378.‘‘ GhositenaV1.305M1.344P1.450 seṭṭhinā kate ārāme ’’ ti vatvā tattha koyaṃ ghositaseṭṭhi nāma , kathañcānena ārāmo kārito , kathaṃ vā tattha bhagavā vihāsīti taṃ sabbaṃ samudāgamato paṭṭhāya saṅkhepatova dassetuṃ ‘‘ pubbe kirā ’’ tiādi vuttaṃ . 378. EvaṃV2.299M2.341 mahālisuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni jāliyasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , mahālisuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa jāliyasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … kosambiyanti jāliyasuttan ’’ ti āha .

‘‘ Ghositenā ’’ tiādinā majjhelopasamāsaṃ dasseti , ghositassa ārāmotipi vattabbaṃ . Evampi hi ‘‘ anāthapiṇḍikassa ārāme ’’ tiādīsu ( pārā .234) viya dāyakakittanaṃ hoti , evaṃ pana kittento āyasmā ānando aññepi tassa diṭṭhānugatiāpajjane niyojetīti aññattha vuttaṃ . Tattha koyaṃ ghositaseṭṭhi nāma , kathañcānena ārāmo kārito , kathaṃ pana tattha bhagavā vihāsīti pucchāya sabbaṃ taṃ vissajjanaṃ samudāgamato paṭṭhāya saṅkhepatova dassento ‘‘ pubbe kirā ’’ tiādimāha .

Tatoti allakapparaṭṭhato . Tadāti tesaṃ taṃ gāmaṃ paviṭṭhadivase . Balavapāyāsan ti garutaraṃ bahupāyāsaṃ . Asannihiteti gehato bahi gate . Bhussatīti ravati . Ghosakadevaputtotveva nāmaṃ ahosi saraghosasampattiyā . Veyyattiyenāti paññāveyyattiyena . Ghositaseṭṭhi nāma jāto tāya eva cassa sarasampattiyā ghositanāmatā . Allakapparaṭṭhan ti bahūsu potthakesu dissati , katthaci pana ‘‘ addilaraṭṭhan ’’ ti ca ‘‘ damiḷaraṭṭhan ’’ ti ca likhitaṃ . Tatoti allakapparaṭṭhato . ‘‘ Puttaṃ … pe … agamāsī ’’ ti idampi ‘‘ tassetaṃ kamman ’’ ti ñāpetuṃ vuttaṃ . Tadāti tesaṃ gāmaṃ paviṭṭhadivase . Balavapāyāsan ti garutaraṃ bahupāyāsaṃ . Jīrāpetun ti samavepākiniyā gahaṇiyā pakkāpetuṃ . Asannihiteti gehato bahi aññaṃ gate . Bhussatīti nadati ,‘‘ bhubhu ’’ iti sunakhasaddaṃ karotīti attho . Idampissa ekaṃ kammaṃ . Paccekabuddhe pana cīvarakammatthāya aññaṃ ṭhānaṃ gate sunakhassa hadayaṃ phālitaṃ . Tiracchānā nāmete ujujātikā honti akuṭilā , manussā pana aññaṃ hadayena cinteti , aññaṃ mukhena kathenti . Tenevāha ‘‘ gahanañhetaṃ bhante yadidaṃ manussā , uttānakañhetaṃ bhante yadidaṃ pasavo ’’ ti ( ma . ni .2.3). Iti so tāya paccekabuddhe sinehavasena ujudiṭṭhitāya akuṭilatāya kālaṅkatvā tāvatiṃsabhavane nibbatto . Taṃ sandhāyāha ‘‘ so … pe … nibbattī ’’ ti . Tassa pana kaṇṇamūle kathentassaV2.300 saddo soḷasayojanaṭṭhānaṃM2.342 pharati , pakatikathāsaddo pana sakalaṃ dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ , evaṃ saraghosasampattiyā ‘‘ ghosakadevaputto ’’ tveva nāmaṃ ahosi . Ayamassa paccekabuddhe sinehena bhukkaraṇassa nissando . Cavitvāti āhārakkhayena cavitvā . Devalokato hi devaputtā āyukkhayena , puññakkhayena , āhārakkhayena , kopenāti catūhi kāraṇehi cavanti . Imassa pana kāmaguṇe paribhuñjato muṭṭhassatissa āhārakkhayena cavanaṃ hoti . So kosambiyaṃ nagarasobhiniyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi . Nagarasobhiniyo kira dhītaraṃ paṭijagganti , na puttaṃ . Dhītaro hi tāsaṃ paveṇiṃ ghaṭayanti , tasmā sāpi taṃ saṅkārakūṭe chaḍḍāpeti . Ayamassa pubbe puttachaḍḍanakammassa nissando . Pāpakammañhi nāmetaṃ ‘‘ appakan ’’ ti nāvamaññitabbaṃ . Tameko manusso kākasunakhaparivāritaṃ disvā ‘‘ putto me laddho ’’ ti gehaṃ nesi , tassa pana hatthato kosambakaseṭṭhi kahāpaṇasahassaṃ datvā aggahesi , tamatthaṃ sandhāya ‘‘ kosambiyaṃ ekassa kulassa ghare nibbattī ’’ tiādi vuttaṃ . Sattakkhattuṃ ghātāpanatthaṃ upakkamakaraṇampi puttachaḍḍanakammasseva nissando . Seṭṭhidhītāyāti janapadaseṭṭhino dhītāya . Veyyattiyenāti paññāveyyattiyena . Sā hi tassa pitarā pesitaṃ mārāpanapaṇṇaṃ phāletvā vivāhapaṇṇaṃ bandhitvā jīvitalābhaṃ karoti . Tāyeva sarasampattiyā ghositaseṭṭhi nāma jāto .

Sarīrasantappanatthan ti himavanteva mūlaphalāhāratāya kilantasarīrassa loṇambilasevanena pīnanatthaṃ . Tasitāti pipāsitā . Kilantāti parissantakāyā . Vaṭarukkhan ti mahānigrodharukkhaṃ . Te kira taṃ patvā tassa mūle nisīdiṃsu . Atha jeṭṭhakatāpaso nigrodharukkhassa sobhāsampattiṃ passitvā ‘‘ mahānubhāvo maññe ettha adhivutthā devatā . Sādhu vatāyaṃ devatā isigaṇassa pānīyādidānena addhānaparissamaṃ vinodeyyā ’’ ti cintesi . Devatāpi tathā cintitaṃ utvā isigaṇassa pānīyanhānakabhojanāni adāsi . Tenāha ‘‘ tatthā ’’ tiādi . Jeṭṭhakatāpasassa pana tathā cintanaṃ avisesato sabbattha āropetvā ‘‘ saṅgahaṃ paccāsisantā ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Hatthaṃ pasāretvā ’’ ti iminā hatthappasāraṇamattena tassā yathicchitanipphattiṃ dasseti . Devatā āhāti sā attano puññassa parittakattā lajjāya kathetuṃ avisahantīpi punappunaṃ nippīḷiyamānāM2.343 evamāha . Soti anāthapiṇḍiko gahapati . Bhatakānan ti bhatiyā veyyāvaccaṃ karontānaṃ dāsapesakammakarānaṃ . Pakatibhattavetanamevāti pakatiyā dātabbabhattavetanameva . Tadā uposathikattā kammaṃ akarontānampi kammakaraṇadivase dātabbabhattavetanameva , na tato ūnanti attho . Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ khuddakabhāṇakānaṃ matena ‘‘ sāyamāsatthāya āgato ’’ ti ( dha . pa . aṭṭha .1.2. sāmāvatīvatthu ) vuttaṃ , idha pana dīghabhāṇakānaṃ matena ‘‘ majjhanhike pātarāsatthāya āgato ’’ ti . Kañcīti kañcipi bhatakaṃ , kiñcipi bhatakakammanti vā sambandho . MajjhanhikakālattāV2.301 ‘‘ upaḍḍhadivaso gato ’’ ti āha , tena upaḍḍhadivasameva samādinnattā ‘‘ upaḍḍhūposatho ’’ ti taṃ voharantīti dasseti . Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ ( dha . pa . aṭṭha .1.2 sāmāvatīvatthu ) rattibhāgena upaḍḍhūposatho vutto , idha pana majjhanhikato paṭṭhāya divasabhāgeneva , tadavasesadivasarattibhāgena vā . Asamepi hi bhāge upaḍḍhasaddo pavattati . Tadahevāti aruṇuggamanakālaṃ sandhāya vuttaṃ . ‘‘ Ghosopi kho dullabho lokasmiṃ yadidaṃ buddho ’’ ti sañjātapītipāmojjo . Tadahevāti kosambiṃ pattadivasato dutiyadivaseyeva . Turitātthāti turitā attha , sīghayāyino bhavathāti attho . Ehibhikkhupabbajjaṃ sandhāya ‘‘ pabbajitvā ’’ ti vuttaṃ . Arahattan ti catupaṭisambhidāsamalaṅkataṃ arahantabhāvaṃ . Tepi seṭṭhino sotāpattiphale patiṭṭhāya aḍḍhamāsamattaṃ dānāni datvā paccāgamma tayo vihāre kāresuṃ . Bhagavā pana devasikaṃ ekekasmiṃ vihāre vasati . Yassa ca vihāre vuttho , tasseva ghare piṇḍāya carati , tadā pana ghositassa vihāre viharati . Tena vuttaṃ ‘‘ kosambiyaṃ viharati ghositārāme ’’ ti .

Bāhirasamayamattena upajjhāyo , na sāsane viya upajjhāyalakkhaṇena . Upecca parassa vācāya ārambhanaṃ bādhanaṃ upārambho , dosadassanavasena ghaṭṭananti attho . Tenāha ‘‘ vādaṃ āropetukāmā hutvā ’’ ti . Vadanti nindāvasena kathenti etenāti hi vādo , doso , tamāropetukāmā upari patiṭṭhapetukāmā hutvāti attho . Kathamāropetukāmāti āha ‘‘ iti kirā ’’ tiādi . Taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ti yaṃ vatthu jīvasaññitaṃ , tadeva sarīrasaññitaṃ . Idañhi ‘‘ rūpaṃ attato samanupassatī ’’ tiM2.344 vuttavādaṃ gahetvā vadanti . Rūpañca attānañca advayaṃ ekībhāvaṃ katvā samanupassanavasena ,‘‘ satto ’’ ti vā bāhirakaparikappitaṃ attānaṃ sandhāya vadanti . Tathā hi vuttaṃ ‘‘ idheva satto bhijjatī ’’ ti . Assāti samaṇassa gotamassa . Bhijjatīti nirudayavināsavasena vinassati . Tena jīvitasarīrānaṃ anaññattānujānanato , sarīrassa ca bhedadassanato . Na hettha yathā diṭṭhabhedavatā sarīrato anaññattā adiṭṭhopi jīvassa bhedo vutto , evaṃ adiṭṭhabhedavatā jīvato anaññattā sarīrassāpi abhedoti sakkā vattuṃ tassa bhedassa paccakkhasiddhattā , bhūtupādāyarūpavinimuttassa ca sarīrassa abhāvatoti iminā adhippāyenāha ‘‘ ucchedavādo hotī ’’ ti . Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran ti aññadeva vatthu jīvasaññitaṃ , aññaṃ sarīrasaññitaṃ . Idañhi ‘‘ rūpavantaṃ attānaṃ samanupassatī ’’ tiādinayappavattavādaṃ gahetvā vadanti . Rūpabhedasseva diṭṭhattāV2.302 , attani ca tadabhāvato ‘‘ attā nicco ’’ ti ayamattho āpanno vāti iminā adhippāyenāha ‘‘ satto sassato āpajjatī ’’ ti .

Sarīrasantappanatthan ti himavante phalamūlāhāratāya kilantasarīrā loṇambilasevanena tassa santappanatthaṃ pīnanatthaṃ . Tasitāti pipāsitā . Kilantāti parissantakāyā . Te kira taṃ vaṭarukkhaṃ patvā tassa sobhāsampattiṃ disvā mahānubhāvā maññe ettha adhivatthā devatā ,‘‘ sādhu vatāyaṃ devatā amhākaṃ addhānaparissamaṃ vinodeyyā ’’ ti cintesuṃ , tena vuttaṃ ‘‘ tattha adhivatthā … pe … nisīdiṃsū ’’ ti .

Soti anāthapiṇḍiko gahapati . Bhatakānan ti bhatiyā veyyāvaccaṃ karontānaṃ dāsapesakammakarānaṃ . Pakatibhattavetanan ti pakatiyā dātabbabhattavetanaṃ , tadā uposathikattāP1.451 kammaṃ akarontānampi kammakaraṇadivasena dātabbabhattavetanamevāti attho . Kañcīti kañcipi bhatakaṃ .

Upecca parassa vācāya ārambhanaṃ bādhanaṃ upārambho , dosadassanavasena ghaṭṭananti attho , tenāha ‘‘ upārambhādhippāyena vādaṃ āropetukāmā hutvā ’’ ti . Vadanti nindanavasena kathenti etenāti hi vādo , doso . Taṃ āropetukāmā , patiṭṭhāpetukāmā hutvāti attho .

‘‘ Taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti , idha yaṃ vatthuṃ jīvasaññitaṃ , tadeva sarīrasaññitanti ‘‘ rūpaṃ attato samanupassatī ’’ tiV1.306 vādaṃ gahetvā vadanti . Rūpañca attānañcaM1.345 advayaṃ katvā samanupassanavasena ‘‘ satto ’’ ti vā bāhirakaparikappitaṃ attānaṃ sandhāya vadanti .

Bhijjatīti nirudayavināsavasena vinassati . Tena jīvasarīrānaṃ anaññattānujānanato , sarīrassa ca bhedadassanato . Na hettha yathā bhedavatā sarīrato anaññattā adiṭṭhopi jīvassa bhedo vutto , evaṃ adiṭṭhabhedato anaññattā sarīrassāpi abhedoti sakkā viññātuṃ tassa bhedassa paccakkhasiddhattā , bhūtupādāyarūpavinimuttassa ca sarīrassa abhāvatoti āha ‘‘ ucchedavādo hotī ’’ ti .

‘‘ Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran ’’ ti aññadeva vatthuṃ jīvasaññitaṃ , aññaṃ vatthuṃ sarīrasaññitanti ‘‘ rūpavantaṃ attānaṃ samanupassatī ’’ tiādinayappavattaṃP1.452 vādaṃ gahetvā vadanti . Rūpe bhedassa diṭṭhattā , attani ca tadabhāvato attā niccoti āpannamevāti āha ‘‘ tumhākaṃ … pe … āpajjatī ’’ ti .

379-380. 379-380. Tayidaṃ nesaṃ vañjhāputtassa dīgharassatādiparikappanasadisaṃ , tasmāyaṃ pañho ṭhapanīyo . Na hesa atthanissito , na dhammanissito , nādibrahmacariyako , na nibbidādiatthāya saṃvattati . Poṭṭhapādasutta ñcettha nidassanaṃ .

Tayidaṃ nesaṃ vañjhāsutassa dīgharassatāparikappanasadisanti katvā ṭhapanīyoyaṃ pañhoti tattha rājanimīlanaṃ katvā satthā upari nesaṃ ‘‘ tena hāvuso suṇāthā ’’ tiādinā dhammadesanaṃ ārabhīti āha ‘‘ atha bhagavā ’’ tiādi . Tassā yevāti majjhimāya paṭipadāya . Saddhāpabbajitassāti saddhāya pabbajitassa ‘‘ evamahaṃ ito vaṭṭadukkhato nissarissāmī ’’ ti evaṃ pabbajjaṃ upagatassa tadanurūpañca sīlaṃ pūretvā paṭhamajjhānena samāhitacittassa . Etaṃ vattun ti etaṃ kilesavaṭṭaparibuddhidīpanaṃ ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ tiādikaṃ diṭṭhisaṃkilesanissitaṃ vacanaṃ vattunti attho . Nibbicikiccho na hotīti dhammesu tiṇṇavicikiccho na hoti , tattha tattha āsappanaparisappanavasena pavattatīti attho . Etamevaṃ jānāmīti yena so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , etaṃ sasampayuttadhammaṃ cittanti evaṃ jānāmi . No ca evaṃ vadāmīti yathā diṭṭhigatikā taṃ dhammajātaṃ sanissayaṃ abhedato gaṇhantā ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti vā tadubhayaṃ bhedato gaṇhantā ‘‘ aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran ’’ ti vā attano micchāgāhaṃ pavedenti , ahaṃ pana na evaṃ vadāmi tassa dhammassa supariññātattā , tenāha ‘‘ atha kho ’’ tiādiP1.453 . Bāhirakā yebhuyyena kasiṇajjhānāniM1.346 eva nibbattentīti āha ‘‘ kasiṇaparikammaṃ bhāvantessā ’’ ti . Yasmā bhāvanānubhāvena jhānādhigamo , bhāvanā ca pathavīkasiṇādisañjānanamukhena hotīti saññāsīsenaV1.307 niddisīyati , tasmā āha ‘‘ saññābalena uppannan ’’ ti . Tenāha – ‘‘ pathavīkasiṇameko sañjānātī ’’ tiādi . ‘‘ Na kallaṃ tassetan ’’ ti idaṃ yasmā bhagavatā tattha tattha ‘‘ atha ca panāhaṃ na vadāmī ’’ ti vuttaṃ , tasmā na vattabbaṃ kiretaṃ kevalinā uttamapurisenāti adhippāyenāha , tena vuttaṃ ‘‘ maññamānā vadantī ’’ ti . Sesaṃ sabbattha suviññeyyameva . Taṃ tattha rājanimīlanaṃ katvā ‘‘ tena hāvusosuṇāthā ’’ tiādinā satthā nesaṃ upari dhammadesanamārabhīti āha ‘‘ atha bhagavā ’’ tiādi . Sassatucchedadiṭṭhiyo dve antā . Ariyamaggo majjhimā paṭipadā . Tassāyeva paṭipadāyāti micchāpaṭipadāya eva . Saddhāpabbajitassāti saddhāya pabbajitassa ‘‘ evamahaṃ ito vaṭṭadukkhato nissarissāmī ’’ ti pabbajjamupagatassa , tadanurūpañca sīlaṃ pūretvā paṭhamajjhānena samāhitacittassa . Etan ti kilesavaṭṭaparivuddhidīpanaṃ ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ tiādikaṃ diṭṭhisaṃkilesanissitavacanaṃ . Nibbicikiccho na hotīti dhammesu tiṇṇavicikiccho na hoti , tattha tattha āsappanaparisappanavasena pavattatīti attho . EtamevaṃM2.345 jānāmīti yena so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , etaṃ sasampayuttaṃ dhammaṃ ‘‘ mahaggatacittan ’’ ti evaṃ jānāmi . Tathā hi vuttaṃ ‘‘ mahaggatacittametanti saññaṃ ṭhapesin ’’ ti . No ca evaṃ vadāmīti yathā diṭṭhigatikā taṃ dhammajātaṃ sanissayaṃ abhedato gaṇhantā ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti , tadubhayaṃ vā bhedato gaṇhantā ‘‘ aññaṃ jīvaṃ añña sarīran ’’ ti attano micchāgāhaṃ pavedenti , evamahaṃ na vadāmi tassa dhammassa supariññātattā . Tenāha ‘‘ atha kho ’’ tiādi . Bāhirakā yebhuyyena kasiṇajjhānāni eva nibbattentīti vuttaṃ ‘‘ kasiṇaparikammaṃ bhāventassā ’’ ti . Yasmā bhāvanānubhāvena jhānādhigamo , bhāvanā ca pathavīkasiṇādisañjānanamukhena hotīti katvā saññāsīsena niddisīyati , tasmā ‘‘ saññābalena uppannan ’’ ti āha . Tena vuttaṃ ‘‘ pathavīkasiṇameko sañjānātī ’’ tiādi . Yasmā pana bhagavatā tattha tattha vāre ‘‘ atha ca panāhaṃ na vadāmī ’’ ti vuttaṃ , tasmā bhagavato vacanamupadesaṃ katvā na vattabbaṃ kiretaṃ kevalinā uttamapurisenāti adhippāyena ‘‘ na kallaṃ tassetan ’’ ti āhaṃsu , na sayaṃ paṭibhānenāti dassetuṃ ‘‘ maññamānā vadantī ’’ ti vuttaṃ .

Sesaṃ anantarasutte vuttanayattā , pākaṭattā ca suviññeyyameva .

Jāliyasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā . ItiV2.303 sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā jāliyasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .

Jāliyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .