Issues
Select Version
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā
(DN) Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

487. Aniyyānikabhāvadassanatthan tiP1.510 yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto kusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhiV1.347 , tasmā tāni niyyānāvahatābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ . Tatiyaṃ pana takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ . Evametissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikampi dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ . 487. Aniyyānikabhāvadassanatthan ti yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto sukusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhi , tasmā tadubhayāni niyyānāvahattābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ . Niyyānikabhāvadassanatthan ti anusāsanīpāṭihāriyaṃ takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ . Evaṃ etissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikapayojanaṃ dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ . Niyyānameva hi etissā desanāya mukhyapayojanaṃ tassa tadatthabhāvato . Buddhānaṃ pana mahantabhāvo anusaṅgikapayojanaṃ atthāpattiyāva gantabbato .
Mahābhūte pariyesantoti aparisesaṃ nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto , tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti attho . Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno vicaritvā . Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ , yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ , yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi . Kīdiso nāmesa bhikkhūti āha ‘‘ yo mahābhūte ’’ tiādi . Pariyesantoti apariyesaṃM2.415 nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto , tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti vuttaṃ hoti . Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno paricaritvā . Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ , yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi . Vissajjokāsan ti vissajjaṭṭhānaṃ ,‘‘ vissajjakaran ’’ tipi pāṭho , vissajjakanti attho . Tasmāti buddhameva pucchitvā nikkaṅkhattā , tasseva vissajjituṃ samatthatāyāti vuttaṃ hoti .
Mahantabhāvappakāsanatthan ti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ . Idañca kāraṇan ti sabbesampi buddhānaṃ sāsane īdiso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsano hotīti idampi kāraṇaṃ dassento . Mahantabhāvappakāsanatthan ti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ . Idañca kāraṇan ti ‘‘ sabbesampi buddhānaṃ sāsane ediso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsako hotī ’’ ti imampi kāraṇaṃ .
Katthāti nimitte bhummaṃ , tasmā katthāti kismiṃ ṭhāne kāraṇabhūte . Kiṃ āgammāti kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā , tenāha ‘‘ kiṃ pattassā ’’ ti . Teti mahābhūtā . Appavattivasenāti anuppajjanavasena . Katthāti nimitte bhummaṃ , kasmiṃ ṭhāne kāraṇabhūteti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti vuttaṃ , kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā adhigamanahetūti attho . Tenāha ‘‘ kiṃ pattassā ’’ ti . Kimārammaṇaṃ pattassa puggalassa nirujjhantīti sambandho , hetugabbhavisesanametaṃ . Teti mahābhūtā . Appavattivasenāti puna anuppajjanavasena .
Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇādisamuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogāvinibbhoga- sabhāgavisabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākārato , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena . Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhāna-samuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogā- vinibbhogasabhāga-visabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākāratoV2.366 , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena .
488. DibbantiM1.392 ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti , kīḷanti , jotanti cāti devo , devaloko . Taṃ yanti upagacchanti etenāti devayāniyo . 488. Dibbanti ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti , kīḷanti , jotenti cāti devā , devalokā . Te yanti upagacchanti etenāti devayāniyo yathā ‘‘ niyyānikā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 97) ettha anīyasaddo katvatthe , tathā idha karaṇattheti daṭṭhabbaṃ . Tathā hi vuttaṃ ‘‘ tena hesā ’’ tiādi . Vasaṃ vattentoti ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ . Tan ti iddhividhañāṇaṃ .
Vasaṃ vattentotiP1.511 ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ .
Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā yā devatā maggaphalalābhino tā tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ buddhavisayo panāyaṃ pañhoti cintetvā ‘‘ na jānāmā ’’ ti āhaṃsu , tenāha ‘‘ buddhavisaye ’’ tiādi . Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā . Kasmā panesa samīpe ṭhitaṃ sadevakalokapajjotaṃ bhagavantaṃ apucchitvā dūre deve upasaṅkamīti codanamapaneti ‘‘ samīpe ṭhitan ’’ tiādinā .
Ajjhottharaṇaṃ nāmettha nippīḷananti āha ‘‘ punappunaṃ pucchatī ’’ ti . ‘‘ Ye devā maggaphalalābhino , tepi tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ , buddhavisayo panāyaṃ pañho pucchito ’’ ti cintetvāM2.416 ‘‘ na jānāmā ’’ ti āhaṃsu . Tenāha ‘‘ buddhavisaye ’’ tiādi .
Na labbhāti na sakkā , ajjhottharaṇaṃ nāmettha pucchāya nibbādhananti vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ pucchatī ’’ ti . ‘‘ Hatthato mocessāmā ’’ ti vohāravasena vuttaṃ , handa naṃ dūramapanessāmāti vuttaṃ hoti .
Abhikkantatarāti rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarā . Abhikkantatarāti ettha abhi saddo atisaddatthoti āha ‘‘ atikkantatarā ’’ ti , rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarāti attho . Paṇītatarāti uḷāratarā . Tena vuttaṃ ‘‘ uttamatarā ’’ ti .
Paṇītatarāti uḷāratarā , tenāha ‘‘ uttamatarā ’’ ti .
491-493.
Sahassakkho pana sakko abhisametāvī āgataphalo viññātasāsano , so kasmā taṃ bhikkhuṃ upāyena niyyojesīti anuyogamapaneti ‘‘ ayaṃ pana viseso ’’ tiādinā . Khajjopanakan ti rattiṃ jalantaṃ khuddakakimiṃ . Dhamanto viyāti mukhavātaṃ dento viya .
Atthi cevāti ediso mahābhūtapariyesako puggalo nāma vijjamāno eva bhaveyya , mayā apesitoyeva pacchā jānissatīti adhippāyo . Tatoti tathā cintanato paraṃ .
Iddhividhañāṇasseva adhippetattā devayāniyasadisova .
Iddhividhañāṇasseva adhippetattā devayāniyasadisova . ‘‘ Devayāniyamaggoti vā … pe … abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāman ’’ ti idaṃ pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāsu ca tattha tattha āgataruḷhināmavasena vuttaṃ . Sabbāsupi hi abhiññāsu devayāniyamaggādiekacittakkhaṇikaappanādināmaṃ yathārahaṃ sambhavati .
494. Āgamanapubbabhāge nimittan ti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjananimittaṃ . 494. ĀgamanapubbabhāgeV2.367 nimittan ti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjanakanimittaṃ . Udayato pubbabhāgeti ānetvā sambandho .
Imeti brahmakāyikā .
Pāturahosīti āvi bhavi . Pākaṭo ahosīti pakāso ahosi .
Veyyākaraṇenāti byākaraṇena . Anāraddhacittoti anārādhitacitto atuṭṭhacitto . Vādan ti dosaṃ .
Vikkhepan ti vācāya vividhā khepanaṃ .
Tīradassīsakuṇūpamāvaṇṇanā
495. Kuhakattāti vuttanayena abhūtato aññesaṃ vimhāpetukāmattā . ‘‘ Guhakattā ’’ ti paṭhitvā guyhitukāmattāti atthampi vadanti keci .
497. Padesenāti ekadesena , upādinnakavasena , sattasantānapariyāpannenāti attho . Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi . Nippadesato anavasesato . 497. PadesenātiM2.417 ekadesena , upādinnakena sattasantānapariyāpannenāti attho . Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi . Nippadesatoti anavasesato . Tasmāti tathā pucchitattā , pucchāya ayuttabhāvatoti adhippāyo .
Pucchāmūḷhassāti pucchituṃ ajānantassa . Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā . Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ pucchāsabhāgena vissajjetabbato , na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ vissajjenti , atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti , tasmā pucchāya sikkhāpanaṃ buddhāciṇṇaṃ , tenāha ‘‘ pucchaṃ sikkhāpetvā ’’ tiādi . Pucchāmūḷhassāti pucchitumajānanato pucchāya sammūḷhassa . Vitathapañho hi ‘‘ pucchāmūḷho ’’ ti vuccati yathā ‘‘ maggamūḷho ’’ ti . Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā . Pucchāvissajjanan ti tathā sikkhāpitāya avitathapucchāya vissajjanaṃ . Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ , pucchāsabhāgena vissajjetabbato , na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ virajjhitvāva vissajjenti , atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti , tasmā pucchaṃ sikkhāpetvā avitathapucchāya vissajjanaṃ buddhānamāciṇṇanti veditabbaṃ . Tenāha ‘‘ kasmā ’’ tiādi . Duviññāpayoti yathāvuttakāraṇena duviññāpetabbo .
498. Appatiṭṭhāti appaccayā , sabbaso samucchinnakāraṇāti attho . 498. Na patiṭṭhātīti paccayaṃ katvā na patiṭṭhahati . ‘‘ Katthā ’’ ti idaṃ nimitte bhummanti āha ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti . Appatiṭṭhāti appaccayā , sabbena sabbaṃ samucchinnakāraṇāti attho .
Upādinnaṃ yevāti indriyabaddhameva . Upādinnaṃyevāti indriyabaddhameva .
Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena saṇṭhite rūpappabandhe dīghasamaññā taṃ upādāya tato appake rassasamaññā tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhenaP1.512 gayhati , tasmā āhaM1.393 ‘‘ dīghañca rassañcāti saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti . Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusamaññā , taṃ upādāya tato mahati thūlasamaññā . Idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati , tenāha ‘‘ imināpī ’’ tiādi . Pi -saddena cettha ‘‘ saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinatīti vadanti . Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena bahudhā saṇṭhite rūpappabandhe dīghasaññā , tamupādāya tato appakaṃ saṇṭhite rassasaññā , tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati , tasmā ‘‘ saṇṭhānavasenā ’’ tiādi vuttaṃ . Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusaññā , tadupādāya tato mahati thūlasaññā , idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhatīti āha ‘‘ imināpī ’’ tiādi . ‘‘ Pi -saddena cettha ‘ saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinātī ’’ ti vadanti . Vaṇṇasaddo hettha rūpāyatanapariyāyova .
Subhan ti sundaraṃ , iṭṭhanti attho . Asubhan ti asundaraṃ , aniṭṭhanti vuttaṃ hoti . Tenevāha ‘‘ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathitan ’’ ti . Subhan ti sundaraṃ , iṭṭhanti atthoV2.368 . Asubhan ti asundaraṃ , aniṭṭhanti attho . Tenāha ‘‘ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathitan ’’ ti . Dīghaṃ rassaṃ aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhanti tīsupi ṭhānesu rūpāyatanamukhena upādārūpasseva gahaṇaṃ bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattāti daṭṭhabbaṃ . ‘‘ Kattha āpo ca pathavī , tejo vāyo na gādhatī ’’ ti hi bhūtarūpāni visuṃ gayhanti .
Dīghaṃ rassaṃ , aṇuṃ thūlaṃ , subhāsubhanti tīsu ṭhānesu upādārūpasseva gahaṇaṃ , bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattā . Nāman ti vedanādikkhandhacatukkaṃ . Tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato , nāmakaraṇato ca ‘‘ nāman ’’ ti vuccati . Heṭṭhā ‘‘ dīghaṃM2.418 rassan ’’ tiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena rūpasaññāya gahitanti dasseti ‘‘ dīghādibhedan ’’ ti iminā . Ādi saddena āpādīnañca saṅgaho . Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva , atha kho bhūtarūpavatthukāpi . Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati , tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti imamatthaṃ viññāpetuṃ ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpa ’’ micceva vuttaṃ .
Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissa adhigamanahetu . ‘‘ Uparujjhatī ’’ ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ , na khaṇanirodhanti āha ‘‘ asesametaṃ nappavattatī ’’ ti .
Nāman ti vedanādikkhandhacatukkaṃ tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato , nāmakaraṇato ca ‘‘ nāman ’’ ti vuccati . Heṭṭhā ‘‘ dīghaṃ rassan ’’ tiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena ‘‘ rūpan ’’ ti gahitanti āha ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpañcā ’’ ti . Dīghādīti ca ādi -saddena āpādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo . Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva , atha kho bhūtarūpavatthukāpi . Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati , tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpa ’’ micceva vuttaṃ .
Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissaV1.349 adhigamahetu . ‘‘ Uparujjhatī ’’ ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ , na khaṇanirodhanti āha ‘‘ asesametaṃ nappavattatī ’’ ti .
499. Viññātabban ti visiṭṭhena ñātabbaṃ , ñāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho , tenāha ‘‘ nibbānassetaṃ nāman ’’ ti . Nidissatīti nidassanaṃ , cakkhuviññeyyaṃ . Na nidassanaṃ anidassanaṃ , acakkhuviññeyyanti etamatthaṃ vadanti . NidassanaṃP1.513 vā upamā , taṃ etassa natthīti anidassanaṃ . Na hi nibbānassa niccassa ekassa accantasantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti . 499. Tatra veyyākaraṇaṃ bhavatīti anusandhivacanamattaṃ cuṇṇiyapāṭhaṃ vatvā veyyākaraṇavacanabhūtaṃ viññāṇantiādiṃ siloka māhāti adhippāyo . Viññātabban ti visiṭṭhena ñāṇena ñātabbaṃ , sabbañāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho . Tenāha ‘‘ nibbānassetaṃ nāman ’’ ti . Nidassīyateti nidassanaṃ , cakkhuviññeyyaṃ , na nidassanaṃ anidassanaṃ , acakkhuviññeyyanti atthaṃ vadanti . Nidassanaṃ vā upamā , tadetassa natthīti anidassanaṃ . Na hi nibbānassa niccassa ekabhūtassa accantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti .
Yaṃ ahutvā sambhoti , hutvā paṭiveti taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ , asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi , tato eva navabhāvāpagamasaṅkhāto jarantopi tassa natthīti āha ‘‘ uppādanto … pe … anantan ’’ ti . Yaṃ ahutvā sambhoti , hutvā paṭiveti , taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ , asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi , tato eva navabhāvāpagamasaṅkhātā jaratāpi tassa natthīti vuttaṃ ‘‘ uppādanto vā ’’ tiādi . Tattha uppādantoti uppādāvatthā . Vayantoti bhaṅgāvatthā . Ṭhitassa aññathattantoti jaratā vuttā . Avasesaggahaṇena ṭhitāvatthā anuññātā hoti .
‘‘ Titthassa nāman ’’ ti vatvā tattha nibbacanaṃ dassetuṃ ‘‘ papanti etthāti papan ’’ ti vuttaṃ . Ettha hi papanti pānatitthaṃ . Bha-kāro kato niruttinayena . Titthassāti pānatitthassa . Tattha nibbacanaṃ dasseti ‘‘ tañhī ’’ tiādinā . Papantīti pakārena pivanti . Tathā hi ācariyena vuttaṃ ‘‘ papanti etthāti papanti vuttaṃ . Ettha hi papanti pānatitthan ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.499) niruttinayena , yathārutalakkhaṇena vā pa-kārassa bha-kāro kato .
Visuddhaṭṭhena vā sabbatopabhaṃ , kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaranti atthoM1.394 . Sabbatoti sabbakammaṭṭhānamukhato . Tenāha ‘‘ aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhenā ’’ ti . Ayaṃ aṭṭhakathāto aparo nayo – pakārena bhāsanaṃ jotanaṃ pabhā , sabbato pabhā assāti sabbatopabhaṃ , kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaraṃ visuddhanti attho .
Yena nibbānaṃ adhigataṃ , taṃ santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘ upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati appavattaṃ hotī ’’ ti . Ettha nibbāneti nimitte bhummaṃ dasseti ‘‘ idaṃ nibbānaṃ āgammā ’’ ti iminā . YenaM2.419 nibbānamadhigataṃ , taṃV2.369 santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘ upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati , appavattaṃ hotī ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ viññāṇassa nirodhenā ’’ ti yaṃ padaṃ vuttaṃ , tasmiṃ . ‘‘ Viññāṇan ’’ ti viññāṇaṃ uddharati vibhattabbattā etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ carimakaviññāṇanirodhena anuppādavasena nirujjhati anupādisesāya nibbānadhātuyā , tenāha ‘‘ vijjhātadīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yātī ’’ ti . ‘‘ Carimakaviññāṇan ’’ ti hi arahato cuticittaṃ adhippetaṃ . Tatthāti yadetaṃ ‘‘ viññāṇassa nirodhenā ’’ ti padaṃ vuttaṃ , tasmiṃ . Viññāṇaṃ uddharati tassa vibhajjitabbattā .
‘‘ Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī ’’ tiādināpi saupādisesanibbānamukhena anupādisesanibbānameva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā , tenāha ‘‘ anuppādavasena uparujjhatī ’’ ti . Carimakaviññāṇan ti arahato cuticittasaṅkhātaṃ parinibbānacittaṃ . Abhisaṅkhāraviññāṇan ti puññādiabhisaṅkhāracittaṃ . Etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā nirujjhati . Tenāha ‘‘ vijjhāta … pe … bhāvaṃ yātī ’’ ti . Vijjhātadīpasikhā viyāti nibbutadīpasikhā viya .
Sotāpattimaggañāṇenāti kattari , karaṇe vā karaṇavacanaṃ . Nirodhenāti pana hetumhi . Etthāti etasmiṃ nibbāne . ‘‘ Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī ’’ tiādinā saupādisesanibbānadhātumukhena anupādisesanibbānadhātumeva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā . Tena vuttaṃ ‘‘ anuppādavasena uparujjhatī ’’ ti .
Sotāpattimaggañāṇenāti kattari , karaṇe vā karaṇavacanaṃ , nirodhenāti pana hetumhi . Etthāti nibbāne .
Sesamettha yaṃ atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Sesaṃ sabbattha uttānatthameva .
Kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā . Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .
Kevaṭṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .