Sīlapaññākathāvaṇṇanā
317. Kathito brāhmaṇena pañhoti ‘‘ sīlavā ca hotī ’’ tiādinā dvinnameva aṅgānaṃ vasena
V1.283 yathāpucchito pañho yāthāvato vissajjito etthāti etasmiṃ yathāvissajjite atthe .
317. KathitoV2.258 brāhmaṇena pañhoti ‘‘ sīlavā ca hotī ’’ tiādinā dvinnameva aṅgānaṃ vasena yathāpucchito pañho yāthāvato vissajjito .
Etthāti yathāvissajjite atthe , aṅgadvaye vā .
Tassāti soṇadaṇḍassa .
Yadi ekamaṅgaṃ ṭhapeyya , atha patiṭṭhātuṃ na sakkuṇeyya .
Yadi pana na ṭhapeyya , atha sakkuṇeyya , kiṃ panesa tathā sakkhissati nu kho , noti vīmaṃsanatthameva evamāha , na tu ekassa aṅgassa ṭhapanīyattāti vuttaṃ hoti .
Tathā cāha ‘‘ evametaṃ brāhmaṇā ’’ tiādi .Tassāti soṇadaṇḍassa .
Sīlaparisuddhāti sīlasampattiyā sabbaso suddhā anupakkiliṭṭhā .
Dhovitattāva parisujjhananti āha ‘‘ sīlaparisuddhā ’’ ti , sīlasampattiyā sabbaso suddhā anupakkiliṭṭhāti attho .
Kuto dussīle paññā asamāhitattā tassa .
Kuto dussīle paññā asamāhitattā tassa .
Kuto vā paññārahite jaḷe eḷamūge sīlaṃ sīlavibhāgassa , sīlaparisodhanūpāyassa ca ajānanato .
Eḷā mukhe gaḷati yassāti eḷamūgo kha-kārassa ga-kāraṃ katvā , elamukho , elamūko vā .
Iti bahudhā pāṭhoti bhayabheravasuttaṭṭhakathāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.48) vutto .
Jaḷe eḷamūge kuto sīlan ti jaḷe eḷamūge duppaññe kuto sīlaṃ sīlavibhāgassa , sīlaparisodhanūpāyassa ca ajānanato .
Pakaṭṭhaṃ ukkaṭṭhaṃ ñāṇaṃ paññāṇanti , pākatikaṃ ñāṇaṃ nivattetuṃ ‘‘ paññāṇan ’’ ti vuttanti tayidaṃ pakārehi jānanato paññāvāti āha ‘‘ paññāṇanti paññā yevā ’’ ti .
Pakaṭṭhaṃ ukkaṭṭhaṃ ñāṇaṃ paññāṇan ti katvā pākatikaṃ ñāṇaṃ nivattetuṃ ‘‘ paññāṇan ’’ ti vuttaṃ .
Vipassanādiñāṇañhi idhādhippetaṃ , tadetaṃ pakārehi jānanato paññā vāti āha ‘‘ paññāyevā ’’ ti .
Sīlenadhotāti samādhipadaṭṭhānena sīlena sakalasaṃkilesamalavisuddhiyā dhotā visuddhā , tenāha ‘‘ kathaṃ panā ’’ tiādi .
Catupārisuddhisīlena
M2.297 dhotāti samādhipadaṭṭhānena catupārisuddhisīlena sakalasaṃkilesamalavisuddhiyā dhovitā visuddhā .
Tenāha ‘‘ kathaṃ panā ’’ tiādi .
Tattha dhovatīti sujjhati .Tattha dhovatīti sujjhati .
Saṭṭhiasītivassānīti saṭṭhivassāni vā asītivassāni vā .
Maraṇakālepi , pageva aññasmiṃ kāle .
Mahāsaṭṭhivassatthero viyāti saṭṭhivassamahāthero viya .
Mahāsaṭṭhivassatthero viyāti saṭṭhivassamahāthero viya .
Vedanāpariggahamattampīti ettha vedanāpariggaho nāma yathāuppannaṃ vedanaṃ sabhāvarasato upadhāretvā ‘‘ ayaṃ vedanā phassaṃ paṭicca , so phasso anicco dukkho vipariṇāmadhammo ’’ ti lakkhaṇattayaṃ āropetvā pavattitavipassanā .
Vedanāpariggahamattampīti ettha vedanāpariggaho nāma yathāuppannaṃ vedanaṃ sabhāvasarasato upadhāretvā puna padaṭṭhānato ‘‘ ayaṃ vedanā phassaṃ paṭicca uppajjati , so ca phasso anicco dukkho vipariṇāmadhammo ’’ ti lakkhaṇattayaṃ āropetvā pavattitavipassanā .
Evaṃ passantena hi sukhena sakkā sā vedanā adhivāsetuṃ ‘‘ vedanā eva vedayatī ’’ ti .
Evaṃ vipassantena
P1.418 ‘‘ sukhena sakkā sā vedanā adhivāsetuṃ ‘‘ vedanā eva vediyatī ’’ ti .
Vedanaṃ vikkhambhetvāti yathāuppannaṃ dukkhaṃ vedanaṃ ananuvattitvā vipassanaṃ ārabhitvā vīthiṃ paṭipannāya vipassanāya taṃ vinodetvā .
Vedanaṃ vikkhambhetvāti yathāuppannaṃ dukkhavedanaṃ anuvattitvā vipassanaṃ ārabhitvā vīthipaṭipannāya vipassanāya taṃ vinodetvā .Saṃsumārapatitenāti kumbhīlena viya bhūmiyaṃ
M1.320 urena nipajjanena .
Saṃsumārapatitenāti kumbhīlena viya bhūmiyaṃ urena nipajjamānena .
‘‘ Nāhan ’’ tiādiṃ tathā sīlarakkhaṇameva dukkaranti katvā vadati .
Sīle patiṭṭhitassa hi arahattaṃ hatthagataṃyeva .Paññāya sīlaṃ dhovitvāti akhaṇḍādibhāvāpādanena sīlaṃ ādimajjhapariyosānesu paññāya suvisodhitaṃ katvā .
Yathāha ‘‘ sīle patiṭṭhāya … pe … vijaṭaye jaṭan ’’ ti ( saṃ . ni .1.23,192; peṭako .22; mi . pa .2.9) catūsu puggalesu ugghāṭitaññuno evāyaṃ visayoti āha ‘‘ ugghāṭitaññutāyā ’’ ti .
Paññāya sīlaṃ dhovitvāti sīlaṃ ādimajjhapariyosānesu akhaṇḍādibhāvāpādanena
V2.259 paññāya suvisodhitaṃ katvā .Santatimahāmattavatthu dhammapade ( dha . pa . aṭṭha .2. santimahāmattavatthu ).
318.‘‘ Kasmā āhā ’’ ti uparidesanāya kāraṇaṃ pucchati .
318.‘‘ Kasmā āhā ’’ ti uparidesanāya kāraṇaṃ pucchati .
Lajjā nāma ‘‘ sīlassa ca jātiyā ca guṇadosappakāsanena samaṇena gotamena pucchitapañhaṃ vissajjesī ’’ ti parisāya paññātatā , sā tathā vissajjitumasamatthatāya bhijjissatīti attho , paṭhamaṃ alajjamānopi idāni lajjissāmīti vuttaṃ hoti .
Lajjā nāma ‘‘ sīlassa jātiyā ca guṇadosapakāsanena samaṇena gotamena pucchitapañhaṃ vissajjesī ’’ ti parisāya paññātatā .
Paraman ti pamāṇaṃ .
‘‘ Ettakaparamā mayan ’’ ti padānaṃ tulyādhikaraṇataṃ dassetuṃ ‘‘ te mayan ’’ ti vuttaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ sīlapaññāṇan ’’ ti vacanameva amhākaṃ paramaṃ , tadatthabhūtāni pañcasīlāni , vedattayavibhāvanaṃ paññañca lakkhaṇādito niddhāretvā jānanaṃ natthi , kevalaṃ tattha vacīparamāva mayanti .
Ayaṃ panettha aṭṭhakathāmuttakanayo – ettakaparamāti ettakaukkaṃsakoṭikā , paṭhamaṃ pañhāvissajjanāva amhākaṃ
M2.298 ukkaṃsakoṭīti attho .
Tenāha ‘‘ mayā sakasamayavasena pañho vissajjito ’’ ti .
Paran ti atirekaṃ .
Bhāsitassāti vacanassa saddassa .Ettakaparamāti ettakaukkaṃsakoṭikā pañca sīlāni , vedattayavibhāvanaṃ paññañca lakkhaṇādito niddhāretvā jānanaṃ natthi , kevalaṃ tattha vacīparamā mayanti dassetīti āha ‘‘ sīlapaññāṇanti vacanameva paramaṃ amhākan ’’ ti .
‘‘ Ayaṃ pana viseso ’’ ti idaṃ niyyātanāpekkhaṃ sīlaniddese , tenāha ‘‘ sīlamicceva niyyātitan ’’ ti .
Ayaṃ pana visesoti sīlaniddese niyyātanamattaṃ apekkhitvā vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ sīlamicceva niyyātitan ’’ ti .
Sāmaññaphalasutte ( dī . ni .1.150) hi sīlaṃ niyyātetvāpi puna sāmaññaphalamicceva niyyātitaṃ .
Sabbesampi mahaggatacittānaṃ ñāṇasampayuttattā , jhānānañca taṃ sampayogato ‘‘ atthato paññāsampadā ’’ ti vuttaṃ .
Paññāniddese hi jhānapaññaṃ adhiṭṭhānaṃ katvā paṭhamaṃ vipassanāpaññā niyyātitā .
Tenāha ‘‘ vipassanāpaññāyā ’’ tiādi .
Sāmaññaphale pana ‘‘ sāmaññaphala ’’ micceva niyyātitaṃ , paññāniddese pana jhānapaññaṃ adhiṭṭhānaṃ katvā vipassanāpaññāvaseneva paññāniyyātanaṃ kataṃ , tenāha ‘‘ paṭhamajjhānādīnī ’’ ti .