaṃgahikaṃ evaṃparāmaṭṭhaṃ evaṃgahitaṃ hoti evaṃabhisamparāyan ’’ ti yathābhūtaṃ ajānantānaṃ apassantānaṃ .
Tathā yasmiṃ vedayite avītataṇhatāya evaṃ diṭṭhigataṃ upādiyanti , taṃ vedayitaṃ samudayādito yathābhūtaṃ ajānantānaṃ apassantānaṃ , etena anāvaraṇañāṇasamantacakkhūhi yathā tathāgatānaṃ yathābhūtamettha ñāṇadassanaṃ , na evaṃ diṭṭhigatikānaṃ , atha kho taṇhādiṭṭhiparāmāsoyevāti dasseti .
Teneva cāyaṃ desanā mariyādavibhāgadassanatthā jātā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ yathābhūtaṃ dhammānaṃ
M1.181 sabhāvaṃ ajānantānaṃ apassantānan ’’ ti avisesena vuttaṃ .
Na hi saṅkhatadhammasabhāvaṃ ajānanamattena micchā abhinivisantīti .
Sāmaññajotanā visese avatiṭṭhatīti ayaṃ visesayojanā katā .
Vedayitan ti ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti diṭṭhipaññāpanavasena pavattaṃ diṭṭhiyā anubhūtaṃ anubhavanaṃ .
Taṇhāgatānan ti taṇhāya gatānaṃ upagatānaṃ , pavattānaṃ vā .
Tañca kho panetan ti ca yathāvuttaṃ vedayitaṃ paccāmasati .
Tañhi vaṭṭāmisabhūtaṃ diṭṭhitaṇhāsallānuviddhatāya saubbilattā cañcalaṃ , na maggaphalasukhaṃ viya ekarūpena avatiṭṭhatīti .
Tenevāha ‘‘ paritassitenā ’’ tiādi .
Tattha tadapīti ‘‘ sassataṃ attānañca lokañca paññapenti ’’ ti ettha yadetaṃP1.237 ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti paññāpanaṃ , tadapi .
Sukhādibhedaṃ tividhavedayitaṃ yathākkamaṃ dukkhasallāniccato , avisesena samudayatthaṅgamassādādīnavanissaraṇato vā yathābhūtaṃ ajānantānaṃ apassantānaṃ , tato eva ca sukhādipatthanāsambhavato taṇhāya upagatattā taṇhāgatānaṃ taṇhāparitassitena diṭṭhivipphanditameva diṭṭhicalanameva ,‘‘ asati attani ko vedanaṃ anubhavatī ’’ ti kāyavacīdvāresu diṭṭhiyā copanappattimattameva vā , na pana diṭṭhiyā paññāpetabbo sassato koci dhammo atthīti attho .Ekaccasassatādīsupi esa nayo .
Ekaccasassatavādādīsupi eseva nayo .
Ekaccasassatādīsupi esa nayo .