问题
选择版本
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā

作者: _System_commentary_ @ Administrator

Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā

226.‘‘ CittaṃP1.341 samādhiyatī ’’ ti etena upacāravasenapi appanāvasenapi cittassa samādhānaṃ kathitaṃ . Evaṃ sante ‘‘ so vivicceva kāmehī ’’ tiādikā desanā kimatthiyāti āha ‘‘ so vivicceva kāmehi … pe … vuttan ’’ ti . Tattha uparivisesadassanatthan ti paṭhamajjhānādiuparivattabbavisesadassanatthaṃ . Na hi upacārasamādhisamadhigamena vinā paṭhamajjhānādiviseso samadhigantuṃ sakkā . Pāmojjuppādādīhi kāraṇaparamparā dutiyajjhānādisamadhigamepi icchitabbāva paṭipadāñāṇadassanavisuddhi viya dutiyamaggādisamadhigameti daṭṭhabbaṃ . Tassa samādhinoti ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti evaṃ sādhāraṇavasena vutto yo appanālakkhaṇo , tassa samādhino . Pabhedadassanatthan ti dutiyajjhānādivibhāgassa ceva abhiññādivibhāgassa ca pabhedadassanatthaṃ . 226. Yadevaṃ ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti eteneva upacāravasenapi appanāvasenapi cittassa samādhānaṃ kathitaṃ siyā , evaṃ sante ‘‘ so vivicceva kāmehī ’’ tiādikā desanā kimatthiyāti codanāya ‘‘ so vivicceva … pe … vuttanti veditabban ’’ ti vuttaṃ . Tattha ‘‘ samāhite ’’ ti padadvayaṃ ‘‘ dassanatthaṃ vuttan ’’ ti imehi sambandhitvā samāhitattā tathā dassanatthaṃ vuttanti adhippāyo veditabbo . Uparivisesadassanatthan ti upacārasamādhito , paṭhamajjhānādisamādhito ca upari pattabbassa paṭhamadutiyajjhānādivisesassa dassanatthaṃ . Upacārasamādhisamadhigameneva hi paṭhamajjhānādiviseso samadhigantuṃ sakkā , na pana tena vinā , dutiyajjhānādisamadhigamepi pāmojjuppādādikāraṇaparamparā icchitabbā , dutiyamaggādisamadhigame paṭipadāñāṇadassanavisuddhi viyāti daṭṭhabbaṃ . Appanāsamādhināti paṭhamajjhānādiappanāsamādhinā . Tassa samādhinoti yo appanālakkhaṇo samādhi ‘‘ sukhino cittaṃ samādhiyatī ’’ ti sabbasādhāraṇavasena vutto , tassa samādhino . Pabhedadassanatthan ti dutiyajjhānādivibhāgassa ceva paṭhamābhiññādivibhāgassa ca pabhedadassanatthaṃ .
Karo vuccati pupphasambhavaṃ gabbhāsaye karīyatīti katvā , karato jāto kāyo karajakāyo , tadupasanissayo catusantatirūpasamudāyo . Kāmaṃ nāmakāyopi vivekajena pītisukhena tathāladdhupakāro ,‘‘ abhisandetī ’’ tiādivacanato pana rūpakāyo idhādhippetoti āha ‘‘ imaṃ karajakāyan ’’ ti . Karajakāyan ti catusantatirūpasamudāyabhūtaṃ cātumahābhūtikakāyaṃ . So hi gabbhāsaye karīyatīti katvā karasaṅkhātato pupphasambhavato jātattā karajoti vuccati . Karoti hi mātu soṇitasaṅkhātapupphassa , pitu sukkasaṅkhātasambhavassa ca nāmaṃ , tato jāto pana aṇḍajajalābujavasena gabbhaseyyakakāyova . Kāmaṃ opapātikādīnampi hetusampannānaṃ yathāvuttasamādhisamadhigamo sambhavati , tathāpi yebhuyyattā , pākaṭattā ca sveva kāyo vuttoti . Karoti putte nibbattetīti karo , sukkasoṇitaṃ , karena jāto karajo tipi vadanti . Nanu ca nāmakāyopi vivekajena pītisukhena tathā laddhūpakārova siyā , atha kasmā yathāvutto rūpakāyova idha gahitoti ? Saddantarābhisambandhena adhigatattā . ‘‘ Abhisandetī ’’ tiādisaddantarābhisambandhato hi rūpakāyoM2.136 eva idha bhagavatā vuttoti adhigamīyati tasseva abhisandanādikiriyāyogyattāti .
Abhisandetīti abhisandanaṃ karoti . Taṃ pana jhānamayena pītisukhena karajakāyassa tintabhāvāpādanaṃ , sabbatthakameva lūkhabhāvāpanayananti āha ‘‘ temetī ’’ tiādi , tayidaṃ abhisandanaṃ atthato yathāvuttapītisukhasamuṭṭhānehi paṇītarūpehi kāyassa parippharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ . Abhisandetīti abhisandanaṃ karoti , soV2.118 imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhenāti hi bhedavasena , samudāyāvayavavasena ca parikappanāmattasiddhā hetukiriyā ettha labbhati , abhisandanaṃ panetaṃ jhānamayena pītisukhena karajakāyassa tintabhāvāpādanaṃ , sabbatthakameva ca lūkhabhāvassāpanayananti āha ‘‘ temeti snehetī ’’ ti , avassutabhāvaṃ , allabhāvañca karotīti attho . Atthato pana abhisandanaṃ nāma yathāvuttapītisukhasamuṭṭhānehi paṇītarūpehi kāyassa parippharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ . Tenevāha ‘‘ sabbattha pavattapīti sukhaṃ karotī ’’ ti . Taṃsamuṭṭhānarūpapharaṇavaseneva hi sabbattha pavattapītisukhatā .
‘‘ Parisandetī ’’ tiādīsupi eseva nayo . Parisandetītiādīsupi eseva nayo .
Sabbaṃ etassa atthīti sabbavā , tassa sabbāvato . Avayavāvayavisambandhe avayavini sāmivacanantiM1.263 avayavīvisayo sabba -saddo , tasmā vuttaṃ ‘‘ sabbakoṭṭhāsavato ’’ ti . Bhastaṃ nāma cammapasibbakaṃ .
AphuṭaṃP1.342 nāma na hoti yattha yattha kammajarūpaṃ , tattha tattha cittajarūpassa abhibyāpanato . Tenāha ‘‘ upādinnakasantatī ’’ tiādi . Parippharatīti suddhakiriyāpadaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘ samantato phusatī ’’ ti , so imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena samantato phuṭṭho bhavatīti attho . Phusanakiriyāyevettha upapannā , na byāpanakiriyā bhikkhusseva suddhakattubhāvato .
Sabbaṃ etassa atthīti sabbavā yathā ‘‘ guṇavā ’’ ti , tassa sabbavato ,‘‘ avayavāvayavīsambandhe avayavini sāmivacanan ’’ ti saddalakkhaṇena panetassa ‘‘ kiñcī ’’ ti avayavena sambajjhanato avayavīvisayoyevesa sabbasaddoti mantvā chavimaṃsādikoṭṭhāsasaṅkhātena avayavena avayavībhāvaṃ dassento āha ‘‘ sabbakoṭṭhāsavato kāyassā ’’ ti . ‘‘ Kiñcī ’’ ti etassa ‘‘ upā … pe … ṭhānan ’’ ti atthavacanaṃ . Upādinnakasantatipavattiṭṭhāneti kammajarūpasantatiyā pavattiṭṭhāne aphuṭaṃ nāma na hotīti sambandho . Chavimaṃsalohitānugatan ti chavimaṃsalohitādikammajarūpamanugataṃ . Yattha yattha kammajarūpaṃ , tattha tattha cittajarūpassāpi byāpanato tena tassa kāyassa phuṭabhāvaṃ sandhāya ‘‘ aphuṭaṃ nāma na hotī ’’ ti vuttaṃ .
227. ChekotiV1.233 kusalo . Taṃ panassa kosallaṃ nhāniyacuṇṇānaṃ sannane piṇḍīkaraṇe ca samatthatāvasena veditabbanti āha ‘‘ paṭibalo ’’ tiādi . 227. Chekoti kusalo , taṃ pana kosallaṃ ‘‘ kaṃsathāle nhāniyacuṇṇāni ākiritvā ’’ tiādisaddantarasannidhānato , pakaraṇato ca nhāniyacuṇṇānaṃ karaṇe , payojane , piṇḍane ca samatthatāvasena veditabbanti dasseti ‘‘ paṭibalo ’’ tiādinā .
Kaṃsa -saddo ‘‘ mahatiyā kaṃsapātiyā ’’ tiādīsu suvaṇṇe āgato . ‘‘ Kaṃso upahato yathā ’’ tiādīsu ( dha . pa .134) kittimalohe , katthaci paṇṇattimatte ‘‘ upakaṃso nāma rājāpi mahākaṃsassa atrajo ’’ tiādi ,[ jā . aṭṭha .4.10 ghaṭapaṇḍitajātakavaṇṇanāyaṃ ( atthato samānaṃ )] idha pana yattha katthaci loheti āha ‘‘ yena kenaci lohena katabhājane ’’ ti . Kaṃsa saddo pana ‘‘ mahatiyā kaṃsapātiyā ’’ tiādīsuM2.137 ( ma . ni .1.61) suvaṇṇe āgato ,‘‘ kaṃso upahato yathā ’’ tiādīsu ( dha . pa .134) kittimalohe ,‘‘ upakaṃso nāma rājā mahākaṃsassa atrajo ’’ tiādīsu [ jā . aṭṭha .4.10.164( atthato samānaṃ )] paṇṇattimatte . Idha pana yattha katthaci loheti āha ‘‘ yena kenaci lohena katabhājane ’’ ti . Nanu upamākaraṇamattamevidaṃ , atha kasmā kaṃsathālakassa savisesassa gahaṇaṃ katanti anuyogaṃ pariharati ‘‘ mattikābhājanan ’’ tiādinā .
‘‘ Sandentassā ’’ ti parimaddetvā piṇḍaṃ karontasseva bhijjati , na pana sandanakkhamaṃ hoti , anādaralakkhaṇe cetaṃ sāmivacanaṃ . Kiriyantarassa pavattanakkhaṇeyeva kiriyantarassa pavattanañhi anādaralakkhaṇaṃ .
‘‘ Paripphosakaṃ paripphosakan ’’ ti idaṃ bhāvanapuṃsakantiV2.119 dasseti ‘‘ siñcitvā siñcitvā ’’ ti iminā . Phusasaddo cettha parisiñcane yathā taṃ vātavuṭṭhisamaye ‘‘ devo ca thokaṃ thokaṃ phusāyatī ’’ ti ,( pāci .362) tasmā tato tato nhāniyacuṇṇato upari udakena byāpanakaraṇavasena parisiñcitvā parisiñcitvāti attho . Anupasaggopi hi saddo saupasaggo viya pakaraṇādhigatassa atthassa dīpako ,‘‘ siñcitvā siñcitvā ’’ ti pana vacanaṃ ‘‘ paripphosakaṃ paripphosakan ’’ ti etassa ‘‘ sandeyyā ’’ ti ettha visesanabhāvaviññāpanatthaṃ . Evamīdisesu .
‘‘ Sandeyyā ’’ ti ettha sanda-saddo piṇḍakaraṇeti vuttaṃ ‘‘ piṇḍaṃ kareyyā ’’ ti .
Snehānugatāti udakasinehena anupavisanavasena gatā upagatā . Snehaparetāti udakasinehena parito gatā samantato phuṭṭhā , tato eva santarabāhirā phuṭṭhā sinehena , etena sabbaso udakena temitabhāvamāha . Anugatāti anupavisanavasena gatā upagatā .
Pariggahitāti parito gahitā samantato phuṭṭhā .
Antaro ca bāhiro ca padeso , tehi saha pavattatīti santarabāhirā , nhāniyapiṇḍi ,‘‘ samantarabāhirā ’’ tipi pāṭho , ma-kāro padasandhivasena āgamo . Yathāvuttena pariggahitatākāraṇeneva santarabāhiro nhāniyapiṇḍi phuṭā udakasnehenāti āha ‘‘ sabbatthakameva udakasinehena phuṭā ’’ ti . Sabbattha pavattanaṃ sabbatthakaṃ , bhāvanapuṃsakañcetaṃ , sabbapadese hutvā eva phuṭāti attho . ‘‘ Santarabāhirā phuṭā ’’ ti ca iminā nhāniyapiṇḍiyā sabbaso udakena temitabhāvamāha ,‘‘ na ca paggharaṇī ’’ ti pana iminā tintāyapi tāya ghanathaddhabhāvaṃ .
‘‘ Na ca paggharaṇī ’’ ti etena tintassapi tassa ghanathaddhabhāvaṃ vadati . Tenāha ‘‘ na ca binduṃ bindun ’’ tiādi . Tenāha ‘‘ na ca binduṃ bindun ’’ tiādi . Udakassa phusitaṃ phusitaṃ ,M2.138 na ca paggharaṇī sūdanīti attho ,‘‘ binduṃ udakaṃ ’’ tipi katthaci pāṭho , udakasaṅkhātaṃ bindunti tassattho . Bindusaddo hi ‘‘ byālambambudharabindū ’’ tiādīsu viya dhārāvayave . Evaṃ pana apaggharaṇato hatthenapi dvīhipi tīhipi aṅgulehi gahetuṃ , ovaṭṭikāya vā kātuṃ sakkā . Yadi hi sā paggharaṇī assa , evaṃ sati snehavigamanena sukkhattā thaddhā hutvā tathā gahetuṃ , kātuṃ vā na sakkāti vuttaṃ hoti . Ovaṭṭikāyāti parivaṭṭulavasena , guḷikāvasena sā piṇḍi kātuṃ sakkāti attho .