Acelakassapavatthuvaṇṇanā
Acelakassapavatthuvaṇṇanā
381. Yasmiṃ
V1.308M1.347P1.454 raṭṭhe taṃ nagaraṃ , tassa raṭṭhassapi yasmiṃ nagare tadā bhagavā vihāsi , tassa nagarassapi etadeva nāmaṃ , tasmā uruññāyan ti uruññājanapade uruññāsaṅkhāte nagareti attho .
381. EvaṃM2.346V2.304 jāliyasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni mahāsīhanādasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , jāliyasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa mahāsīhanādasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … uruññāyaṃ viharatīti mahāsīhanādasuttan ’’ ti āha .Ramaṇīyoti manoharabhūmibhāgatāya chāyūdakasampattiyā , janavivittatāya ca manoramo .
Etadeva nāman ti yasmiṃ raṭṭhe taṃ nagaraṃ , tassa raṭṭhassapi yasmiṃ nagare bhagavā vihāsi , tassa nagarassapi ‘‘ uruññā ’’ tveva nāmaṃ , tasmā uruññāyan ti uruññānāmajanapade uruññānāmanagareti āvuttiādinayena attho veditabbo .
Iminā imamatthaṃ dasseti – na sabbattha niyatapulliṅgaputhuvacanāva janapadavācī saddā , katthaci aniyatapulliṅgaputhuvacanāpi yathā ‘‘ āḷaviyaṃ viharatī ’’ ti ( pāci .84,89) keci janapadamevatthaṃ vadanti , taṃ apanetuṃ ‘‘ bhagavā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ramaṇīyoti manoharabhūmibhāgatāya , chāyūdakasampattiyā , janavivittatāya ca manoramo .
Nāman ti gottanāmaṃ .
Migānaṃ abhayaṃ deti etthāti migadāyo .
Tenāha ‘‘ so ’’ tiādi .
Tapanaṃ santapanaṃ kāyassa khedanaṃ tapo , so etassa atthīti tapassī , taṃ tapassiṃ .
Yasmā tathābhūto tapaṃ nissito , tapo vā taṃ nissito , tasmā āha ‘‘ tapanissitakan ’’ ti .
Celaṃ vatthaṃ , taṃ natthi assāti aceloti vuttaṃ ‘‘ naggaparibbājako ’’ ti .
Lūkhaṃ vā pharusaṃ sādhusammatācāravirahato napasādanīyaṃ ājīvati vattatīti lūkhājīvī , taṃ lūkhājīviṃ .
Muttācārādīti ādi -saddena parato pāḷiyaṃ ( dī . ni .1.397) āgatā hatthāpalekhanādayo saṅgahitā .
Nāman ti gottanāmaṃ .
Uppaṇḍetīti uhasanavasena paribhāsati .
Tapanaṃ santapanaṃ kāyassa khedanaṃ tapo , so etassa atthīti tapassī .
Yasmā tathābhūto tapaṃ nissito , tapo ca taṃ nissito hoti , tasmā ‘‘ tapanissitakan ’’ ti āha .
Upavadatīti avaññāpubbakaṃ apavadati , tenāha ‘‘ hīḷeti vambhetī ’’ ti .
Muttācārādīti ettha ādi saddena parato pāḷiya ( dī . ni .1.397) māgatā hatthāpalekhanādayo saṅgahitā .
Lūkhaṃ pharusaṃ sādhusammatācāravirahato apasādanīyaṃ ājīvati vattatīti lūkhājīvīti aṭṭhakathāmuttakanayo .
Dhammassa ca anudhammaṃti ettha dhammo nāma hetu ‘‘ hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu ( vibha .720) viyāti āha ‘‘ kāraṇassa anukāraṇan ’’ ti .
Kāraṇan ti cettha tathāpavattassa saddassa attho adhippeto tassa pavattihetubhāvato .
Atthappayutto hi saddappayogo .
Anukāraṇanti ca so eva parehi tathā vuccamāno .
Parehīti
P1.455 ‘‘ ye te ’’ ti vuttasattehi parehi .
Uppaṇḍetīti uhasanavasena paribhāsati .Vuttakāraṇenāti yathā tehi vuttaṃ , tathā ce tumhehi na vuttaṃ , evaṃ sati tehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā tato paraṃ tassa anuvādo koci appamattakopi viññūhi garahitabbaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ nāgaccheyya , kimevaṃ nāgacchatīti yojanā .
‘‘ Idaṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādinā tamevatthaṃ saṅkhepato dasseti .
Upavadatīti avaññāpubbakaṃ apavadati .
Tena vuttaṃ ‘‘ hīḷeti vambhetī ’’ ti .
‘‘ Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu viya dhamma saddo hetupariyāyoti āha ‘‘ kāraṇassa anukāraṇan ’’ ti .
Tathāvuttasaddatthoyevettha kāraṇasaddassa hetubhāvato .
Atthavasā payutto hi saddapayogo .
Soyeva ca saddattho parehi vuccamāno anukāraṇaṃ tadanurūpaṃ tassadisaṃ vā
V2.305 tato pacchā vā vuttakāraṇabhāvato .Parehīti yesaṃ tumhehi idaṃ vuttaṃ , tehi parehi .
Vuttakāraṇenāti yathā
M2.347 tehi vuttaṃ , tathā ce tumhehi na vuttaṃ , evaṃ sati tehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā tato paraṃ tassa anuvādo vā koci appamattakopi viññūhi garahitabbaṃ kāraṇaṃ ṭhānaṃ nāgaccheyya , kimevaṃ nāgacchatīti yojanā .‘‘ Idaṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādinā tadevatthaṃ saṅkhepato dasseti .
382. Idāni yaṃ vibhajjavādaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘ na me te vuttavādino ’’ ti saṅkhepato vatvā taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ idhāhaṃ kassapā ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ vibhāgena dassento ‘‘ idhekacco ’’ tiādimāha
V1.309 .
BhagavāM1.348 hi niratthakaṃ anupasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito ’’ tiādinā ( saṃ . ni .3.1081; mahāva .13; paṭi . ma .2.30) garahati .
Sātthakaṃ pana upasamasaṃvattanikaṃ ‘‘ āraññiko hoti , paṃsukūliko hotī ’’ tiādinā vaṇṇeti .
382. Idāni yaṃ vibhajjavādaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘ na mete vuttavādino ’’ ti saṅkhepena vatvā taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ idhāhaṃ kassapā ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ vibhāgena dassento ‘‘ idhekacco ’’ tiādimāha .
Bhagavā hi niratthakaṃ anupasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .13).
Garahati , sātthakaṃ pana upasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ āraññiko hoti , paṃsukūliko hotī ’’ tiādinā ( a . ni .5.181,182; pari .325) vaṇṇeti .
Appapuññatāyāti apuññatāya .
Appasaddo cettha ‘‘ dvattichadanassa pariyāyaṃ appaharite ṭhitena adhiṭṭhātabban ’’ tiādīsu ( pāci .135) viya abhāvattho .
Micchādiṭṭhibhāvato kammaphalaṃ paṭikkhipantena ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dī . ni .1.171; ma . ni .1.445;2.94,225;3.91,116,136; saṃ . ni .3.210; a . ni .3.118;10.176; dha . sa .1221; vibha .907) micchādiṭṭhiṃ purakkhatvā jīvitavuttihetu tathā tathā duccaritapūraṇaṃ sandhāya ‘‘ tīṇi duccaritāni pūretvā ’’ ti vuttaṃ .Appapuññatāyāti apuññatāya .
Bhiyyosomattāyāti mattato atirekaṃ .
‘‘ Bhiyyoso ’’ ti hi idaṃ bhiyyosaddena samānatthaṃ nepātikaṃ .
Anesanavasenāti kohaññe ṭhatvā asantaguṇasambhāvanicchāya yathā tathā tapaṃ katvā anesitabbamesanāvasena micchājīvenāti attho .
Yathāvuttanayena jīvitavuttihetu tīṇi duccaritāni pūretvā .
Tīṇi duccaritāni pūretvāti micchādiṭṭhibhāvato kammaphalaṃ paṭikkhipanto ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dī . ni .1.171; ma . ni .1.445;2.94,95,225;3.91,115; saṃ . ni .3.210; dha . sa .1221; vibha .938) micchādiṭṭhiṃ purakkhatvā tathā tathā tīṇi duccaritāni pūretvā .
Ime dveti ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte duccaritakārino dve puggale .
Anesanavasenāti kohaññe ṭhatvā asantaguṇasambhāvanicchāya micchājīvavasena .
Ime dveti ‘‘ appapuñño puññavā ’’ ti ca vutte duccaritakārino dve puggale sandhāya .
Dutiyanaye ime dveti ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte sucaritakārino dve puggale .
Paṭhamadutiyanayesu vuttanayeneva tatiyacatutthanayesupi yathākkamaṃ attho veditabbo .
Paṭhamatatiyanayesu cettha ahetukaakiriyavādino .
Dutiyacatutthanayesu pana kammakiriyavādinoti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Ime
P1.456 dve sandhāyā ’’ ti ettha pana dutiyanaye ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte sucaritakārinoti ādinā yojetabbaṃ .
Kammakiriyavādino hi ime dve puggalā .
AppadukkhavihārītiM2.348 appakaṃ dukkhena vihārī .
Bāhirakācārayuttoti sāsanācārato bāhirakenaV2.306 titthiyācārena yutto .
Attānaṃ sukhetvāti adhammikena anesanāya laddhapaccayanimittena sukhena attānaṃ sukhetvā sukhaṃ katvā ,‘‘ sukhe ṭhapetvā ’’ ti adhunā pāṭho .Iti paṭhamadutiyanayesu vuttanayeneva tatiyacatutthanayesu yojanā veditabbā .
‘‘ Na dāni mayā sadiso atthī ’’ tiādinā taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātānaṃ tissannaṃ maññanānaṃ vasena duccaritapūraṇamāha .
Lābhasakkāraṃ vā uppādento tīṇi duccaritāni puretvāti sambandho .
Micchādiṭṭhivasenāti ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti evaṃ pavattamicchādiṭṭhivasena .
Paribbājikāyāti bāhirapabbajjamupagatāya tāpasadārikāya , channaparibbājikāya ca .
‘‘ Aparo ’’ ti etthāpi hi ‘‘ tāpaso vā channaparibbājako vā ’’ ti adhikāro .
Daharāyāti taruṇāya .
Mudukāyāti sukhumālāya .
Lomasāyāti tanutambalomatāya appalomavatiyā .
Lomaṃ etissā atthīti lomasā .
Liṅgattayepi hi sa-paccayena padasiddhimicchanti saddavidū .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Pātabbatan ti paribhuñjitabbaṃ .
Paribhogattho hettha pā -saddo , tabbasaddo ca bhāvasādhano .
Tā-saddo pana sakatthe yathā ‘‘ devatā ’’ ti , pātabbatan ti vā paribhuñjanakataṃ , kattusādhano cettha tabbasaddo yathā uparipaṇṇāsake pañcattayasutte ‘‘ ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā diṭṭhasutamutaviññātabbasaṅkhāramattena etassa āyatanassa upasampadaṃ paññapentī ’’ ti ( ma . ni .3.24) tathā hi tadaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ vijānātīti viññātabbaṃ , diṭṭhasutamutaviññātamattena pañcadvārikasaññāpavattimattenāti ayañhi ettha attho ’’ ti ,( ma . ni . aṭṭha .3.24) taṭṭīkāya ñca ‘‘ yathā niyyantīti niyyānikāti bahulaṃ vacanato kattusādhano niyyānikasaddo , evaṃ idha viññātabbasaddoti āha ‘ vijānātīti viññātabban ’ ti ,’’ tā-saddo pana bhāve .
Assādiyamānapakkhe ṭhito kilesakāmopi vatthukāmapariyāpannoyeva , tasmā tesu yathāruci paribhuñjantoti attho .
Idan ti nayacatukkavasena vuttaṃ atthappabhedavibhajanaṃ .
‘‘ Titthiyavasena āgataṃ aṭṭhakathāyaṃ tathā vibhattattā ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.382) ācariyena vuttaṃ , tathāyeva pana pāḷiyampi vibhattanti veditabbaṃ .
Sāsanepīti imasmiṃ sāsanepi .
Kathaṃ
M2.349 labbhatīti āha ‘‘ ekacco hī ’’ tiādi .
Yasmā na labhati , tasmā anesanaṃ katvātiādinā yojetabbaṃ .Arahattaṃ vā attani asantaṃ ‘‘ atthi me ’’ ti yathārutaṃ paṭijānitvā .
Sāmantajappanapaccayapaṭisevanairiyāpathasannissitasaṅkhātāni tīṇi vā kuhanavatthūni paṭisevitvā .
Tādisovāti
V2.307 dhutaṅga ( visuddhi .1.22; theragā . aṭṭha .2.844 ādayo ) samādānavasena lūkhājīvī eva .
Anesanavasenāti nidassanamattaṃ .
‘‘ Arahattapaṭijānanenā ’’ tiādipi hi vattabbaṃ .Dullabhasukho bhavissāmi duggatīsu upapattiyāti adhippāyo .
Asakkontoti ettha antasaddo bhāvalakkhaṇe , asakkuṇamāne satīti attho .
Bāhirakācārayutto titthiyācārayutto , na vimuttācāro .
Attānaṃ sukhetvāti adhammikena sukhena attānaṃ sukhetvā , tenāha ‘‘ duccaritāni pūretvā ’’ ti .
‘‘ Na dāni mayā sadiso atthī ’’ tiādinā tissannaṃ maññanānaṃ vasena duccaritapūraṇamāha .
Micchādiṭṭhivasenāti ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti evaṃ pavattamicchādiṭṭhivasena .
Paribbājikāyāti pabbajjaṃ upagatāya tāpasadārikāya .
Daharāyāti taruṇāya .
Mudukāyāti sukhumālāya .
Lomasāyāti tanutambalomatāya appalomāya .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Pātabyatan ti paribhuñjitabbaṃ , pātabyatan ti vā paribhuñjanakataṃ .
Āpajjantoti upagacchanto .
Paribhogattho hi ayaṃ pā -saddo , kattusādhano ca tabba -saddo , yathāruci paribhuñjantoti attho .
Kilesakāmopi hi assādiyamāno vatthukāmantogadhoyeva .
Idan ti yathāvuttaṃ atthappabhedaṃ vibhajjanaṃ .
Titthiyavasena āgataṃ aṭṭhakathāyaṃ tathā vibhattattā .
Sāsanepīti imasmiṃ sāsanepi .
Arahattaṃ
M1.349 vā attani asantaṃ ‘‘ atthī ’’ ti vippaṭijānitvā .Sāmantajappanaṃ , paccayapaṭisevanaṃ , iriyāpathanissitanti imāni tīṇi vā kuhanavatthūni .
Tādiso
P1.457 vāti dhutaṅga- ( mi . pa .4.2; visuddhi .1.22)V1.310 samādānavasena lūkhājīvī eva .Dullabhasukho bhavissāmi duggatīsu upapattiyāti adhippāyo .
383. Asukaṭṭhānatoti asukabhavato .
Āgatāti nibbattanavasena idhāgatā .
383. Asukaṭṭhānatoti asukabhavato .
Āgatāti upapattivasena idhāgatā .
Idāni gantabbaṭṭhānan ti āyatiṃ nibbattanaṭṭhānaṃ .
Idāni gantabbaṭṭhānañcāti upapattivaseneva āyatiṃ gamitabbabhavañca .
Tatoti atītabhavato .
Puna upapattin ti āyatiṃ anantarabhavato tatiyaṃ upapattiṃ , puna upapattīti punappunaṃ nibbatti .
Puna upapattin ti āyatiṃ anantarabhave puna upapattiṃ , tato anantarabhavepi puna upapattinti punappunaṃ nibbattiṃ .
Kena kāraṇenāti yathābhūtaṃ ajānanto hi icchādosavasena yaṃ kiñci garaheyya , ahaṃ pana yathābhūtaṃ jānanto sabbaṃ taṃ kena kāraṇena garahissāmi , taṃ kāraṇaṃ natthīti adhippāyo , tenāha ‘‘ garahitabbamevā ’’ tiādi .
Tamatthan ti garahitabbasseva garahaṇaṃ , pasaṃsitabbassa ca pasaṃsanaṃ .
Kena kāraṇena garahissāmīti ettha yathābhūtamajānanto icchādosavasena yaṃ kiñci garaheyya , na tathā cāhaṃ , ahaṃ pana yathābhūtaṃ jānanto sabbampetaṃ kena kāraṇena garahissāmi , sabbassapetassa tapassa garahāya kāraṇaṃ natthīti imamadhippāyaṃ dassento ‘‘ garahitabbamevā ’’ tiādimāha .
Na koci ‘‘ na sādhū ’’ ti vadati diṭṭhadhammikassa , samparāyikassa ca atthassa sādhanavaseneva pavattiyā bhaddakattā .
Pañcavidhaṃ veran ti pāṇātipātādipañcavidhaṃ veraṃ .
Tañhi pañcavidhassa sīlassa paṭisattubhāvato , sattānaṃ verahetutāya ca ‘‘ veran ’’ ti vuccati .
Tato eva taṃ na koci ‘‘ sādhū ’’ ti vadati , tathā diṭṭhadhammikādiatthānaṃ asādhanato , sattānaṃ sādhubhāvassa ca dūsanato .
Na nirundhitabban ti rūpaggahaṇe na nivāretabbaṃ .
Dassanīyadassanattho hi cakkhupaṭilābhoti tesaṃ adhippāyo .
Yadaggena tesaṃ pañcadvāre asaṃvaro sādhu
P1.458 , tadaggena tattha saṃvaro na sādhūti āha ‘‘ puna yaṃ te ekaccanti pañcadvāre saṃvaran ’’ ti .
Atha vā yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ sādhū ’’ ti te ‘‘ eke samaṇabrāhmaṇā ’’ ti vuttā titthiyā yaṃ attakilamathānuyogādiṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadanti , mayaṃ taṃ na ‘‘ sādhū ’’ ti vadāma .
Yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ na sādhū ’’ ti yaṃ pana te anavajjapaccayaparibhogaṃ , sunivatthasupārupanādisammāpaṭipattiñca ‘‘ na sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadāmāti evaṃ pettha attho veditabbo .
EvaṃM1.350 yaṃ paravādamūlakaṃ catukkaṃ dassitaṃ , tadeva puna sakavādamūlakaṃ katvā dassitanti pakāsento ‘‘ evan ’’ tiādimāha .
Yañhi kiñci kenaci samānaṃ , tenapi taṃ samānameva , tathā asamānaṃ pīti .
Samānāsamānatan ti samānāsamānatāmattaṃ .
Anavasesato hi pahātabbānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ sakavāde dissati , na paravāde .
Tathā paripuṇṇameva ca upasampādetabbadhammānaṃ upasampādanaṃ sakavāde , na paravāde .
Tena vuttaṃ ‘‘ tyāhan ’’ tiādi .
Bhaṇḍikan ti puṭabhaṇḍikaṃ .
Upamāpakkhe parisuddhatāya dhotaṃ , tathā adhotañca , upameyyapakkhe pana pasaṃsitabbaguṇatāya dhotaṃ parisuddhaṃ , tathā adhotañcāti attho .Tamatthan ti garahitabbassa ceva garahaṇaṃ , pasaṃsitabbassa ca pasaṃsanaṃ .
384. Diṭṭhadhammikassa , samparāyikassa ca atthassa sādhanavasena pavattiyā garukattā na koci na sādhūti vadati .
Pañcavidhaṃ veran ti pāṇātipātādipañcavidhaveraṃ .
Tañhi pañcavidhassa sīlassa paṭipakkhabhāvato , sattānaṃ verahetutāya ca ‘‘ veran ’’ ti vuccati , tato eva ca taṃ na koci ‘‘ sādhū ’’ ti vadati tathā diṭṭhadhammikādiatthānamasādhanato , sattānaṃ sādhubhāvassa dūsanato ca .
Na nirundhitabban ti rūpaggahaṇe na nivāretabbaṃ .
Dassanīyadassanattho hi cakkhupaṭilābhoti tesamadhippāyo .
Ayameva nayo
M2.350 sotādīsupi .
Yadaggena tesaṃ pañcadvāre asaṃvaro sādhu , tadaggena tattha saṃvaro na sādhūti adhippāyo hotīti āha ‘‘ puna … pe … asaṃvaran ’’ ti .Ayamettha aṭṭhakathāto aparo nayo – yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ sādhū ’’ ti te ‘‘ eke samaṇabrāhmaṇā ’’ ti vuttā titthiyā yaṃ attakilamathānuyogādiṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ na ‘‘ sādhū ’’ ti vadāma .
Yaṃ te … pe …‘‘ na sādhū ’’ ti yaṃ pana te anavajjapaccayaparibhogaṃ , sunivatthasupārutādisammāpaṭipattiñca ‘‘ na sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadāmāti .
Iti
V2.308 yaṃ paravādamūlakaṃ catukkaṃ dassitaṃ , tadeva puna sakavādamūlakaṃ catukkaṃ katvā dassitanti viññāpetuṃ ‘‘ evan ’’ tiādi vuttaṃ .Yañhi kiñci kenaci samānaṃ , tenapi taṃ samānameva .
Yañca kiñci kenaci asamānaṃ , tenapi taṃ asamānamevāti āha ‘‘ samānāsamānatan ’’ ti .
Ettha ca samānatan ti samānatāmattaṃ .
Anavasesato hi pahātabbadhammānaṃ pahānaṃ , upasampādetabbadhammānaṃ upasampādanañca sakavādeva dissati , na paravāde .
Tena vuttaṃ ‘‘ tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmī ’’ tiādi .
Sakavādaparavādānurūpaṃ vuttanayena pañcasīlādivaseneva attho veditabbo .