Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā
Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā
487. Aniyyānikabhāvadassanatthan ti
P1.510 yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto kusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhiV1.347 , tasmā tāni niyyānāvahatābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Tatiyaṃ pana takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Evametissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikampi dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ .
487. Aniyyānikabhāvadassanatthan ti yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto sukusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhi , tasmā tadubhayāni niyyānāvahattābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Niyyānikabhāvadassanatthan ti anusāsanīpāṭihāriyaṃ takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Evaṃ etissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikapayojanaṃ dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Niyyānameva hi etissā desanāya mukhyapayojanaṃ tassa tadatthabhāvato .
Buddhānaṃ pana mahantabhāvo anusaṅgikapayojanaṃ atthāpattiyāva gantabbato .Mahābhūte pariyesantoti aparisesaṃ nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto , tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti attho .
Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno vicaritvā .
Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ , yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ , yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi .
Kīdiso nāmesa bhikkhūti āha ‘‘ yo mahābhūte ’’ tiādi .
Pariyesantoti apariyesaṃ
M2.415 nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto , tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti vuttaṃ hoti .
Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno paricaritvā .
Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ , yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi .
Vissajjokāsan ti vissajjaṭṭhānaṃ ,‘‘ vissajjakaran ’’ tipi pāṭho , vissajjakanti attho .
Tasmāti buddhameva pucchitvā nikkaṅkhattā , tasseva vissajjituṃ samatthatāyāti vuttaṃ hoti .Mahantabhāvappakāsanatthan ti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ .
Idañca kāraṇan ti sabbesampi buddhānaṃ sāsane īdiso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsano hotīti idampi kāraṇaṃ dassento .
Mahantabhāvappakāsanatthan ti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ .
Idañca kāraṇan ti ‘‘ sabbesampi buddhānaṃ sāsane ediso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsako hotī ’’ ti imampi kāraṇaṃ .
Katthāti nimitte bhummaṃ , tasmā katthāti kismiṃ ṭhāne kāraṇabhūte .
Kiṃ āgammāti kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā , tenāha ‘‘ kiṃ pattassā ’’ ti .
Teti mahābhūtā .
Appavattivasenāti anuppajjanavasena .
Katthāti nimitte bhummaṃ , kasmiṃ ṭhāne kāraṇabhūteti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti vuttaṃ , kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā adhigamanahetūti attho .
Tenāha ‘‘ kiṃ pattassā ’’ ti .
Kimārammaṇaṃ pattassa puggalassa nirujjhantīti sambandho , hetugabbhavisesanametaṃ .
Teti mahābhūtā .
Appavattivasenāti puna anuppajjanavasena .
Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇādisamuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogāvinibbhoga- sabhāgavisabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākārato , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena .
Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhāna-samuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogā- vinibbhogasabhāga-visabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākārato
V2.366 , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena . 488. Dibbanti
M1.392 ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti , kīḷanti , jotanti cāti devo , devaloko .
Taṃ yanti upagacchanti etenāti devayāniyo .
488. Dibbanti ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti , kīḷanti , jotenti cāti devā , devalokā .
Te yanti upagacchanti etenāti devayāniyo yathā ‘‘ niyyānikā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 97) ettha anīyasaddo katvatthe , tathā idha karaṇattheti daṭṭhabbaṃ .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ tena hesā ’’ tiādi .
Vasaṃ vattentoti ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ .
Tan ti iddhividhañāṇaṃ .Vasaṃ vattentoti
P1.511 ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ .Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā yā devatā maggaphalalābhino tā tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ buddhavisayo panāyaṃ pañhoti cintetvā ‘‘ na jānāmā ’’ ti āhaṃsu , tenāha ‘‘ buddhavisaye ’’ tiādi .
Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā .
Kasmā panesa samīpe ṭhitaṃ sadevakalokapajjotaṃ bhagavantaṃ apucchitvā dūre deve upasaṅkamīti codanamapaneti ‘‘ samīpe ṭhitan ’’ tiādinā .
Ajjhottharaṇaṃ nāmettha nippīḷananti āha ‘‘ punappunaṃ pucchatī ’’ ti .
‘‘ Ye devā maggaphalalābhino , tepi tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ , buddhavisayo panāyaṃ pañho pucchito ’’ ti cintetvā
M2.416 ‘‘ na jānāmā ’’ ti āhaṃsu .
Tenāha ‘‘ buddhavisaye ’’ tiādi .Na labbhāti na sakkā , ajjhottharaṇaṃ nāmettha pucchāya nibbādhananti vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ pucchatī ’’ ti .
‘‘ Hatthato mocessāmā ’’ ti vohāravasena vuttaṃ , handa naṃ dūramapanessāmāti vuttaṃ hoti .
Abhikkantatarāti rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarā .
Abhikkantatarāti ettha abhi saddo atisaddatthoti āha ‘‘ atikkantatarā ’’ ti , rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarāti attho .
Paṇītatarāti uḷāratarā .
Tena vuttaṃ ‘‘ uttamatarā ’’ ti .
Paṇītatarāti uḷāratarā , tenāha ‘‘ uttamatarā ’’ ti .
491-493.
Sahassakkho pana sakko abhisametāvī āgataphalo viññātasāsano , so kasmā taṃ bhikkhuṃ upāyena niyyojesīti anuyogamapaneti ‘‘ ayaṃ pana viseso ’’ tiādinā .
Khajjopanakan ti rattiṃ jalantaṃ khuddakakimiṃ .
Dhamanto viyāti mukhavātaṃ dento viya .
Atthi cevāti ediso mahābhūtapariyesako puggalo nāma vijjamāno eva bhaveyya , mayā apesitoyeva pacchā jānissatīti adhippāyo .
Tatoti tathā cintanato paraṃ .
Iddhividhañāṇasseva adhippetattā devayāniyasadisova .
Iddhividhañāṇasseva adhippetattā devayāniyasadisova .
‘‘ Devayāniyamaggoti vā … pe … abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāman ’’ ti idaṃ pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāsu ca tattha tattha āgataruḷhināmavasena vuttaṃ .
Sabbāsupi hi abhiññāsu devayāniyamaggādiekacittakkhaṇikaappanādināmaṃ yathārahaṃ sambhavati .
494. Āgamanapubbabhāge nimittan ti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjananimittaṃ .
494. Āgamanapubbabhāge
V2.367 nimittan ti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjanakanimittaṃ .
Udayato pubbabhāgeti ānetvā sambandho .Imeti brahmakāyikā .
Pāturahosīti āvi bhavi .
Pākaṭo ahosīti pakāso ahosi .
Veyyākaraṇenāti byākaraṇena .
Anāraddhacittoti anārādhitacitto atuṭṭhacitto .
Vādan ti dosaṃ .
Vikkhepan ti vācāya vividhā khepanaṃ .
Tīradassīsakuṇūpamāvaṇṇanā
495. Kuhakattāti vuttanayena abhūtato aññesaṃ vimhāpetukāmattā .
‘‘ Guhakattā ’’ ti paṭhitvā guyhitukāmattāti atthampi vadanti keci .
497. Padesenāti ekadesena , upādinnakavasena , sattasantānapariyāpannenāti attho .
Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi .
Nippadesato anavasesato .
497. Padesenāti
M2.417 ekadesena , upādinnakena sattasantānapariyāpannenāti attho .
Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi .
Nippadesatoti anavasesato .
Tasmāti tathā pucchitattā , pucchāya ayuttabhāvatoti adhippāyo .Pucchāmūḷhassāti pucchituṃ ajānantassa .
Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā .
Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ pucchāsabhāgena vissajjetabbato , na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ vissajjenti , atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti , tasmā pucchāya sikkhāpanaṃ buddhāciṇṇaṃ , tenāha ‘‘ pucchaṃ sikkhāpetvā ’’ tiādi .
Pucchāmūḷhassāti pucchitumajānanato pucchāya sammūḷhassa .
Vitathapañho hi ‘‘ pucchāmūḷho ’’ ti vuccati yathā ‘‘ maggamūḷho ’’ ti .
Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā .
Pucchāvissajjanan ti tathā sikkhāpitāya avitathapucchāya vissajjanaṃ .
Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ , pucchāsabhāgena vissajjetabbato , na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ virajjhitvāva vissajjenti , atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti , tasmā pucchaṃ sikkhāpetvā avitathapucchāya vissajjanaṃ buddhānamāciṇṇanti veditabbaṃ .
Tenāha ‘‘ kasmā ’’ tiādi .
Duviññāpayoti yathāvuttakāraṇena duviññāpetabbo .
498. Appatiṭṭhāti appaccayā , sabbaso samucchinnakāraṇāti attho .
498. Na patiṭṭhātīti paccayaṃ katvā na patiṭṭhahati .
‘‘ Katthā ’’ ti idaṃ nimitte bhummanti āha ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti .
Appatiṭṭhāti appaccayā , sabbena sabbaṃ samucchinnakāraṇāti attho .
Upādinnaṃ yevāti indriyabaddhameva .
Upādinnaṃyevāti indriyabaddhameva .
Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena saṇṭhite rūpappabandhe dīghasamaññā taṃ upādāya tato appake rassasamaññā tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhena
P1.512 gayhati , tasmā āhaM1.393 ‘‘ dīghañca rassañcāti saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti .
Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusamaññā , taṃ upādāya tato mahati thūlasamaññā .
Idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati , tenāha ‘‘ imināpī ’’ tiādi .
Pi -saddena cettha ‘‘ saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinatīti vadanti .
Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena bahudhā saṇṭhite rūpappabandhe dīghasaññā , tamupādāya tato appakaṃ saṇṭhite rassasaññā , tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati , tasmā ‘‘ saṇṭhānavasenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusaññā , tadupādāya tato mahati thūlasaññā , idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhatīti āha ‘‘ imināpī ’’ tiādi .
‘‘ Pi -saddena cettha ‘ saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinātī ’’ ti vadanti .
Vaṇṇasaddo hettha rūpāyatanapariyāyova .Subhan ti sundaraṃ , iṭṭhanti attho .
Asubhan ti asundaraṃ , aniṭṭhanti vuttaṃ hoti .
Tenevāha ‘‘ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathitan ’’ ti .
Subhan ti sundaraṃ , iṭṭhanti attho
V2.368 .
Asubhan ti asundaraṃ , aniṭṭhanti attho .
Tenāha ‘‘ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathitan ’’ ti .
Dīghaṃ rassaṃ aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhanti tīsupi ṭhānesu rūpāyatanamukhena upādārūpasseva gahaṇaṃ bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Kattha āpo ca pathavī , tejo vāyo na gādhatī ’’ ti hi bhūtarūpāni visuṃ gayhanti .Dīghaṃ rassaṃ , aṇuṃ thūlaṃ , subhāsubhanti tīsu ṭhānesu upādārūpasseva gahaṇaṃ , bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattā .
Nāman ti vedanādikkhandhacatukkaṃ .
Tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato , nāmakaraṇato ca ‘‘ nāman ’’ ti vuccati .
Heṭṭhā ‘‘ dīghaṃ
M2.418 rassan ’’ tiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena rūpasaññāya gahitanti dasseti ‘‘ dīghādibhedan ’’ ti iminā .
Ādi saddena āpādīnañca saṅgaho .
Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva , atha kho bhūtarūpavatthukāpi .
Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati , tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti imamatthaṃ viññāpetuṃ ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpa ’’ micceva vuttaṃ .Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissa adhigamanahetu .
‘‘ Uparujjhatī ’’ ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ , na khaṇanirodhanti āha ‘‘ asesametaṃ nappavattatī ’’ ti .
Nāman ti vedanādikkhandhacatukkaṃ tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato , nāmakaraṇato ca ‘‘ nāman ’’ ti vuccati .
Heṭṭhā ‘‘ dīghaṃ rassan ’’ tiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena ‘‘ rūpan ’’ ti gahitanti āha ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpañcā ’’ ti .
Dīghādīti ca ādi -saddena āpādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo .
Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva , atha kho bhūtarūpavatthukāpi .
Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati , tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpa ’’ micceva vuttaṃ .
Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissa
V1.349 adhigamahetu .
‘‘ Uparujjhatī ’’ ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ , na khaṇanirodhanti āha ‘‘ asesametaṃ nappavattatī ’’ ti . 499. Viññātabban ti visiṭṭhena ñātabbaṃ , ñāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho , tenāha ‘‘ nibbānassetaṃ nāman ’’ ti .
Nidissatīti nidassanaṃ , cakkhuviññeyyaṃ .
Na nidassanaṃ anidassanaṃ , acakkhuviññeyyanti etamatthaṃ vadanti .
Nidassanaṃ
P1.513 vā upamā , taṃ etassa natthīti anidassanaṃ .
Na hi nibbānassa niccassa ekassa accantasantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti .
499. Tatra veyyākaraṇaṃ bhavatīti anusandhivacanamattaṃ cuṇṇiyapāṭhaṃ vatvā veyyākaraṇavacanabhūtaṃ viññāṇantiādiṃ siloka māhāti adhippāyo .
Viññātabban ti visiṭṭhena ñāṇena ñātabbaṃ , sabbañāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho .
Tenāha ‘‘ nibbānassetaṃ nāman ’’ ti .
Nidassīyateti nidassanaṃ , cakkhuviññeyyaṃ , na nidassanaṃ anidassanaṃ , acakkhuviññeyyanti atthaṃ vadanti .
Nidassanaṃ vā upamā , tadetassa natthīti anidassanaṃ .
Na hi nibbānassa niccassa ekabhūtassa accantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti .Yaṃ ahutvā sambhoti , hutvā paṭiveti taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ , asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi , tato eva navabhāvāpagamasaṅkhāto jarantopi tassa natthīti āha ‘‘ uppādanto … pe … anantan ’’ ti .
Yaṃ ahutvā sambhoti , hutvā paṭiveti , taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ , asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi , tato eva navabhāvāpagamasaṅkhātā jaratāpi tassa natthīti vuttaṃ ‘‘ uppādanto vā ’’ tiādi .
Tattha uppādantoti uppādāvatthā .
Vayantoti bhaṅgāvatthā .
Ṭhitassa aññathattantoti jaratā vuttā .
Avasesaggahaṇena ṭhitāvatthā anuññātā hoti .
‘‘ Titthassa nāman ’’ ti vatvā tattha nibbacanaṃ dassetuṃ ‘‘ papanti etthāti papan ’’ ti vuttaṃ .
Ettha hi papanti pānatitthaṃ .
Bha-kāro kato niruttinayena .
Titthassāti pānatitthassa .
Tattha nibbacanaṃ dasseti ‘‘ tañhī ’’ tiādinā .
Papantīti pakārena pivanti .
Tathā hi ācariyena vuttaṃ ‘‘ papanti etthāti papanti vuttaṃ .
Ettha hi papanti pānatitthan ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.499) niruttinayena , yathārutalakkhaṇena vā pa-kārassa bha-kāro kato .
Visuddhaṭṭhena vā sabbatopabhaṃ , kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaranti attho
M1.394 .
Sabbatoti sabbakammaṭṭhānamukhato .
Tenāha ‘‘ aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhenā ’’ ti .
Ayaṃ aṭṭhakathāto aparo nayo – pakārena bhāsanaṃ jotanaṃ pabhā , sabbato pabhā assāti sabbatopabhaṃ , kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaraṃ visuddhanti attho .Yena nibbānaṃ adhigataṃ , taṃ santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘ upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati appavattaṃ hotī ’’ ti .
Ettha nibbāneti nimitte bhummaṃ dasseti ‘‘ idaṃ nibbānaṃ āgammā ’’ ti iminā .
Yena
M2.419 nibbānamadhigataṃ , taṃV2.369 santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘ upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati , appavattaṃ hotī ’’ ti .Tatthāti ‘‘ viññāṇassa nirodhenā ’’ ti yaṃ padaṃ vuttaṃ , tasmiṃ .
‘‘ Viññāṇan ’’ ti viññāṇaṃ uddharati vibhattabbattā etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ carimakaviññāṇanirodhena anuppādavasena nirujjhati anupādisesāya nibbānadhātuyā , tenāha ‘‘ vijjhātadīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yātī ’’ ti .
‘‘ Carimakaviññāṇan ’’ ti hi arahato cuticittaṃ adhippetaṃ .
Tatthāti yadetaṃ ‘‘ viññāṇassa nirodhenā ’’ ti padaṃ vuttaṃ , tasmiṃ .
Viññāṇaṃ uddharati tassa vibhajjitabbattā .
‘‘ Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī ’’ tiādināpi saupādisesanibbānamukhena anupādisesanibbānameva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā , tenāha ‘‘ anuppādavasena uparujjhatī ’’ ti .
Carimakaviññāṇan ti arahato cuticittasaṅkhātaṃ parinibbānacittaṃ .
Abhisaṅkhāraviññāṇan ti puññādiabhisaṅkhāracittaṃ .
Etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā nirujjhati .
Tenāha ‘‘ vijjhāta … pe … bhāvaṃ yātī ’’ ti .
Vijjhātadīpasikhā viyāti nibbutadīpasikhā viya .
Sotāpattimaggañāṇenāti kattari , karaṇe vā karaṇavacanaṃ .
Nirodhenāti pana hetumhi .
Etthāti etasmiṃ nibbāne .
‘‘ Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī ’’ tiādinā saupādisesanibbānadhātumukhena anupādisesanibbānadhātumeva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā .
Tena vuttaṃ ‘‘ anuppādavasena uparujjhatī ’’ ti .
Sotāpattimaggañāṇenāti kattari , karaṇe vā karaṇavacanaṃ , nirodhenāti pana hetumhi .
Etthāti nibbāne .
Sesamettha yaṃ atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Sesaṃ sabbattha uttānatthameva .
Kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .
Kevaṭṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .