12. Lohiccasuttavaṇṇanā
12. Lohiccasuttavaṇṇanā
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
501. Evaṃ
M2.420V2.370 kevaṭṭasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni lohiccasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , kevaṭṭasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa lohiccasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … kosalesūti lohiccasuttan ’’ ti āha . 501. Sālavatikāti
V1.350M1.395P1.514 itthiliṅgavasena tassa gāmassa nāmaṃ .
Gāmaṇikābhāvenāti keci .
Sālavatikāti kāraṇamantarena itthiliṅgavasena tassa gāmassa nāmaṃ .
Gāmaṇikābhāvenāti keci .
Vatiyāti kaṇṭakasākhādivatiyā .Lohito nāma tassa kule pubbapuriso , tassa vasena lohiccoti tassa brāhmaṇassa gottato āgataṃ nāmaṃ .
Lohito nāma tassa kule pubbapuriso , tabbaṃsavasena lohitassa apaccaṃ lohiccoti brāhmaṇassa gottato āgatanāmaṃ .
502.‘‘ Diṭṭhigatan ’’ ti laddhimattaṃ adhippetanti āha ‘‘ na pana ucchedasassatānaṃ aññataran ’’ ti .
Na hi ucchedasassatagāhavinimutto koci diṭṭhigāho atthi .
‘‘ Bhāsati yevā ’’ ti tassā laddhiyā loke pākaṭabhāvaṃ dasseti .
502.‘‘ Kiñhi paro parassa karissatī ’’ ti parānukampā virahitattā lāmakaṃ .
Na tu ucchedasassatānaṃ aññatarassāti āha ‘‘ na panā ’’ tiādi .
Diṭṭhigatanti hi laddhimattaṃ adhippetaṃ , aññathā ucchedasassataggāhavinimutto koci diṭṭhiggāho nāma natthīti tesamaññataraṃ siyā .
Attato añño paroti yathā anusāsakato anusāsitabbo paro , evaṃ anusāsitabbatopi anusāsako paroti vuttaṃ ‘‘ paro parassāti paro yo ’’ tiādi .
Kiṃ -saddāpekkhāya cettha ‘‘ karissatī ’’ ti anāgatakālavacanaṃ , anāgatepi vā tena tassa kātabbaṃ natthīti dassanatthaṃ .
‘‘ Uppannaṃ hotī ’’ ti idaṃ manasi , vacasi ca uppannatāsādhāraṇavacananti dasseti ‘‘ na kevalañcā ’’ tiādinā .
Kusalaṃ dhamman ti anavajjadhammaṃ nikkilesadhammaṃ vimokkhadhammanti attho .
‘‘ Paresaṃ dhammaṃ kathessāmī ’’ ti tehi attānaṃ parivārāpetvā vicaraṇaṃ kiṃ atthiyaṃ āsayabuddhassāpi anurodhena vinā taṃ na hotīti tasmā attanā paṭiladdhaṃ … pe … vihātabbanti vadati .
Tenāha ‘‘ evaṃ sampadamidaṃ pāpakaṃ lobhadhammaṃ vadāmī ’’ ti .
So kira … pe … bhāsatiyevāti ca tassā laddhiyā loke pākaṭabhāvaṃ vadati .
Yasmā pana attato añño paro hoti , tasmā yathā anusāsakato anusāsitabbo paro , evaṃ anusāsitabbatopi anusāsakoti dassetuṃ ‘‘ paro ’’ tiādi vuttaṃ .
Kiṃ -saddāpekkhāya cettha ‘‘ karissatī ’’ ti anāgatakālavacanaṃ , anāgatepi vā tena tassa kātabbaṃ natthīti dassanatthaṃ .
Kusalaṃ dhamman ti anavajjadhammaṃ nikkilesadhammaṃ , vimokkhadhammanti attho .
‘‘ Paresaṃ dhammaṃ kathessāmī ’’ ti tehi attānaṃ parivārāpetvā vicaraṇaṃ kimatthiyaṃ , āsayavuddhassapi anurodhena vinā taṃ na hoti , tasmā attanā … pe … vihātabbanti vadati .
Tenāha ‘‘ evaṃsampadamidaṃ pāpakaṃ lobhadhammaṃ vadāmī ’’ ti .
508. Kathāphāsukatthan ti kathāsukhatthaṃ , sukhena kathaṃ kathetuñceva sotuñcāti attho .
508. Kathāphāsukatthan ti
M2.421 kathāsukhatthaṃ , sukhena kathaṃ kathetuñceva sotuñcāti attho .Ayaṃ upāsakoti rosikanhāpitaṃ āha .
Appeva nāma siyāti ettha pītivasena āmeḍitaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tathā hi taṃ ‘‘ buddhagajjitan ’’ ti vuccati
V1.351 .
Bhagavā hiP1.515 īdisesu ṭhānesu visesato pītisomanassajāto hoti .
Tenāha ‘‘ ayaṃ kirettha adhippāyo ’’ tiādi .
Appeva nāma siyāti ettha pītivasena āmeḍitaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tathā hi taṃ ‘‘ buddhagajjitan ’’ ti vuccati .
Bhagavā hi īdisesu ṭhānesu visesato pītisomanassajāto hoti , tasmā pītivasena paṭhamaṃ gajjati , dutiyampi anugajjati .
Kiṃ visesaṃ gajjanamanugajjananti vuttaṃ ‘‘ ayan ’’ tiādi .Ādo bhāsanaṃ allāpo , saññoge pare rasso .
Taduttari saha bhāsanaṃ sallāpo .
Lohiccabrāhmaṇānuyogavaṇṇanā
Lohiccabrāhmaṇānuyogavaṇṇanā
509. Samudayasañjātīti āyuppādo .
509. Samudayasañjātīti āyuppādoti āha ‘‘ bhoguppādo ’’ ti .
Tatoti sālavatikāya .
Lābhantarāyakaroti dhanadhaññalābhassa antarāyakaro .
Anupubbo kampī-saddo ākaṅkhanattho hotīti ‘‘ icchatīti attho ’’ ti vuttaṃ .
Sātisayena vā
M1.396 hitena anukampako anuggaṇhanako hitānukampī .
Anupubbo kapi-saddo ākaṅkhanatthoti dasseti ‘‘ icchatī ’’ ti iminā .
Ayaṃ aṭṭhakathāto aparo nayo – sātisayena hitena anukampako anuggaṇhanako hitānukampīti .Sampajjatīti āsevanalābhena nippajjati balavatī hoti , avaggahāti attho , tenāha ‘‘ niyatā hotī ’’ ti .
Niraye nibbattati micchādiṭṭhiko .
Sampajjatīti āsevanalābhena nippajjati , balavatī hoti avaggahāti attho .
Tena vuttaṃ ‘‘ niyatā hotī ’’ ti .
510-511.
Dutiyaṃ upapattin ti ‘‘ nanu rājā pasenadikosalo ’’ tiādinā vuttaṃ dutiyaṃ upapattiṃ ṭhānaṃ yuttiṃ .
Kāraṇañhi bhagavā upamāmukhena dasseti , imāya ca upapattiyā tumhe ceva aññe cāti lohiccampi antokatvā saṃvejanaṃ kataṃ hoti .
Ye ca ime kulaputtā dibbā gabbhā paripācentīti yojanā .
Upanissayasampattiyā , ñāṇaparipākassa vā abhāvena asakkontā .
Kammapadena atulyādhikaraṇattā paripācenti kiriyāya vibhattivipallāsena upayogatthe paccattavacanaṃ .
Ye pana ‘‘ paripaccantī ’’ ti kammarūpena paṭhanti , tesaṃ mate vibhattivipallāsena payojanaṃ natthi kammakattubhāvato , attho panassa dutiyavikappe vuttanayena dānādipuññaviseso veditabbo .
Ahitānukampāditā ca tassa taṃsamaṅgīsattavasena hoti .
Divi bhavāti dibbā .
Gabbhenti paripaccanavasena attani pabandhentīti gabbhā , devalokā .
‘‘ Channaṃ devalokānan ’’ ti nidassanavacanametaṃ .
Brahmalokassāpi hi dibbagabbhabhāvo labbhateva dibbavihārahetukattā .
Evañca katvā ‘‘ bhāvanaṃ bhāvayamānā ’’ ti idampi vacanaṃ
M2.422 samatthitaṃ hotiV2.372 .‘‘ Devalokagāminiṃ paṭipadaṃ pūrayamānā ’’ ti vatvā taṃ paṭipadaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ dānaṃ dadamānā ’’ tiādi vuttaṃ .
Bhavanti ettha yathāruci sukhasamappitāti bhavā , vimānāni .
Devabhāvāvahattā dibbā .
Vuttanayeneva gabbhā .
Dānādayo devalokasaṃvattanika puññavisesā .
Dibbā bhavāti idha devalokapariyāpannā upapattibhavā adhippetā .
Tadāvaho hi kammabhavo pubbe gahitoti āha ‘‘ devaloke vipākakkhandhā ’’ ti .
Tayocodanārahavaṇṇanā
513. Aniyamitenevāti aniyameneva ‘‘ tvaṃ evaṃdiṭṭhiko evaṃ sattānaṃ anatthassa kārako ’’ ti evaṃ anuddesikeneva
P1.516 .
Mānan ti ‘‘ ahametaṃ jānāmi , ahametaṃ passāmī ’’ ti evaṃ paṇḍitamānaṃ .
Bhinditvāti vidhametvā , jahāpetvāti attho .
Tayo satthāreti asampāditaattahito anovādakarasāvako , asampāditaattahito ovādakarasāvako , sampāditaattahito anovādakarasāvakoti ime tayo satthāre .
Catuttho pana sammāsambuddho na codanāraho hotīti ‘‘ tena pucchite eva kathessāmī ’’ ti codanārahe tayo satthāre paṭhamaṃ dassesiV1.352 , pacchā catutthaṃsatthāraṃ .
Kāmañcettha catuttho satthā eko adutiyo anaññasādhāraṇo , tathāpi so yesaṃ uttarimanussadhammānaṃM1.397 vasena ‘‘ dhammamayo kāyo ’’ ti vuccati , tesaṃ samudāyabhūtopi te guṇāvayave satthuṭṭhāniye katvā dassento bhagavā ‘‘ ayampi kho , lohicca , satthā ’’ ti abhāsi .
513. Aniyāmitenevāti aniyamiteneva ,‘‘ tvaṃ evaṃ diṭṭhiko , evaṃ sattānaṃ anatthassa kārako ’’ ti evaṃ anuddesikeneva .
Sabbalokapatthaṭāya laddhiyā samuppajjanato yāva bhavaggā uggataṃ .
Mānan ti ‘‘ ahametaṃ jānāmi , ahametaṃ passāmī ’’ ti evaṃ pavattaṃ paṇḍitamānaṃ .
Bhinditvāti vidhametvā , jahāpetvāti attho .
Tayo satthāreti asampāditaattahito anovādakarasāvako ca asampāditaattahito ovādakarasāvako ca sampāditaattahito anovādakarasāvako ceti ime tayo satthāre .
Catuttho pana sammāsambuddho na codanāraho , tasmā ‘‘ taṃ tena pucchito eva kathessāmī ’’ ti codanāraheva tayo satthāre paṭhamaṃ dasseti , pacchā catutthaṃ satthāraṃ .
Kāmañcettha catuttho satthā eko adutiyo anaññasādhāraṇo , tathāpi so yesaṃ uttarimanussadhammānaṃ vasena ‘‘ dhammamayo kāyo ’’ ti vuccati , tesaṃ samudāyabhūtopi te guṇāvayave satthuṭṭhāniye katvā dassento bhagavā ‘‘ ayampi kho lohicca satthā ’’ ti abhāsi .Aññāti ya-kāralopena niddeso ‘‘ sayaṃ abhiññā ’’ ti ādīsu ( dī . ni .1.28,37,52; ma . ni .1.284;2.341; a . ni .2.5;10.11; mahāva .11; dha . pa .353; kathā .405) viya .
Aññāyāti ca tadatthiye sampadānavacananti āha ‘‘ ājānanatthāyā ’’ ti .
Aññāti ya-kāralopaniddeso ‘‘ sayaṃ abhiññā ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.28,37; ma . ni .1.154,444) viya , tadatthe cetaṃ sampadānavacananti dasseti ‘‘ aññāyā ’’ tiādinā .
Sāvakattaṃ paṭijānitvā ṭhitattā ekadesenassa sāsanaṃ karontīti āha ‘‘ nirantaraṃ tassa sāsanaṃ akatvā ’’ ti .
Ukkamitvā vattantīti yathicchitaṃ karontīti attho .
Sāvakattaṃ paṭijānitvā ṭhitattā ekadesenassa sāsanaṃ karontīti āha ‘‘ nirantaraṃ tassa sāsanaṃ akatvā ’’ ti .
Ukkamitvā ukkamitvāti kadāci tathā karaṇaṃ , kadāci tathā akaraṇañca sandhāya vicchāvacanaṃ , yadicchitaṃ karontīti adhippāyo
M2.423 .Paṭikkamantiyāti anabhiratiyā agāravena apagacchantiyā , tenāha ‘‘ anicchantiyā ’’ tiādi .
Ekāyāti ekāya itthiyā .
Eko iccheyyāti eko puriso tāya anicchantiyā sampayogaṃ kāmeyya .
Osakkanādimukhena
P1.517 itthipurisasambandhanidassanaṃ gehasitaapekkhāvasena tassa satthuno sāvakesu paṭipattīti dasseti .
Paṭikkamantiyāti anabhiratiyā agāravena apagacchantiyā .
Tena vuttaṃ ‘‘ anicchantiyā ’’ tiādi .
Ekāyāti adutiyāya itthiyā , sampayogan ti methunadhammasamāyogaṃ .
Eko iccheyyāti adutiyo puriso sampayogaṃ iccheyyāti ānetvā sambandho .
Osakkanādimukhena itthipurisasambandhanidassanaṃ gehassitāgehassitaapekkhavasena tassa satthuno sāvakesu paṭipattidassanatthaṃ .Ativiya virattabhāvato daṭṭhumpi anicchamānaṃ .
Ativirattabhāvato daṭṭhumpi anicchamānaṃ parammukhiṃ ṭhitaṃ itthiṃ .
Lobhenāti parivāravasena uppajjanakalābhasakkāralobhena .
Lobhenāti parivāraṃ nissāya uppajjanakalābhasakkāralobhena .
Īdisoti evaṃsabhāvo satthā .
Yenāti
V2.373 lobhadhammena .Tattha sampādehīti tasmiṃ paṭipattidhamme patiṭṭhitaṃ katvā sampādehi .
Ujuṃ karohi kāyavaṅkādivigamena .
Tattha sampādehīti tasmiṃ paṭipattidhamme patiṭṭhitaṃ katvā sampādehi .
Kāyavaṅkādivigamena ujuṃ karohi .
514. Sassarūpakāni tiṇānīti sassasadisāni nīvārāditiṇāni .
515. Evaṃ codanaṃ arahatīti evaṃ vuttanayena sāvakesu appossukkabhāvāpādane niyojanavasena codanaṃ arahati , na paṭhamo viya ‘‘ evarūpo tava lobhadhammo ’’ tiādinā , na ca dutiyo viya ‘‘ attānameva tāva tattha sampādehī ’’ tiādinā .
Kasmā ?
Sampāditaattahitatāya tatiyassa .
515. Evaṃ codanaṃ arahatīti vuttanayena sāvakesu appossukkabhāvāpādane niyojanavasena codanaṃ arahati , na paṭhamo viya ‘‘ evarūpo tava lobhadhammo ’’ tiādinā , na ca dutiyo viya ‘‘ attānameva tāva tattha sampādehī ’’ tiādinā .
Kasmā ?
Sampāditaattahitatāya tatiyassa .
Nacodanārahasatthuvaṇṇanā
Nacodanārahasatthuvaṇṇanā
516.‘‘ Na codanāraho ’’ ti ettha yasmā codanārahatā nāma satthuvippaṭipattiyā vā sāvakavippaṭipattiyā vā ubhayavippaṭipattiyā vā , tayidaṃ sabbampi imasmiṃ satthari natthi , tasmā na codanārahoti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ ayañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
516. Na codanārahoti ettha yasmā codanārahatā nāma satthuvippaṭipattiyā vā sāvakavippaṭipattiyā vā ubhayavippaṭipattiyā vā hoti , tayidaṃ sabbampi imasmiṃ satthari natthi , tasmā na codanārahoti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ ayañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Assavāti paṭissavā .
517. Mayā
M1.398 gahitāya diṭṭhiyāti sabbaso anavajje sammāpaṭipanne paresaṃ sammadeva sammāpaṭipattiṃ dessente satthari abhūtadosāropanavasena micchāgahitāya nirayagāminiyā pāpadiṭṭhiyāV1.353 .
Narakapapātan ti narakasaṅkhātaṃ mahāpapātaṃ .
Papatanti tatthāti hi papāto .
517. Mayā gahitāya diṭṭhiyāti sabbaso anavajje anupavajje sammāpaṭipanne , paresañca sammadeva sammāpaṭipattiṃ dassente satthari abhūtadosāropanavasena micchāgahitāya nirayagāminiyā pāpadiṭṭhiyā .
Narakapapātan ti narakasaṅkhātaṃ mahāpapātaṃ .
Papatanti etthāti hi papāto .Saggamaggathaleti saggagāmimaggabhūte puññadhammathale .
Dhammadesanāhatthenāti dhammadesanāsaṅkhātena hatthena .
Saggamaggathaleti saggagāmimaggabhūte
M2.424 puññadhammathale , cātumahārājikādisaggasotāpattiādimaggasaṅkhāte vā thale .Sesaṃ suviññeyyameva .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Lohiccasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā lohiccasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .
13. Tevijjasuttavaṇṇanā
Lohiccasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .