Issues
Select Version
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

3. Uruvelavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Uruvelavaggo

1. Paṭhamauruvelasuttaṃ

21. EvaṃV1.24P2.20 me sutaṃ [ saṃ . ni .1.173 āgataṃ ]– ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ EkamidāhaṃM1.328 , bhikkhave , samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho .
Tassa mayhaṃ , bhikkhave , rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi –
‘ dukkhaṃ kho agāravo viharati appatisso .
Kiṃ nu kho ahaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃT2.26 katvā [ garukatvā ( sī . pī .)] upanissāya vihareyyan ’’’ ti ?
‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi – aparipūrassa kho ahaṃ sīlakkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā sīlasampannataraṃ , yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
‘‘ Aparipūrassa kho ahaṃ samādhikkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā samādhisampannataraṃ , yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
‘‘ Aparipūrassa kho ahaṃ paññākkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārakeV1.25 sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā paññāsampannataraṃ , yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
‘‘ Aparipūrassa kho ahaṃ vimuttikkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyaṃ .
Na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā vimuttisampannataraṃ , yamahaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyan ’’ ti .
‘‘ TassaM1.329 mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ yaṃnūnāhaṃ yvāyaṃ [ yopāyaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] dhammo mayā abhisambuddho tameva dhammaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyan ’’’ ti .
‘‘ Atha kho , bhikkhave , brahmā sahampati mama cetasā cetoparivitakkamaññāyaP2.21 – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ [ sammiñjitaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya , evamevaṃ – brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi .
Atha kho , bhikkhave , brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvāT2.27 maṃ etadavoca –
‘ evametaṃ bhagavā , evametaṃ sugata !
Yepi te , bhante , ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto dhammaṃyeva sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihariṃsu ;
yepi te , bhante , bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto dhammaṃyeva sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharissanti ;
bhagavāpi , bhante , etarahi arahaṃ sammāsambuddho dhammaṃyeva sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharatū ’’’ ti .
Idamavoca brahmā sahampati .
Idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –
‘‘ Ye ca atītā [ ye cabbhatītā ( sī . pī . ka .)] sambuddhā , ye ca buddhā anāgatā ;
Yo cetarahi sambuddho , bahūnaṃ [ bahunnaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .) saṃ . ni .1.173] sokanāsano .
‘‘ Sabbe saddhammagaruno , vihaṃsu [ vihariṃsu ( syā . kaṃ .)] viharanti ca ;
Athopi viharissanti , esā buddhāna dhammatā .
‘‘ TasmāV1.26 hi attakāmena [ atthakāmena ( sī . ka .)], mahattamabhikaṅkhatā ;
Saddhammo garukātabbo , saraṃ buddhāna sāsanan ’’ ti .
‘‘ Idamavoca , bhikkhave , brahmā sahampati .
Idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi .
Atha khvāhaṃ , bhikkhave , brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā attano ca patirūpaṃ yvāyaṃ [ yopāyaṃ ( sabbattha )] dhammo mayā abhisambuddho tameva dhammaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihāsiṃ .
YatoM1.330 ca kho , bhikkhave , saṅghopi mahattena samannāgato , atha meT2.28 saṅghepi gāravo ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Dutiyauruvelasuttaṃ

22.‘‘ EkamidāhaṃP2.22 , bhikkhave , samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho .
Atha kho , bhikkhave , sambahulā brāhmaṇā jiṇṇā vuddhā mahallakā addhagatā vayoanuppattā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodiṃsu .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho , bhikkhave , te brāhmaṇā maṃ etadavocuṃ –
‘ sutaṃ netaṃ [ metaṃ ( sī . syā . kaṃ . ka .)], bho gotama – na samaṇo gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetīti .
Tayidaṃ , bho gotama , tatheva .
Na hi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti .
Tayidaṃ , bho gotama , na sampannamevā ’’’ ti .
‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ nayime [ na vata me ( sī . pī .), na cayime ( syā . kaṃ .), na vatime (?)] āyasmanto jānanti theraṃ vā therakaraṇe vā dhamme ’ ti .
Vuddho cepi , bhikkhave , hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā .
So ca hoti akālavādī abhūtavādī anatthavādī adhammavādī avinayavādī , anidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā akālena anapadesaṃ apariyantavatiṃ anatthasaṃhitaṃ .
Atha kho so ‘ bālo thero ’ tveva [ teva ( sī . pī .)] saṅkhaṃ gacchati .
‘‘ Daharo cepi , bhikkhave , hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasāT2.29 .
So ca hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃV1.27 vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ .
Atha kho so ‘ paṇḍito thero ’ tveva saṅkhaṃ gacchati .
‘‘ CattāromeM1.331 , bhikkhave , therakaraṇā dhammā .
Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hoti , pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī , samādāya sikkhati sikkhāpadesu , bahussuto hotiP2.23 sutadharo sutasannicayo , ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ [ sātthā sabyañjanā ( sī . pī .)] kevalaparipuṇṇaṃ [ kevalaparipuṇṇā ( sī .)] parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti , tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā [ dhatā ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vacasā paricitā manasānupekkhitā , diṭṭhiyā suppaṭividdhā , catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī , āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Ime kho , bhikkhave , cattāro therakaraṇā dhammā ’’ ti .
‘‘ Yo uddhatena cittena , samphañca bahu bhāsati ;
Asamāhitasaṅkappo , asaddhammarato mago ;
Ārā so thāvareyyamhā , pāpadiṭṭhi anādaro .
‘‘ Yo ca sīlena sampanno , sutavā paṭibhānavā ;
Saññato dhīro dhammesu [ saññato dhīradhammesu ( sī .), saṃyutto thiradhammesu ( syā . kaṃ .)], paññāyatthaṃ vipassati .
‘‘ PāragūT2.30 sabbadhammānaṃ , akhilo paṭibhānavā ;
Pahīnajātimaraṇo , brahmacariyassa kevalī .
‘‘ Tamahaṃ vadāmi theroti , yassa no santi āsavā ;
Āsavānaṃ khayā bhikkhu , so theroti pavuccatī ’’ ti .
dutiyaṃ ;

3. Lokasuttaṃ

23.‘‘ LokoV1.28 , bhikkhave , tathāgatena abhisambuddho .
Lokasmā tathāgato visaṃyutto .
Lokasamudayo , bhikkhave , tathāgatena abhisambuddho .
Lokasamudayo tathāgatassa pahīno .
Lokanirodho , bhikkhave , tathāgatena abhisambuddho .
Lokanirodho tathāgatassaM1.332 sacchikato .
Lokanirodhagāminī paṭipadā , bhikkhave , tathāgatena abhisambuddhā .
Lokanirodhagāminī paṭipadā tathāgatassa bhāvitā .
‘‘ Yaṃ , bhikkhave , sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃP2.24 anuvicaritaṃ manasā , sabbaṃ taṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ .
Tasmā ‘ tathāgato ’ ti vuccati .
‘‘ Yañca , bhikkhave , rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati , yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati sabbaṃ taṃ tatheva hoti , no aññathā .
Tasmā ‘ tathāgato ’ ti vuccati .
‘‘ Yathāvādī , bhikkhave , tathāgato tathākārī , yathākārī tathāvādī .
Iti yathāvādī tathākārī , yathākārī tathāvādī .
Tasmā ‘ tathāgato ’ ti vuccati .
‘‘ Sadevake , bhikkhave , loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyaT2.31 tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthu daso vasavattī .
Tasmā ‘ tathāgato ’ ti vuccati ’’.
‘‘ Sabbaṃ lokaṃ abhiññāya , sabbaṃ loke yathātathaṃ ;
Sabbaṃ lokaṃ [ sabbaloka ( sī . syā . kaṃ . pī .)] visaṃyutto , sabbaloke anūpayo .
‘‘ Sa ve sabbābhibhū dhīro , sabbaganthappamocano ;
Phuṭṭha ’ ssa paramā santi , nibbānaṃ akutobhayaṃ .
‘‘ EsaV1.29 khīṇāsavo buddho , anīgho chinnasaṃsayo ;
Sabbakammakkhayaṃ patto , vimutto upadhisaṅkhaye .
‘‘ Esa so bhagavā buddho , esa sīho anuttaro ;
Sadevakassa lokassa , brahmacakkaṃ pavattayī .
‘‘ Iti devā manussā ca , ye buddhaṃ saraṇaṃ gatā ;
Saṅgamma taṃ namassanti , mahantaṃ vītasāradaṃ .
‘‘ DantoM1.333 damayataṃ seṭṭho , santo samayataṃ isi ;
Mutto mocayataṃ aggo , tiṇṇo tārayataṃ varo .
‘‘ Iti hetaṃ namassanti , mahantaṃ vītasāradaṃ ;
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ , natthi te [ natthi te ( sī . syā . kaṃ . pī .)] paṭipuggalo ’’ ti .
tatiyaṃ ;

4. Kāḷakārāmasuttaṃ

24. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati kāḷakārāme [ koḷikārāme ( ka .)].
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ YaṃP2.25 , bhikkhave , sadevakassa lokassaT2.32 samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tamahaṃ jānāmi .
‘‘ Yaṃ , bhikkhave , sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tamahaṃ abbhaññāsiṃ .
Taṃ tathāgatassa viditaṃ , taṃ tathāgato na upaṭṭhāsi .
‘‘ YaṃV1.30 , bhikkhave , sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tamahaṃ na jānāmīti vadeyyaṃ , taṃ mamassa musā .
‘‘ Yaṃ , bhikkhave … pe … tamahaṃ jānāmi ca na ca jānāmīti vadeyyaṃ , taṃpassa [ taṃ pissa ( syā . kaṃ .), taṃ mamassa ( ka .)] tādisameva .
‘‘ Yaṃ , bhikkhave … pe … tamahaṃ neva jānāmi na na jānāmīti vadeyyaṃ , taṃ mamassa kali .
‘‘ Iti kho , bhikkhave , tathāgato daṭṭhā daṭṭhabbaṃ , diṭṭhaṃ na maññati , adiṭṭhaṃ na maññati , daṭṭhabbaṃ na maññati , daṭṭhāraṃ na maññati ;
sutvā sotabbaṃ , sutaṃ naM1.334 maññati , asutaṃ na maññati , sotabbaṃ na maññati , sotāraṃ na maññati ;
mutvā motabbaṃ , mutaṃ na maññati , amutaṃ na maññati , motabbaṃ na maññati , motāraṃ na maññati ;
viññatvā viññātabbaṃ , viññātaṃ na maññati , aviññātaṃ na maññati , viññātabbaṃ na maññati , viññātāraṃ na maññati .
Iti kho , bhikkhave , tathāgato diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu tādīyeva tādī [ tādisova tādī ( syā . kaṃ .), tādise yeva tādī ( pī .), tādīyeva tādīyevekā ( ka .)].
Tamhā ca pana tādimhā [ tāditamhā ( sī . pī .)] añño tādī uttaritaro vā paṇītataro vā natthīti vadāmī ’’ ti .
‘‘ YaṃT2.33 kiñci diṭṭhaṃva sutaṃ mutaṃ vā ,
Ajjhositaṃ saccamutaṃ paresaṃ ;
Na tesu tādī sayasaṃvutesu ,
Saccaṃ musā vāpi paraṃ daheyya .
‘‘ Etañca sallaṃ paṭikacca [ paṭigacca ( sī . pī .)] disvā ,
Ajjhositā yattha pajā visattā ;
JānāmiP2.26 passāmi tatheva etaṃ ,
Ajjhositaṃ natthi tathāgatāna ’’ ntntti .
catutthaṃ ;

5. Brahmacariyasuttaṃ

25.‘‘ NayidaṃV1.31 , bhikkhave , brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ , na janalapanatthaṃ , na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ , na itivādappamokkhānisaṃsatthaṃ , na ‘ iti maṃ jano jānātū ’ ti .
Atha kho idaṃ , bhikkhave , brahmacariyaṃ vussati saṃvaratthaṃ pahānatthaṃ virāgatthaṃ nirodhatthan ’’ ti .
‘‘ Saṃvaratthaṃ pahānatthaṃ , brahmacariyaṃ anītihaṃ ;
Adesayi so bhagavā , nibbānogadhagāminaṃ ;
Esa maggo mahantehi [ mahattebhi ( ka .) itivu .35], anuyāto mahesibhi .
‘‘ Ye ca taṃ paṭipajjanti , yathā buddhena desitaṃ ;
Dukkhassantaṃ karissanti , satthusāsanakārino ’’ ti .
pañcamaṃ ;

6. Kuhasuttaṃ

26.[ itivu .108 itivuttakepi ]‘‘ YeM1.335 te , bhikkhave , bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā , na me te , bhikkhave , bhikkhū māmakā .
Apagatā ca te , bhikkhaveT2.34 , bhikkhū imasmā dhammavinayā , na ca te imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti .
Ye ca kho te , bhikkhave , bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā , te kho me , bhikkhave , bhikkhū māmakā .
Anapagatā ca te , bhikkhave , bhikkhū imasmā dhammavinayā .
Te ca imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjantī ’’ ti .
[ itivu .108 itivuttakepi ]‘‘ Kuhā thaddhā lapā siṅgī , unnaḷā asamāhitā ;
Na te dhamme virūhanti , sammāsambuddhadesite .
‘‘ Nikkuhā nillapā dhīrā , atthaddhā susamāhitā ;
Te ve dhamme virūhanti , sammāsambuddhadesite ’’ ti .
chaṭṭhaṃ ;

7. Santuṭṭhisuttaṃ

27.‘‘ CattārimāniV1.32 , bhikkhave , appāni ca [ ceva ( ka .)] sulabhāni ca , tāni ca anavajjāni .
Katamāni cattāri ?
Paṃsukūlaṃ , bhikkhave , cīvarānaṃ appañca sulabhañcaP2.27 , tañca anavajjaṃ .
Piṇḍiyālopo , bhikkhave , bhojanānaṃ appañca sulabhañca , tañca anavajjaṃ .
Rukkhamūlaṃ , bhikkhave , senāsanānaṃ appañca sulabhañca , tañca anavajjaṃ .
Pūtimuttaṃ , bhikkhave , bhesajjānaṃ appañca sulabhañca , tañca anavajjaṃ .
Imāni kho , bhikkhave , cattāri appāni ca sulabhāni ca , tāni ca anavajjāni .
Yato kho , bhikkhave , bhikkhu appena ca tuṭṭho hoti sulabhena ca , idamassāhaṃ aññataraṃ sāmaññaṅganti [ sāmaññanti ( ka .)] vadāmī ’’ ti .
‘‘ Anavajjena tuṭṭhassa , appena sulabhena ca ;
NaT2.35 senāsanamārabbha , cīvaraṃ pānabhojanaṃ ;
Vighāto hoti cittassa , disā nappaṭihaññati .
‘‘ Ye cassa dhammā akkhātā , sāmaññassānulomikā ;
Adhiggahitā tuṭṭhassa , appamattassa sikkhato ’’ ti .
sattamaṃ ;

8. Ariyavaṃsasuttaṃ

28.‘‘ CattāromeM1.336 , bhikkhave , ariyavaṃsā aggaññā rattaññā vaṃsaññā porāṇā asaṃkiṇṇā asaṃkiṇṇapubbā , na saṃkīyanti na saṃkīyissanti , appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena , itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī , na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati , aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati , laddhā ca cīvaraṃ agadhito [ agathito ( sī . pī .)] amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati ;
tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti , no [ na ( dī . ni .3.309)] paraṃ vambheti .
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato , ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito .
‘‘ PunaV1.33 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena , itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī , na ca piṇḍapātahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati , aladdhā ca piṇḍapātaṃ na paritassati , laddhā ca piṇḍapātaṃ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapaññoP2.28 paribhuñjati ;
tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃsetiT2.36 , no paraṃ vambheti .
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato , ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena , itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī , na ca senāsanahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati , aladdhā ca senāsanaṃ na paritassati , laddhā ca senāsanaṃ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati ;
tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti , no paraṃ vambheti .
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato , ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu bhāvanārāmo hoti bhāvanārato , pahānārāmo hoti pahānarato ;
tāya ca pana bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyāM1.337 pahānārāmatāya pahānaratiyā nevattānukkaṃseti , no paraṃ vambheti .
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato , ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito .
Ime kho , bhikkhave , cattāro ariyavaṃsā aggaññā rattaññā vaṃsaññā porāṇā asaṃkiṇṇā asaṃkiṇṇapubbā , na saṃkīyanti na saṃkīyissanti , appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
‘‘ Imehi ca pana , bhikkhave , catūhi ariyavaṃsehi samannāgato bhikkhu puratthimāya cepi disāya viharati sveva aratiṃ sahati , na taṃ arati sahati ;
pacchimāya cepi disāya viharatiT2.37 sveva aratiṃ sahati , na taṃ arati sahati ;
uttarāya cepi disāya viharati sveva aratiṃ sahati , na taṃ arati sahati ;
dakkhiṇāya cepi disāya viharati sveva aratiṃ sahati , na taṃ arati sahati .
Taṃ kissa hetu ?
Aratiratisaho hi , bhikkhave , dhīro ’’ ti .
‘‘ NāratiV1.34 sahati dhīraṃ [ vīraṃ ( sī .)], nārati dhīraṃ sahati ;
Dhīrova aratiṃ sahati , dhīro hi aratissaho .
‘‘ SabbakammavihāyīnaṃP2.29 , panuṇṇaṃ [ paṇunnaṃ (?)] ko nivāraye ;
Nekkhaṃ jambonadasseva , ko taṃ ninditumarahati ;
Devāpi naṃ pasaṃsanti , brahmunāpi pasaṃsito ’’ ti .
aṭṭhamaṃ ;

9. Dhammapadasuttaṃ

29.‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , dhammapadāni aggaññāni rattaññāni vaṃsaññāni porāṇāni asaṃkiṇṇāni asaṃkiṇṇapubbāni , na saṃkīyanti na saṃkīyissanti , appaṭikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Katamāni cattāri ?
Anabhijjhā , bhikkhave , dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṃkiṇṇaṃ asaṃkiṇṇapubbaṃ , na saṃkīyati na saṃkīyissati , appaṭikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
‘‘ Abyāpādo , bhikkhave , dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṃkiṇṇaṃ asaṃkiṇṇapubbaṃ , na saṃkīyati na saṃkīyissati , appaṭikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
‘‘ SammāsatiM1.338 , bhikkhave , dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṃkiṇṇaṃ asaṃkiṇṇapubbaṃ , na saṃkīyati na saṃkīyissati , appaṭikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
‘‘ Sammāsamādhi , bhikkhave , dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṃkiṇṇaṃ asaṃkiṇṇapubbaṃ , na saṃkīyati na saṃkīyissati , appaṭikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Imāni kho , bhikkhave , cattāri dhammapadāni aggaññāni rattaññāni vaṃsaññāni porāṇāni asaṃkiṇṇāni asaṃkiṇṇapubbāni , na saṃkīyanti na saṃkīyissanti , appaṭikuṭṭhāniT2.38 samaṇehi brāhmaṇehi viññūhī ’’ ti .
‘‘ AnabhijjhāluV1.35 vihareyya , abyāpannena cetasā ;
Sato ekaggacittassa [ ekaggacittāyaṃ ( ka .)], ajjhattaṃ susamāhito ’’ ti .
navamaṃ ;

10. Paribbājakasuttaṃ

30. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate .
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā sippinikātīre [ sappiniyā tīre ( sī . pī .), sippiniyā tīre ( syā . kaṃ .), sippiniyā nadiyā tīre ( ka .)] paribbājakārāme paṭivasanti , seyyathidaṃ annabhāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā .
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena sippinikātīraṃ paribbājakārāmo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā te paribbājake etadavoca –
‘‘ Cattārimāni , paribbājakā , dhammapadāni aggaññāni rattaññāniP2.30 vaṃsaññāni porāṇāni asaṃkiṇṇāni asaṃkiṇṇapubbāni , na saṃkīyanti na saṃkīyissanti , appaṭikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Katamāni cattāri ?
Anabhijjhā , paribbājakā , dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṃkiṇṇaṃ asaṃkiṇṇapubbaṃ , na saṃkīyati na saṃkīyissati , appaṭikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Abyāpādo , paribbājakā , dhammapadaṃ … pe … sammāsati , paribbājakā , dhammapadaṃ … pe … sammāsamādhi , paribbājakā , dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃM1.339 porāṇaṃ asaṃkiṇṇaṃ asaṃkiṇṇapubbaṃ , na saṃkīyati na saṃkīyissati , appaṭikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
Imāni khoT2.39 , paribbājakā , cattāri dhammapadāni aggaññāni rattaññāni vaṃsaññāni porāṇāni asaṃkiṇṇāni asaṃkiṇṇapubbāni , na saṃkīyanti na saṃkīyissanti , appaṭikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .
‘‘ Yo kho , paribbājakā , evaṃ vadeyya –
‘ ahametaṃ anabhijjhaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya abhijjhāluṃ kāmesu tibbasārāgaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmī ’ ti , tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ –
‘ etu vadatu byāharatu passāmissānubhāvan ’ ti .
So vata , paribbājakā , anabhijjhaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya abhijjhāluṃ kāmesu tibbasārāgaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
‘‘ YoV1.36 kho , paribbājakā , evaṃ vadeyya –
‘ ahametaṃ abyāpādaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya byāpannacittaṃ paduṭṭhamanasaṅkappaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmī ’ ti , tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ –
‘ etu vadatu byāharatu passāmissānubhāvan ’ ti .
So vata , paribbājakā , abyāpādaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya byāpannacittaṃ paduṭṭhamanasaṅkappaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
‘‘ Yo kho , paribbājakā , evaṃ vadeyya –
‘ ahametaṃ sammāsatiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya muṭṭhassatiṃ asampajānaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmī ’ ti , tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ –
‘ etu vadatu byāharatu passāmissānubhāvan ’ ti .
So vata , paribbājakā , sammāsatiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya muṭṭhassatiṃ asampajānaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
‘‘ Yo kho , paribbājakā , evaṃ vadeyya –
‘ ahametaṃT2.40 sammāsamādhiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya asamāhitaṃ vibbhantacittaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmī ’ ti , tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ –
‘ etu vadatu byāharatuP2.31 passāmissānubhāvan ’ ti .
So vata , paribbājakā , sammāsamādhiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya asamāhitaṃ vibbhantacittaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
‘‘ Yo kho , paribbājakā , imāni cattāri dhammapadāni garahitabbaṃ paṭikkositabbaṃ maññeyya , tassa diṭṭheva dhamme cattāro sahadhammikā vādānupātā gārayhāM1.340 ṭhānā [ vādānuvādā gārayhaṃ ṭhānaṃ ( ma . ni .3.8)] āgacchanti .
Katame cattāro ?
Anabhijjhaṃ ce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati paṭikkosati , ye ca hi [ ye ca ( ma . ni .3.142-143)] abhijjhālū kāmesu tibbasārāgā samaṇabrāhmaṇā te bhoto pujjā te bhoto pāsaṃsā .
Abyāpādaṃ ce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati paṭikkosati , ye ca hi byāpannacittā paduṭṭhamanasaṅkappā samaṇabrāhmaṇā te bhoto pujjā te bhoto pāsaṃsā .
Sammāsatiṃ ce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati paṭikkosati , ye ca hi muṭṭhassatī asampajānā samaṇabrāhmaṇā te bhoto pujjā te bhoto pāsaṃsā .
Sammāsamādhiṃ ce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati paṭikkosati , ye ca hi asamāhitā vibbhantacittā samaṇabrāhmaṇā te bhoto pujjā te bhoto pāsaṃsā .
‘‘ YoV1.37 kho , paribbājakā , imāni cattāri dhammapadāni garahitabbaṃ paṭikkositabbaṃ maññeyya , tassa diṭṭheva dhamme ime cattāro sahadhammikā vādānupātā gārayhā ṭhānā āgacchantiT2.41 .
Yepi te paribbājakā ahesuṃ ukkalā vassabhaññā [ vassabhiññā ( ka .) saṃ . ni .3.62 passitabbaṃ ] ahetukavādā akiriyavādā natthikavādā , tepi imāni cattāri dhammapadāni na garahitabbaṃ na paṭikkositabbaṃ amaññiṃsu .
Taṃ kissa hetu ?
Nindābyārosanaupārambhabhayā ’’ ti [ upavādabhayāti ( ka .) ma . ni .3.150; saṃ . ni .3.62 passitabbaṃ ].
‘‘ Abyāpanno sadā sato , ajjhattaṃ susamāhito ;
Abhijjhāvinaye sikkhaṃ , appamattoti vuccatī ’’ ti .
dasamaṃ ;
Uruvelavaggo tatiyo .
Tassuddānaṃ –
Dve uruvelā loko kāḷako [ koḷiko ( ka .)], brahmacariyena pañcamaṃ ;
Kuhaṃ santuṭṭhi vaṃso ca , dhammapadaṃ paribbājakena cāti .