Ucchedavādavaṇṇanā
Ucchedavādavaṇṇanā
84. Asato vināsāsambhavato atthibhāvanibandhano ucchedoti vuttaṃ ‘‘ sato ’’ ti .
Yathā hetuphalabhāvena pavattamānānaṃ sabhāvadhammānaṃ satipi ekasantānapariyāpannānaṃ bhinnasantatipatitehi visese hetuphalānaṃ paramatthato bhinnasabhāvattā bhinnasantānapatitānaṃ viya accantabhedasanniṭṭhānena nānattanayassa micchāgahaṇaṃ ucchedābhinivesassa kāraṇaṃ , evaṃ hetuphalabhūtānaṃ dhammānaṃ vijjamānepi sabhāvabhede ekasantatipariyāpannatāya ekattanayena accantamabhedaggahaṇampi kāraṇaṃ evāti dassetuṃ ‘‘ sattassā ’’ ti vuttaṃ pāḷiyaṃ .
84. Avijjamānassa vināsāsambhavato atthibhāvahetuko ucchedoti dassetuṃ vijjamānavācakena santa-saddena ‘‘ sato ’’ ti pāḷiyaṃ vuttanti āha ‘‘ vijjamānassā ’’ ti .
Vijjamānatāpayutto cesa diṭṭhigatikavādavisayo sattoyeva idha adhippetoti dassanatthaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ sattassā ’’ ti vuttaṃ , tena imamatthaṃ dasseti – yathā hetuphalabhāvena pavattamānānaṃ sabhāvadhammānaṃ satipi ekasantānapariyāpannānaṃ bhinnasantatipatitehi visese hetuphalabhūtānaṃ paramatthato bhinnasabhāvattā
V1.390 bhinnasantānapatitānaṃ viya accantaṃ bhedasanniṭṭhānena nānattanayassa micchāgahaṇaṃ ucchedābhinivesassa kāraṇaṃ , evaṃ hetuphalabhūtānaṃ vijjamānepi sabhāvabhede ekasantatipariyāpannatāya ekattanayena accantamabhedagahaṇampi kāraṇamevāti .Santānavasena hi vattamānesu khandhesu ghanavinibbhogābhāvena sattagāho , sattassa ca atthibhāvagāhanibandhano ucchedagāho yāvāyaṃ attā na ucchijjati , tāvāyaṃ vijjatiyevāti gahaṇato , nirudayavināso vā idha ucchedoti adhippetoti āha ‘‘ upacchedan ’’ ti .
Santānavasena hi pavattamānesu khandhesu ghanavinibbhogābhāvena tesaṃ idha sattagāho , sattassa ca atthibhāvagāhahetuko ucchedavādo , anupubbanirodhavasena pana nirantaravināso idha ‘‘ ucchedo ’’ ti adhippeto yāvāyaṃ attā ucchijjamāno bhavati , tāvāyaṃ vijjatiyevāti gahaṇatoti āha ‘‘ upacchedan ’’ ti .
U -saddo hi upa-saddapariyāyo , so ca upasaṅkamanattho , upasaṅkamanañcettha anupubbamuppajjitvā aparāparaṃ nirodhavasena nirantaratā .
Apica punānuppajjamānavasena nirudayavināsoyeva ucchedo nāma yathāvuttanayena gahaṇatoti āha ‘‘ upacchedan ’’ ti .
U -saddo , hi upa-saddo ca ettha uparibhāgattho .
Niruddhato parabhāgo ca idha uparibhāgoti vuccati .
Visesena
P1.227 nāso vināso , abhāvo .
So pana maṃsacakkhupaññācakkhūnaṃ dassanapathātikkamoyeva hotīti āha ‘‘ adassanan ’’ ti .
Adassane hi nāsa-saddo loke niruḷhoti .
NirantaravasenaM1.446 , nirudayavasena vā visesena nāso vināso , so pana maṃsacakkhupaññācakkhūnaṃ dassanapathātikkamanato adassanamevāti āha ‘‘ adassanan ’’ ti .
Adassane hi nāsa -saddo loke niruḷho ‘‘ dve cāpare vaṇṇavikāranāsā ’’ tiādīsu ( kāsikā 6-3-109 suttaṃ passitabbaṃ ) viya .Bhāvavigaman ti sabhāvāpagamaṃ .
Yo hi nirudayavināsavasena ucchijjati , na so attano sabhāvena tiṭṭhatīti .
Bhāvavigaman ti sabhāvāpagamaṃ .
Yathādhammaṃ bhavanaṃ bhāvoti hi atthena idha bhāva -saddo sabhāvavācako .
Yo pana nirantaraṃ nirudayavināsavasena ucchijjati , so attano sabhāvena ṭhātumasakkuṇeyyatāya ‘‘ bhāvāpagamo ’’ ti vuccati .
‘‘ Tatthā ’’ tiādinā ucchedavādassa yathāpāṭhaṃ samudāgamaṃ nidassanamattena dasseti , tena vakkhati ‘‘ tathā ca aññathā ca vikappetvāvā ’’ ti .
Tatthāti ‘‘ sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapentī ’’ ti vacane .
Lābhīti dibbacakkhuñāṇalābhī .
Cutimattamevāti
M1.174 sekkhaputhujjanānampi cutimattameva .
Na upapātan ti pubbayogābhāvena , parikammākaraṇena vā upapātaṃ daṭṭhuṃ na sakkoti .
‘‘ Alābhī ca ko paralokaṃ na jānātī ’’ ti natthikavādavasena , mahāmūḷhabhāveneva vā ‘‘ ito añño paraloko atthī ’’ ti anavabodhamāha .
Ettakoyeva visayo , yo yaṃ indriyagocaroti .
Attano dhītuyā hatthagaṇhanakarājādi viya kāmasukhagiddhatāya vā .
‘‘ Na puna viruhantī ’’ ti patitapaṇṇānaṃ vaṇṭena appaṭisandhikabhāvamāha .
Evameva sattāti yathā paṇḍupalāso bandhanā pavutto na paṭisandhiyati , evaṃ sabbe sattā appaṭisandhikamaraṇameva nigacchantīti .
Jalapubbūḷakūpamā hi sattāti tassa laddhi .
Tathāti vuttappakārena .
Lābhinopi cutito uddhaṃ adassaneneva imā diṭṭhiyo uppajjantīti āha ‘‘ vikappetvā vā ’’ ti .
Etthāha – yathā amarāvikkhepikavādā ekantaalābhīvaseneva dassitā , yathā ca uddhamāghātanikasaññīvādacatukkoV1.154 ekantalābhīvaseneva , na evamayaṃ .
Ayaṃ pana sassatekaccasassatavādādayo viya lābhīalābhīvasena pavatto .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ tattha dve janā ’’ tiādi .
Yadi evaṃ kasmā sassatavādādidesanāhi idha aññathā desanā pavattāti ?
Vuccate – desanāvilāsappattito .
Desanāvilāsappattā hi buddhā bhagavanto , te veneyyajjhāsayānurūpaṃP1.228 vividhenākārena dhammaṃ desenti , aññathā idhāpi ca evaṃ bhagavā deseyya ‘‘ idha bhikkhave ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya … pe … yathāsamāhite citte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti , so dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena arahato cuticittaṃ passati , puthūnaṃ vā parasattānaṃ , na heva kho taduddhaṃ upapattiṃ , so evamāha ‘ yathā kho bho ayaṃ attā ’’’ tiādinā visesalābhino , takkino ca visuṃ katvā , tasmā desanāvilāsena veneyyajjhāsayānurūpaṃ sassatavādādidesanāhi aññathāyaṃ desanā pavattāti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā ekaccasassatavādādīsu viya na idha takkīvādito visesalābhīvādo bhinnākāro , atha kho samānabhedatāya samānākāroyevāti imassa visesassa pakāsanatthaṃ bhagavatā ayamucchedavādo purimavādehi visiṭṭhākāro desito .
Sambhavati hi takkinopiM1.175 anussavādivasena adhigamavato viya idha abhiniveso .
Atha vā na imā diṭṭhiyo bhagavatā anāgate evaṃ bhāvīvasena desitā , nāpi parikappavasena , atha kho yathā yathā diṭṭhigatikehi ‘‘ idameva saccaṃ , moghamaññan ’’ ti paññattā , tathā tathā yathābhuccaṃ sabbaññutaññāṇena paricchinditvā pakāsitā .
Yehi gambhīrādippakārā aputhujjanagocarā buddhadhammā pakāsanti , yesañca parikittanena tathāgatā sammadeva thomitā honti .
Ucchedavādīhi ca diṭṭhigatikehi yathā uttaruttarabhavadassīhi aparabhavadassīnaṃ tesaṃ vādapaṭisedhavasena sakasakavādā patiṭṭhāpitā , tathāyaṃ desanā pavattāti purimadesanāhi imissā desanāya pavattibhedo na codetabbo .
Evañca katvā arūpabhavabhedavasena viya kāmarūpabhavabhedavasenāpi ucchedavādo vibhajitvā daṭṭhabbo .
Atha vā paccekaṃ kāmarūpabhavabhedavasena viya arūpabhavavasenāpi na vibhajitvā vattabbo , evañca sati bhagavatāP1.229 vuttasattakato bahutarabhedo , appatarabhedo vā ucchedavādo āpajjatīti evaṃ pakārāpi codanā anavakāsāvāti .
Etthāha – yuttaṃ tāva purimesu tīsu vādesu ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti vuttaṃ pañcavokārabhavapariyāpannaṃ attabhāvaṃ ārabbha pavattattā tesaṃ vādānaṃ , catuvokārabhavapariyāpannaṃ pana attabhāvaṃ nissāya pavattesu catutthādīsu catūsu vādesu kasmā ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti vuttaṃV1.155 .
Na hi arūpīnaṃ kāyo vijjatīti ?
Saccametaṃ , rūpattabhāve pavattavohāreneva pana diṭṭhigatiko arūpattabhāvepi kāyavohāraṃ āropetvā āha ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti .
Yathā ca diṭṭhigatikā diṭṭhiyo paññāpenti , tathā ca bhagavā dassetīti , arūpakāyabhāvato vā phassādidhammasamūhabhūte arūpattabhāve kāyaniddeso daṭṭhabbo .
Ettha ca kāmadevattabhāvādiniravasesavibhavapatiṭṭhāpakānaṃ dutiyavādādīnaṃ yutto aparantakappikabhāvo anāgataddhavisayattā tesaṃ vādānaṃ , na pana diṭṭhigatikapaccakkhabhūtamanussattabhāvasamucchedapatiṭṭhāpakassa paṭhamavādassa paccuppannavisayattā .
Dutiyavādādīnañhi purimapurimavādasaṅgahitasseva attano taduttaruttaribhavopapannassa samucchedato yujjati aparantakappikatā , tathā ca ‘‘ no ca khoM1.176 bho ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hotī ’’ tiādi vuttaṃ , yaṃ pana tattha vuttaṃ ‘‘ atthi kho bho añño attā ’’ ti , taṃ manussakāyavisesāpekkhāya vuttaṃ , na sabbathā aññabhāvatoti ?
No na yutto , idhalokapariyāpannattepi ca paṭhamavādavisayassa anāgatakālasseva tassa adhippetattā paṭhamavādinopi aparantakappikatāya na koci virodhoti .
Diṭṭhadhammanibbānavādavaṇṇanā
Lābhīti dibbacakkhuñāṇalābhī .
Tadavasesalābhī ceva sabbaso alābhī ca idha aparantakappikaṭṭhāne ‘‘ alābhī ’’ tveva vuccati .Cutin ti sekkhaputhujjanānampi cutimeva .
Esa nayo cutimattamevāti etthāpi .
Upapattiṃ apassantoti daṭṭhuṃ samatthepi sati anolokanavasena apassanto .
Na upapātan ti pubbayogābhāvena , parikammākaraṇena vā upapattiṃ daṭṭhuṃ na sakkoti , evañca katvā nayadvaye viseso pākaṭo hoti .
Ko paralokaṃ jānāti , na jānātiyevāti natthikavādavasena ucchedaṃ gaṇhātīti saha pāṭhasesena sambandho , natthikavādavasena mahāmūḷhabhāveneva ‘‘ ito añño paraloko atthī ’’ ti anavabodhanato imaṃ diṭṭhiṃ gaṇhātīti adhippāyo .
‘‘ Ettakoyeva visayo , yvāyaṃ indriyagocaro ’’ ti attano dhītuyā hatthaggaṇhanakarājā viya kāmasukhābhirattatāyapi gaṇhātīti āha ‘‘ kāmasukhagiddhatāya vā ’’ ti .
Vaṇṭato patitapaṇṇānaṃ vaṇṭena apaṭisandhikabhāvaṃ
V1.391 sandhāya ‘‘ na puna viruhantī ’’ ti vuttaṃ .
Evameva sattāti yathā paṇḍupalāso bandhanā pavutto puna na paṭisandhīyati , evameva sabbepi sattā appaṭisandhikā maraṇapariyosānā aponobbhavikā appaṭisandhikamaraṇameva nigacchantīti attho .
Udakapubbuḷakūpamā hi sattā puna anuppajjamānatoti tassa laddhi .Tathāti ‘‘ lābhī anussaranto ’’ tiādinā [ arahato ( aṭṭha )] nidassanavasena vuttappakārena .
Aññathāti takkanassa anekappakārasambhavato tato aññenapi pakārena .
Lābhinopi cutito
M1.447 uddhaṃ upapātassa adassanamattaṃ pati takkaneneva imā diṭṭhiyo uppajjantīti vuttaṃ ‘‘ vikappetvāvā ’’ ti .
Tathā ca vikappetvāva uppannā aññathā ca vikappetvāva uppannāti hi sambandho .Tattha ‘‘ dve janā ’’ tiādinā ucchedaggāhakappabhedadassanena imamatthaṃ dasseti .
Yathā amarāvikkhepikavādā ekantaalābhīvaseneva desitā , yathā ca uddhamāghātanikasaññīvāde catutthacatukke saññīvādā ekantalābhīvaseneva desitā , nayime .
Ime pana sassatekaccasassatavādādayo viya lābhīalābhīvaseneva desitāti .
Yadevaṃ kasmā sassatavādādīsu viya lābhīvasena , takkīvasena ca paccekaṃ desanamakatvā sassatavādādidesanāhi aññathā idha desanā katāti ?
Vuccate – desanāvilāsappattito .
Desanāvilāsappattā hi buddhā bhagavanto , te veneyyajjhāsayānurūpaṃ vividhenākārena dhammaṃ desenti , na aññathā .
Yadi hi idhāpi ca tathādesanāya nibandhanabhūto veneyyajjhāsayo bhaveyya , tathārūpameva bhagavā vadeyya , kathaṃ ?
‘‘ Idha bhikkhave , ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya … pe … yathā samāhite citte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti , so dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena arahato cuticittaṃ passati , puthūnaṃ vā parasattānaṃ , na heva kho taduddhaṃ upapattiṃ .
So evamāha ‘ yato kho bho ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhado ucchijjati vinassati , na hoti paraṃ maraṇā ’ tiādinā ’’ visesalābhino , takkino ca visuṃ katvā .
Yasmā pana tathādesanāya nibandhanabhūto veneyyajjhāsayo na idha bhavati , tasmā desanāvilāsena veneyyajjhāsayānurūpaṃ sassatavādādidesanāhi aññathāyevāyaṃ desanā katāti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā sassatekaccasassatavādādīsu viya na idha takkīvādato visesalābhīvādo bhinnākāro , atha kho samānappakāratāya samānākāroyevāti imassa visesassa pakāsanatthaṃ ayamucchedavādo bhagavatā purimavādehi visiṭṭhākārabhāvena desito .
Sambhavati hi idha takkinopi anussavādivasena adhigamavato viya abhiniveso .
Apica na imā diṭṭhiyo bhagavatā anāgate evaṃbhāvīvasena
M1.448 desitā , nāpi evamete bhaveyyunti parikappanāvasena , atha khoV1.392 yathā yathā diṭṭhigatikehi ‘‘ idameva saccaṃ , moghamaññan ’’ ti ( ma . ni .2.187,203,427;3.27,28; udā .55) maññitā , tathā tathāyeva ime diṭṭhigatā yathābhuccaṃ sabbaññutaññāṇena paricchinditvā pakāsitā , yehi gambhīrādippakārā aputhujjanagocarā buddhadhammā pakāsanti , yesañca parikittanena tathāgatā sammadeva thomitā honti .
Aparo nayo – yathā ucchedavādīhi diṭṭhigatikehi uttaruttarabhavadassīhi aparabhavadassīnaṃ tesaṃ vādapaṭisedhavasena sakasakavādā patiṭṭhāpitā , tathāyevāyaṃ desanā katāti purimadesanāhi imissā desanāya pavattibhedo na codetabbo , evañca katvā arūpabhavabhedavasena ucchedavādo catudhā vibhajitvā viya kāmarūpabhavabhedavasenāpi anekadhā vibhajitvāyeva vattabbo , evaṃ sati bhagavatā vuttasattakato bahutarabhedo ucchedavādo āpajjatīti , atha vā paccekaṃ kāmarūpabhavabhedavasena viya arūpabhavavasenāpi na vibhajitvā vattabbo , evampi sati bhagavatā vuttasattakato appatarabhedova ucchedavādo āpajjatīti ca evaṃpakārāpi codanā anavakāsā eva hoti .
Diṭṭhigatikānañhi yathābhimataṃ desanā pavattāti . 85. Mātāpitūnaṃ etan ti taṃsambandhanato etaṃ mātāpitūnaṃ santakanti attho .
Sukkasoṇitan ti pitu sukkaṃ , mātu soṇitañca , ubhinnaṃ vā sukkasaṅkhātaṃ soṇitaṃ .
Mātāpettiketi nimitte cetaṃ bhummaṃ .
Itīti imehi tīhi padehi .
‘‘ Rūpakāyavasenā ’’ ti avatvā ‘‘ rūpakāyasīsenā ’’ ti vadanto arūpampi tesaṃ ‘‘ attā ’’ ti gahaṇaṃ ñāpeti .
Iminā pakārena itthan ti āha ‘‘ evameke ’’ ti .
Evaṃ -saddo hettha idamattho , iminā pakārenāti attho .
Eketi ekacce , aññe vā .
86. Manussānaṃ pubbe gahitattā , aññesañca asambhavato ‘‘ kāmāvacaro ’’ ti ettha chakāmāvacaradevapariyāpannoti attho .
Kabaḷīkāro cettha yathāvuttasudhāhāro .
87. Jhānamanena
M1.449 nibbattoti ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .Mahāvayavo aṅgo , tattha visuṃ pavatto paccaṅgo , sabbehi aṅgapaccaṅgehi yutto tathā .
Tesan ti cakkhusotindriyānaṃ .
Itaresan ti ghānajivhākāyindriyānaṃ .
Tesampi indriyānaṃ saṇṭhānaṃ purisavesavaseneva veditabbaṃ .
Tathā hi aṭṭhakathāsu vuttaṃ ‘‘ samānepi tattha ubhayaliṅgābhāve purisasaṇṭhānāva tattha brahmāno , na itthisaṇṭhānā ’’ ti .
88-92.
Ākāsānañcāyatana -saddo
V1.393 idha bhaveyevāti āha ‘‘ ākāsānañcāyatanabhavan ’’ ti .
Etthāha – yuttaṃ tāva purimesu tīsu vādesu ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti vattuṃ pañcavokārabhavapariyāpannaṃ attabhāvamārabbha pavattattā tesaṃ vādānaṃ , catuvokārabhavapariyāpannaṃ pana attabhāvaṃ nissāya pavattesu catutthādīsu catūsu vādesu kasmā ‘‘ kāyassa bhedā ’’ ti vuttaṃ .
Na hi arūpīnaṃ kāyo vijjati .
Yo bhedoti vucceyyāti ?
Saccametaṃ , rūpattabhāve pana pavattavohāreneva diṭṭhigatiko arūpattabhāvepi kāyavohāraṃ āropetvā evamāha .
Lokasmiñhi dissati aññatthabhūtopi vohāro tadaññatthasamāropito yathā taṃ ‘‘ sasavisāṇaṃ , khaṃ pupphan ’’ ti .
Yathā ca diṭṭhigatikā diṭṭhiyo paññapenti , tathāyeva bhagavāpi desetīti .
Apica nāmakāyabhāvato phassādidhammasamūhabhūte arūpattabhāve kāyaniddeso daṭṭhabbo .
Samūhaṭṭhenapi hi ‘‘ kāyo ’’ ti vuccati ‘‘ hatthikāyo assakāyo ’’ tiādīsu viya .
Ettha ca kāmāvacaradevattabhāvādiniravasesavibhavapatiṭṭhāpakānaṃ dutiyādivādānaṃ aparantakappikabhāvo yutto hotu anāgataddhavisayattā tesaṃ vādānaṃ , kathaṃ pana diṭṭhigatikassa paccakkhabhūtamanussattabhāvāpagamapatiṭṭhāpakassa paṭhamavādassa aparantakappikabhāvo yujjeyya paccuppannaddhavisayattā tassa vādassa .
Dutiyavādādīnañhi purimapurimavādasaṅgahitasseva attano anāgate taduttaribhavūpapannassa samucchedabodhanato yujjati aparantakappikatā , tathā ceva vuttaṃ ‘‘ no ca kho bho ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hotī ’’ tiādi ( dī . ni .1.85) yaṃ pana tattha vuttaṃ ‘‘ atthi kho bho añño attā ’’ ti ,( dī . ni .1.87) taṃ manussattabhāvādiheṭṭhimattabhāvavisesāpekkhāya vuttaṃ , na sabbathā aññabhāvato .
Paṭhamavādassa pana anāgate taduttaribhavūpapannassa attano samucchedabodhanābhāvatoM1.450 ,‘‘ atthi kho bho añño attā ’’ ti ettha aññabhāvena aggahaṇato ca na yujjateva aparantakappikatāti ?
No na yujjati idhalokapariyāpannattepi paṭhamavādavisayassa anāgatakālikasseva tena adhippetattā .
Paṭhamavādināpi hi idhalokapariyāpannassa attano paraṃ maraṇā ucchedo anāgatakālavaseneva adhippeto , tasmā cassa aparantakappikatāya na koci virodhoti .