Titthiyaparivāsakathāvaṇṇanā
Titthiyaparivāsakathāvaṇṇanā
404. Idan ti ‘‘ rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ maṃ … pe … pañhaṃ pucchī ’’ ti idaṃ vacanaṃ .
Kāmaṃ yadā nigrodho pañhaṃ pucchi , bhagavā cassa vissajjesi , na tadā
M1.359 gijjhakūṭe pabbate viharati , rājagahasamīpe pana viharatīti katvā ‘‘ rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ man ’’ ti vuttaṃ , gijjhakūṭe viharaṇañcassa tadā avicchinnanti , tenāha ‘‘ yaṃ taṃ bhagavā ’’ tiādi .
404. Paṭisedhetvāti tathā bhāvābhāvadassanena paṭikkhipitvā .
Yaṃ bhagavā pāthikavagge udumbarikasutte ( dī . ni .3.57)‘‘ idha nigrodha tapassī ’’ tiādinā upakkilesavibhāgaṃ , pārisuddhivibhāgañca dassento saparisassa nigrodhaparibbājakassa purato sīhanādaṃ nadati , taṃ dassetuṃ ‘‘ idānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Naditapubban ti udumbarikasutte āgatanayena pubbe nigrodhaparibbājakassa naditaṃM2.365 .
Tapabrahmacārīti uttamatapacārī , tapena vā vīriyena brahmacārī .
Idan ti ‘‘ rājagahe … pe … pañhaṃ apucchī ’’ ti pāḷiyaṃ āgatavacanaṃ .
Ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.403) pana yathāvuttaṃ aṭṭhakathāvacanameva paccāmaṭṭhaṃ .
Ettha ca kāmaṃ yadā nigrodho pañhamapucchi , bhagavā cassa vissajjesi , na tadā bhagavā gijjhakūṭe pabbate viharati , rājagahasamīpeyeva udumbarikāya deviyā uyyāne viharati tattheva tathā pucchitattā , vissajjitattāV2.321 ca , tathāpi gijjhakūṭe pabbate bhagavato vihāro na tāva vicchinno , tasmā pāḷiyaṃ ‘‘ tatra man ’’ tiādivacanaṃ , aṭṭhakathāyañca ‘‘ tatra rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ man ’’ tiādivacanaṃ vuttanti imamatthampi ‘‘ yaṃ taṃ bhagavā ’’ tiādinā viññāpetīti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Gijjhakūṭe pabbate ’’ ti idaṃ tattha katavihāraṃ sandhāya vuttanti dasseti ‘‘ gijjhakūṭe mahāvihāre ’’ ti iminā .
Udumbarikāyāti tannāmikāya .
Uyyāneti tattha kataparibbājakārāmaṃ sandhāya vadati .
Nigrodho nāma channaparibbājako .
Sandhāno nāma pañcaupāsakasataparivāro anāgāmiupāsako .
Kathāsallāpan ti ‘‘ yagghe gahapati jāneyyāsi , kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapatī ’’ tiādinā ( dī . ni .3.53) sallāpakathaṃ .Yogeti naye , dukkhanissaraṇūpāyeti attho .
Paran ti atisayatthe nipāto .
Viyāti padapūraṇamatte yathā taṃ ‘‘ ativiyā ’’ ti .
Andhabālan ti paññācakkhunā andhaṃ bālajanaṃ .
Yogeti naye , dukkhanissaraṇūpāyeti attho .
405. Yaṃ parivāsaṃ sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito parivasatīti yojanā .
Yasmā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitena parivasitabbaṃ , na gihibhūtena , tasmā aparivasitvāyeva pabbajjaṃ labhati .
Ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadan ti ettha pana pabbajjā -ggahaṇaṃ vacanasiliṭṭhatāvaseneva ‘‘ dirattatirattaṃ
P1.470V1.319 sahaseyyan ’’ ti ( pāci .50) ettha dirattaggahaṇaṃ viya .
405. Anenāti bhagavatā .
Khandhaketi mahāvagge pabbajjakhandhake ( mahāva .96) yaṃ parivāsaṃ parivasatīti yojanā .
‘‘ Pubbe aññatitthiyo bhūtoti aññatitthiyapubbo ’’ ti ( sārattha . ṭī .76) ācariyasāriputtattherena vuttaṃ .
Paṭhamaṃ pabbajjaṃ gahetvāva parivasatīti āha ‘‘ sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito ’’ ti .
Tan ti dvīhi ākārehi vuttaṃ parivāsaṃ .
Pabbajjan ti ‘‘ ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadan ’’ ti ettha vuttaṃ pabbajjaggahaṇaṃ .
‘‘ Uttaridirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyyā ’’ ti ( pāci .51) ettha dirattaggahaṇaṃ viya vacanasiliṭṭhatāvaseneva vuttaṃ .
Yasmā pana sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhiteneva parivasitabbaṃ , na gihibhūtena , tasmā aparivasitvāyeva pabbajjaṃ labhati .Gāmappavesanādīnīti ādi -saddena vesiyāvidhavāthullakumāripaṇḍakabhikkhunigocaratā , sabrahmacārīnaṃ uccāvacesu kiṃkaraṇīyesu dakkhānalasāditā , uddesaparipucchādīsu tibbachandatā , yassa titthāyatanato idhāgato , tassa avaṇṇe , ratanattayassa ca vaṇṇe anattamanatā , tadubhayaṃ yathākkamaṃ vaṇṇe ca avaṇṇe ca attamanatāti imesaṃ saṅgaho veditabbo , tenāha ‘‘ aṭṭha vattāni pūrentenā ’’ ti .
Na gāmappavesanādīnīti ettha ādi saddena navesiyāvidhavāthullakumārikapaṇḍakabhikkhunigocaratā , sabrahmacārīnaṃ kiṃ karaṇīyesu dakkhānalasāditā , uddesaparipucchādīsu tibbacchandatā , yassa titthāyatanato
M2.366 idhāgato , tassa avaṇṇabhaṇane attamanatā , buddhādīnaṃ avaṇṇabhaṇane anattamanatā , yassa titthāyatanato idhāgato , tassa vaṇṇabhaṇane anattamanatā , buddhādīnaṃ vaṇṇabhaṇane attamanatāti imesaṃ sattavattānaṃ saṅgaho veditabbo .
Pūrentena parivasitabban ti yadā parivasati , tadā pūramānena parivasitabbaṃ .Aṭṭhavattapūraṇenāti yathāvuttānaṃ aṭṭhannaṃ vattānaṃ pūraṇena .
Etthāti parivāse , upasampadāya vā .
Ghaṃsitvā koṭṭetvāti ajjhāsayassa vīmaṃsanavasena suvaṇṇaṃ viya ghaṃsitvā koṭṭetvā .
Ghaṃsitvā koṭṭetvāti ajjhāsayavīmaṃsanavasena suvaṇṇaṃ viya ghaṃsitvā koṭṭetvā .
Pabbajjāyāti nidassanamattaṃ .
Upasampadāpi hi tena saṅgayhati .
Gaṇamajjhe nisīditvāti upasampadākammassa gaṇappahonakānaṃ bhikkhūnaṃ majjhe saṅghatthero viya tassa anuggahatthaṃ nisīditvā .
‘‘ Gaṇamajjhe nisīditvāti upasampadākammassa gaṇappahonakānaṃ bhikkhūnaṃ majjhe saṅghatthero viya tassa anuggahatthaṃ nisīditvā ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.405) ācariyena vuttaṃ , idāni
V2.322 pana bahūsupi potthakesu ‘‘ taṃ nisīdāpetvā ’’ ti kāritavasena pāṭho dissati .Aciramupasampannassa assāti acirūpasampanno , atthamattaṃ pana dassetuṃ ‘‘ upasampanno hutvā naciramevā ’’ ti āha .
Vūpakaṭṭhoti vivitto .
Tādisassa sīlavisodhane appamādo avuttasiddhoti āha ‘‘ kammaṭṭhāne satiṃ avijahanto ’’ ti .
Kāyacittavivekāva idhādhippetā upadhivivekatthaṃ paṭipajjanādhikārattāti vuttaṃ ‘‘ kāyena ceva cittena cā ’’ ti .
Vūpakaṭṭhoti vivitto .
Tādisassa sīlavisodhane appamādo avuttasiddhoti kammaṭṭhāne appamādameva dasseti .
Pesitacittoti nibbānaṃ pati pesitacitto taṃninno tappoṇo tappabbhāro .
Pesitacittoti nibbānaṃ pati pesitacitto , tanninno tappoṇo tappabbhāroti vuttaṃ hoti , evaṃbhūto ca tathā anapekkhatāya vissajjitakāyo nāmāti adhippāyamāvikātuṃ ‘‘ vissaṭṭhaattabhāvo ’’ ti vuttaṃ .
Attāti cettha cittaṃ vuccati rūpakāyassa avisayattā .
Yassāti arahattaphalassa .
Jātikulaputtāpi ācārasampannā eva arahattādhigamāya pabbajjāpekkhā hontīti tepi tehi ekasaṅgahe karonto āha ‘‘ kulaputtāti ācārakulaputtā ’’ ti , tenāha ‘‘ sammadevāti hetunāva kāraṇenevā ’’ ti .
‘‘ Otiṇṇomhi jātiyā ’’ tiādinā nayena hi saṃvegapubbikaṃ yathānusiṭṭhaṃ pabbajjaṃ sandhāya idha ‘‘ sammadevā ’’ ti vuttaṃ .
Hetunāti ñāyena .
Jātikulaputtāpi ācārasampannā eva arahattādhigamāya pabbajjāpekkhā hontīti tepi jātikulaputte teheva ācārakulaputtehi ekasaṅgahe karonto ‘‘ ācārakulaputtā ’’ ti āha .
Iminā hi ācārasampannā jātikulaputtāpi saṅgahitā honti .
Ācārasampannānamevādhippetabhāvo ca ‘‘ sammadevā ’’ ti saddantarena viññāyati .
‘‘ Otiṇṇomhi jātiyā ’’ tiādinā nayena hi saṃvegapubbikaṃ yathānusiṭṭhaṃ pabbajjaṃ sandhāya ‘‘ sammadevā ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ hetunāva kāraṇenevā ’’ ti .
Tattha hetunāti nayena upāyena .
Kāraṇenevāti tabbivaraṇavacanaṃ
M2.367 .Tan ti arahattaphalaṃ .
Tadeva hi ‘‘ anuttaraṃ brahmacariyapariyosānan ’’ ti vattumarahati aññesaṃ tathā abhāvato .
‘‘ Yaṃtaṃsaddā niccasambandhā ’’ ti saddanayenapi tadatthaṃ dasseti ‘‘ tassa hī ’’ tiādinā .
‘‘ Yassatthāya … pe … pabbajjantī ’’ ti pubbe vuttassa tassa arahattaphalassa atthāya kulaputtā pabbajanti , tasmā arahattaphalamidhādhippetanti viññāyatīti adhippāyo .
Natthi paro jano tathā sacchikaraṇe paccayo yassāti aparappaccayo , taṃ .
Pāpuṇitvāti patvā adhigantvā .
Sampādetvāti asekkhā sīlasamādhipaññā nipphādetvā , paripūretvā vāti attho .
Upa-saddo viya saṃ -saddopi dhātusaddānuvattakoti vuttaṃ ‘‘ pāpuṇitvā ’’ ti , patvā adhigantvāti attho .
Upa -saddo vā dhātusaddānuvattako , saṃ -saddo pana dhātuvisesakoti āha ‘‘ sampādetvā ’’ ti , asekkhā sīlasamādhipaññāyo nipphādetvā , paripūretvāvāti attho .
Niṭṭhāpetun ti
M1.360P1.471 nigamanavasena pariyosāpetuṃ .
‘‘ Brahmacariyapariyosānaṃ … pe … vihāsī ’’ ti iminā eva hi arahattanikūṭena desanā pariyosāpitā .
Taṃ pana nigamento ‘‘ aññataro kho panā … pe … ahosī ’’ ti vuttaṃ dhammasaṅgāhakehi .
Niṭṭhāpetun ti nigamanavasena pariyosāpetuṃ .
‘‘ Brahmacariyapariyosānaṃ … pe … vihāsī ’’ ti iminā eva hi arahattanikūṭena desanā pariyosāpitā , taṃ pana nigametuṃ ‘‘ aññataro … pe … ahosī ’’ ti dhammasaṅgāhakehi vuttaṃ .Ekatova idha aññataro , na pana nāmagottādīhi apākaṭato .
Arahantānan ti ubbāhane cetaṃ sāmivacanaṃ .
Tathā ubbāhitattā ca tesamabbhantaroti attho āpannoti adhippāyaṃ dassento ‘‘ bhagavato ’’ tiādimāha .
Keci pana evaṃ vadanti – arahantānan ti cetaṃ sambandheyeva sāmivacanaṃ , ato cettha saha pāṭhasesena adhippāyamatthaṃ
V2.323 dassetuṃ ‘‘ bhagavato ’’ tiādi vuttanti .Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Mahāsīhanādasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthappakāsaniyā mahāsīhanādasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .
Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .