(16)1. Indriyavaggo
1. Indriyasuttaṃ
151.‘‘ Cattārimāni
T2.190V1.163M1.459 , bhikkhave , indriyāni .Katamāni cattāri ?
Saddhindriyaṃ , vīriyindriyaṃ , satindriyaṃ , samādhindriyaṃ – imāni kho , bhikkhave , cattāri indriyānī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Saddhābalasuttaṃ
152.‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , balāni .
Katamāni cattāri ?
Saddhābalaṃ , vīriyabalaṃ , satibalaṃ , samādhibalaṃ – imāni kho , bhikkhave , cattāri balānī ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Paññābalasuttaṃ
153.‘‘ Cattārimāni
P2.142 , bhikkhave , balāni .Katamāni cattāri ?
Paññābalaṃ , vīriyabalaṃ , anavajjabalaṃ , saṅgahabalaṃ [ saṅgāhabalaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)]– imāni kho , bhikkhave , cattāri balānī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Satibalasuttaṃ
154.‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , balāni .
Katamāni cattāri ?
Satibalaṃ , samādhibalaṃ , anavajjabalaṃ , saṅgahabalaṃ – imāni kho , bhikkhave , cattāri balānī ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Paṭisaṅkhānabalasuttaṃ
155.‘‘ Cattārimāni
V1.164 , bhikkhave , balāni .Katamāni cattāri ?
Paṭisaṅkhānabalaṃ , bhāvanābalaṃ , anavajjabalaṃ , saṅgahabalaṃ – imāni kho , bhikkhave , cattāri balānī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Kappasuttaṃ
156.‘‘ Cattārimāni
M1.460 , bhikkhave , kappassa asaṅkhyeyyāni .Katamāni cattāri ?
Yadā , bhikkhave , kappo saṃvaṭṭati , taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ
T2.191 – ettakāni vassānīti vā , ettakāni vassasatānīti vā , ettakāni vassasahassānīti vā , ettakāni vassasatasahassānīti vā .‘‘ Yadā , bhikkhave , kappo saṃvaṭṭo tiṭṭhati , taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ – ettakāni vassānīti vā , ettakāni vassasatānīti vā , ettakāni vassasahassānīti vā , ettakāni vassasatasahassānīti vā .
‘‘ Yadā , bhikkhave , kappo vivaṭṭati , taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ – ettakāni vassānīti vā , ettakāni vassasatānīti vā , ettakāni vassasahassānīti vā , ettakāni vassasatasahassānīti vā .
‘‘ Yadā , bhikkhave , kappo vivaṭṭo tiṭṭhati , taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ – ettakāni vassānīti vā , ettakāni vassasatānīti vā , ettakāni vassasahassānīti vā , ettakāni vassasatasahassānīti vā .
Imāni kho , bhikkhave , cattāri kappassa asaṅkhyeyyānī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Rogasuttaṃ
157.‘‘ Dveme , bhikkhave , rogā .
Katame dve ?
Kāyiko
P2.143 ca rogo cetasiko ca rogo .Dissanti , bhikkhave , sattā kāyikena rogena ekampi vassaṃ ārogyaṃ paṭijānamānā , dvepi
V1.165 vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , tīṇipi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , cattāripi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , pañcapi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , dasapi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , vīsatipi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , tiṃsampi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , cattārīsampi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , paññāsampi vassāni ārogyaṃ paṭijānamānā , vassasatampi , bhiyyopi ārogyaṃ paṭijānamānāT2.192 .Te , bhikkhave , sattā sudullabhā [ dullabhā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] lokasmiṃ ye cetasikena rogena muhuttampi ārogyaṃ paṭijānanti , aññatra khīṇāsavehi .
‘‘ Cattārome
M1.461 , bhikkhave , pabbajitassa rogā .Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu mahiccho hoti vighātavā asantuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena .
So mahiccho samāno vighātavā asantuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati anavaññappaṭilābhāya lābhasakkārasilokappaṭilābhāya .
So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati anavaññappaṭilābhāya lābhasakkārasilokappaṭilābhāya .
So saṅkhāya kulāni upasaṅkamati , saṅkhāya nisīdati , saṅkhāya dhammaṃ bhāsati , saṅkhāya uccārapassāvaṃ sandhāreti .
Ime kho , bhikkhave , cattāro pabbajitassa rogā .
‘‘ Tasmātiha , bhikkhave , evaṃ sikkhitabbaṃ –
‘ na mahicchā bhavissāma vighātavanto asantuṭṭhā itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena , na pāpikaṃ icchaṃ paṇidahissāma anavaññappaṭilābhāya lābhasakkārasilokappaṭilābhāya , na uṭṭhahissāma na ghaṭessāma na vāyamissāma anavaññappaṭilābhāya lābhasakkārasilokappaṭilābhāya , khamā bhavissāma sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ , uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātikā bhavissāmā ’ ti .
Evañhi vo , bhikkhave
T2.193 , sikkhitabban ’’ ti .Sattamaṃ .
8. Parihānisuttaṃ
158. Tatra
V1.166 kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti
P2.144 .‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ Yo hi koci , āvuso , bhikkhu vā bhikkhunī vā cattāro dhamme attani samanupassati , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Parihānametaṃ vuttaṃ bhagavatā .
Katame cattāro ?
Rāgavepullattaṃ [ rāgavepullataṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)], dosavepullattaṃ , mohavepullattaṃ , gambhīresu kho panassa ṭhānāṭhānesu paññācakkhu
M1.462 na kamati .Yo hi koci , āvuso , bhikkhu vā bhikkhunī vā ime cattāro dhamme attani samanupassati , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Parihānametaṃ vuttaṃ bhagavatā .
‘‘ Yo hi koci , āvuso , bhikkhu vā bhikkhunī vā cattāro dhamme attani samanupassati , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ na parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Aparihānametaṃ vuttaṃ bhagavatā .
Katame cattāro ?
Rāgatanuttaṃ [ rāgatanuttanaṃ ( ka .)], dosatanuttaṃ , mohatanuttaṃ , gambhīresu kho panassa ṭhānāṭhānesu paññācakkhu kamati .
Yo hi koci , āvuso , bhikkhu vā bhikkhunī vā ime cattāro dhamme attani samanupassati , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ na parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Aparihānametaṃ vuttaṃ bhagavatā ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Bhikkhunīsuttaṃ
159. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme
T2.194 .Atha kho aññatarā bhikkhunī aññataraṃ purisaṃ āmantesi –
‘‘ ehi tvaṃ , ambho purisa , yenayyo ānando tenupasaṅkama ;
upasaṅkamitvā mama vacanena ayyassa ānandassa pāde sirasā vanda –
‘ itthannāmā , bhante , bhikkhunī ābādhikinī dukkhitā bāḷhagilānā .
Sā ayyassa ānandassa pāde sirasā vandatī ’ ti .
Evañca vadehi –
‘ sādhu kira , bhante , ayyo ānando yena bhikkhunupassayo yena sā bhikkhunī tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’’ ti
V1.167 .‘‘ Evaṃ , ayye ’’ ti kho so puriso tassā bhikkhuniyā paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ
P2.145 ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .Ekamantaṃ nisinno kho so puriso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ Itthannāmā , bhante , bhikkhunī ābādhikinī dukkhitā bāḷhagilānā .
Sā āyasmato ānandassa pāde sirasā vandati , evañca vadeti –
‘ sādhu kira , bhante , āyasmā ānando yena bhikkhunupassayo yena sā bhikkhunī tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’’ ti .
Adhivāsesi kho āyasmā ānando tuṇhībhāvena .
Atha
M1.463 kho āyasmā ānando nivāsetvā pattacīvaramādāya yena bhikkhunupassayo yena sā bhikkhunī tenupasaṅkami .Addasā kho sā bhikkhunī āyasmantaṃ ānandaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvā sasīsaṃ pārupitvā mañcake nipajji .
Atha kho āyasmā ānando yena sā bhikkhunī tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja
T2.195 kho āyasmā ānando taṃ bhikkhuniṃ etadavoca –‘‘ Āhārasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo āhāraṃ nissāya .
Āhāro pahātabbo .
Taṇhāsambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo taṇhaṃ nissāya .
Taṇhā pahātabbā .
Mānasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo mānaṃ nissāya .
Māno pahātabbo .
Methunasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo .
Methune ca setughāto vutto bhagavatā .
‘‘‘ Āhārasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo āhāraṃ nissāya .
Āhāro pahātabbo ’ ti , iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Idha , bhagini , bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti –
‘ neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya , yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya .
Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi , navañca vedanaṃ na uppādessāmi .
Yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā ’ ti .
So aparena samayena āhāraṃ nissāya āhāraṃ pajahati .
‘ Āhārasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo āhāraṃ nissāya .
Āhāro pahātabbo ’ ti , iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
‘‘‘ Taṇhāsambhūto
V1.168 ayaṃ , bhagini , kāyo taṇhaṃ nissāya .Taṇhā pahātabbā ’ ti , iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca
P2.146 vuttaṃ ?Idha , bhagini , bhikkhu suṇāti –
‘ itthannāmo kira bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī ’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ kudāssu nāma ahampi
T2.196 āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissāmī ’ ti !So aparena samayena taṇhaṃ nissāya taṇhaṃ pajahati .
‘ Taṇhāsambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo taṇhaṃ nissāya .
Taṇhā pahātabbā ’ ti , iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
‘‘‘ Mānasambhūto
M1.464 ayaṃ , bhagini , kāyo mānaṃ nissāya .Māno pahātabbo ’ ti , iti kho panetaṃ vuttaṃ .
Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ ?
Idha , bhagini , bhikkhu suṇāti –
‘ itthannāmo kira bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī ’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ so hi nāma āyasmā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati ;
kimaṅgaṃ [ kimaṅga ( sī . pī .) a . ni .5.180; cūḷava .331; saṃ . ni .5.1020] panāhan ’ ti !
So aparena samayena mānaṃ nissāya mānaṃ pajahati .
‘ Mānasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo mānaṃ nissāya .
Māno pahātabbo ’ ti , iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ .
‘‘ Methunasambhūto ayaṃ , bhagini , kāyo .
Methune ca setughāto vutto bhagavatā ’’ ti .
Atha kho sā bhikkhunī mañcakā vuṭṭhahitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā āyasmato ānandassa pādesu sirasā nipatitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ accayo maṃ , bhante , accagamā , yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ , yāhaṃ evamakāsiṃ .
Tassā me , bhante , ayyo ānando accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu , āyatiṃ
T2.197 saṃvarāyā ’’ ti .‘‘ Taggha taṃ [ taggha tvaṃ ( sī . pī . ka .)], bhagini , accayo accagamā , yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ , yā tvaṃ evamakāsi .
Yato ca kho tvaṃ , bhagini , accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi , taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma .
Vuddhi hesā , bhagini , ariyassa vinaye yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Sugatavinayasuttaṃ
160.‘‘ Sugato
V1.169P2.147 vā , bhikkhave , loke tiṭṭhamāno sugatavinayo vā tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sugato ?
Idha , bhikkhave , tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro
M1.465 purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā .Ayaṃ , bhikkhave , sugato .
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , sugatavinayo ?
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ , kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti .
Ayaṃ , bhikkhave , sugatavinayo .
Evaṃ sugato vā , bhikkhave , loke tiṭṭhamāno sugatavinayo vā tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti .
‘‘ Cattārome , bhikkhave , dhammā saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattanti .
Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , bhikkhū duggahitaṃ suttantaṃ pariyāpuṇanti dunnikkhittehi padabyañjanehi .
Dunnikkhittassa , bhikkhave , padabyañjanassa
T2.198 atthopi dunnayo hoti .Ayaṃ , bhikkhave , paṭhamo dhammo saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhū dubbacā honti dovacassakaraṇehi dhammehi samannāgatā akkhamā appadakkhiṇaggāhino anusāsaniṃ .
Ayaṃ , bhikkhave , dutiyo dhammo saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā , te na sakkaccaṃ suttantaṃ paraṃ vācenti .
Tesaṃ accayena chinnamūlako suttanto hoti appaṭisaraṇo .
Ayaṃ , bhikkhave , tatiyo dhammo saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattati .
‘‘ Puna
V1.170 caparaṃ , bhikkhave , therā bhikkhū bāhulikā hontiP2.148 sāthalikā , okkamane pubbaṅgamā , paviveke nikkhittadhurā , na vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati .
Sāpi hoti bāhulikā sāthalikā , okkamane pubbaṅgamā , paviveke nikkhittadhurā , na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Ayaṃ , bhikkhave , catuttho dhammo saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro dhammā saddhammassa sammosāya antaradhānāya saṃvattantī ’’ ti .
‘‘ Cattārome
M1.466 , bhikkhave , dhammā saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattanti .Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , bhikkhū suggahitaṃ suttantaṃ pariyāpuṇanti sunikkhittehi padabyañjanehi .
Sunikkhittassa , bhikkhave , padabyañjanassa atthopi sunayo
T2.199 hoti .Ayaṃ , bhikkhave , paṭhamo dhammo saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhū suvacā honti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgatā khamā padakkhiṇaggāhino anusāsaniṃ .
Ayaṃ , bhikkhave , dutiyo dhammo saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā , te sakkaccaṃ suttantaṃ paraṃ vācenti .
Tesaṃ accayena nacchinnamūlako [ acchinnamūlako ( syā . kaṃ .) a . ni .5.156] suttanto hoti sappaṭisaraṇo .
Ayaṃ , bhikkhave , tatiyo dhammo saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , therā bhikkhū na bāhulikā honti na sāthalikā , okkamane nikkhittadhurā , paviveke pubbaṅgamā , vīriyaṃ ārabhanti appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya .
Tesaṃ pacchimā janatā diṭṭhānugatiṃ āpajjati .
Sāpi hoti na bāhulikā na sāthalikā , okkamane nikkhittadhurā , paviveke pubbaṅgamā , vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya
V1.171 .Ayaṃ , bhikkhave , catuttho dhammo saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattati .
Ime
P2.149 kho , bhikkhave , cattāro dhammā saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattantī ’’ ti .Dasamaṃ .
Indriyavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Indriyāni saddhā paññā , sati saṅkhānapañcamaṃ ;
Kappo rogo parihāni , bhikkhunī sugatena cāti .