Issues
Select Version
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

(13)3. Bhayavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(13)3. Bhayavaggo

1. Attānuvādasuttaṃ

121.‘‘ CattārimāniV1.139 , bhikkhave , bhayāni .
Katamāni cattāri ?
Attānuvādabhayaṃ , parānuvādabhayaṃ , daṇḍabhayaṃ , duggatibhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , attānuvādabhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco iti paṭisañcikkhati –
‘ ahañceva [ ahañce (?)] khoT2.163 pana kāyena duccaritaṃ careyyaṃ , vācāya duccaritaṃ careyyaṃ , manasā duccaritaṃ careyyaṃ , kiñca taṃ yaṃ maṃ [ kiñca taṃ maṃ ( sī .), kiñca maṃ ( syā . kaṃ .), kiñca taṃ kammaṃ ( pī . ka .)] attā sīlato na upavadeyyā ’ ti !
So attānuvādabhayassa bhīto kāyaduccaritaṃ pahāyaM1.437 kāyasucaritaṃ bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , attānuvādabhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , parānuvādabhayaṃ ?
IdhaP2.122 , bhikkhave , ekacco iti paṭisañcikkhati –
‘ ahañceva kho pana kāyena duccaritaṃ careyyaṃ , vācāya duccaritaṃ careyyaṃ , manasā duccaritaṃ careyyaṃ , kiñca taṃ yaṃ maṃ pare sīlato na upavadeyyun ’ ti !
So parānuvādabhayassa bhīto kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , parānuvādabhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , daṇḍabhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco passati coraṃ āgucāriṃ , rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente , kasāhipi tāḷente , vettehipi tāḷente , addhadaṇḍakehipi tāḷente , hatthampi chindante , pādampi chindante , hatthapādampi chindante , kaṇṇampi chindante , nāsampi chindante , kaṇṇanāsampi chindante , bilaṅgathālikampi karonte , saṅkhamuṇḍikampi karonte , rāhumukhampi karonte , jotimālikampi karonte , hatthapajjotikampi karonte , erakavattikampiV1.140 karonte , cīrakavāsikampi karonte , eṇeyyakampi karonte , balisamaṃsikampi karonte , kahāpaṇakampi karonte , khārāpatacchikampiT2.164 karonte , palighaparivattikampi karonte , palālapīṭhakampi karonte , tattenapi telena osiñcante , sunakhehipi khādāpente , jīvantampi sūle uttāsente , asināpi sīsaṃ chindante .
‘‘ Tassa evaṃ hoti –
‘ yathārūpānaṃ kho pāpakānaṃ kammānaṃ hetu coraṃ āgucāriṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti , kasāhipi tāḷenti … pe … asināpi sīsaṃ chindanti , ahañceva kho pana evarūpaṃ pāpakammaṃ kareyyaṃ , mampi rājāno gahetvā evarūpā vividhā kammakāraṇā kāreyyuṃ , kasāhipi tāḷeyyuṃ , vettehipi tāḷeyyuṃ , addhadaṇḍakehipi tāḷeyyuṃ , hatthampi chindeyyuṃ , pādampi chindeyyuṃ , hatthapādampi chindeyyuṃ , kaṇṇampi chindeyyuṃ , nāsampi chindeyyuṃ , kaṇṇanāsampi chindeyyuṃ , bilaṅgathālikampi kareyyuṃ , saṅkhamuṇḍikampi kareyyuṃ ;
rāhumukhampi kareyyuṃ , jotimālikampi kareyyuṃ , hatthapajjotikampi kareyyuṃ , erakavattikampi kareyyuṃ , cīrakavāsikampi kareyyuṃ , eṇeyyakampi kareyyuṃ , balisamaṃsikampi kareyyuṃ , kahāpaṇakampiM1.438 kareyyuṃ , khārāpatacchikampi kareyyuṃ , palighaparivattikampi kareyyuṃ , palālapīṭhakampi kareyyuṃ , tattenapi telena osiñceyyuṃ , sunakhehipi khādāpeyyuṃ , jīvantampi sūle uttāseyyuṃ , asināpi sīsaṃ chindeyyun ’ ti .
So daṇḍabhayassa bhīto na paresaṃ pābhataṃ vilumpanto carati .
Kāyaduccaritaṃ pahāya … pe … suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , daṇḍabhayaṃ .
‘‘ KatamañcaP2.123 , bhikkhave , duggatibhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco iti paṭisañcikkhati –
‘ kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko abhisamparāyaṃ , vacīduccaritassa pāpako vipāko abhisamparāyaṃ , manoduccaritassa pāpako vipāko abhisamparāyaṃ .
Ahañceva kho pana kāyena duccaritaṃ careyyaṃ , vācāya duccaritaṃ careyyaṃ , manasā duccaritaṃ careyyaṃ , kiñca taṃ yāhaṃ na kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyan ’ ti !
So duggatibhayassa bhīto kāyaduccaritaṃ pahāya kāyasucaritaṃ bhāveti , vacīduccaritaṃ pahāya vacīsucaritaṃ bhāveti , manoduccaritaṃ pahāya manosucaritaṃ bhāveti , suddhaṃ attānaṃ pariharati .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , duggatibhayaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , cattāri bhayānī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Ūmibhayasuttaṃ

122.‘‘ CattārimāniV1.141 , bhikkhave , bhayāni udakorohantassa [ udakorohante ( ma . ni .2.161)] pāṭikaṅkhitabbāniT2.165 .
Katamāni cattāri ?
Ūmibhayaṃ , kumbhīlabhayaṃ , āvaṭṭabhayaṃ , susukābhayaṃ – imāni kho , bhikkhave , cattāri bhayāni udakorohantassa pāṭikaṅkhitabbāni .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , cattāri bhayāni idhekaccassa kulaputtassa imasmiṃ dhammavinaye agārasmā [ saddhā agārasmā ( sī . syā . kaṃ .)] anagāriyaṃ pabbajitassa [ pabbajato ( sī .)] pāṭikaṅkhitabbāni .
Katamāni cattāri ?
Ūmibhayaṃ , kumbhīlabhayaṃ , āvaṭṭabhayaṃ , susukābhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , ūmibhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti –
‘ otiṇṇomhi jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi , dukkhotiṇṇoM1.439 dukkhapareto ;
appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā ’ ti !
Tamenaṃ tathā pabbajitaṃ samānaṃ sabrahmacārino ovadanti anusāsanti –
‘ evaṃ te abhikkamitabbaṃ , evaṃ te paṭikkamitabbaṃ , evaṃ te āloketabbaṃP2.124 , evaṃ te viloketabbaṃ , evaṃ te samiñjitabbaṃ , evaṃ te pasāritabbaṃ , evaṃ te saṅghāṭipattacīvaraṃ dhāretabban ’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ mayaṃ kho pubbe agāriyabhūtā samānā aññe ovadāmapi anusāsāmapi .
Ime panamhākaṃ puttamattā maññe nattamattā maññe ovaditabbaṃ anusāsitabbaṃ maññantī ’ ti .
So kupito anattamano sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu ūmibhayassa bhīto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatto .
Ūmibhayanti kho , bhikkhave , kodhūpāyāsassetaṃ adhivacanaṃ .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , ūmibhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , kumbhīlabhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti –
‘ otiṇṇomhiT2.166 jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi , dukkhotiṇṇo dukkhapareto ;
appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā ’ ti !
Tamenaṃ tathā pabbajitaṃ samānaṃ sabrahmacārino ovadanti anusāsanti –
‘ idaṃ te khāditabbaṃ , idaṃ te na khāditabbaṃ , idaṃ te bhuñjitabbaṃ , idaṃ te na bhuñjitabbaṃ , idaṃ te sāyitabbaṃ , idaṃ te na sāyitabbaṃ , idaṃ te pātabbaṃV1.142 , idaṃ te na pātabbaṃ , kappiyaṃ te khāditabbaṃ , akappiyaṃ te na khāditabbaṃ , kappiyaṃ te bhuñjitabbaṃ , akappiyaṃ te na bhuñjitabbaṃ , kappiyaṃ te sāyitabbaṃ , akappiyaṃ te na sāyitabbaṃ , kappiyaṃ te pātabbaṃ , akappiyaṃ te na pātabbaṃ , kāle te khāditabbaṃ , vikāle te na khāditabbaṃ , kāle te bhuñjitabbaṃ , vikāle te na bhuñjitabbaṃ , kāle te sāyitabbaṃ , vikāle te na sāyitabbaṃ , kāle te pātabbaṃ , vikāle te na pātabban ’ ti .
Tassa evaṃ hoti –
‘ mayaṃ kho pubbe agāriyabhūtā samānā yaṃ icchāma taṃ khādāma , yaṃ na icchāma na taṃ khādāma ;
yaṃ icchāma taṃ bhuñjāma , yaṃ na icchāma na taṃ bhuñjāma ;
yaṃ icchāma taṃ sāyāma , yaṃ na icchāma na taṃ sāyāma ;
yaṃ icchāma taṃ pivāma , yaṃ na icchāma na taṃ pivāma ;
kappiyampi khādāma akappiyampi khādāma kappiyampi bhuñjāma akappiyampi bhuñjāma kappiyampi sāyāma akappiyampi sāyāma kappiyampi pivāma akappiyampi pivāma , kālepi khādāma vikālepi khādāma kālepi bhuñjāma vikālepi bhuñjāma kālepiM1.440 sāyāmaT2.167 vikālepi sāyāma kālepi pivāmaP2.125 vikālepi pivāma ;
yampi no saddhā gahapatikā divā vikāle paṇītaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā denti , tatrapime [ tatthapime ( ma . ni .2.163)] mukhāvaraṇaṃ maññe karontī ’ ti .
So kupito anattamano sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu kumbhīlabhayassa bhīto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatto .
Kumbhīlabhayanti kho , bhikkhave , odarikattassetaṃ adhivacanaṃ .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , kumbhīlabhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , āvaṭṭabhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti –
‘ otiṇṇomhi jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi , dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇo dukkhapareto ;
appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā ’ ti !
So evaṃ pabbajito samāno pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṃvutehi indriyehi .
So tattha passati gahapatiṃ vā gahapatiputtaṃ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamānaṃ .
Tassa evaṃ hoti –
‘ mayaṃ kho pubbe agāriyabhūtā samānā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārimhā ;
saṃvijjanti kho pana me kule bhogā .
Sakkā bhoge ca bhuñjituṃ puññāni ca kātuṃ .
Yaṃnūnāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjeyyaṃ puññāni ca kareyyan ’ tiT2.168 !
So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattatiV1.143 .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu āvaṭṭabhayassa bhīto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatto .
Āvaṭṭabhayanti kho , bhikkhave , pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , āvaṭṭabhayaṃ .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , susukābhayaṃ ?
Idha , bhikkhave , ekacco kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti –
‘ otiṇṇomhi jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi , dukkhotiṇṇo dukkhapareto ;
appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā ’ ti !
So evaṃ pabbajito samāno pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃM1.441 vā piṇḍāya pavisatiP2.126 arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṃvutehi indriyehi .
So tattha passati mātugāmaṃ dunnivatthaṃ vā duppārutaṃ vā .
Tassa mātugāmaṃ disvā dunnivatthaṃ vā duppārutaṃ vā rāgo cittaṃ anuddhaṃseti .
So rāgānuddhaṃsitena cittena sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu susukābhayassa bhīto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvatto .
Susukābhayanti kho , bhikkhave , mātugāmassetaṃ adhivacanaṃ .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , susukābhayaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , cattāri bhayāni idhekaccassa kulaputtassa imasmiṃ dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitassa pāṭikaṅkhitabbānī ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Paṭhamanānākaraṇasuttaṃ

123.‘‘ Cattārome , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
KatameT2.169 cattāro ?[ kathā .671 ādayo ] Idha , bhikkhave , ekacco puggalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati .
Tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Brahmakāyikānaṃ , bhikkhave , devānaṃ kappo āyuppamāṇaṃ .
Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati .
Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃV1.144 devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati .
Ayaṃ kho , bhikkhave , viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena , yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati [ yadidaṃ cutiyā upapattiyā cāti ( ka .) a . ni .3.117 passitabbaṃ ].
‘‘ PunaP2.127 caparaṃ , bhikkhave , idhekacco puggalo vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati .
Tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārīM1.442 aparihīno kālaṃ kurumāno ābhassarānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ābhassarānaṃ , bhikkhave , devānaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ .
Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati .
Bhagavato panaT2.170 sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati .
Ayaṃ kho , bhikkhave , viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena , yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco puggalo pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –
‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati .
Tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno , kālaṃ kurumāno subhakiṇhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Subhakiṇhānaṃ , bhikkhave , devānaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ .
Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati .
Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati .
Ayaṃ kho , bhikkhave , viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena , yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco puggalo sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbevaV1.145 somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃT2.171 āpajjati .
Tattha ṭhitoP2.128 tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno vehapphalānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Vehapphalānaṃ , bhikkhave , devānaṃ pañca kappasatāni āyuppamāṇaṃ .
Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchatiM1.443 pettivisayampi gacchati .
Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati .
Ayaṃ kho , bhikkhave , viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena , yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Dutiyanānākaraṇasuttaṃ

124.‘‘ Cattārome , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ , te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā suddhāvāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ayaṃ , bhikkhave , upapatti asādhāraṇā puthujjanehi .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco puggalo vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃT2.172 upasampajja viharati .
So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ , te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā suddhāvāsānaṃV1.146 devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ayaṃ , bhikkhave , upapatti asādhāraṇā puthujjanehi .
Ime kho , bhikkhave , cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Paṭhamamettāsuttaṃ

125.‘‘ Cattārome , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo mettāsahagatena cetasā ekaṃP2.129 disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃM1.444 mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati .
Tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Brahmakāyikānaṃ , bhikkhave , devānaṃ kappo āyuppamāṇaṃ .
Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati .
Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati .
Ayaṃ khoT2.173 , bhikkhave , viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena , yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco puggalo karuṇāsahagatena cetasā … pe … muditāsahagatena cetasā … pe …T2.174 upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati .
Tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno ābhassarānaṃ [ syāmapotthake pana karuṇādayo tayo vihārā ābhassarādīhi tīhi visuṃ visuṃ yojetvā paripuṇṇameva dassitaṃ ] devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ābhassarānaṃ , bhikkhave , devānaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ … pe … subhakiṇhānaṃ [ syāmapotthake pana karuṇādayo tayo vihārā ābhassarādīhi tīhi visuṃ visuṃ yojetvā paripuṇṇameva dassitaṃ ] devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Subhakiṇhānaṃ , bhikkhave , devānaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ … pe … vehapphalānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Vehapphalānaṃ , bhikkhave , devānaṃV1.147 pañca kappasatāni āyuppamāṇaṃ .
Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati .
Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvāT2.175 yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati .
Ayaṃ kho , bhikkhave , visesoM1.445 ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena , yadidaṃ gatiyā upapattiyā sati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Dutiyamettāsuttaṃ

126.‘‘ CattāromeP2.130 , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā suddhāvāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ayaṃ , bhikkhave , upapatti asādhāraṇā puthujjanehi .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , idhekacco puggalo karuṇā … pe … muditā … pe … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatiT2.176 .
So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati .
So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā suddhāvāsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ayaṃ , bhikkhave , upapatti asādhāraṇā puthujjanehi .
Ime kho , bhikkhave , cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Paṭhamatathāgataacchariyasuttaṃ

127.‘‘ TathāgatassaV1.148M1.446 , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā cattāro acchariyā abbhutā dhammā [ abbhutadhammā ( syā . kaṃ . ka .)] pātubhavanti .
Katame cattāro ?
Yadā , bhikkhave , bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkamati , atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā yatthapimesaṃ [ yatthimesaṃ ( sī . syā . kaṃ .)] candimasūriyānaṃ evaṃmahiddhikānaṃ evaṃmahānubhāvānaṃ ābhā nānubhonti , tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yepi tattha sattā upapannā tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti –
‘ aññepi kira , bho , santi sattā idhūpapannā ’ ti .
TathāgatassaP2.131 , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo [ abbhutadhammo ( syā . kaṃ . ka .)] pātubhavati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchimhā nikkhamati , atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā yatthapimesaṃ candimasūriyānaṃ evaṃmahiddhikānaṃ evaṃmahānubhāvānaṃ ābhā nānubhonti , tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yepi tattha sattā upapannā tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti –
‘ aññepi kira , bho , santi sattā idhūpapannā ’ ti .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassaT2.177 pātubhāvā ayaṃ dutiyo acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , yadā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati , atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāsoM1.447 pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā yatthapimesaṃ candimasūriyānaṃ evaṃmahiddhikānaṃ evaṃmahānubhāvānaṃ ābhā nānubhonti , tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yepi tattha sattā upapannā tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānantiV1.149 –
‘ aññepi kira , bho , santi sattā idhūpapannā ’ ti .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ tatiyo acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , yadā tathāgato anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti , atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā yatthapimesaṃ candimasūriyānaṃ evaṃmahiddhikānaṃ evaṃmahānubhāvānaṃ ābhā nānubhonti , tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ .
Yepi tattha sattā upapannā tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti –
‘ aññepi kira , bho , santi sattā idhūpapannā ’ ti .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ catuttho acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ime cattāro acchariyā abbhutā dhammā pātubhavantī ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Dutiyatathāgataacchariyasuttaṃ

128.‘‘ Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā cattāro acchariyā abbhutā dhammā pātubhavanti .
Katame cattāro ?
Ālayārāmā [ ālayarāmā ( aññasuttesu )], bhikkhave , pajā ālayaratā ālayasammuditā ;
sā tathāgatena anālaye dhamme desiyamāne sussūsati sotaṃ odahati aññā cittaṃ upaṭṭhapetiT2.178 .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
‘‘ MānārāmāM1.448 , bhikkhave , pajā mānaratā mānasammuditā .
SāP2.132 tathāgatena mānavinaye dhamme desiyamāne sussūsati sotaṃ odahati aññā cittaṃ upaṭṭhapeti .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ dutiyo acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
‘‘ Anupasamārāmā , bhikkhave , pajā anupasamaratā anupasamasammuditā .
Sā tathāgatena opasamike dhamme desiyamāne sussūsati sotaṃ odahati aññā cittaṃ upaṭṭhapeti .
TathāgatassaV1.150 , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ tatiyo acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
‘‘ Avijjāgatā , bhikkhave , pajā aṇḍabhūtā pariyonaddhā .
Sā tathāgatena avijjāvinaye dhamme desiyamāne sussūsati sotaṃ odahati aññā cittaṃ upaṭṭhapeti .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṃ catuttho acchariyo abbhuto dhammo pātubhavati .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ime cattāro acchariyā abbhutā dhammā pātubhavantī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Ānandaacchariyasuttaṃ

129.‘‘ Cattārome , bhikkhave , acchariyā abbhutā dhammā ānande .
Katame cattāro ?
Sace , bhikkhave , bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , bhikkhuparisā hoti , atha ānando tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , bhikkhuniparisā ānandaṃT2.179 dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tattha ce ānando dhammaṃ bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , bhikkhuniparisā hoti , atha ānando tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , upāsakaparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati , bhāsitenapiM1.449 sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , upāsakaparisā hoti , atha ānando tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , upāsikāparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , upāsikāparisā hoti , atha ānando tuṇhī bhavati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Cakkavattiacchariyasuttaṃ

130.‘‘ CattāromeV1.151P2.133 , bhikkhave , acchariyā abbhutā dhammā raññe cakkavattimhi .
Katame cattāro ?
Sace , bhikkhave , khattiyaparisā rājānaṃ cakkavattiṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , khattiyaparisā hoti , atha rājā cakkavattī tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , brāhmaṇaparisā rājānaṃ cakkavattiṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , brāhmaṇaparisā hoti , atha rājā cakkavattī tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , gahapatiparisā rājānaṃ cakkavattiṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanāT2.180 hoti .
Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , gahapatiparisā hoti , atha rājā cakkavattī tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , samaṇaparisā rājānaṃ cakkavattiṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , samaṇaparisā hoti , atha rājā cakkavattī tuṇhī bhavati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro acchariyā abbhutā dhammā raññe cakkavattimhi .
‘‘ EvamevaṃM1.450 kho , bhikkhave , cattāro [ cattārome ( ka .)] acchariyā abbhutā dhammā ānande .
Katame cattāro ?
Sace , bhikkhave , bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , bhikkhuparisā hoti , atha ānando tuṇhī bhavati .
‘‘ Sace , bhikkhave , bhikkhuniparisā … pe … sace , bhikkhave , upāsakaparisā … pe … saceV1.152 , bhikkhave , upāsikāparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati , dassanenapi sā attamanā hoti .
Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati , bhāsitenapi sā attamanā hoti .
Atittāva , bhikkhave , upāsikāparisā hoti , atha ānando tuṇhī bhavati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande ’’ ti .
Dasamaṃ .
Bhayavaggo tatiyo .
Tassuddānaṃ –
Attānuvādaūmi ca , dve ca nānā dve ca honti ;
Mettā dve ca acchariyā , aparā ca tathā duveti .