Sīlānisaṃsakathāvaṇṇanā
9. Avippaṭisārādīti
V1.28 ettha vippaṭisārapaṭipakkho kusalacittuppādo avippaṭisāro .So pana visesato ‘‘ lābhā vata me , suladdhaṃ vata me , yassa me suparisuddhaṃ sīlan ’’ ti attano sīlassa paccavekkhaṇavasena pavattoti veditabbo .
Ādi -saddena pāmojjabhogasampattikittisaddādiṃ saṅgaṇhāti .
Avippaṭisāratthānīti avippaṭisārappayojanāni .
Kusalānīti anavajjāni .
Avippaṭisārānisaṃsānīti avippaṭisāruddayāni .
Etena avippaṭisāro nāma sīlassa uddayamattaṃ , saṃvaḍḍhitassa rukkhassa chāyāpupphasadisaṃ .
Añño eva panānena nipphādetabbo samādhiādiguṇoti dasseti .
Sīlavato sīlasampadāyāti parisuddhaṃ paripuṇṇaṃ katvā sīlassa sampādanena sīlavato , tāya eva sīlasampadāya .
Appamādādhikaraṇan ti appamādakāraṇā .
Bhogakkhandhan ti bhogarāsiṃ .
Kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatīti ‘‘ itipi sīlavā , itipi kalyāṇadhammo ’’ ti sundaro thutighoso uṭṭhahati , lokaṃ pattharati .
Visāradoti attani kiñci garahitabbaṃ
M1.30 upavaditabbaṃ apassanto vigatasārajjo nibbhayo .Amaṅkubhūtoti avilakkho .
Asammūḷhoti ‘‘ akataṃ vata me kalyāṇan ’’ tiādinā ( ma . ni .3.248) vippaṭisārābhāvato , kusalakammādīnaṃyeva ca tadā upaṭṭhānato amūḷho pasannamānaso eva kālaṃkaroti .
Kāyassa bhedāti upādinnakkhandhapariccāgā , jīvitindriyassa upacchedā .
Paraṃ maraṇāti cutito uddhaṃ .
Sugatin ti sundaraṃ gatiṃ .
Tena manussagatipi saṅgayhati .
Saggan ti devagatiṃ .
Sā hi rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggoti saggo , lokiyati ettha uḷāraṃ puññaphalanti lokoti ca vuccati .
Ākaṅkheyya ceti yadi iccheyya .
Piyo ca assan ti piyāyitabbo piyacakkhūhi passitabbo pemaniyo bhaveyyanti attho .
Manāpoti sabrahmacārīnaṃ manavaḍḍhanako , tesaṃ vā manena pattabbo , mettacittena pharitabboti vuttaṃ hoti .
Garūti garuṭṭhāniyo pāsāṇachattasadiso .
Bhāvanīyoti ‘‘ addhā ayamāyasmā jānaṃ jānāti , passaṃ passatī ’’ ti sambhāvanīyo .
Sīlesvevassa paripūrakārīti catupārisuddhisīlesu eva paripūrakārī assa , anūnakārī paripūraṇākārena samannāgato bhaveyya .
‘‘ Ādinā nayenā ’’ ti etena ‘‘ ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto
V1.29 anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānan ’’ ti ( ma . ni .1.65) evamādike sīlathomanasuttāgate sattarasa sīlānisaṃse saṅgaṇhāti .Idāni na kevalamime eva avippaṭisārādayo , atha kho aññepi bahū sīlānisaṃsā vijjantīti te dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha sāsaneti imasmiṃ sakalalokiyalokuttaraguṇāvahe satthusāsane .
Ācāra kulaputtānaṃ yaṃ sīlaṃ vinā patiṭṭhā avaṭṭhānaṃ natthi , tassa evaṃ mahānubhāvassa sīlassa ānisaṃsānaṃ paricchedaṃ parimāṇaṃ ko vade ko vattuṃ sakkuṇeyyāti attho .
Etena sabbesaṃyeva lokiyalokuttarānaṃ guṇānaṃ sīlameva mūlabhūtanti dassetvā tato parampi malavisodhanena , pariḷāhavūpasamanena , sucigandhavāyanena , sagganibbānādhigamūpāyabhāvena , sobhālaṅkārasādhanatāya bhayavidhamanena , kittipāmojjajanena ca sīlasadisaṃ aññaṃ sattānaṃ hitasukhāvahaṃ natthīti dassento ‘‘ na gaṅgā ’’ tiādikā gāthā abhāsi .
Tattha
M1.31 sarabhūti ekā nadī ,‘‘ yaṃ loke sarabhū ’’ ti vadanti .Ninnagā vāciravatīti ‘‘ aciravatī ’’ ti evaṃnāmikā nadī , vāti sabbattha vā-saddo aniyamattho .
Tena avuttā godhāvarīcandabhāgādikā saṅgaṇhāti .
Pāṇanaṭṭhena pāṇīnaṃ sattānaṃ yaṃ malaṃ sīlajalaṃ visodhayati , taṃ malaṃ visodhetuṃ na sakkuṇanti gaṅgādayo nadiyoti paṭhamagāthāya na-kāraṃ ānetvā sambandhitabbaṃ .
Hārāti muttāhārā .
Maṇayoti veḷuriyādimaṇayo .
Ariyan ti visuddhaṃ .
Sīlasamuṭṭhāno kittisaddo gandho manoharabhāvato , disāsu abhibyāpanato ca ‘‘ sīlagandho ’’ ti vutto .
So hi paṭivātepi pavattati .
Tenāha bhagavā ‘‘ satañca gandho paṭivātametī ’’ ti ( dha . pa .54; a . ni .3.80; mi . pa .5.4.1).
Dosānaṃ balaṃ nāma vatthujjhācāro , taṃ tesaṃ kātuṃ adentaṃ sīlaṃ dosānaṃ balaṃ ghātetīti veditabbaṃ .