(18)3. Sañcetaniyavaggo
1. Cetanāsuttaṃ
171.[ kathā .539]‘‘ Kāye
V1.183 vā , bhikkhave , sati kāyasañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃP2.158 sukhadukkhaṃ .Vācāya vā , bhikkhave , sati vacīsañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
Mane vā , bhikkhave , sati manosañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ avijjāpaccayāva .
‘‘ Sāmaṃ vā taṃ , bhikkhave , kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
Pare vāssa [ pare vā tassa ( ka .)] taṃ , bhikkhave , kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharonti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
Sampajāno vā taṃ , bhikkhave , kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
Asampajāno vā taṃ , bhikkhave , kāyasaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
‘‘ Sāmaṃ vā taṃ , bhikkhave , vacīsaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ ;
pare vāssa taṃ , bhikkhave
T2.214 , vacīsaṅkhāraṃ abhisaṅkharonti ;yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ ;
sampajāno vā taṃ , bhikkhave , vacīsaṅkhāraṃ
M1.477 abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ ;asampajāno vā taṃ , bhikkhave , vacīsaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
‘‘ Sāmaṃ vā taṃ , bhikkhave , manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ ;
pare vāssa taṃ , bhikkhave , manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharonti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ ;
sampajāno vā taṃ , bhikkhave , manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ ;
asampajāno vā taṃ , bhikkhave , manosaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ .
‘‘ Imesu
V1.184 , bhikkhave , dhammesu avijjā anupatitā , avijjāyatveva asesavirāganirodhā so kāyo na hoti yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ , sā vācā na hoti yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ , so mano na hoti yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ , khettaṃ taṃ [ vatthuṃ taṃ ( sabbattha )] na hoti … pe … vatthuṃ taṃP2.159 na hoti … pe … āyatanaṃ taṃ na hoti … pe … adhikaraṇaṃ taṃ na hoti yaṃpaccayāssa taṃ uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhan ’’ ti .‘‘ Cattārome , bhikkhave , attabhāvapaṭilābhā .
Katame cattāro ?
Atthi , bhikkhave , attabhāvapaṭilābho , yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā kamati , no parasañcetanā .
Atthi , bhikkhave , attabhāvapaṭilābho , yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanā kamati , no attasañcetanā .
Atthi , bhikkhave , attabhāvapaṭilābho , yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ca kamati parasañcetanā ca .
Atthi , bhikkhave , attabhāvapaṭilābho , yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe nevattasañcetanā kamati , no parasañcetanā .
Ime kho , bhikkhave , cattāro attabhāvapaṭilābhā ’’ ti .
Evaṃ vutte āyasmā sāriputto
T2.215 bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ imassa kho ahaṃ , bhante , bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi –
‘ tatra , bhante , yāyaṃ attabhāvapaṭilābho yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā kamati no parasañcetanā , attasañcetanāhetu tesaṃ sattānaṃ tamhā kāyā cuti hoti .
Tatra , bhante , yāyaṃ attabhāvapaṭilābho
M1.478 yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanā kamati no attasañcetanā , parasañcetanāhetu tesaṃ sattānaṃ tamhā kāyā cuti hoti .Tatra , bhante , yāyaṃ attabhāvapaṭilābho yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ca kamati parasañcetanā ca , attasañcetanā ca parasañcetanā ca hetu tesaṃ sattānaṃ tamhā kāyā cuti hoti .
Tatra , bhante , yāyaṃ attabhāvapaṭilābho yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati no parasañcetanā , katame tena devā daṭṭhabbā ’’’ ti ?
‘‘ Nevasaññānāsaññāyatanūpagā , sāriputta , devā tena daṭṭhabbā ’’ ti .
‘‘ Ko nu kho , bhante , hetu ko paccayo , yena midhekacce sattā tamhā kāyā cutā āgāmino
V1.185 honti āgantāro itthattaṃ ?Ko pana , bhante , hetu ko paccayo , yena midhekacce
P2.160 sattā tamhā kāyā cutā anāgāmino honti anāgantāro itthattan ’’ ti ?‘‘ Idha , sāriputta , ekaccassa puggalassa orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni honti , so diṭṭheva dhamme nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati ;
tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
So tato cuto āgāmī hoti āgantā itthattaṃ .
‘‘ Idha pana , sāriputta , ekaccassa puggalassa orambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni honti , so diṭṭheva dhamme nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
So tadassādeti , taṃ nikāmeti , tena ca vittiṃ āpajjati ;
tattha ṭhito tadadhimutto
T2.216 tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .So tato cuto anāgāmī hoti anāgantā itthattaṃ .
‘‘ Ayaṃ kho , sāriputta , hetu ayaṃ paccayo , yena midhekacce sattā tamhā kāyā cutā āgāmino honti āgantāro itthattaṃ .
Ayaṃ pana , sāriputta , hetu ayaṃ paccayo , yena midhekacce sattā tamhā kāyā cutā anāgāmino honti anāgantāro itthattan ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Vibhattisuttaṃ
172. Tatra
M1.479 kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti .
‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ Addhamāsūpasampannena me , āvuso , atthapaṭisambhidā sacchikatā odhiso byañjanaso .
Tamahaṃ anekapariyāyena ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi .
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā , so
T2.217 maṃ pañhena .Ahaṃ veyyākaraṇena sammukhībhūto no satthā yo no dhammānaṃ sukusalo .
‘‘ Addhamāsūpasampannena
V1.186 me , āvuso , dhammapaṭisambhidā sacchikatā odhiso byañjanaso .Tamahaṃ anekapariyāyena ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi .
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā , so maṃ pañhena .
Ahaṃ veyyākaraṇena sammukhībhūto no satthā yo no dhammānaṃ sukusalo .
‘‘ Addhamāsūpasampannena me , āvuso , niruttipaṭisambhidā sacchikatā odhiso byañjanaso .
Tamahaṃ anekapariyāyena ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi .
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā , so maṃ pañhena .
Ahaṃ veyyākaraṇena sammukhībhūto no satthā yo no dhammānaṃ sukusalo .
‘‘ Addhamāsūpasampannena me , āvuso , paṭibhānapaṭisambhidā sacchikatā odhiso byañjanaso .
Tamahaṃ anekapariyāyena ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi .
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā , so maṃ pañhena .
Ahaṃ veyyākaraṇena sammukhībhūto no satthā yo no dhammānaṃ sukusalo ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Mahākoṭṭhikasuttaṃ
173. Atha
P2.161 kho āyasmā mahākoṭṭhiko yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ
M1.480 nisinnoT2.218 kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthaññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Channaṃ
V1.187 , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā natthaññaṃ kiñcī ’’ ti ?‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā
T2.219 nevatthi no natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
Yathā kathaṃ pana , āvuso , imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo ’’ ti ?
‘‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
Yāvatā , āvuso , channaṃ phassāyatanānaṃ gati tāvatā papañcassa gati ;
yāvatā papañcassa gati
P2.162 tāvatā channaṃ phassāyatanānaṃ gati .Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā papañcanirodho papañcavūpasamo ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Ānandasuttaṃ
174. Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā mahākoṭṭhikena saddhiṃ
M1.481 sammodi .Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā
V1.188 ekamantaṃ nisīdi .Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca –
‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthaññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā natthaññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṃ kiñcī ’’ ti ?
‘‘ Mā hevaṃ , āvuso ’’.
‘‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ mā hevaṃ , āvuso ’ ti vadesi
T2.220 .Yathā kathaṃ panāvuso , imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo ’’ ti ?
‘‘‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
‘ Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṃ kiñcī ’ ti , iti vadaṃ appapañcaṃ papañceti .
Yāvatā , āvuso , channaṃ phassāyatanānaṃ gati tāvatā papañcassa gati
V1.189 .Yāvatā papañcassa gati tāvatā channaṃ phassāyatanānaṃ
P2.163 gati .Channaṃ , āvuso , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā papañcanirodho papañcavūpasamo ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Upavāṇasuttaṃ
175. Atha
M1.482 kho āyasmā upavāṇo yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā upavāṇo āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ Kiṃ nu kho , āvuso sāriputta , vijjāyantakaro hotī ’’ ti ?
‘‘ No hidaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Kiṃ panāvuso sāriputta , caraṇenantakaro hotī ’’ ti ?
‘‘ No hidaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Kiṃ panāvuso
T2.221 sāriputta , vijjācaraṇenantakaro hotī ’’ ti ?‘‘ No hidaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Kiṃ panāvuso sāriputta , aññatra vijjācaraṇenantakaro hotī ’’ ti ?
‘‘ No hidaṃ , āvuso ’’.
‘‘‘ Kiṃ nu kho , āvuso sāriputta , vijjāyantakaro hotī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ no hidaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ panāvuso sāriputta , caraṇenantakaro hotī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ no hidaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ panāvuso sāriputta , vijjācaraṇenantakaro hotī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ no hidaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ panāvuso sāriputta , aññatra vijjācaraṇenantakaro hotī ’ ti , iti puṭṭho samāno –
‘ no hidaṃ , āvuso ’ ti vadesi .
Yathā kathaṃ panāvuso , antakaro hotī ’’ ti ?
‘‘ Vijjāya
V1.190 ce , āvuso , antakaro abhavissa , saupādānova samāno antakaro abhavissa .Caraṇena ce , āvuso , antakaro abhavissa , saupādānova samāno antakaro abhavissa .
Vijjācaraṇena ce , āvuso , antakaro abhavissa , saupādānova samāno antakaro abhavissa .
Aññatra vijjācaraṇena ce , āvuso , antakaro abhavissa , puthujjano antakaro abhavissa .
Puthujjano hi , āvuso , aññatra vijjācaraṇena .
Caraṇavipanno kho , āvuso , yathābhūtaṃ na jānāti na passati .
Caraṇasampanno yathābhūtaṃ
P2.164 jānāti passati .Yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ antakaro hotī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Āyācanasuttaṃ
176.‘‘ Saddho , bhikkhave , bhikkhu evaṃ sammā āyācamāno āyāceyya –
‘ tādiso homi yādisā sāriputtamoggallānā ’ ti [ a . ni .2.131 idaṃ suttaṃ āgataṃ ].
Esā , bhikkhave
T2.222M1.483 , tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ , yadidaṃ sāriputtamoggallānā .‘‘ Saddhā , bhikkhave , bhikkhunī evaṃ sammā āyācamānā āyāceyya –
‘ tādisā homi yādisā khemā ca bhikkhunī uppalavaṇṇā cā ’ ti .
Esā , bhikkhave , tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvikānaṃ bhikkhunīnaṃ , yadidaṃ khemā ca bhikkhunī uppalavaṇṇā ca .
‘‘ Saddho , bhikkhave , upāsako evaṃ sammā āyācamāno āyāceyya –
‘ tādiso homi yādiso citto ca gahapati hatthako ca āḷavako ’ ti .
Esā , bhikkhave , tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvakānaṃ upāsakānaṃ , yadidaṃ citto ca gahapati hatthako ca āḷavako .
‘‘ Saddhā , bhikkhave , upāsikā evaṃ sammā āyācamānā āyāceyya –
‘ tādisā homi yādisā khujjuttarā ca upāsikā veḷukaṇḍakiyā ca nandamātā ’ ti .
Esā , bhikkhave , tulā etaṃ pamāṇaṃ mama sāvikānaṃ upāsikānaṃ , yadidaṃ khujjuttarā ca upāsikā veḷukaṇḍakiyā ca nandamātā ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Rāhulasuttaṃ
177. Atha
V1.191 kho āyasmā rāhulo yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ rāhulaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ Yā ca , rāhula
T2.223 , ajjhattikā pathavīdhātu yā ca bāhirā pathavīdhātu , pathavīdhāturevesā .‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti , evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā pathavīdhātuyā nibbindati , pathavīdhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ Yā ca , rāhula , ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu
P2.165 , āpodhāturevesā .‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti , evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā āpodhātuyā nibbindati , āpodhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ Yā
M1.484 ca , rāhula , ajjhattikā tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu , tejodhāturevesā .‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti , evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā tejodhātuyā nibbindati , tejodhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ Yā ca , rāhula , ajjhattikā vāyodhātu yā ca bāhirā vāyodhātu , vāyodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti , evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati , vāyodhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ Yato kho , rāhula , bhikkhu imāsu catūsu dhātūsu nevattānaṃ na attaniyaṃ samanupassati , ayaṃ vuccati , rāhula , bhikkhu acchecchi taṇhaṃ , vivattayi saṃyojanaṃ , sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Jambālīsuttaṃ
178.‘‘ Cattārome
V1.192 , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .Katame cattāro ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So sakkāyanirodhaṃ manasi karoti .
Tassa sakkāyanirodhaṃ manasi karoto sakkāyanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati .
Tassa kho evaṃ [ tassa ko etaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .), evaṃ kho tassa (?)‘‘ evaṃ hi tassā bhikkhave jambāliyā ’’ ti pāṭho viya ], bhikkhave , bhikkhuno na sakkāyanirodho
T2.224 pāṭikaṅkho .Seyyathāpi , bhikkhave , puriso lepagatena [ lasagatena ( sī . pī .)] hatthena sākhaṃ gaṇheyya , tassa so hattho sajjeyyapi gaṇheyyapi [ gayheyyapi (?)] bajjheyyapi [ khajjeyyapi ( sī .)];
evamevaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So sakkāyanirodhaṃ manasi karoti .
Tassa sakkāyanirodhaṃ manasi karoto sakkāyanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati .
Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno na sakkāyanirodho pāṭikaṅkho .
‘‘ Idha
M1.485 pana , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .So sakkāyanirodhaṃ manasi karoti
P2.166 .Tassa sakkāyanirodhaṃ manasi karoto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno sakkāyanirodho pāṭikaṅkho .
Seyyathāpi , bhikkhave , puriso suddhena hatthena sākhaṃ gaṇheyya , tassa so hattho neva sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya ;
evamevaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So sakkāyanirodhaṃ manasi karoti .
Tassa sakkāyanirodhaṃ manasi karoto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno sakkāyanirodho pāṭikaṅkho .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So avijjāppabhedaṃ manasi karoti .
Tassa avijjāppabhedaṃ manasi karoto avijjāppabhede cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati .
Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno na avijjāppabhedo pāṭikaṅkho .
Seyyathāpi , bhikkhave , jambālī
T2.225 anekavassagaṇikā .Tassā puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya , yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya , devo ca na sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassā , bhikkhave , jambāliyā na āḷippabhedo
V1.193 pāṭikaṅkho .Evamevaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So avijjāppabhedaṃ manasi karoti .
Tassa avijjāppabhedaṃ manasi karoto avijjāppabhede cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati .
Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno na avijjāppabhedo pāṭikaṅkho .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .
So avijjāppabhedaṃ manasi karoti .
Tassa avijjāppabhedaṃ manasi karoto avijjāppabhede cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno avijjāppabhedo pāṭikaṅkho .
Seyyathāpi , bhikkhave , jambālī anekavassagaṇikā .
Tassā puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya , yāni ca apāyamukhāni tāni pidaheyya , devo ca sammā dhāraṃ anuppaveccheyya .
Evañhi tassā , bhikkhave , jambāliyā āḷippabhedo pāṭikaṅkho .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu aññataraṃ
M1.486 santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati .So avijjāppabhedaṃ manasi karoti .
Tassa avijjāppabhedaṃ
P2.167 manasi karoto avijjāppabhede cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .Tassa kho evaṃ , bhikkhave , bhikkhuno avijjāppabhedo pāṭikaṅkho
T2.226 .Ime kho , bhikkhave , cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Nibbānasuttaṃ
179. Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ ko nu kho , āvuso sāriputta , hetu ko paccayo , yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme na parinibbāyantī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso ānanda , sattā imā hānabhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ nappajānanti , imā ṭhitibhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ nappajānanti , imā visesabhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ nappajānanti ,
V1.194 imā nibbedhabhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ nappajānanti .Ayaṃ kho , āvuso ānanda , hetu ayaṃ paccayo , yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme na parinibbāyantī ’’ ti .
‘‘ Ko panāvuso sāriputta , hetu ko paccayo , yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī ’’ ti ?
‘‘ Idhāvuso ānanda , sattā imā hānabhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ pajānanti , imā ṭhitibhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ pajānanti , imā visesabhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ pajānanti , imā nibbedhabhāgiyā saññāti yathābhūtaṃ pajānanti .
Ayaṃ kho , āvuso ānanda , hetu ayaṃ paccayo , yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Mahāpadesasuttaṃ
180. Ekaṃ
T2.227 samayaṃ bhagavā bhoganagare viharati ānandacetiye [ ānande cetiye ( dī . ni .2.186) mahāva .303 pana aññathā āgataṃ ].Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū
M1.487 bhagavato paccassosuṃ .Bhagavā etadavoca –
‘‘ cattārome , bhikkhave , mahāpadese desessāmi , taṃ suṇātha
P2.168 , sādhukaṃ manasi karotha ;bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Katame , bhikkhave , cattāro mahāpadesā ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ sammukhā metaṃ , āvuso , bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni [ osāretabbāni ], vinaye sandassetabbāni .
Tāni ce sutte otāriyamānāni [ osāriyamānāni ] vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte otaranti [ osaranti ( dī . ni .2.188)] na vinaye sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ addhā , idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
imassa ca bhikkhuno duggahitan ’ ti .
Iti hetaṃ [ iti hidaṃ ( sī . syā . kaṃ . ka .)], bhikkhave , chaḍḍeyyātha .
[ ettako pāṭho dīghanikāye na dissati , peyyālamukhena dassito bhaveyya ]‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ sammukhā metaṃ , āvuso , bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno
V1.195 bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni [ ettako pāṭho dīghanikāye na dissati , peyyālamukhena dassito bhaveyya ].
Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye
T2.228 sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye ca sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –‘ addhā , idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
imassa ca bhikkhuno suggahitan ’ ti .
Idaṃ , bhikkhave , paṭhamaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asukasmiṃ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho .
Tassa me saṅghassa sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .
Anabhinanditvā
M1.488 appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni .Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte otaranti na vinaye sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ addhā , idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa
P2.169 ;tassa ca saṅghassa duggahitan ’ ti .
Iti hetaṃ , bhikkhave , chaḍḍeyyātha .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asukasmiṃ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho .
Tassa me saṅghassa sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni .
Tāni ce sutte otāriyamānāni , vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye ca
T2.229 sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –‘ addhā , idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
tassa ca saṅghassa suggahitan ’ ti .
Idaṃ , bhikkhave , dutiyaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asukasmiṃ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā .
Tesaṃ me therānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave
V1.196 , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni .
Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte otaranti na vinaye sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ addhā , idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
tesañca therānaṃ duggahitan ’ ti .
Iti hetaṃ , bhikkhave , chaḍḍeyyātha .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asukasmiṃ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā .
Tesaṃ me therānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave
M1.489 , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni .
Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye
T2.230 sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye ca sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –‘ addhā , idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
tesañca therānaṃ suggahitan ’ ti .
Idaṃ , bhikkhave , tatiyaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asukasmiṃ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati bahussuto
P2.170 āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo .Tassa me therassa sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni .
Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte otaranti na vinaye sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –
‘ addhā , idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
tassa ca therassa duggahitan ’ ti .
Iti hetaṃ , bhikkhave , chaḍḍeyyātha .
‘‘ Idha pana , bhikkhave , bhikkhu evaṃ vadeyya –
‘ asukasmiṃ nāma āvāse eko thero bhikkhu
V1.197 viharati bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo .Tassa me therassa sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’ ti .
Tassa , bhikkhave , bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ .
Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte otāretabbāni , vinaye sandassetabbāni .
Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva otaranti vinaye
T2.231 ca sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ –‘ addhā , idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa ;
tassa ca therassa suggahitan ’ ti .
Idaṃ , bhikkhave , catutthaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha .
Ime kho , bhikkhave , cattāro mahāpadesā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Sañcetaniyavaggo tatiyo .
Tassuddānaṃ –
Cetanā
M1.490 vibhatti koṭṭhiko , ānando upavāṇapañcamaṃ ;Āyācana-rāhula-jambālī , nibbānaṃ mahāpadesenāti .