Issues
Select Version
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

(19)4. Brāhmaṇavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(19)4. Brāhmaṇavaggo

1. Yodhājīvasuttaṃ

181.‘‘ CatūhiV1.198 , bhikkhave , aṅgehi samannāgato yodhājīvo rājāraho hoti rājabhoggo , rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati .
Katamehi catūhi ?
Idha , bhikkhave , yodhājīvo ṭhānakusalo ca hoti , dūrepātī ca , akkhaṇavedhī ca , mahato ca kāyassa padāletā .
Imehi kho , bhikkhave , catūhi aṅgehi samannāgato yodhājīvo rājāraho hoti rājabhoggo , rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati .
EvamevaṃP2.171 kho , bhikkhave , catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa .
Katamehi catūhi ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu ṭhānakusalo ca hoti , dūrepātī ca , akkhaṇavedhī ca , mahato ca kāyassa padāletā .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu ṭhānakusalo hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hoti … pe … samādāya sikkhati sikkhāpadesu .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu ṭhānakusalo hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu dūrepātī hoti ?
Idha , bhikkhaveT2.232 , bhikkhu yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā , sabbaṃ rūpaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati .
Yā kāci vedanā … pe … yā kāci saññā … ye keci saṅkhārā … yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vāV1.199 , sabbaṃ viññāṇaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu dūrepātī hoti .
‘‘ KathañcaM1.491 , bhikkhave , bhikkhu akkhaṇavedhī hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu akkhaṇavedhī hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu mahato kāyassa padāletā hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu mahantaṃ avijjākkhandhaṃ padāletā .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu mahato kāyassa padāletā hoti .
Imehi kho , bhikkhave , catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti … pe … anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Pāṭibhogasuttaṃ

182.[ kathā .624]‘‘ CatunnaṃP2.172 , bhikkhave , dhammānaṃ natthi koci pāṭibhogo – samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ .
‘‘ Katamesaṃ catunnaṃ ?
‘ Jarādhammaṃ mā jīrī ’ ti natthi koci pāṭibhogo – samaṇo vāT2.233 brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ ;
‘ byādhidhammaṃ mā byādhiyī ’ ti natthi koci pāṭibhogo – samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ ;
‘ maraṇadhammaṃ mā mīyī ’ ti natthi koci pāṭibhogo – samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ ;
‘ yāni kho pana tāni pubbe attanā katāni pāpakāni kammāni saṃkilesikāni ponobhavikāni sadarāni dukkhavipākāni āyatiṃ jātijarāmaraṇikāni , tesaṃ vipāko mā nibbattī ’ ti natthi koci pāṭibhogo – samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ .
‘‘ ImesaṃV1.200 kho , bhikkhave , catunnaṃ dhammānaṃ natthi koci pāṭibhogo – samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmin ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Sutasuttaṃ

183. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto yena bhagavāM1.492 tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Ahañhi , bho gotama , evaṃvādī evaṃdiṭṭhi [ evaṃdiṭṭhī ( sabbattha )]–
‘ yo koci diṭṭhaṃ bhāsati – evaṃ me diṭṭhanti , natthi tato doso ;
yo koci sutaṃ bhāsati – evaṃ me sutanti , natthi tato doso ;
yo koci mutaṃ bhāsati – evaṃ me mutanti , natthi tatoT2.234 doso ;
yo koci viññātaṃ bhāsati – evaṃ me viññātanti , natthi tato doso ’’’ ti .
‘‘ Nāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ diṭṭhaṃ bhāsitabbanti vadāmi ;
na panāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ diṭṭhaṃ na bhāsitabbanti vadāmi ;
nāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ sutaṃ bhāsitabbanti vadāmi ;
na panāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ sutaṃ na bhāsitabbantiP2.173 vadāmi ;
nāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ mutaṃ bhāsitabbanti vadāmi ;
na panāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ mutaṃ na bhāsitabbanti vadāmi ;
nāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ viññātaṃ bhāsitabbanti vadāmi ;
na panāhaṃ , brāhmaṇa , sabbaṃ viññātaṃ na bhāsitabbanti vadāmi .
‘‘ Yañhi , brāhmaṇa , diṭṭhaṃ bhāsato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , kusalā dhammā parihāyanti , evarūpaṃ diṭṭhaṃ na bhāsitabbanti vadāmi .
Yañca khvassa , brāhmaṇa , diṭṭhaṃ abhāsato kusalā dhammā parihāyanti , akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , evarūpaṃ diṭṭhaṃ bhāsitabbanti vadāmi .
‘‘ Yañhi , brāhmaṇa , sutaṃ bhāsato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , kusalā dhammā parihāyantiV1.201 , evarūpaṃ sutaṃ na bhāsitabbanti vadāmi .
Yañca khvassa , brāhmaṇa , sutaṃ abhāsato kusalā dhammā parihāyanti , akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , evarūpaṃ sutaṃ bhāsitabbanti vadāmi .
‘‘ Yañhi , brāhmaṇa , mutaṃ bhāsato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , kusalā dhammā parihāyanti , evarūpaṃ mutaṃ na bhāsitabbanti vadāmi .
Yañca khvassa , brāhmaṇa , mutaṃ abhāsato kusalā dhammā parihāyanti , akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , evarūpaṃ mutaṃ bhāsitabbanti vadāmiT2.235 .
‘‘ YañhiM1.493 , brāhmaṇa , viññātaṃ bhāsato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , kusalā dhammā parihāyanti , evarūpaṃ viññātaṃ na bhāsitabbanti vadāmi .
Yañca khvassa , brāhmaṇa , viññātaṃ abhāsato kusalā dhammā parihāyanti , akusalā dhammā abhivaḍḍhanti , evarūpaṃ viññātaṃ bhāsitabbanti vadāmī ’’ ti .
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti .
Tatiyaṃ .

4. Abhayasuttaṃ

184. Atha kho jāṇussoṇi brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Ahañhi , bho gotama , evaṃvādī evaṃdiṭṭhi –
‘ natthi yo maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassā ’’’ ti .
‘‘ Atthi , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno bhāyati , santāsaṃ āpajjati maraṇassa ;
atthi pana , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ KatamoV1.202 ca , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno bhāyati , santāsaṃ āpajjati maraṇassa ?
Idha , brāhmaṇa , ekacco kāmesu avītarāgo hoti avigatacchandoP2.174 avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassaT2.236 evaṃ hoti –
‘ piyā vata maṃ kāmā jahissanti , piye cāhaṃ kāme jahissāmī ’ ti .
So socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno bhāyati , santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , idhekacco kāye avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṃ hoti –
‘ piyo vataM1.494 maṃ kāyo jahissati , piyañcāhaṃ kāyaṃ jahissāmī ’ ti .
So socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayampi kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno bhāyati , santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , idhekacco akatakalyāṇo hoti akatakusalo akatabhīruttāṇo katapāpo kataluddo katakibbiso .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṃ hoti –
‘ akataṃ vata me kalyāṇaṃ , akataṃ kusalaṃ , akataṃ bhīruttāṇaṃ ;
kataṃ pāpaṃ , kataṃ luddaṃ , kataṃ kibbisaṃ .
Yāvatā , bho , akatakalyāṇānaṃ akatakusalānaṃ akatabhīruttāṇānaṃ katapāpānaṃ kataluddānaṃ katakibbisānaṃ gati taṃ gatiṃ pecca gacchāmī ’ ti .
So socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayampi kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno bhāyati , santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , idhekacco kaṅkhī hoti vicikicchī aniṭṭhaṅgato saddhamme .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅkoT2.237 phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṃ hoti –
‘ kaṅkhī vatamhi vicikicchī aniṭṭhaṅgato saddhamme ’ ti .
So socati kilamati paridevati , urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati .
Ayampi kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samānoV1.203 bhāyati , santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
Ime kho , brāhmaṇa , cattāro maraṇadhammā samānā bhāyanti , santāsaṃ āpajjanti maraṇassa .
‘‘ KatamoP2.175 ca , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassa ?
Idha , brāhmaṇa , ekacco kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa na evaṃ hoti –
‘ piyā vata maṃ kāmā jahissanti , piye cāhaṃ kāme jahissāmī ’ ti .
So na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ PunaM1.495 caparaṃ , brāhmaṇa , idhekacco kāye vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa na evaṃ hoti –
‘ piyo vata maṃ kāyo jahissati , piyañcāhaṃ kāyaṃ jahissāmī ’ ti .
So na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayampi kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ PunaT2.238 caparaṃ , brāhmaṇa , idhekacco akatapāpo hoti akataluddo akatakibbiso katakalyāṇo katakusalo katabhīruttāṇo .
Tamenaṃ aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṃ hoti –
‘ akataṃ vata me pāpaṃ , akataṃ luddaṃ , akataṃ kibbisaṃ ;
kataṃ kalyāṇaṃ , kataṃ kusalaṃ , kataṃ bhīruttāṇaṃ .
Yāvatā , bho , akatapāpānaṃ akataluddānaṃ akatakibbisānaṃ katakalyāṇānaṃ katakusalānaṃ katabhīruttāṇānaṃ gati taṃ gatiṃ pecca gacchāmī ’ ti .
So na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
Ayampi kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
‘‘ Puna caparaṃ , brāhmaṇa , idhekacco akaṅkhī hoti avicikicchī niṭṭhaṅgato saddhamme .
TamenaṃV1.204 aññataro gāḷho rogātaṅko phusati .
Tassa aññatarena gāḷhena rogātaṅkena phuṭṭhassa evaṃ hoti –
‘ akaṅkhī vatamhi avicikicchī niṭṭhaṅgato saddhamme ’ ti .
So na socati na kilamati na paridevati , na urattāḷiṃ kandati , na sammohaṃ āpajjati .
AyampiP2.176 kho , brāhmaṇa , maraṇadhammo samāno na bhāyati , na santāsaṃ āpajjati maraṇassa .
Ime kho , brāhmaṇa , cattāro maraṇadhammā samānā na bhāyanti , na santāsaṃ āpajjanti maraṇassā ’’ ti .
‘‘ Abhikkantaṃ , bho gotama , abhikkantaṃ , bho gotama … pe … upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Brāhmaṇasaccasuttaṃ

185. EkaṃM1.496 samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate .
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā sippinikātīreT2.239 paribbājakārāme paṭivasanti , seyyathidaṃ annabhāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā .
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena sippinikātīre paribbājakārāmo tenupasaṅkami .
Tena kho pana samayena tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarā kathā udapādi –
‘‘ itipi brāhmaṇasaccāni , itipi brāhmaṇasaccānī ’’ ti .
Atha kho bhagavā yena te paribbājakā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā te paribbājake etadavoca –
‘‘ Kāya nuttha , paribbājakā , etarahi kathāya sannisinnā , kā ca pana vo antarākathā vippakatā ’’ ti ?
‘‘ Idha , bho gotama , amhākaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi –
‘ itipi brāhmaṇasaccāni , itipi brāhmaṇasaccānī ’’’ ti .
‘‘ Cattārimāni , paribbājakā , brāhmaṇasaccāni mayā sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditāni .
Katamāni cattāri ?
Idha , paribbājakā , brāhmaṇo evamāha –
‘ sabbe pāṇā avajjhā ’ tiV1.205 .
Iti vadaṃ brāhmaṇo saccaṃ āha , no musā .
So tena na samaṇoti maññati , na brāhmaṇoti maññati , na seyyohamasmīti maññati , na sadisohamasmīti maññati , na hīnohamasmīti maññati .
Api ca yadeva tattha saccaṃ tadabhiññāya pāṇānaṃyeva anuddayāya [ tadabhiññāya anudayāya ( ka .)] anukampāya paṭipanno hoti .
‘‘ Puna caparaṃ , paribbājakā , brāhmaṇo evamāhaT2.240 –
‘ sabbeP2.177 kāmā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ’ ti .
Iti vadaṃ brāhmaṇo saccamāha , no musā .
So tena na samaṇoti maññati , na brāhmaṇoti maññati , na seyyohamasmīti maññati , na sadisohamasmīti maññati , na hīnohamasmīti maññati .
Api ca yadeva tattha saccaṃ tadabhiññāya kāmānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .
‘‘ PunaM1.497 caparaṃ , paribbājakā , brāhmaṇo evamāha –
‘ sabbe bhavā aniccā … pe … bhavānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .
‘‘ Puna caparaṃ , paribbājakā , brāhmaṇo evamāha –
‘ nāhaṃ kvacani [ kvacana ( sī . syā .)] kassaci kiñcanatasmiṃ na ca mama kvacani katthaci kiñcanatatthī ’ ti .
Iti vadaṃ brāhmaṇo saccaṃ āha , no musā .
So tena na samaṇoti maññati , na brāhmaṇoti maññati , na seyyohamasmīti maññati , na sadisohamasmīti maññati , na hīnohamasmīti maññati .
Api ca yadeva tattha saccaṃ tadabhiññāya ākiñcaññaṃyeva paṭipadaṃ paṭipanno hoti .
Imāni kho , paribbājakā , cattāri brāhmaṇasaccāni mayā sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditānī ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Ummaggasuttaṃ

186. AthaT2.241 kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kenaV1.206 nu kho , bhante , loko nīyati , kena loko parikassati , kassa ca uppannassa vasaṃ gacchatī ’’ ti ?
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhu !
Bhaddako kho te , bhikkhu , ummaggo [ ummaṅgo ( syā . ka .)], bhaddakaṃ paṭibhānaṃ , kalyāṇī [ kalyāṇā ( ka .)] paripucchā .
Evañhi tvaṃ , bhikkhu , pucchasi –
‘ kena nu kho , bhante , loko nīyati , kena loko parikassati , kassa ca uppannassa vasaṃ gacchatī ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Cittena kho , bhikkhu , loko nīyati , cittena parikassati , cittassa uppannassa vasaṃ gacchatī ’’ ti .
‘‘ SādhuP2.178 , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttari pañhaṃ apucchi –
‘‘‘ bahussuto dhammadharo , bahussuto dhammadharo ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , bahussuto dhammadharo hotī ’’ ti ?
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhu !
Bhaddako kho te , bhikkhu ummaggo , bhaddakaṃ paṭibhānaṃ , kalyāṇī paripucchā .
Evañhi tvaṃ , bhikkhu , pucchasi –
‘ bahussuto dhammadharo , bahussuto dhammadharoti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , bahussutoM1.498 dhammadharo hotī ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Bahū kho , bhikkhu , mayā dhammā desitā [ bahu kho bhikkhu mayā dhammo desito ( ka .)]– suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthā , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallaṃ .
Catuppadāya cepi , bhikkhu , gāthāya atthamaññāya dhammamaññāyaT2.242 dhammānudhammappaṭipanno hoti bahussuto dhammadharoti alaṃ vacanāyā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttari pañhaṃ apucchi –
‘‘‘ sutavā nibbedhikapañño , sutavā nibbedhikapañño ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , sutavā nibbedhikapañño hotī ’’ ti ?
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhu !
Bhaddako kho te , bhikkhu , ummaggo , bhaddakaṃ paṭibhānaṃ , kalyāṇī paripucchā .
Evañhi tvaṃ , bhikkhu , pucchasi –
‘ sutavā nibbedhikapañño , sutavā nibbedhikapaññoti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , sutavā nibbedhikapañño hotī ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Idha , bhikkhu , bhikkhuno ‘ idaṃ dukkhan ’ ti sutaṃ hoti , paññāya cassa atthaṃ ativijjha passati ;
‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti sutaṃ hoti , paññāya cassa atthaṃV1.207 ativijjha passati ;
‘ ayaṃ dukkhanirodho ’ ti sutaṃ hoti , paññāya cassa atthaṃ ativijjha passati ;
‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti sutaṃ hoti , paññāya cassa atthaṃ ativijjha passati .
Evaṃ kho , bhikkhu , sutavā nibbedhikapañño hotī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttari pañhaṃ apucchi –
‘‘‘ paṇḍito mahāpañño , paṇḍito mahāpañño ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , paṇḍito mahāpañño hotī ’’ ti ?
‘‘ SādhuP2.179 sādhu bhikkhu !
Bhaddako kho te , bhikkhu , ummaggo , bhaddakaṃ paṭibhānaṃ , kalyāṇī paripucchā .
Evañhi tvaṃ bhikkhu pucchasi –
‘ paṇḍito mahāpañño , paṇḍito mahāpaññotiT2.243 , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , paṇḍito mahāpañño hotī ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Idha , bhikkhu , paṇḍito mahāpañño nevattabyābādhāya ceteti na parabyābādhāya ceteti naM1.499 ubhayabyābādhāya ceteti attahitaparahitaubhayahitasabbalokahitameva cintayamāno cinteti .
Evaṃ kho , bhikkhu , paṇḍito mahāpañño hotī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Vassakārasuttaṃ

187. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Jāneyya nu kho , bho gotama , asappuriso asappurisaṃ –
‘ asappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti ?
‘‘ Aṭṭhānaṃ kho etaṃ , brāhmaṇa , anavakāso yaṃ asappuriso asappurisaṃ jāneyya –
‘ asappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti .
‘‘ Jāneyya pana , bho gotama , asappuriso sappurisaṃ –
‘ sappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti ?
‘‘ Etampi kho , brāhmaṇa , aṭṭhānaṃ anavakāso yaṃ asappuriso sappurisaṃ jāneyya –
‘ sappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti .
‘‘ Jāneyya nu kho , bho gotama , sappuriso sappurisaṃ –
‘ sappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti ?
‘‘ Ṭhānaṃ kho etaṃ , brāhmaṇa , vijjatiV1.208 yaṃ sappuriso sappurisaṃ jāneyya –
‘ sappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti .
‘‘ Jāneyya pana , bho gotama , sappuriso asappurisaṃ –
‘ asappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti ?
‘‘ EtampiT2.244 kho , brāhmaṇa , ṭhānaṃ vijjati yaṃ sappuriso asappurisaṃ jāneyya –
‘ asappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti .
‘‘ Acchariyaṃ , bho gotama , abbhutaṃ , bho gotama !
Yāva subhāsitaṃP2.180 cidaṃ , bhotā gotamena –
‘ aṭṭhānaṃ kho etaṃ , brāhmaṇa , anavakāso yaṃ asappuriso asappurisaṃ jāneyya – asappuriso ayaṃ bhavanti .
Etampi kho , brāhmaṇa , aṭṭhānaṃ anavakāso yaṃ asappuriso sappurisaṃ jāneyya – sappuriso ayaṃ bhavanti .
Ṭhānaṃ kho etaṃ , brāhmaṇa , vijjati yaṃ sappuriso sappurisaṃ jāneyya – sappuriso ayaṃ bhavanti .
Etampi kho , brāhmaṇa , ṭhānaṃ vijjati yaṃ sappuriso asappurisaṃ jāneyya – asappuriso ayaṃ bhavan ’’’ ti .
‘‘ Ekamidaṃ , bho gotama , samayaṃ todeyyassa brāhmaṇassa parisati parūpārambhaṃ vattenti –
‘ bālo ayaṃ rājā eḷeyyo samaṇe rāmaputte abhippasanno , samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karoti , yadidaṃM1.500 abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikamman ’ ti .
Imepi rañño eḷeyyassa parihārakā bālā – yamako moggallo [ puggalo ( ka .)] uggo nāvindakī gandhabbo aggivesso , ye samaṇe rāmaputte abhippasannā , samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karonti , yadidaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammanti .
Tyāssudaṃ todeyyo brāhmaṇo iminā nayena neti .
Taṃ kiṃ maññanti , bhonto , paṇḍito rājā eḷeyyo karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesuT2.245 alamatthadasatarehi alamatthadasataro ’ ti ?
‘ Evaṃ , bho , paṇḍito rājā eḷeyyo karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataro ’’’ ti .
‘‘ Yasmā ca kho , bho , samaṇo rāmaputto raññā eḷeyyena paṇḍitena paṇḍitataro karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarena alamatthadasataro , tasmā rājā eḷeyyo samaṇe rāmaputte abhippasanno , samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karoti , yadidaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññanti , bhonto , paṇḍitā rañño eḷeyyassa parihārakā – yamako moggalloV1.209 uggoP2.181 nāvindakī gandhabbo aggivesso , karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasatarāti ?
‘ Evaṃ , bho , paṇḍitā rañño eḷeyyassa parihārakā – yamako moggallo uggo nāvindakī gandhabbo aggivesso , karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasatarā ’’’ ti .
‘‘ Yasmā ca kho , bho , samaṇo rāmaputto rañño eḷeyyassa parihārakehi paṇḍitehi paṇḍitataro karaṇīyādhikaraṇīyesu vacanīyādhivacanīyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataro , tasmā rañño eḷeyyassa parihārakā samaṇe rāmaputte abhippasannā ;
samaṇe ca pana rāmaputte evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karonti , yadidaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikamman ’’ ti .
‘‘ Acchariyaṃ , bho , gotama , abbhutaṃ , bho gotama !
Yāva subhāsitaṃ cidaṃ bhotā gotamenaT2.246 –
‘ aṭṭhānaṃ kho etaṃ , brāhmaṇa , anavakāso yaṃ asappurisoM1.501 asappurisaṃ jāneyya – asappuriso ayaṃ bhavanti .
Etampi kho , brāhmaṇa , aṭṭhānaṃ anavakāso yaṃ asappuriso sappurisaṃ jāneyya – sappuriso ayaṃ bhavanti .
Ṭhānaṃ kho etaṃ , brāhmaṇa , vijjati yaṃ sappuriso sappurisaṃ jāneyya – sappuriso ayaṃ bhavanti .
Etampi kho , brāhmaṇa , ṭhānaṃ vijjati yaṃ sappuriso asappurisaṃ jāneyya – asappuriso ayaṃ bhavan ’ ti .
Handa ca dāni mayaṃ , bho gotama , gacchāma .
Bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā ’’ ti .
‘‘ Yassadāni tvaṃ , brāhmaṇa , kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti .
Sattamaṃ .

8. Upakasuttaṃ

188. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate .
Atha kho upako maṇḍikāputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho upako maṇḍikāputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Ahañhi , bhante , evaṃvādī evaṃdiṭṭhi –
‘ yo koci parūpārambhaṃ vatteti , parūpārambhaṃ vattentoV1.210 sabbo so [ sabbaso ( sī . pī .)] na upapādeti .
Anupapādento gārayho hoti upavajjo ’’’ ti .
‘‘ Parūpārambhaṃ ce , upaka , vatteti parūpārambhaṃ vattento na upapādeti , anupapādentoP2.182 gārayho hoti upavajjo .
Tvaṃ kho , upaka , parūpārambhaṃ vattesi , parūpārambhaṃ vattento na upapādesi , anupapādento gārayho hosi upavajjo ’’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , bhanteT2.247 , ummujjamānakaṃyeva mahatā pāsena bandheyya ;
evamevaṃ kho ahaṃ , bhante , ummujjamānakoyeva bhagavatā mahatā vādapāsena [ mahatā pāsena ( ka .)] baddho ’’ ti .
‘‘ Idaṃ akusalanti kho , upaka , mayā paññattaṃ .
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā – itipidaṃ akusalanti .
Taṃ kho panidaṃ akusalaṃ pahātabbanti kho , upaka , mayā paññattaṃ .
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā – itipidaṃ akusalaṃ pahātabbanti .
‘‘ IdaṃM1.502 kusalanti kho , upaka , mayā paññattaṃ .
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā – itipidaṃ kusalanti .
Taṃ kho panidaṃ kusalaṃ bhāvetabbanti kho , upaka , mayā paññattaṃ .
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā – itipidaṃ kusalaṃ bhāvetabban ’’ ti .
Atha kho upako maṇḍikāputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa ārocesi .
Evaṃ vutte rājā māgadho ajātasattu vedehiputto kupito anattamano upakaṃ maṇḍikāputtaṃ etadavoca –
‘‘ yāva dhaṃsī vatāyaṃ loṇakāradārako yāva mukharo yāva pagabboT2.248 yatra hi nāma taṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ āsādetabbaṃ maññissati ;
apehi tvaṃ , upaka , vinassa , mā taṃ addasan ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Sacchikaraṇīyasuttaṃ

189.‘‘ CattāromeV1.211 , bhikkhave , sacchikaraṇīyā dhammā .
Katame cattāro ?
AtthiP2.183 , bhikkhave , dhammā kāyena sacchikaraṇīyā ;
atthi , bhikkhave , dhammā satiyā sacchikaraṇīyā ;
atthi , bhikkhave , dhammā cakkhunā sacchikaraṇīyā ;
atthi , bhikkhave , dhammā paññāya sacchikaraṇīyā .
Katame ca , bhikkhave , dhammā kāyena sacchikaraṇīyā ?
Aṭṭha vimokkhā , bhikkhave , kāyena sacchikaraṇīyā .
‘‘ Katame ca , bhikkhave , dhammā satiyā sacchikaraṇīyā ?
Pubbenivāso , bhikkhave , satiyā sacchikaraṇīyo .
‘‘ Katame ca , bhikkhave , dhammā cakkhunā sacchikaraṇīyā ?
Sattānaṃ cutūpapāto , bhikkhave , cakkhunā sacchikaraṇīyo .
‘‘ Katame ca , bhikkhave , dhammā paññāya sacchikaraṇīyā ?
Āsavānaṃ khayo , bhikkhave , paññāya sacchikaraṇīyo .
Ime kho , bhikkhave , cattāro sacchikaraṇīyā dhammā ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Uposathasuttaṃ

190. EkaṃM1.503 samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde .
Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe bhikkhusaṅghaparivuto nisinno hoti .
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi –
‘‘ Apalāpāyaṃ , bhikkhave , parisā nippalāpāyaṃ , bhikkhave , parisā suddhā sāre patiṭṭhitā .
Tathārūpo ayaṃT2.249 , bhikkhave , bhikkhusaṅgho , tathārūpāyaṃ , bhikkhave , parisā .
Yathārūpā parisā dullabhā dassanāyapi lokasmiṃ , tathārūpo ayaṃ , bhikkhave , bhikkhusaṅgho , tathārūpāyaṃ , bhikkhave , parisā .
Yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa , tathārūpo ayaṃ , bhikkhave , bhikkhusaṅgho , tathārūpāyaṃ , bhikkhave , parisāV1.212 .
Yathārūpāya parisāya appaṃ dinnaṃ bahu hoti bahu dinnaṃ bahutaraṃ , tathārūpo ayaṃ , bhikkhave , bhikkhusaṅgho , tathārūpāyaṃ , bhikkhave , parisā .
Yathārūpaṃ parisaṃ alaṃ yojanagaṇanānipi dassanāya gantuṃ api puṭosenāpi , tathārūpo ayaṃ , bhikkhave , bhikkhusaṅgho ,( tathārūpāyaṃ , bhikkhave , parisā )[() sī . syā . kaṃ . pī . potthakesu natthi ].
‘‘ SantiP2.184 , bhikkhave , bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe devappattā viharanti ;
santi , bhikkhave , bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe brahmappattā viharanti ;
santi , bhikkhave , bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe āneñjappattā viharanti ;
santi , bhikkhave , bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe ariyappattā viharanti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu devappatto hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;
vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu devappatto hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu brahmappatto hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathāT2.250 dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
Karuṇā … muditā … upekkhāsahagatenaM1.504 cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu brahmappatto hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu āneñjappatto hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃV1.213 samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu āneñjappatto hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu ariyappatto hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu ariyappatto hotī ’’ ti .
Dasamaṃ .
Brāhmaṇavaggo [ yodhājīvavaggo ( sī . syā . kaṃ . pī .)] catuttho .
TassuddānaṃP2.185 –
Yodhā pāṭibhogasutaṃ , abhayaṃ brāhmaṇasaccena pañcamaṃ ;
Ummaggavassakāro , upako sacchikiriyā ca uposathoti .