359. PunappunaṃV1.298M1.337P1.440 visālībhāvūpagamanatoti pubbe kira puttadhītuvasena dve dve hutvā soḷasakkhattuṃ jātānaṃ licchavīrājakumārānaṃ saparivārānaṃ anukkameneva vaḍḍhantānaṃ nivāsanaṭṭhānārāmuyyānapokkharaṇīādīnaṃ patiṭṭhānassa appahonakatāya nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena parikkhipiṃsu , tenassa punappunaṃ visālībhāvaṃ gatattā ‘‘ vesālī ’’ tveva nāmaṃ jātaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ visālībhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare ’’ ti . 359. EvaṃM2.329V2.288 kūṭadantasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni mahālisuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , kūṭadantasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa mahālisuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … vesāliyanti mahālisuttan ’’ ti āha .

Sayaṃjātan ti sayameva jātaṃ aropimaṃ . Mahantabhāvenevāti rukkhagacchānaṃ , ṭhitokāsassa ca mahantabhāvena , tenāha ‘‘ himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ’’ ti . Punappunaṃ visālabhāvūpagamanatoti etthāyaṃ saṅkhepo – bārāṇasirañño kira aggamahesiyā maṃsapesigabbhena dve dārakā nibbattā dhītā ca putto ca , tesaṃ aññamaññaṃ vivāhena soḷasakkhattuṃ puttadhītuvasena dve dve dārakā vijātā . Tato tesaṃ dārakānaṃ yathākkamaṃ vaḍḍhentānaṃ paccekaṃ saparivārānaṃ ārāmuyyānanivāsaṭṭhānaparivārasampattiṃ gahetuṃ appahonakatāya nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena parikkhipiṃsu , evaṃ tassa punappunaṃ tipākāraparikkhepena visālabhāvamupagatattā ‘‘ vesālī ’’ tveva nāmaṃ jātaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ visālabhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare ’’ ti . Vitthārakathā cettha mahāsīhanādasuttavaṇṇanāya ,( ma . ni . aṭṭha .1.146) ratanasuttavaṇṇanāya ( khu . pā . aṭṭha . vesālivatthu ; su . ni . aṭṭha .1. ratanasuttavaṇṇanā ) ca gahetabbā .

Kūṭāgārasālāsaṅkhepenāti haṃsavaṭṭakacchannena kūṭāgārasālāniyāmena . Bahinagareti nagarato bahi , na ambapālivanaṃ viya antonagarasmiṃ . Sayaṃjātan ti sayameva jātaṃ aropimaṃ . Mahantabhāvenāti rukkhagacchānaṃ , ṭhitokāsassa ca mahantabhāvena . Tenevāha ‘‘ himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ’’ ti . Yaṃ pana venayikānaṃ matena vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ – ‘‘ Tattha mahāvanaṃ nāma sayaṃjātaṃ aropimaṃ saparicchedaṃ mahantaṃ vanaṃ . Kapilavatthusāmantā pana mahāvanaṃ himavantena saha ekābaddhaṃ aparicchedaṃ hutvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitaṃ , idaṃ tādisaṃ na hotī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.162). TaṃV2.289 majjhimabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānampi samānakathā . Majjhimaṭṭhakathāya ñhi ( ma . ni . aṭṭha .2.352) saṃyuttaṭṭhakathāya ñca ( saṃ . ni . aṭṭha .1.37) tatheva vuttaṃ . Idha pana dīghabhāṇakānaṃ matena evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ . Yadi ca ‘‘ ahutvā ’’ ti katthaci pāṭho dissati , evaṃ sati sabbesampiM2.330 samānavādo siyāti .

Kūṭāgārasālāsaṅkhepenāti haṃsamaṇḍalākārasaṅkhātahaṃsavaṭṭakacchannena kūṭāgārasālāniyāmena , tathā katattā pāsādoyeva ‘‘ kūṭāgārasālā ’’ ti vutto , tabbohārena pana sakalopi saṅghārāmoti vuttaṃ hoti . Vinayaṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.162) tu evaṃ vuttaṃ – ‘‘ Kūṭāgārasālā pana mahāvanaṃ nissāya kate ārāme kūṭāgāraṃ antokatvā haṃsavaṭṭakacchadanena katā sabbākārasampannā buddhassa bhagavato gandhakuṭi veditabbā ’’ ti .

Kosalesu jātā , bhavā vā , taṃ vā raṭṭhaṃ nivāso etesanti kosalakā . Kosalesu jātā , bhavā , te vā nivāso etesanti kosalakā .

Evaṃ māgadhakā veditabbā . Evaṃ māgadhakā .

Yassa akaraṇe puggalo mahājāniyo hoti , taṃ karaṇaṃ arahatīti karaṇīyaṃ tena karaṇīyena , tenāha ‘‘ avassaṃ kattabbakammenā ’’ ti . Taṃ kiccanti vuccati sati samavāye kātabbato . Janapadavācino hi pāyato pulliṅgaputhuvacanā . Yassa akaraṇe puggalo mahājāniyo hoti , taṃ karaṇaṃ arahatīti karaṇīyan ti vuccati . Tenāha ‘‘ avassaṃ kattabbakammenā ’’ ti . Akātumpi vaṭṭati asati samavāye , tasmā samavāye sati kattabbato taṃ kiccanti vuccatīti adhippāyo .

360. Yā buddhānaṃ uppajjanārahā nānattasaññā , tāsaṃP1.441 vasena nānārammaṇācārato . Sambhavantasseva paṭisedho . Paṭikkammāti nivattitvā tathā cittaṃ anuppādetvā . Sallīnoti jhānasamāpattiyā ekattārammaṇaṃ allīno . 360. Yā buddhānaṃ uppajjanārahā nānattasaññā , tāsaṃ vasena ‘‘ nānārammaṇacārato ’’ ti vuttaṃ , nānārammaṇappavattitoti attho . Sambhavantasseva hi paṭisedho , na asambhavantassa . Paṭikkammāti nivattetvā tathā cittaṃ anuppādetvā . Sallīnoti jhānasamāpattiyā ekattārammaṇaṃ allīno . Nilīnoti tasseva vevacanaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘ ekībhāvan ’’ tiādi . Saparivārattā anekopi tadā eko viya bhavatīti ekībhāvo , taṃ ekībhāvaṃ .

Yenāyasmā nāgito , taṃ sandhāya ‘‘ tasmā ṭhānā ’’ ti vuttaṃ .