Ekaccasassatavādavaṇṇanā

38. Sattesu saṅkhāresu ca ekaccaṃ sassataṃ etassāti ekaccasassato , ekaccasassatavādo . So etesaṃ atthīti ekaccasassatikāP1.198 . Te pana yasmā ekaccasassato vādo diṭṭhi etesanti ekaccasassatavādā nāma honti , tasmā tamatthaṃ dassento āha ‘‘ ekaccasassatavādā ’’ ti . Iminā nayena ekaccaasassatikā dipadassapi attho veditabbo . NanuV1.135 ca ‘‘ ekaccasassatikā ’’ ti vutte tadaññassa ekaccassa asassatatāsanniṭṭhānaṃ siddhameva hotīti ? Saccaṃ siddhameva hoti atthato , na pana saddato . Tasmā supākaṭaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ ekaccaasassatikā ’’ ti vuttaṃ . Na hi idha sāvasesaṃ katvā dhammaṃ deseti dhammassāmī . Idhāti ‘‘ ekaccasassatikā ’’ ti imasmiṃ pade . Gahitāti vuttā , tathā ceva attho dassito . Idhāti vā imissā desanāya . Tathā hi purimakā tayo vādā sattavasena , catuttho saṅkhāravasena vibhatto . ‘‘ Saṅkhārekaccasassatikā ’’ ti idaṃ tehi sassatabhāvena gayhamānānaṃ dhammānaṃ yāthāvasabhāvadassanavasena vuttaṃ , na panekaccasassatikamatadassanavasena . Tassa hi sassatābhimataṃ asaṅkhatamevāti laddhi . Tenevāha ‘‘ cittanti vā … pe … ṭhassatī ’’ ti . Na hi yassa bhāvassa paccayehi abhisaṅkhatabhāvaṃ paṭijānāti , tasseva niccadhuvādibhāvo anummattakena sakkā paṭiññātuṃ . Etena ‘‘ uppādavayadhuvatāyuttabhāvā siyā niccā , siyā aniccā siyā na vattabbā ’’ tiādinā pavattassa sattabhaṅgavādassa ayuttatā vibhāvitā hoti . Tatthāyaṃ ayuttatāvibhāvanā – yadi ‘‘ yena sabhāvena yo dhammo atthīti vuccati , teneva sabhāvena so dhammo natthī ’’ tiādinā vucceyya , siyā anekantavādo . Atha aññena , siyā na anekantavādo . Na cettha desantarādisambandhabhāvo yutto vattuṃ tassa sabbalokasiddhattā , vivādābhāvatoM1.153 . Ye pana vadanti ‘‘ yathā suvaṇṇaghaṭena makuṭe kate ghaṭabhāvo nassati , makuṭabhāvoP1.199 uppajjati , suvaṇṇabhāvo tiṭṭhatiyeva , evaṃ sabbabhāvānaṃ koci dhammo nassati , koci dhammo uppajjati , sabhāvo pana tiṭṭhatī ’’ ti . Te vattabbā ‘‘ kiṃ taṃ suvaṇṇaṃ , yaṃ ghaṭe makuṭe ca avaṭṭhitaṃ , yadi rūpādi , so saddo viya anicco . Atha rūpādi samūho , samūho nāma sammutimattaṃ . Na tassa atthitā natthitā niccatā vā labbhatī ’’ ti anekantavādo na siyā . Dhammānañca dhammino aññathānaññathāsu doso vuttoyeva sassatavādavicāraṇāyaṃ . Tasmā so tattha vuttanayeneva veditabbo . Apica niccāniccanavattabbarūpo attā loko ca paramatthato vijjamānatāpaṭijānanato yathā niccādīnaṃ aññataraṃ rūpaṃ , yathā vā dīpādayo . Na hi dīpādīnaṃ udayabbayasabhāvānaṃ niccāniccanavattabbasabhāvatā sakkā viññātuṃ , jīvassa niccādīsu aññataraṃ rūpaṃ viyāti evaṃ sattabhaṅgassa viya sesabhaṅgānampi asambhavoyevāti sattabhaṅgavādassa ayuttatā veditabbā . Ettha ca ‘‘ issaro nicco , aññe sattā aniccā ’’ ti evaṃ pavattavādā sattekaccasassatikā seyyathāpi issaravādā . ‘‘ Paramāṇavo niccā dhuvā , aṇukādayo aniccā ’’ ti evaṃ pavattavādā saṅkhārekaccasassatikā seyyathāpi kāṇādā . Nanu ‘‘ ekacce dhammāV1.136 sassatā , ekacce asassatā ’’ ti etasmiṃ vāde cakkhādīnaṃ asassatatāsanniṭṭhānaṃ yathāsabhāvāvabodho eva , tayidaṃ kathaṃ micchādassananti , ko vā evamāha ‘‘ cakkhādīnaṃ asassatabhāvasanniṭṭhānaṃ micchādassanan ’’ ti ? Asassatesuyeva pana kesañci dhammānaṃ sassatabhāvābhiniveso idha micchādassanaṃ . Tena pana ekavāre pavattamānena cakkhādīnaṃ asassatabhāvāvabodhoP1.200 vidūsito saṃsaṭṭhabhāvato visasaṃsaṭṭho viya sappimaṇḍo sakiccakaraṇāsamatthatāya sammādassanapakkhe ṭhapetabbataṃ nārahatīti . Asassatabhāvena nicchitāpi vā cakkhuādayo samāropitajīvasabhāvā eva diṭṭhigatikehi gayhantīti tadavabodhassa micchādassanabhāvo na sakkā nivāretuṃ . Tenevāha ‘‘ cakkhuṃ itipi … pe … kāyo itipi ayaṃ me attā ’’ tiādi . Evañca katvā asaṅkhatāya saṅkhatāya ca dhātuyā vasena yathākkamaṃ ‘‘ ekacce dhammā sassatā , ekacce asassatā ’’ ti evaṃ pavattoM1.154 vibhajjavādopi ekaccasassatavādo āpajjatīti evaṃpakārā codanā anavakāsā hoti aviparītadhammasabhāvasampaṭipattibhāvato . Kāmañcettha purimavādepi asassatānaṃ dhammānaṃ ‘‘ sassatā ’’ ti gahaṇaṃ visesato micchādassanaṃ , sassatānaṃ pana ‘‘ sassatā ’’ ti gāho na micchādassanaṃ yathāsabhāvaggahaṇabhāvato . Asassatesuyeva pana ‘‘ kecideva dhammā sassatā , keci asassatā ’’ ti gahetabbadhammesu vibhāgappavattiyā imassa vādassa vādantaratā vuttā , na cettha ‘‘ samudāyantogadhattā ekadesassa sappadesasassataggāho nippadesasassataggāhe samodhānaṃ gacchatī ’’ ti sakkā vattuṃ vādī tabbisayavisesavasena vādadvayassa pavattattā . Aññe eva hi diṭṭhigatikā ‘‘ sabbe dhammā sassatā ’’ ti abhiniviṭṭhā , aññe ‘‘ ekaccasassatā ’’ ti . Saṅkhārānaṃ anavasesapariyādānaṃ , ekadesapariggaho ca vādadvayassa paribyattoyeva . Kiñca bhiyyo anekavidhasamussaye ekavidhasamussaye ca khandhapabandhe abhinivesabhāvato . Catubbidhopi hi sassatavādī jātivisesavasena nānāvidharūpakāyasannissaye eva arūpadhammapuñje sassatābhinivesī jāto abhiññāṇena anussavādīhi ca rūpakāyabhedaggahaṇato . Tathā ca vuttaṃ ‘‘ tato cuto amutra udapādin ’’ ti ( dī . ni .1.32)‘‘ cavanti upapajjantī ’’ ti ca ādi . VisesalābhīP1.201 ekaccasassatiko anupadhāritabhedasamussayeva dhammapabandhe sassatākāraggahaṇena abhinivisanaṃ janesi ekabhavapariyāpannakhandhasantānavisayattā tadabhinivesassa . Tathā ca tīsupi vādesu ‘‘ taṃ pubbenivāsaṃ anussarati , tato paraṃ nānussaratī ’’ ti ettakameva vuttaṃ , takkīnaṃ pana sassatekaccasassatavādīnaṃ sassatābhinivesaviseso rūpārūpadhammavisayatāya supākaṭoyevāti . 38.‘‘ Ekaccasassatikā ’’ ti taddhitapadaṃ samāsapadena vibhāvetuṃ ‘‘ ekaccasassatavādā ’’ ti vuttaṃ . Sattesu , saṅkhāresu ca ekaccaṃ sassatametassāti ekaccasassato , vādo , so etesanti ekaccasassatikā taddhitavasena , samāsavasena pana ekaccasassato vādo etesanti ekaccasassatavādā . Esa nayo ekaccaasassatika padepi . Nanu ca ‘‘ ekaccasassatikā ’’ ti vutte tadaññesaṃ ekaccaasassatikabhāvasanniṭṭhānaṃ siddhamevāti ? Saccaṃ atthato , saddato pana asiddhameva tasmā saddato pākaṭataraṃ katvā dassetuṃ tathā vuttaṃ . Na hi idha sāvasesaṃ katvā dhammaṃ deseti dhammassāmī .

‘‘ Issaro nicco , aññe sattā aniccā ’’ ti evaṃpavattavādā sattekaccasassatikā seyyathāpi issaravādā . Tathā ‘‘ nicco brahmā , aññe aniccā ’’ ti evaṃpavattavādāpi . ‘‘ Paramāṇavo niccā , dviaṇukādayo aniccā ’’ ti ( visisikadassane sattamaparicchede paṭhamakaṇḍe passitabbaṃ ) evaṃpavattavādā saṅkhārekaccasassatikā seyyathāpi kāṇādā . Tathā ‘‘ cakkhādayo aniccā , viññāṇaṃ niccan ’’ ti ( nyāyadassane , visesikadassane ca passitabbaṃ ) evaṃpavattavādāpiV1.361 . Idhāti ‘‘ ekaccasassatikā ’’ ti imasmiṃ pade , imissā vā desanāya . Gahitāti vuttā , desitabbabhāvena vā desanāñāṇena samādinnā tathā ceva desitattā . Tathā hi idha purimakā tayo vādā sattavasena , catuttho saṅkhāravasena desito . ‘‘ Saṅkhārekaccasassatikā ’’ ti idaṃ pana tehi sassatabhāvena gayhamānānaṃ dhammānaṃ yāthāvasabhāvadassanavasena vuttaṃ , na pana ekaccasassatikamatadassanavasena . Tassa hi sassatābhimataṃ asaṅkhatamevāti laddhi . Tenevāha pāḷiyaṃ ‘‘ cittanti vā … pe … ṭhassatī ’’ ti . Na hi yassa sabhāvassa paccayehi abhisaṅkhatabhāvaṃ paṭijānāti , tasseva niccadhuvādibhāvo anummattakena sakkā paṭijānituṃ , etena ca ‘‘ uppādavayadhuvatāyuttā sabhāvā siyā niccā , siyā aniccā , siyāM1.412 na vattabbā ’’ tiādinā ( dī . ni . ṭī .1.38) pavattasattabhaṅgavādassa ayuttatā vibhāvitā hoti . Tatrāyaṃ ayuttatāvibhāvanā – yadi hi ‘‘ yena sabhāvena yo dhammo atthīti vuccati , teneva sabhāvena so dhammo natthī ’’ ti vucceyya , siyā anekantavādo . Atha aññena , na siyā anekantavādo . Na cettha desantarādisambandhabhāvo yutto vattuṃ tassa sabbalokasiddhattā , vivādābhāvato ca . Ye pana vadanti ‘‘ yathā suvaṇṇaghaṭena makuṭe kate ghaṭabhāvo nassati , makuṭabhāvo uppajjati , suvaṇṇabhāvo tiṭṭhatiyeva , evaṃ sabbasabhāvānaṃ koci dhammo nassati , koci dhammo uppajjati , sabhāvo eva tiṭṭhatī ’’ ti . Te vattabbā ‘‘ kiṃ taṃ suvaṇṇaṃ , yaṃ ghaṭe , makuṭe ca avaṭṭhitaṃ , yadi rūpādi , so saddo viya anicco . Atha rūpādisamūho sammutimattaṃ , na tassa atthitā vā natthitā vā niccatā vā labbhatī ’’ ti , tasmā anekantavādo na siyā . Dhammānañca dhammino aññathānaññathā ca pavattiyaṃ doso vuttoyeva sassatavādavicāraṇāyaṃ . Tasmā so tattha vuttanayena veditabbo . Apica na niccāniccanavattabbarūpo attā , loko ca paramatthato vijjamānatāparijānanato yathā niccādīnaṃ aññataraṃ rūpaṃ , yathā vā dīpādayo . Na hi rūpādīnaṃ udayabbayasabhāvānaṃ niccāniccanavattabbasabhāvatā sakkā viññātuṃ , jīvassa ca niccādīsu aññataraṃ rūpaṃ siyāti , evaṃ sattabhaṅgo viya sesabhaṅgānampi asambhavoyevāti sattabhaṅgavādassa ayuttatā veditabbā ( dī . ni . ṭī .1.38). Nanu ca ‘‘ ekacce dhammā sassatā , ekacce asassatā ’’ ti etasmiṃ vāde cakkhādīnaṃ asassatabhāvasanniṭṭhānaṃ yathāsabhāvāvabodho eva , atha evaṃvādīnaṃ kathaṃ micchādassanaṃ siyāti , ko vā evamāha ‘‘ cakkhādīnaṃ asassatabhāvasanniṭṭhānaṃ micchādassanan ’’ ti ? Asassatesuyeva panaV1.362 kesañci dhammānaṃ sassatabhāvasanniṭṭhānaṃ idha micchādassananti gahetabbaṃ , tena pana ekavāde pavattamānena cakkhādīnaṃ asassatabhāvāvabodho vidūsito saṃsaṭṭhabhāvato visasaṃsaṭṭho viya sappipiṇḍo , tato ca tassa sakiccakaraṇāsamatthatāya sammādassanapakkhe ṭhapetabbataṃ nārahatīti . Asassatabhāvena nicchitāpi vā cakkhuādayoM1.413 samāropitajīvasabhāvā eva diṭṭhigatikehi gayhantīti tadavabodhassa micchādassanabhāvo na sakkā nivāretuṃ . Tenevāha pāḷiyaṃ ‘‘ cakkhuṃ itipi … pe … kāyo itipi ayaṃ attā ’’ tiādi . Evañca katvā asaṅkhatāya , saṅkhatāya ca dhātuyā vasena yathākkamaṃ ‘‘ ekacce dhammā sassatā , ekacce asassatā ’’ ti evaṃpavatto vibhajjavādopi ekaccasassatavādoyeva bhaveyyāti evampakārā codanā anavakāsā hoti aviparītadhammasabhāvapaṭipattibhāvato . Aviparītadhammasabhāvapaṭipattiyeva hesa vuttanayena asaṃsaṭṭhattā , anāropitajīvasabhāvattā ca . Etthāha – purimasmimpisassatavāde asassatānaṃ dhammānaṃ ‘‘ sassatā ’’ ti gahaṇaṃ visesato micchādassanaṃ bhavati . Sassatānaṃ pana ‘‘ sassatā ’’ ti gāho na micchādassanaṃ yathāsabhāvaggāhabhāvato . Evañca sati imassa vādassa vādantaratā na vattabbā , idha viya purimepi ekaccesveva dhammesu sassataggāhasambhavatoti , vattabbāyeva asassatesveva ‘‘ kecideva dhammā sassatā , keci asassatā ’’ ti parikappanāvasena gahetabbadhammesu vibhāgappavattiyā imassa vādassa dassitattā . Nanu ca ekadesassa samudāyantogadhattā ayaṃ sappadesasassataggāho purimasmiṃ nippadesasassataggāhe samodhānaṃ gaccheyyātī ? Tathāpi na sakkā vattuṃ vādī tabbisayavisesavasena vādadvayassa pavattattā . Aññe eva hi diṭṭhigatikā ‘‘ sabbe dhammā sassatā ’’ ti abhiniviṭṭhā , aññe ‘‘ ekacceva sassatā , ekacce asassatā ’’ ti . Saṅkhārānaṃ anavasesapariyādānaṃ , ekadesapariggaho ca vādadvayassa paribyattoyeva . Kiñca bhiyyo – anekavidhasamussaye , ekavidhasamussaye ca khandhapabandhena abhinivesabhāvato tathā na sakkā vattuṃ . Catubbidhopi hi sassatavādī jātivisesavasena nānāvidharūpakāyasannissaye eva arūpadhammapuñje sassatābhinivesī jāto abhiññāṇena , anussavādīhi ca rūpakāyabhedagahaṇato . Tathā ca vuttaṃ ‘‘ tato cuto amutra udapādin ’’ ti ,( dī . ni .1.244; ma . ni .1.148; pārā .12)‘‘ cavanti upapajjantī ’’ ti ( dī . ni .1.255; ma . ni .1.148; pārā .12) ca ādi . Visesalābhī pana ekaccasassatiko anupadhāritabhedasamussaye dhammapabandhe sassatākāragahaṇena abhinivesaṃ janesi ekabhavapariyāpannakhandhasantānavisayattā tadabhinivesassa . Tathā hi tīsupi vādesu ‘‘ taṃ pubbenivāsaṃ anussaratiM1.414 , tato paraṃ nānussaratī ’’ ti ettakameva vuttaṃ . Takkīnaṃ pana ubhinnampiV1.363 sassatekaccasassatavādīnaṃ sassatābhinivesaviseso rūpārūpadhammavisayatāya supākaṭoyevāti .

39. DīghassaV1.137 kālassa atikkamenāti vivaṭṭavivaṭṭaṭṭhāyīnaṃ apagamena . 39. Saṃvaṭṭaṭṭhāyīvivaṭṭavivaṭṭaṭṭhāyīsaṅkhātānaṃ tiṇṇampi asaṅkhyeyyakappānamatikkamena puna saṃvaṭṭanato , addhā-saddassa ca kālapariyāyattā evaṃ vuttanti āha ‘‘ dīghassā ’’ tiādi .

Anekatthattā dhātūnaṃ saṃ -saddena yutto vaṭṭa -saddo vināsavācīti āha ‘‘ vinassatī ’’ ti , saṅkhayavasena vattatīti attho . Vipattikaramahāmeghasamuppattito paṭṭhāya hi yāva aṇusahagatopi saṅkhāro na hoti , tāva loko saṃvaṭṭatīti vuccati . Lokoti cettha pathavīādibhājanaloko adhippeto . Atikkamma ayanaṃ pavattanaṃ accayo .

Anekatthattā dhātūnaṃ , upasaggavasena ca atthavisesavācakattā saṃ -saddena yutto vaṭṭa -saddo vināsavācīti vuttaṃ ‘‘ vinassatī ’’ ti , vatu -saddo vā gatiyameva . Saṅkhayatthajotakena pana saṃ -saddena yuttattā tadatthasambandhanena vināsattho labbhatīti dasseti ‘‘ vinassatī ’’ ti iminā . Saṅkhayavasena vattatīti hi saddato attho , ta-kārassa cettha ṭa-kārādeso . Vipattikaramahāmeghasamuppattitto hi paṭṭhāya yāva aṇusahagatopi saṅkhāro na hoti , tāva loko saṃvaṭṭatīti vuccati .

Pāḷiyaṃ lokoti pathavīādibhājanaloko adhippeto tadavasesassa bāhullato , tadeva sandhāya ‘‘ yebhuyyenā ’’ ti vuttanti dasseti ‘‘ ye ’’ tiādinā . Uparibrahmalokesūti ābhassarabhūmito uparibhūmīsu . Agginā kappavuṭṭhānañhi idhādhippetaṃ , tenevāha pāḷiyaṃ ‘‘ ābhassarasaṃvattanikā hontī ’’ ti . Kasmā tadeva vuttanti ce ? Tasseva bahulaṃ pavattanato . Ayañhi vāraniyamo – ‘‘ Sattasattagginā vārā , aṭṭhame aṭṭhame dakā ; Catusaṭṭhi yadā puṇṇā , eko vāyuvaro siyā ’’ ti .( abhidhammatthavibhāvanīṭīkāya pañcamaparicchedavaṇṇanāyampi ); Āruppesu vāti ettha vikappanatthena vā -saddena saṃvaṭṭamānalokadhātūhi aññalokadhātūsu vāti vikappeti . Na hi sabbe apāyasattā tadā rūpārūpabhavesu uppajjantīti sakkā viññātuṃ apāyesu dīghatarāyukānaṃ manussalokūpapattiyā asambhavato , manussalokūpapattiñca vinā tadā tesaṃ tatrūpapattiyā anupapattito . Niyatamicchādiṭṭhikopi hi saṃvaṭṭhamāne kappe nirayato na muccati , piṭṭhicakkavāḷeyeva nibbattatīti aṭṭhakathāsu ( a . ni . aṭṭha .1.311) vuttaṃ .

Satipi sabbasattānaṃ puññāpuññābhisaṅkhāramanasā nibbattabhāve bāhirapaccayehi vinā manasāva nibbattattāM1.415 rūpāvacarasattā eva ‘‘ manomayā ’’ ti vuccanti , na pana bāhirapaccayapaṭiyattā tadaññeti dassetuṃ ‘‘ manena nibbattattā manomayā ’’ ti āha . Yadevaṃ kāmāvacarasattānampi opapātikānaṃ manomayabhāvo āpajjatīti ? Nāpajjati , adhicittabhūtena atisayamanasā nibbattasattesuyeva manomayavohāratoti dassentena jhāna-saddena visesetvāV1.364 ‘‘ jhānamanenā ’’ ti vuttaṃ . Evampi arūpāvacarasattānaṃ manomayabhāvo āpajjatīti ? Na tattha bāhirapaccayehi nibbattetabbatāsaṅkāya abhāvena manasā eva nibbattāti avadhāraṇāsambhavato . Niruḷhovāyaṃ loke manomayavohāro rūpāvacarasattesu . Tathā hi annamayo pānamayo manomayo ānandamayo viññāṇamayoti pañcadhā attānaṃ vedavādino parikappenti .

Ucchedavādepi vakkhati ‘‘ dibbo rūpī manomayo ’’ ti ,( dī . ni .1.87) te pana jhānānubhāvato pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarāti āha ‘‘ pīti tesan ’’ tiādi , tesaṃ attanova pabhā atthīti attho .

Uparibrahmalokesūti parittasubhādīsuM1.155 rūpībrahmalokesu . Agginā hi kappavuṭṭhānaṃ idhādhippetaṃ bahulaṃ pavattanato . Tenevāha bhagavā ‘‘ ābhassarasaṃvattanikā hontī ’’ ti . Arūpesu vāti vā -saddena saṃvaṭṭamānalokadhātūhi aññalokadhātūsu vāti vikappanaṃ veditabbaṃ . Na hi ‘‘ sabbe apāyasattā tadā rūpārūpabhavesu uppajjantī ’’ ti sakkā viññātuṃ apāyesu dīghatamāyukānaṃ manussalokūpattiyā asambhavato . Sobhanā vā ṭhāyī sabhā etesanti subhaṭṭhāyino tipi yujjati .

Satipi sabbasattānaṃ abhisaṅkhāramanasā nibbattabhāve bāhirapaccayehi vinā manasāva nibbattattā ‘‘ manomayā ’’ ti vuccanti rūpāvacarasattā . Yadi evaṃ kāmabhave opapātikasattānampi manomayabhāvo āpajjatīti ? Nāpajjati adhicittabhūtena atisayamanasā nibbattasattesu manomayavohāratoti dassanto āha ‘‘ jhānamanena nibbattattā manomayā ’’ ti . Evaṃ arūpāvacarasattānampi manomayabhāvo āpajjatīti ce ? Na , tatthaP1.202 bāhirapaccayehi nibbattetabbatāsaṅkāya eva abhāvato ,‘‘ manasāva nibbattā ’’ ti avadhāraṇāsambhavato . Niruḷho vāyaṃ loke manomayavohāro rūpāvacarasattesu . Tathā hi ‘‘ annamayo pānamayo manomayo ānandamayo viññāṇamayo ’’ ti pañcadhā attānaṃ vedavādino vadanti . Ucchedavādepi vakkhati ‘‘ dibbo rūpī manomayo ’’ ti ( dī . ni .1.86). Ukkaṃsenāti ābhassare sandhāya vuttaṃ . Parittābhāppamāṇābhā pana dve , cattāro ca kappe tiṭṭhanti . Aṭṭha kappeti catunnamasaṅkhyeyyakappānaṃ samudāyabhūte aṭṭha mahākappe .

Sobhanā pabhā etesu santīti subhā .

‘‘ Ukkaṃsenā ’’ ti ābhassaradeve sandhāyāha , parittābhā appamāṇābhā pana dve cattāro ca kappe tiṭṭhanti . Aṭṭhakappeti aṭṭha mahākappe .

40. Saṇṭhātīti sampattikaramahāmeghasamuppattito paṭṭhāya pathavīsandhārakudakataṃsandhārakavāyumahāpathavīādīnaṃ samuppattivasena ṭhāti ,‘‘ sambhavati ’’ icceva vā attho anekatthattā dhātūnaṃ . 40. Vināsavācīyeva vaṭṭa -saddo paṭisedhajotakena upasaggena yuttattā saṇṭhāhanatthañāpakoti āha ‘‘ saṇṭhātī ’’ ti , anekatthattā vā dhātūnaṃ nibbattati , vaḍḍhatīti vā attho . Sampattimahāmeghasamuppattito hi paṭṭhāya pathavīsandhārakudakataṃsandhārakavāyuādīnaṃ samuppattivasena yāva candimasūriyānaṃ pātubhāvo , tāva loko vivaṭṭatīti vuccati .

Pakatiyāti sabhāvena , tassa ‘‘ suññan ’’ ti iminā sambandho . Tattha kāraṇamāha ‘‘ nibbattasattānaṃ natthitāyā ’’ ti , anuppannattāti attho , tena yathā ekaccāni vimānāni tattha nibbattasattānaṃ cutattā suññāni honti , na evamidanti dasseti . Brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno brahmakāyikā , tesaṃ nivāso bhūmipi ‘‘ brahmakāyikā ’’ ti vuttā . Kammaṃ upanissayavasena paccayo etissāti kammapaccayā . Atha vā tattha nibbattasattānaṃ vipaccanakakammassa sahakārīpaccayabhāvato , kammassa paccayāti kammapaccayāM1.156 . Utu samuṭṭhānaṃ etissāti utusamuṭṭhānā . ‘‘ Kammapaccayautusamuṭṭhānā ’’ ti vā pāṭho , kammasahāyo paccayo , kammassa vā sahāyabhūto paccayo kammapaccayoP1.203 , sova utu kammapaccayautu , so samuṭṭhānaṃ etissātiV1.138 yojetabbaṃ . Etthāti ‘‘ brahmavimānan ’’ ti vuttāya brahmakāyikabhūmiyā . Pakatiyāti sabhāvena , tassa ‘‘ suññan ’’ ti iminā sambandho . Tathāsuññatāya kāraṇamāha ‘‘ nibbattasattānaṃ natthitāyā ’’ ti . Purimataraṃ aññesaṃ sattānamanuppannattāti bhāvo , tena yathā ekaccāni vimānāni tattha nibbattasattānaṃ chaḍḍitattā suññāni , na evamidanti dasseti . Aparo nayo – sakakammassa paṭhamaṃ karaṇaṃ pakati , tāya nibbattasattānanti sambandho , tena yathā etassa attano kammabalena paṭhamaṃ nibbatti , na evaṃ aññesaṃ tassa purimataraṃ , samānakāle vā nibbatti atthi , tathāM1.416 nibbattasattānaṃ natthitāya suññamidanti dasseti . Brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno idha brahmakāyikā , tesaṃ nivāsatāya bhūmipi ‘‘ brahmakāyikā ’’ ti vuttā , brahmakāyikabhūmīti pana pāṭhebrahmakāyikānaṃ sambandhinī bhūmīti attho .

Kattā sayaṃ kārako . Kāretā paresaṃ āṇāpako . Visuddhimagge pubbenivāsañāṇakathāyaṃ ( visuddhi .2.408) vuttanayena , etena nibbattakkamaṃ kammapaccayautusamuṭṭhānabhāve ca kāraṇaṃ dasseti . Kammaṃ upanissayabhāvena paccayo etissāti kammapaccayā . Atha vā tattha nibbattasattānaṃ vipaccanakakammassa sahakārīkārakabhāvato kammassa paccayāti kammapaccayā . Utu samuṭṭhānametissāti utusamuṭṭhānā . ‘‘ Kammapaccayautusamuṭṭhānā ’’ tipi samāsavasena pāṭho kammasahāyo paccayo , vuttanayena vā kammassa sahāyabhūto paccayoti kammapaccayo , so eva utu tathā , sova samuṭṭhānametissāti kammapaccayautusamuānā . Ratanabhūmīti ukkaṃsagatapuññakammānubhāvatoV1.365 ratanabhūtā bhūmi , na kevalaṃ bhūmiyeva , atha kho tapparivārāpīti āha ‘‘ pakatī ’’ tiādi .

Pakatinibbattaṭṭhāneti purimakappesu purimakānaṃ nibbattaṭṭhāne . Etthāti ‘‘ brahmavimānan ’’ ti vuttāya brahmakāyikabhūmiyā . Sāmaññavisesavasena cetaṃ ādhāradvayaṃ .

Kathaṃ paṇītāya dutiyajjhānabhūmiyaṃ ṭhitānaṃ hīnāya paṭhamajjhānabhūmiyā upapatti hotīti āha ‘‘ atha sattānan ’’ tiādi . Otarantīti upapajjanavasena heṭṭhābhūmiṃ gacchanti . Kathaṃ paṇītāya dutiyajjhānabhūmiyā ṭhitānaṃ hīnāya paṭhamajjhānabhūmiyā upapatti hotīti āha ‘‘ atha sattānan ’’ tiādi , nikantivasena paṭhamajjhānaṃ bhāvetvāti vuttaṃ hoti , pakatiyā sabhāvena nikanti taṇhā uppajjatīti sambandho . Vasitaṭṭhāneti vutthapubbaṭṭhāne . Tato otarantīti upapattivasena dutiyajjhānabhūmito paṭhamajjhānabhūmiṃ apasakkanti , gacchantīti attho .

Appāyuketi yaṃ uḷāraṃ puññakammaṃ kataṃ , tassa uppajjanārahavipākapabandhato appaparimāṇāyuke . Āyuppamāṇenevāti paramāyuppamāṇeneva . Kiṃ panetaṃ paramāyu nāma , kathaṃ vā taṃ paricchinnapamāṇanti ? Vuccate – yo tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tasmiṃ tasmiṃ bhavavisese purimasiddhabhavapatthanūpanissayavasena sarīrāvayavavaṇṇasaṇṭhānapamāṇādivisesā viya taṃtaṃgatinikāyādīsu yebhuyyena niyataparicchedo gabbhaseyyakakāmāvacaradevarūpāvacarasattānaṃ sukkasoṇitautubhojanādi utuādipaccayuppannapaccayūpatthambhito vipākapabandhassa ṭhitikālaniyamo , so yathāsakaṃ khaṇamattāvaṭṭhāyīnampi attano sahajātānaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhapanākāravuttitāya pavattakāni rūpārūpajīvitindriyāni yasmā na kevalaṃ nesaṃ khaṇaṭhitiyā eva kāraṇabhāvena anupālakāni , atha kho yāva bhavaṅgupacchedā anupabandhassa avicchedahetubhāvenāpi , tasmā āyuhetukattā kāraṇūpacārena āyu , ukkaṃsaparicchedavasena paramāyūti ca vuccati . Taṃ pana devānaṃ nerayikānaṃ uttarakurukānañca niyataparicchedaṃ , uttarakurukānaṃ pana ekantaniyataparicchedameva , avasiṭṭhamanussapetatiracchānānaṃ pana ciraṭṭhitisaṃvattanikakammabahule kāle taṃkammasahitasantānajanitasukkasoṇitappaccayānaṃ taṃmūlakānañca candasūriyasamavisamaparivattanādijanitautuāhārādisamavisama paccayānaṃ vasenaP1.204 cirācirakālato aniyataparicchedaṃ , tassa ca yathā purimasiddhabhavapatthanāvasena taṃtaṃgatinikāyādīsu vaṇṇasaṇṭhānādivisesaniyamo siddho dassanānussavādīhi , tathā ādito gahaṇasiddhiyā . Evaṃ tāsu tāsu upapattīsu nibbattasattānaṃ yebhuyyena samappamāṇaṭṭhitikālaṃ dassanānussavehi labhitvā taṃ paramataṃ ajjhosāya pavattitabhavapatthanāvasena ādito paricchedaniyamo veditabbo . Yasmā pana kammaṃ tāsuM1.157 tāsu upapattīsu yathā taṃtaṃupapattiniyatavaṇṇādinibbattane samatthaṃ , evaṃ niyatāyuparicchedāsu upapattīsu paricchedātikkamena vipākanibbattane samatthaṃ na hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ āyuppamāṇeneva cavantī ’’ ti . Yasmā pana upatthambhakasahāyehi anupālakappaccayehi upādinnakakkhandhānaṃ pavattetabbākāro atthato paramāyu , tassa yathāvuttaparicchedānatikkamanato satipi kammāvasese ṭhānaṃ na sambhavati , tena vuttaṃ ‘‘ attano puññabaleneva ṭhātuṃ na sakkotī ’’ ti . Appāyuketi yaṃ uḷārapuññakammaṃ kataṃ , tassa upajjanārahavipākapabandhato appaparimāṇāyuke . Tassa devalokassāti tasmiṃ devaloke , nissayavasena vā sambandhaniddeso . Āyuppamāṇenevāti paramāyuppamāṇeneva . Parittan ti appakaṃ . Antarāva cavantīti rājakoṭṭhāgāre pakkhittataṇḍulanāḷi viya puññakkhayā hutvā sakakammappamāṇena tassa devalokassa paramāyuantarā eva cavanti . Kiṃ panetaṃ paramāyu nāma , kathaṃ vā taṃ paricchinnappamāṇanti ? Vuccate – yo tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tasmiṃ tasmiṃ bhavavisese vipākappabandhassa ṭhitikālaniyamoM1.417 purimasiddhabhavapatthanūpanissayavasena sarīrāvayavavaṇṇasaṇṭhānappamāṇādivisesā viya taṃtaṃgatinikāyādīsu yebhuyyena niyataparicchedo hoti , gabbhaseyyakakāmāvacaradevarūpāvacarasattānaṃ sukkasoṇitādiutubhojanādiutuādipaccayuppannapaccayūpatthambhito ca , so āyuhetukattā kāraṇūpacārena āyu , ukkaṃsaparicchedavasena paramāyūti ca vuccati . Yathāsakaṃ khaṇamattāvaṭṭhāyīnampi hi attanā sahajātānaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhapanākāravuttitāya pavattakāni rūpārūpajīvitindriyāni na kevalaṃ nesaṃ khaṇaṭṭhitiyā eva kāraṇabhāvena anupālakāni , atha kho yāva bhaṅgupacchedā [ bhavaṅgupacchedā ( dī . ni . ṭī .1.40)] anupabandhassa avicchedahetubhāvenāpi . Tasmā cesa āyuhetukoyeva , taṃ pana devānaṃ , nerayikānañca yebhuyyena niyataparicchedaṃ , uttarakurukānaṃ pana ekantaniyataparicchedameva . Avasiṭṭhamanussapetatiracchānagatānaṃ pana ciraṭṭhitisaṃvattanikakammabahule kāle taṃkammasahitasantānajanitasukkasoṇitapaccayānaṃ , tammūlakānañca candimasūriyasamavisamaparivattanādijanitautuāhārādisamavisamapaccayānaṃ vasena cirācirakālatāya aniyataparicchedaṃ , tassa ca yathā purimasiddhabhavapatthanāvasena taṃtaṃgatinikāyādīsu vaṇṇasaṇṭhānādivisesaniyamo siddho , dassanānussavādīhi tathāyeva ādito gahaṇasiddhiyā , evaṃ tāsu tāsu upapattīsu nibbattasattānaṃV1.366 yebhuyyena samappamāṇaṃ ṭhitikālaṃ dassanānussavehi labhitvā taṃ paramataṃ ajjhosāya pavattitabhavapatthanāvasena ādito paricchedaniyamo veditabbo . Yasmā pana kammaṃ tāsu tāsu upapattīsu yathā taṃtaṃupapattinissitavaṇṇādinibbattane samatthaṃ , evaṃ niyatāyuparicchedāsu upapattīsu paricchedātikkamena vipākanibbattane samatthaṃ na hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ āyuppamāṇeneva cavantī ’’ ti . Yasmā pana upatthambhakapaccayasahāyehi anupālakapaccayehi upādinnakakkhandhānaṃ pavattetabbākāro atthato paramāyukassa hoti yathāvuttaparicchedānatikkamanato , tasmā satipi kammāvasese ṭhānaṃ na sambhavati , tena vuttaṃ ‘‘ attano puññabalena ṭhātuṃ na sakkontī ’’ ti . ‘‘ Āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā ’’ ti vacanato panettha kāmāvacaradevānaṃ viyaM1.418 brahmakāyikānampi yebhuyyeneva niyatāyuparicchedabhāvo veditabbo . Tathā hi devalokato devaputtā āyukkhayena puññakkhayena āhārakkhayena kopenāti catūhi kāraṇehi cavantīti aṭṭhakathāsu ( dha . pa . aṭṭha .1. appamādavagge ) vuttaṃ .

Kappaṃ vāti asaṅkhyeyyakappaṃ vā tassa upaḍḍhaṃ vā upaḍḍhakappato ūnamadhikaṃ vāti vikappanattho vā -saddo . Kappaṃ vā upaḍḍhakappaṃ vāti ettha asaṅkhyeyyakappo adhippeto , so ca tathārūpo kāloyeva , vā -saddo pana kappassa tatiyabhāgaṃ vā tato ūnamadhikaṃ vāti vikappanattho .

41. AnabhiratītiV1.139 ekavihārena anabhirati . Sā pana yasmā aññehi samāgamicchā hoti , tena vuttaṃ ‘‘ aparassāpi sattassa āgamanapatthanā ’’ ti . 41. Anabhiratīti ekakavihārena anabhiramaṇasaṅkhātā aññehi samāgamicchāyeva . Tattha ‘‘ ekakassa dīgharattaṃ nivasitattā ’’ ti pāḷiyaṃ vacanatoti vuttaṃ ‘‘ aparassāpī ’’ tiādi . Evamanvayamatthaṃ dassetvā nanu ukkaṇṭhitāpi siyāti codanāsodhanavasena byatirekaṃ dasseti ‘‘ yā panā ’’ tiādinā . Piyavatthuvirahena , piyavatthualābhena vā cittavigghāto ukkaṇṭhitā , sā panatthato domanassacittuppādova , tenāha ‘‘ paṭighasampayuttā ’’ ti . Sā brahmaloke natthi jhānānubhāvapahīnattā .

Piyavatthuvirahena piyavatthualābhena vā cittavighāto ukkaṇṭhitā , sā atthato domanassacittuppādo yevāti āha ‘‘ paṭighasampayuttā ’’ ti . Taṇhādiṭṭhisaṅkhātā cittassa purimāvatthāya ubbijjanā phandanā eva idha paritassanā . Sā hi dīgharattaṃ jhānaratiyā ṭhitassa yathāvuttānabhiratinimittaṃ uppannā ‘‘ ahaṃ maman ’’ ti gahaṇassa ca kāraṇabhūtā . Tena vakkhati ‘‘ taṇhātassa nāpi diṭṭhitassanāpi vaṭṭatī ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.41) nanu vuttaṃ atthuddhāre imaṃyeva pāḷiṃ nīharitvā ‘‘ aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti ayaṃ taṇhātassanā nāmā ’’ ti ? Saccaṃ , taṃ pana diṭṭhitassanāya visuṃ udāharaṇaṃ dassentena taṇhātassanameva tato niddhāretvā vuttaṃ , na pana ettha diṭṭhitassanāya alabbhamānattāti na doso . Idāni samānasaddavacanīyānaṃ atthānamuddharaṇaṃ katvā idhādhippetaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ sā panesā ’’ tiādimāha .

Dīgharattaṃ jhānaratiyā ramamānassa vuttappakāraṃ anabhiratinimittaṃ uppannā ‘‘ maman ’’ ti ca ‘‘ ahan ’’ ti ca gahaṇassa kāraṇabhūtā taṇhādiṭṭhiyo idha paritassanā . Tā pana cittassa purimāvatthāya calanaṃ kampanantiP1.205 āha ‘‘ ubbijjanā phandanā ’’ ti . Tenevāha ‘‘ taṇhātassanāpi diṭṭhitassanāpi vaṭṭatī ’’ ti . Yaṃ pana atthuddhāre ‘‘ aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyunti ayaṃ taṇhātassanā nāmā ’’ ti vuttaṃ , taṃ diṭṭhitassanāya visuṃ udāharaṇaṃ dassentena taṇhātassanaṃyeva tato niddhāretvā vuttaṃ , na pana tattha diṭṭhitassanāya abhāvatoti daṭṭhabbaṃ . Paṭighasaṅkhāto cittutrāso eva tāsatassanā . Evamaññatthāpi yathārahaṃ .

Tāsatassanā cittutrāso . ‘‘ Jātiṃ paṭiccā ’’ tiādi vibhaṅgapāḷi ,( vibha .921) tatrāyamatthakathāV1.367 – jātiṃ paṭicca bhayan ti jātipaccayā uppannabhayaṃ . Bhayānakan ti ākāraniddeso . Chambhitattan ti bhayavasena gattakampo , visesato hadayamaṃsacalanaṃ . Lomahaṃsoti lomānaṃ haṃsanaṃ , bhittiyaṃ nāgadantānamiva uddhaggabhāvo , iminā padadvayena kiccato bhayaṃ dassetvā puna cetaso utrāsoti sabhāvato dassitanti . Ṭīkāyaṃ pana ‘‘ bhayānakanti bheravārammaṇanimittaṃ balavabhayaṃ , tena sarīrassa thaddhabhāvo chambhitattan ’’ tiM1.419 ( dī . ni . ṭī .1.41) vuttaṃ , aneneva bhayanti ettha khuddakabhayaṃ dassitaṃ , iti ettha payoge ayaṃ tassanāti evaṃ sabbattha attho .

Bhayānakan ti bheravārammaṇanimittaṃ balavabhayaṃ . Tena sarīrassa thaddhabhāvo chambhitattaṃ bhayaṃ saṃvegan ti ettha bhayan ti bhaṅgānupassanāya ciṇṇante sabbasaṅkhārato bhāyanavasena uppannaṃ bhayañāṇaṃ . Saṃvegan ti sahottappañāṇaṃ , ottappameva vā . Santāsan ti ādīnavanibbidānupassanāhi saṅkhārehi santassanañāṇaṃ . Paritassitavipphanditamevāti ettha ‘‘ diṭṭhisaṅkhātena ceva taṇhāsaṅkhātena ca paritassitena vipphanditameva calitameva kampitamevā ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.105-117) aṭṭhakathāyamatthaṃ vakkhati . Tena viññāyati labbhamānampi taṇhātassanamantarena diṭṭhitassanāyeva nihaṭāti .

‘‘ Tepī ’’ tiādi sīhopamasuttantapāḷi ( a . ni .4.33) tattha tepīti dīghāyukā devāpi . Bhayan ti bhaṅgānupassanāpariciṇṇante sabbasaṅkhārato bhāyanavasena uppannaṃ bhayañāṇaṃ . Saṃvegan ti sahottappañāṇaṃ , ottappameva vā . Santāsan ti ādīnavanibbidānupassanāhi saṅkhārehi santāsanañāṇaṃ .

Upapattivasenāti paṭisandhivaseneva .

Sahabyatan ti sahāyabhāvamiccheva saddato attho sahabya-saddassa sahāyatthe pavattanato . So hi saha byāyati pavattati , dosaṃ vā paṭicchādetīti sahabyoti vuccati , tassa bhāvo sahabyatā . Sahāyabhāvo pana sahabhāvoyeva nāmāti adhippāyato atthaṃ dassetuṃ ‘‘ sahabhāvan ’’ ti vuttaṃ . Sasādhanasamavāyattho vā saha -saddo adhikiccapade adhisaddo viya , tasmā saha ekato vattamānassa bhāvo sahabyaṃ yathā ‘‘ dāsabyan ’’ ti tadeva sahabyatā , sakatthavuttivasena imamevatthaṃ sandhāyāha ‘‘ sahabhāvan ’’ ti . Apica saha vāti pavattatīti sahavo , tassa bhāvo sahabyaṃ yathā ‘‘ vīrassa bhāvo vīriyan ’’ ti , tadeva sahabyatāti evaṃ vimānaṭṭhakathāyaṃ ( vi . va . aṭṭha .172) vuttaṃ , tasmā tadatthaṃ dassetuṃ evaṃ vuttantipi daṭṭhabbaṃ .

Saha byāyati pavattati , dosaṃ vā chādetīti sahabyo , sahāyo , tassa bhāvaṃ sahabyataṃ .

42. Abhibhavitvā ṭhito ime satteti adhippāyo . Yasmā pana so pāsaṃsabhāvena uttamabhāvena ca ‘‘ te satte abhibhavitvā ṭhito ’’ ti attānaṃ maññati , tasmā vuttaṃ ‘‘ jeṭṭhakohamasmī ’’ ti . 42. Ime satte abhibhavitvāti seso . Abhibhavanā cettha pāpasabhāvena jeṭṭhabhāvena ‘‘ te satte abhibhavitvā ṭhito ’’ ti attano maññanāyevāti vuttaṃ ‘‘ jeṭṭhakohamasmī ’’ ti .

Aññadatthu dasotiM1.158 dassane antarāyābhāvavacanena , ñeyyavisesapariggāhikabhāvena ca anāvaraṇadassāvitaṃ paṭijānātīti āha ‘‘ sabbaṃ passāmīti attho ’’ ti . Aññadatthūti dassane antarāyābhāvavacanena , dasoti ettha dassaneyyavisesapariggahābhāvena ca anāvaraṇadassāvitaṃ paṭijānātīti āha ‘‘ sabbaṃ passāmīti attho ’’ ti . Dassaneyyavisesassa hi padesabhūtassa aggahaṇe sati gahetabbassa nippadesatā viññāyati yathā ‘‘ dikkhito naM1.420 dadātī ’’ ti , deyyadhammavisesassa cettha padesabhūtassa aggahaṇato pabbajito sabbampi na dadātīti gahetabbassa deyyadhammassa nippadesatā viññāyati . Evamīdisesu .

Aññadatthūti dassane antarāyābhāvavacanena , dasoti ettha dassaneyyavisesapariggahābhāvena ca anāvaraṇadassāvitaṃ paṭijānātīti āha ‘‘ sabbaṃ passāmīti attho ’’ ti . Dassaneyyavisesassa hi padesabhūtassa aggahaṇe sati gahetabbassa nippadesatā viññāyati yathā ‘‘ dikkhito naM1.420 dadātī ’’ ti , deyyadhammavisesassa cettha padesabhūtassa aggahaṇato pabbajito sabbampi na dadātīti gahetabbassa deyyadhammassa nippadesatā viññāyati . Evamīdisesu .

Vase vattemīti vasavattī . V1.368 Ahaṃ-saddayogato hi sabbattha amhayogena vacanattho .

Kiñcāpi so brahmā anavaṭṭhitadassanattā puthujjanassa purimatarajātiparicitampi kammassakataññāṇaṃ vissajjetvā vikubbaniddhivasena cittuppattimattapaṭibaddhenaP1.206 sattanimmānena vipallaṭṭho ‘‘ ahaṃ issaro kattā nimmātā ’’ tiādinā issarakuttadassanaṃ pakkhandamāno abhinivisanavaseneva patiṭṭhito , na patiṭṭhāpanavasena ‘‘ tassa evaṃ hotī ’’ ti vuttattā , patiṭṭhāpanakkameneva pana tassa so abhiniveso jātoti dassanatthaṃ ‘‘ kāraṇato sādhetukāmo ’’ ti ,‘‘ paṭiññaṃ katvā ’’ ti ca vuttaṃ . Tenāha bhagavā ‘‘ taṃ kissa hetū ’’ tiādi . Sattabhājanabhūtassa lokassa nimmātā cāti sambandho . ‘‘ Pathavī ’’ tiādi cettha bhājanalokavasena adhippāyakathanaṃ .

Sajitāti racitā , vibhajitā vā , tenāha ‘‘ tvaṃ khattiyo nāmā ’’ tiādi .

Bhūtabhabyānan ti ahesunti bhūtā , bhavanti bhavissantīti bhabyā , aṭṭhakathāyaṃ pana vattamānakālavaseneva bhabya-saddassa attho dassito . Ciṇṇavasitāyāti samāciṇṇapañcavidhavasibhāvato . Tatthāti bhūtabhabyesu . Antovatthimhīti antogabbhāsaye . Paṭhamacittakkhaṇeti paṭisandhicittakkhaṇe . Dutiyatoti paṭhamabhavaṅgacittakkhaṇato . Paṭhamairiyāpatheti yena paṭisandhiṃ gaṇhāti , tasmiṃ iriyāpathe . Iti atītavasena , bhūta-saddassa vattamānavasena ca bhabya-saddassa attho dassito . Ṭīkāyaṃ ( dī . ni . ṭī .1.42) pana bhabya-saddattho anāgatavasenāpi vutto . Ahesunti hi bhūtā . Bhavanti , bhavissanti cāti bhabyā tabbānīyā viya ṇyapaccayassa kattaripi pavattanato .

Paṭhamacittakkhaṇeti paṭisandhicittakkhaṇe . Tatthāti bhūtabhabyesu . Antovatthimhīti antogabbhāsaye .

Paṭhamacittakkhaṇeti paṭisandhicittakkhaṇe . Dutiyatoti paṭhamabhavaṅgacittakkhaṇato .

Paṭhamairiyāpatheti yena paṭisandhiṃ gaṇhāti , tasmiṃ iriyāpathe .

‘‘ Issaro kattā nimmātā ’’ ti vatvāpi puna ‘‘ mayā ime sattā nimmitā ’’ ti vacanaṃ kimatthiyanti āha ‘‘ idāni kāraṇavasenā ’’ tiādi [ kāraṇato ( aṭṭhakathāyaṃ )] kāraṇavasena sādhetukāmatāya paṭiññākaraṇatthanti vuttaṃ hoti . Nanu cesa brahmā anavaṭṭhitadassanattā puthujjanassa purimatarajātiparicitampi kammassakatāñāṇaṃ vissajjetvā vikubbaniddhivasena cittuppādamattapaṭibaddhena sattanimmānena vipallaṭṭho ‘‘ mayā ime sattā nimmitā ’’ tiādinā issarakuttadassanaṃ pakkhandamāno abhinivisanavasena patiṭṭhito , na pana patiṭṭhāpanavasena . Atha kasmā kāraṇavasena sādhetukāmo paṭiññaṃ karotīti vuttanti ? Na cevaṃ daṭṭhabbaṃ . Tesampi hi ‘‘ evaṃ hotī ’’ tiādinā pacchā uppajjantānampi tathāabhinivesassa vakkhamānattā paresaṃ patiṭṭhāpanakkameneva tassa so abhiniveso jāto , na tu abhinivisanamattena , tasmā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ . Tenevāha ‘‘ taṃ kissa hetū ’’ tiādi .

Tenevāha ‘‘ taṃ kissa hetū ’’ tiādi .

Tattha manopaṇidhīti manasā eva patthanā , tathā cittappavattimattamevāti attho , itthabhāvan ti idappakārataṃ . Yasmā pana itthanti brahmattabhāvo idhādhippeto , tasmā ‘‘ brahmabhāvanti attho ’’ ti vuttaṃ . Itthabhāvan ti idappakārabhāvaṃ . Yasmā pana so pakāro brahmattabhāvoyevidhādhippeto , tasmā ‘‘ brahmabhāvan ’’ ti vuttaṃ . Ayaṃ pakāro itthaṃ , tassaM1.421 bhāvo itthattan ti hi nibbacanaṃ .

Nanu ca devānaṃ upapattisamanantaraṃ ‘‘ imissā nāma gatiyā cavitvā iminā nāma kammunāV1.140 idhūpapannā ’’ ti paccavekkhaṇā hotīti ? Saccaṃ hoti , sā pana purimajātīsu kammassakataññāṇe sammadeva niviṭṭhajjhāsayānaṃ . Ime pana sattā purimāsupi jātīsu issarakuttadassanavasena vinibandhābhinivesā ahesunti daṭṭhabbaṃ . Tena vuttaṃ ‘‘ iminā mayan ’’ tiādi . Kevalan ti kammassakatāñāṇena asammissaṃ suddhaṃ . Maññanāmattenevāti diṭṭhimaññanāmatteneva , na adhimānavasena . Vaṅkachiddena vaṅkaāṇī viya onamitvā vaṅkaladdhikena vaṅkaladdhikā onamitvā tasseva brahmuno pādamūlaṃ gacchanti , taṃpakkhakā bhavantīti attho . Nanu ca devānaṃ upapattisamanantaraṃ ‘‘ imāya nāma gatiyā cavitvā iminā nāma kammunā idhūpapannā ’’ ti paccavekkhaṇā hoti , atha kasmā tesaṃ evaṃ maññanā siyāti ? Purimajātīsu kammassakatāñāṇe sammadeva niviṭṭhajjhāsayānameva tathāpaccavekkhaṇāya pavattito . Tādisānameva hi tathāpaccavekkhaṇāV1.369 sambhavati , sā ca kho yebhuyyavasena , ime pana purimāsupi jātīsu issarakuttadiṭṭhivasena nibaddhābhinivesā evameva maññamānā ahesunti . Tathā hi pāḷiyaṃ vuttaṃ ‘‘ iminā mayan ’’ tiādi .

43. Īsatīti īso , abhibhūti attho .

Mahā īso maheso , suppatiṭṭhamahesatāya pana parehi ‘‘ maheso ’’ ti akkhātabbatāya mahesakkho , atisayena mahesakkho mahesakkhataroti vacanattho daṭṭhabbo . Yasmā pana so mahesakkhabhāvo ādhipateyyaparivārasampattiyā viññāyati , tasmā ‘‘ issariyaparivāravasena mahāyasataro ’’ ti vuttaṃ . 43. Īsati abhibhavatīti īso , mahanto īso maheso , suppatiṭṭhitamahesatāya parehi ‘‘ maheso ’’ iti akkhāyatīti mahesakkho , mahesakkhānaṃ atisayena mahesakkhoti mahesakkhataroti vacanattho . So pana mahesakkhatarabhāvo ādhipateyyaparivārasampattiyā kāraṇabhūtāya viññāyatīti vuttaṃ ‘‘ issariyaparivāravasena mahāyasataro ’’ ti .

44. Idheva āgacchatīti imasmiṃ manussaloke eva paṭisandhivasena āgacchati . Yaṃ aññataro sattoti ettha yan ti nipātamattaṃ , karaṇe vā paccattaniddeso , yena ṭhānenāti attho , kiriyāparāmasanaṃ vā . Itthattaṃ āgacchatīti ettha yadetaṃ itthattassa āgamanaṃ , etaṃ ṭhānaṃ vijjatītiM1.159 attho . Esa nayo ‘‘ pabbajati , cetosamādhiṃ phusati , pubbenivāsaṃ anussaratī ’’ ti etesupi padesu . ‘‘ Ṭhānaṃ kho panetaṃ bhikkhaveP1.207 vijjati , yaṃ aññataro satto ’’ ti imañhi padaṃ ‘‘ pabbajatī ’’ tiādīhi padehi paccekaṃ yojetabbanti . 44. Kiṃ panetaṃ kāraṇanti anuyogenāha ‘‘ so tato ’’ tiādi , tena ‘‘ itthattaṃ āgacchatī ’’ ti vuttaṃ idhāgamanameva kāraṇanti dasseti . Idheva āgacchatīti imasmiṃ manussaloke eva paṭisandhivasena āgacchati . Etan ti ‘‘ ṭhānaṃ kho panetaṃ bhikkhave , vijjatī ’’ ti vacanaṃ . Pāḷiyaṃ yaṃ aññataro sattoti ettha yan ti nipātamattaṃ , kāraṇatthe vā esa nipāto , hetumhi vā paccattaniddeso , yena ṭhānenāti attho , kiriyāparāmasanaṃ vā etaṃ . ‘‘ Itthattaṃ āgacchatī ’’ ti ettha yadetaṃ itthattassa āgamanasaṅkhātaṃ ṭhānaṃ , tadetaṃ vijjatīti attho . Esa na so pabbajati , cetosamādhiṃ phusati , pubbenivāsaṃ anussatīti etesupi padesu . ‘‘ Ṭhānaṃ kho panetaṃ bhikkhave , vijjati , yaṃ aññataro satto ’’ ti hi imāni padāni ‘‘ pabbajatī ’’ tiādīhipi padehi paccekaṃ yojetabbāni .

Na gacchatīti agāraṃ , gehaṃ , agārassa hitaṃ āgāriyaṃ , kasigorakkhādikammaṃ , tamettha natthīti anāgāriyaṃ , pabbajjā , tenāha ‘‘ agārasmā ’’ tiādi .

Pa -saddena visiṭṭho vaja -saddo upasaṅkamaneti vuttaṃ ‘‘ upagacchatī ’’ ti .

Paran tiM1.422 pacchā , atisayaṃ vā , aññaṃ pubbenivāsantipi attho .

‘‘ Na saratī ’’ ti vutteyeva ayamattho āpajjatīti dasseti ‘‘ saritun ’’ tiādinā .

Apassantoti pubbenivāsānussatiñāṇena apassanahetu , passituṃ asakkonto hutvātipi vaṭṭati . Māna-saddo viya hi anta-saddo idha sāmatthiyattho .

Sadābhāvatoti sabbadā vijjamānattā . Jarāvasenāpīti ettha pi -saddena maraṇavasenāpīti sampiṇḍeti .

45. Khiḍḍāya padussantīti khiḍḍāpadosino , khiḍḍāpadosino eva khiḍḍāpadosikā , khiḍḍāpadoso vā etesaṃ atthīti khiḍḍāpadosikā . 45. Khiḍḍāpadosinoti kattuvasena padasiddhi , khiḍḍāpadosikāti pana sakatthavuttivasena , saddamanapekkhitvā pana atthameva dassetuṃ ‘‘ khiḍḍāyā ’’ tiādi vuttaṃ . ‘‘ Khiḍḍāpadosakā ’’ ti vā vattabbe i-kārāgamavasena evaṃ vuttaṃ . Padussanaṃ vā padoso , khiḍḍāya padoso khiḍḍāpadoso , so etesanti khiḍḍāpadosikā . ‘‘ Padūsikātipi pāḷiṃ likhantī ’’ ti aññanikāyikānaṃ pamādalekhataṃ dassetiV1.370 . Mahāvihāravāsīnikāyikānañhi vācanāmaggavasena ayaṃ saṃvaṇṇanā pavattā . Apica tena potthakāruḷhakāle pamādalekhaṃ dasseti . Tampi hi padatthasodhanāya aṭṭhakathāya sodhitaniyāmeneva gahetabbaṃ , tenāha ‘‘ sā aṭṭhakathāyaṃ natthī ’’ ti .

Atikkantavelaṃ ativelaṃ , āhārūpabhogakālaṃ atikkamitvāti attho . Velaṃ atikkantaṃ ativelaṃ , taṃ . Bhāvanapuṃsakañcetaṃ , tenāha ‘‘ aticiran ’’ ti , āhārūpabhogakālaṃ atikkamitvāti vuttaṃ hoti .

Methunasampayogena uppajjanakasukhaṃ keḷihassasukhaṃ ratidhammo ratisabhāvo . Ratidhamma -saddo hassakhiḍḍā-saddehi paccekaṃ yojetabbo ‘‘ hassakhiḍḍāsu ratidhammo ramaṇasabhāvo ’’ ti . Hasanaṃ hasso , keḷihasso . Kheḍanaṃ kīḷanaṃ khiḍḍā , kāyikavācasikakīḷā . Anuyogavasena taṃsamāpannāti dassento āha ‘‘ hassaratidhammañcevā ’’ tiādi . Kīḷā yesaṃ te keḷino , tesaṃ hasso tathā . Kīḷāhassapayogena uppajjanakasukhañcettha keḷihassasukhaṃ . Tadavasiṭṭhakīḷāpayogena uppajjanakaṃ kāyikavācasikakīḷāsukhaṃ .

Āhāran ti ettha ko devānaṃ āhāro , kā āhāravelāti ? Sabbesampi kāmāvacaradevānaṃ sudhā āhāro , sā heṭṭhimehi uparimānaṃ paṇītatamā hoti , taṃ yathāsakaṃ divasavasena divase divase bhuñjanti . Keci pana ‘‘ biḷārapadappamāṇaṃ sudhāhāraṃ bhuñjanti , so jivhāya ṭhapitamatto yāva kesagganakhaggā kāyaṃ pharati , tesaṃyeva divasavasena sattadivase yāpanasamattho ca hotī ’’ ti vadanti . ‘‘ Te kirā ’’ tiādi vitthāradassanaṃ . Kira -saddo hettha vitthārajotakoyeva , na tu anussavanāruciyādijotako tathāyeva pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāsu ca vuttattā . Sirivibhavenāti sarīrasobhaggādisiriyā , parivārādisampattiyā ca . Nakkhattan ti chaṇaṃ . Yebhuyyena hi nakkhattayogena katattā tathāyogo vā hotu , mā vā , nakkhattamicceva vuccati .

‘‘ Nirantaraṃ khādantā pivantā ’’ ti idaṃ parikappanavasena vuttaṃ . Āhāran ti ettha ko devānamāhāro , kā ca tesamāhāravelāti ? Sabbesampi kāmāvacaradevānaṃ sudhāhāro . DvādasapāpadhammavigghātenaM1.423 hi sukhassa dhāraṇato devānaṃ bhojanaṃ ‘‘ sudhā ’’ ti vuccati . Sā pana setā saṅkhūpamā atulyadassanā suci sugandhā piyarūpā . Yaṃ sandhāya sudhābhojanajātake vuttaṃ – ‘‘ Saṅkhūpamaṃ seta ’ matulyadassanaṃ , Suciṃ sugandhaṃ piyarūpa ’ mabbhutaṃ ; Adiṭṭhapubbaṃ mama jātu cakkhubhi , Kā devatā pāṇisu kiṃ sudho ’ dahī ’’ ti .( jā .2.21.227); ‘‘ Bhuttā ca sā dvādasahanti pāpake , Khuddaṃ pipāsaṃ aratiṃ daraklamaṃ ; Kodhūpanāhañca vivādapesuṇaṃ , Sītuṇha tandiñca rasuttamaṃ idan ’’ ti ca .( jā .2.21.229); Sā ca heṭṭhimehi heṭṭhimehi uparimānaṃ uparimānaṃ paṇītatamā hoti , taṃ yathāsakaṃ parimitadivasavasenaV1.371 divase divase bhuñjanti . Keci pana vadanti ‘‘ biḷārapadappamāṇaṃ sudhāhāraṃ te bhuñjanti , so jivhāya ṭhapitamatto yāva kesagganakhaggā kāyaṃ pharati , yathāsakaṃ gaṇitadivasavasena satta divase yāpanasamattho hotī ’’ ti . Kecivāde panettha biḷārapada -saddo suvaṇṇasaṅkhātassa saṅkhyāvisesassa vācako . Pamāṇato pana udumbaraphalappamāṇaṃ , yaṃ pāṇitalaṃ kabaḷaggahantipi vuccati . Vuttañhi madhukose – ‘‘ Pāṇirakkho picu cāpi , suvaṇṇakamudumbaraṃ ; Biḷārapadakaṃ pāṇi-talaṃ taṃ kabaḷaggahan ’’ ti .

Kammajatejassa balavabhāvo uḷārapuññanibbattattā , uḷāragarusiniddhasudhāhārajīraṇato ca . Karajakāyassa mandabhāvo mudusukhumālabhāvato . Teneva hi bhagavā indasālaguhāyaṃ pakatipathaviyaṃ saṇṭhātuṃ asakkontaṃ sakkaṃ devarājānaṃ ‘‘ oḷārikaṃ kāyaṃ adhiṭṭhehī ’’ ti āha . ‘‘ Nirantaraṃ khādantāpi pivantāpī ’’ ti idaṃ parikappanāvasena vuttaṃ , na pana evaṃ niyamavasena tathā khādanapivanānamaniyamabhāvato .

Tesan ti manussānaṃ . Vatthun ti karajakāyaṃ . Kammajatejassa balavabhāvo uḷārapuññanibbattattā , uḷāragarusiniddhasudhāhārajīraṇato ca . Karajakāyassa mandabhāvo pana sukhumālabhāvato . Teneva hi bhagavā indasālaguhāyaṃ pakatipathaviyaṃ patiātuṃ asakkontaṃ sakkaṃ devarājānaṃ ‘‘ oḷārikaṃ kāyaṃ adhiṭṭhehī ’’ ti avoca . Manussānaṃ pana kammajatejassa mandabhāvo , karajakāyassa balavabhāvo ca vuttaviparītena veditabbo . Karajakāyoti ettha ko vuccati sarīraṃ , tattha pavatto . RajoM1.424 karajo , kiṃ taṃ ? Sukkasoṇitaṃ . Tañhi ‘‘ rāgo rajo na ca pana reṇu vuccatī ’’ ti ( mahāni .209; cūḷani .74) evaṃ vuttarāgarajaphalattā sarīravācakena ka-saddena visesetvā kāraṇavohārena ‘‘ karajo ’’ ti vuccati . Tena sukkasoṇitasaṅkhātena karajena sambhūto kāyo karajakāyoti ācariyā . Tathā hi kāyo mātāpettikasambhavoti vutto . Mahāassapūrasuttantaṭīkāyaṃ pana ‘‘ karīyati gabbhāsaye khipīyatīti karo , sambhavo , karato jātoti karajo , mātāpettikasambhavoti attho . Mātuādīnaṃ saṇṭhāpanavasena karato hatthato jātoti karajoti apare . Ubhayathāpi karajakāyanti catusantatirūpamāhā ’’ ti vuttaṃ . Karoti putte nibbattetīti karo , sukkasoṇitaṃ , tena jāto karajotipi vadanti . Tathā asambhūtopi ca devādīnaṃ kāyo tabbohārena ‘‘ karajakāyo ’’ ti vuccati yathā ‘‘ pūtikāyo , jarasiṅgālo ’’ ti .

Kecīti abhayagirivāsino . Tesan ti manussānaṃ . Acchayāgu nāma pasannā akasaṭā yāgu . Vatthun ti karajakāyaṃ .

Ekaṃ āhāravelan ti ekadivasamattaṃ , kesañci matena pana sattāhaṃ .

Evaṃ anvayato byatirekato ca dassetvā upamāvasenapi tamāvikaronto ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādimāha .

Tattapāsāṇeti accuṇhapāsāṇe . Rattasetapadumato avasiṭṭhaṃ uppalaṃ .

Akathāyan tiV1.372 mahāaṭṭhakathāyaṃ .

Avisesenāti ‘‘ devānan ’’ ti avisesena , devānaṃ kammajatejo balavā hoti , karajaṃ mandanti vā kammajatejakarajakāyānaṃ balavamandatāsaṅkhāta kāraṇasāmaññena . Tadetañhi kāraṇaṃ sabbesampi devānaṃ samānameva , tasmā sabbepi devā gahetabbāti vuttaṃ hoti . Kabaḷīkārabhūtaṃ sudhāhāraṃ upanissāya jīvantīti kabaḷīkārāhārūpajīvino .

Kecīti abhayagirivāsino . ‘‘ Khiḍḍāpadussanamatteneva hete khiḍḍāpadosikāti vuttā ’’ ti ayaṃ pāṭho ‘‘ teyeva cavantīti veditabbā ’’ ti etassānantare paṭhitabbo tadanusandhikattā . Ayañhetthānusandhi – yadi sabbepi evaṃ karontā kāmāvacaradevā caveyyuṃ , atha kasmā ‘‘ khiḍḍāpadosikā ’’ ti nāmavisesena bhagavatā vuttāti ? Vicāraṇāya evamāhāti , etena imamatthaṃ dasseti ‘‘ sabbepi devā evaṃ cavantāpi khiḍḍāya padussanasabhāvamattaṃ pati nāmavisesenaM1.425 tathā vuttā ’’ ti . Yadeke vadeyyuṃ ‘‘ kecivādapatiṭṭhāpakoyaṃ pāṭho ’’ ti , tadayuttameva iti-saddantarikattā , ante ca tassa avijjamānattā . Atthikehi pana tassa kecivādasamavarodhanaṃ ante itisaddo yojetabboti .

47-48.

Manopadosinoti kattuvasena padasiddhi , manopadosikāti ca sakatthavuttivasena , atthamattaṃ pana dassetuṃ ‘‘ manenā ’’ tiādi vuttaṃ . ‘‘ Manopadosakā ’’ ti vā vattabbe i-kārāgamavasena evaṃ vuttaṃ . Manenāti issāpakatattā paduṭṭhena manasā . Aparo nayo – usūyanavasena manasā padoso manopadoso , vināsabhūto so etesamatthīti manopadosikāti . ‘‘ Te aññamaññamhi paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā te devā tamhā kāyā cavantī ’’ ti vacanato ‘‘ ete cātumahārājikā ’’ ti āha . Manena padussanamatteneva hete manopadosikāti vuttā .

‘‘ Tesu kirā ’’ tiādi vitthāro . Rathena vīthiṃ paṭipajjatīti upalakkhaṇamattaṃ aññehi aññatthāpi paṭipajjanasambhavato .

Etan ti attano sampattiṃ .

Uddhumāto viyāti pītiyā karaṇabhūtāya unnato viya . Bhijjamāno viyāti tāya bhijjanto viya , pītiyā vā kattubhūtāya bhañjito viya .

Kuddhā nāma suvijānanā honti , tasmā kuddhabhāvamassa ñatvāti attho .

Akuddho rakkhatīti kuddhassa so kodho itarasmiṃ akujjhante anupādāno ceva ekavāramattaṃ uppattiyā anāsevano ca hutvā cāvetuṃ na sakkoti , udakantaṃ patvā aggi viya nibbāyati , tasmā akuddho itaraṃ cavanato rakkhati .

Ubhosu pana kuddhesu bhiyyo bhiyyo aññamaññamhi parivaḍḍhanavasena tikhiṇasamudācāro nissayadahanaraso kodho uppajjamāno hadayavatthuṃ nidahanto accantasukhumālakarajakāyaṃ vināseti , tato sakalopi attabhāvo antaradhāyatiV1.373 , tamatthaṃ dassetumāha ‘‘ ubhosu panā ’’ tiādi . Tathā cāha pāḷiyaṃ ‘‘ te aññamaññamhi paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā te devā tamhā kāyā cavantī ’’ ti . Ekassa kodho itarassa paccayo hoti , tassapi kodho itarassa paccayo hotīti ettha kodhassa bhiyyo bhiyyo parivaḍḍhanāya eva paccayabhāvo veditabbo , na cavanāya nissayadahanarasena attanoyeva kodhena hadayavatthuṃ nidahantena accantasukhumālassaM1.426 karajakāyassa cavanato .

Kandantānaṃyeva orodhānan ti anādaratthe sāmivacanaṃ .

Ayamettha dhammatāti ayaṃ tesaṃ karajakāyamandatāya , tathāuppajjanakassa ca kodhassa balavatāya ṭhānaso cavanabhāvo etesu devesu rūpārūpadhammānaṃ dhammaniyāmo sabhāvoti attho .

49-52.

Cakkhādīnaṃ bhedaṃ passatīti virodhipaccayasannipāte vikārāpattidassanato , ante ca adassanūpagamanato vināsaṃ passati oḷārikattā rūpadhammabhedassa . Paccayaṃ datvāti anantarapaccayādivasena paccayasattiṃ datvā , paccayo hutvāti vuttaṃ hoti , tasmā na passatīti sambandho , balavatarampi samānaṃ iminā kāraṇena na passatīti adhippāyo . Balavataran ti ca cittassa lahutarabhedaṃ sandhāya vuttaṃ . Tathā hi ekasmiṃ rūpe dharanteyeva soḷasa cittāni bhijjanti . Cittassa bhedaṃ na passatīti ettha khaṇe khaṇe bhijjantampi cittaṃ parassa anantarapaccayabhāveneva bhijjati , tasmā purimacittassa abhāvaṃ paṭicchādetvā viya pacchimacittassa uppattito bhāvapakkho balavataro pākaṭova hoti , na abhāvapakkhoti idaṃ kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ cittaṃ panā ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ . Ayañcattho alābhacakkanidassanena dīpetabbo . Yasmā pana takkīvādī nānattanayassa duravadhānatāya , ekattanayassa ca micchāgahitattā ‘‘ yadevidaṃ viññāṇaṃ sabbadāpi evarūpena pavattati , ayaṃ me attā nicco ’’ tiādinā abhinivesaṃ janesi , tasmā tamatthaṃ ‘‘ so taṃ apassanto ’’ tiādinā saha upamāya vibhāveti .

YasmāP1.209 pana takkīvādī nānattanayassa dūrataratāya ekattanayassapi micchāgahitattā ‘‘ yadevidaṃ viññāṇaṃ sabbadāpi ekarūpena pavattati , ayameva attā nicco ’’ tiādinā abhinivesaṃ janeti , tasmā vuttaṃ ‘‘ so taṃ apassanto ’’ tiādi .

Issues

ဗားရှင်းရွေးချယ်ပါ

(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā