Āhārepaṭikkūlabhāvanāvaṇṇanā
294. Uddeso
M1.413V1.388 nāma niddesattho mudumajjhimapaññābāhullato , āgato ca bhāro avassaṃ vahitabboti āha ‘‘ ekā saññāti evaṃ uddiṭṭhāya āhāre paṭikkūlasaññāya bhāvanāniddeso anuppatto ’’ ti .Tatthāyaṃ saññā -saddo ‘‘ rūpasaññā saddasaññā ’’ tiādīsu ( mahāni .14) sañjānanalakkhaṇe dhamme āgato ,‘‘ aniccasaññā dukkhasaññā ’’ tiādīsu vipassanāyaṃ āgato ,‘‘ uddhumātakasaññāti vā sopākarūpasaññāti vā ime dhammā ekatthā udāhu nānatthā ’’ tiādīsu samathe āgato .
Idha pana samathassa parikamme daṭṭhabbo .
Āhāre hi paṭikkūlākāraggahaṇaṃ , tappabhāvitaṃ vā upacārajjhānaṃ idha ‘‘ āhāre paṭikkūlasaññā ’’ ti adhippetaṃ .
Tattha yasmiṃ āhāre paṭikkūlasaññā bhāvetabbā , tattha nibbedavirāguppādanāya tappasaṅgena sabbampi āhāraṃ kiccappabhedādīnavopammehi vibhāvetuṃ ‘‘ āharatīti āhāro ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha āharatīti āhārapaccayasaṅkhātena uppattiyā , ṭhitiyā vā paccayabhāvena attano phalaṃ āneti nibbatteti pavatteti cāti attho .
Kabaḷaṃ karīyatīti kabaḷīkāro , vatthuvasena cetaṃ vuttaṃ , lakkhaṇato pana ojālakkhaṇo veditabbo , kabaḷīkāro ca so yathāvuttenatthena āhāro cāti kabaḷīkārāhāro .
Esa nayo sesesupi .
Phusatīti phasso .
Ayaṃ hi arūpadhammopi samāno ārammaṇe phusanākāreneva pavattati .
Tathā hi so phusanalakkhaṇoti vuccati .
Cetayatīti cetanā , attano sampayuttadhammehi saddhiṃ ārammaṇe abhisandahatīti attho , manosannissitā cetanā manosañcetanā .
Upapattiparikappanavasena vijānātīti viññāṇaṃ .
Evamettha sāmaññatthato , visesatthato ca āhārā veditabbā .
Kasmā panete cattārova vuttā , aññe dhammā kiṃ attano phalassa paccayā na hontīti ?
No na honti , ime pana tathā
V1.389 ca hontiM1.414 aññathā cāti samānepi paccayabhāve atirekapaccayā honti , tasmā āhārāti vuccanti .Kathaṃ ?
Etesu hi paṭhamo sayaṃ yasmiṃ kalāpe tappariyāpannānaṃ yathārahaṃ paccayo hontova ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ āharati , dutiyo tisso vedanā āharati , tatiyo tīsu bhavesu paṭisandhiṃ āharati , catuttho paṭisandhikkhaṇe nāmarūpaṃ āharati .
Tenāha ‘‘ kabaḷīkārāhāro ’’ tiādi .
Ettha ca kammajādibhedabhinnā ojā sati paccayalābhe dve tisso paveṇiyo ghaṭentī ojaṭṭhamakarūpaṃ āharati , sukhavedanīyādibhedabhinno phassāhāro yathārahaṃ tisso vedanā āharati , puññābhisaṅkhārādibhedabhinno manosañcetanāhāro kāmabhavādīsu tīsu bhavesu yathārahaṃ saviññāṇaṃ , aviññāṇañca paṭisandhiṃ āharati , viññāṇāhāro yathāpaccayaṃ paṭisandhikkhaṇe nāmaṃ rūpaṃ , nāmarūpañca āharatīti daṭṭhabbaṃ .
Atha vā upatthambhakaṭṭhena ime eva dhammā āhārāti vuttā .
Yathā hi kabaḷīkārāhāro rūpakāyassa upatthambhakaṭṭhena paccayo , evaṃ arūpino āhārā sampayuttadhammānaṃ .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo , arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.15).
Aparo nayo – ajjhattikasantatiyā visesapaccayattā kabaḷīkārāhāro , phassādayo ca tayo dhammā āhārāti vuttā .
Visesapaccayo hi kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ sattānaṃ rūpakāyassa kabaḷīkārāhāro , nāmakāye vedanāya phasso , viññāṇassa manosañcetanā , nāmarūpassa viññāṇaṃ .
Yathāha ‘‘ seyyathāpi , bhikkhave , ayaṃ kāyo āhāraṭṭhitiko , āhāraṃ paṭicca tiṭṭhati , anāhāro no tiṭṭhati ( saṃ . ni .5.183).
Tathā phassapaccayā vedanā , saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpan ’’ ti ( udā .1; mahāva .1; netti .24).
Kabaḷīkārāhāreti kabaḷīkāre āhāre nikanti taṇhā , taṃ bhayaṃ anatthāvahato .
Gadhitassa hi āhāraparibhogo anatthāya hoti .
Hetuatthe bhummaṃ .
Evaṃ sesesu .
Nikantīti nikāmanā chandarāgo
M1.415 .Bhāyati etasmāti bhayaṃ , nikanti eva bhayaṃ nikantibhayaṃ .
Kabaḷīkārāhārahetu imesaṃ sattānaṃ chandarāgo bhayaṃ bhayānakaṃ diṭṭhadhammikādibhedassa anatthassa sakalassāpi vaṭṭadukkhassa hetubhāvato .
Tenevāha ‘‘ kabaḷīkāre ce , bhikkhave , āhāre atthi rāgo , atthi nandī , atthi taṇhā , patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ viruḷhan ’’ tiādi ( saṃ . ni .2.64; kathā .296; mahāni .7).
Upagamanaṃ
V1.390 appahīnavipallāsassa ārammaṇena samodhānaṃ saṅgati sukhavedanīyādiphassuppatti bhayaṃ bhayānakaṃ tīhi dukkhatāhi aparimuccanato .Tenāha ‘‘ sukhavedanīyaṃ , bhikkhave , phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā ( saṃ . ni .4.129), tassa vedanāpaccayā taṇhā … pe … dukkhakkhandhassa samudayo hotī ’’ ti ( udā .1).
Tattha tattha bhave upapajjati etenāti upapatti , upapajjanaṃ vā upapatti , khipanaṃ bhayaṃ bhayānakaṃ upapattimūlakehi byasanehi aparimuttato .
Tenāha ‘‘ avidvā , bhikkhave , purisapuggalo puññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , puññupagaṃ bhavati viññāṇaṃ .
Apuññañce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , apuññupagaṃ bhavati viññāṇan ’’ tiādi ( saṃ . ni .2.51).
Paṭisandhīti bhavantarādīhi paṭisandhānaṃ , taṃ bhayaṃ bhayānakaṃ paṭisandhinimittehi dukkhehi avimuccanato .
Tenāha ‘‘ viññāṇe ce , bhikkhave , āhāre atthi rāgo , atthi nandī , atthi taṇhā , patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ viruḷhan ’’ tiādi ( saṃ . ni .2.64).
Puttamaṃsūpamena ovādena dīpetabbo nicchandarāgaparibhogāya .
Evaṃ hi tattha nikantibhayaṃ na hoti .
Niccammā gāvī yaṃ yaṃ ṭhānaṃ upagacchati , tattha tattheva naṃ pāṇino khādantiyeva .
Evaṃ phasse sati vedanā uppajjati , vedanā ca dukkhasallādito daṭṭhabbāti phasse ādīnavaṃ passantassa upagamanabhayaṃ na hotīti āha ‘‘ phassāhāro niccammagāvūpamena dīpetabbo ’’ ti .
Ekādasahi aggīhi sabbaso ādittā bhavā aṅgārakāsusadisāti passato upapattibhayaṃ na hotīti āha ‘‘ manosañcetanāhāro aṅgārakāsūpamena dīpetabbo ’’ ti .
Corasadisaṃ viññāṇaṃ anatthapātato , pahārasadisī vedanā duradhivāsatoti sammadeva passato paṭisandhibhayaṃ na hotīti āha ‘‘ viññāṇāhāro sattisatūpamena dīpetabbo ’’ ti .
Evaṃ
M1.416 kiccādimukhena āhāresu ādīnavaṃ vibhāvetvā idāni tattha yathādhippetaṃ āhāraṃ niddhāretvā paṭikkūlato manasikāravidhiṃ dassetuṃ ‘‘ imesu panā ’’ tiādi vuttaṃ .Upādāyarūpaniddesepi ‘‘ kabaḷīkāro āhāro ’’ ti ( dha . sa .595) āgatattā tato visesento ‘‘ asitapītakhāyitasāyitappabhedo ’’ ti āha , bhūtakathanaṃ vā etaṃ .
Tattha asitapītakhāyitasāyitappabhedoti asitabbapātabbakhāyitabbasāyitabbavibhāgo kālabhedavacanicchāya abhāvato yathā ‘‘ duddhan ’’ ti .
Kabaḷīkāro āhāro vāti avadhāraṇaṃ yathā phassāhārādinivattanaṃ , evaṃ ojāhāranivattanampi daṭṭhabbaṃ .
Savatthuko eva hi āhāro idha kammaṭṭhānabhūto , tena āharīyatīti
V1.391 āhāroti evamettha attho daṭṭhabbo .Āharatīti āhāroti ayaṃ panattho nibbattitaojāvasena veditabbo .
Imasmiṃ attheti imasmiṃ kammaṭṭhānasaṅkhāte atthe .
Uppannā saññāti saññāsīsena bhāvanaṃ vadati .
Tathā hi vakkhati ‘‘ paṭikkūlākāraggahaṇavasena panā ’’ tiādi ( visuddhi .1.305).
Kammaṭṭhānaṃ uggahetvāti kammaṭṭhānaṃ pariyattidhammato , atthato ca suggahitaṃ sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ katvā .
Tenāha ‘‘ uggahato ekapadampi avirajjhantenā ’’ ti .
Tattha uggahatoti ācariyuggahato .
Ekapadampīti ekampi padaṃ , ekakoṭṭhāsampi vā , padesamattampīti attho .
Dasahākārehīti kasmā vuttaṃ , nanu antimajīvikābhāvato , piṇḍapātassa alābhalābhesu paritassanagedhādisamuppattito , bhuttassa sammadajananato , kimikulasaṃvaddhanatoti evamādīhipi ākārehi āhāre paṭikkūlatā paccavekkhitabbā ?
Vuttaṃ hetaṃ ‘‘ antamidaṃ , bhikkhave , jīvikānaṃ yadidaṃ piṇḍolyaṃ , abhisāpoyaṃ , bhikkhave , lokasmiṃ ‘ piṇḍolo vicarasi pattapāṇī ’’’ ti ( saṃ . ni .3.80),‘‘ aladdhā ca piṇḍapātaṃ paritassati , laddhā ca piṇḍapātaṃ gadhito mucchito ajjhosanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjatī ’’ ti ( a . ni .3.124),‘‘ bhutto ca āhāro kassaci kadāci maraṇaṃ vā maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ āvahati , ukkocakādayo , takkoṭakādayo ca dvattiṃsa dvattiṃsa kulappabhedā kimayo ca naṃ upanissāya jīvantī ’’ ti .
Vuccate
M1.417 – antimajīvikābhāvo tāva cittasaṃkilesavisodhanatthaṃ kammaṭṭhānābhinivesato pageva manasi kātabbo ‘‘ māhaṃ chavālātasadiso bhaveyyan ’’ ti .Tathā piṇḍapātassa alābhalābhesupi paritassanagedhādisamuppattinivāraṇaṃ pageva anuṭṭhātabbaṃ suparisuddhasīlassa paṭisaṅkhānavato tadabhāvato .
Bhattasammado anekantiko , paribhogantogadho vā veditabbo .
Kimikulasaṃvaddhanaṃ pana na saṅgahetabbaṃ , saṅgahitameva vā ‘‘ dasahākārehī ’’ ti ettha niyamassa akatattā .
Iminā vā nayena itaresampettha saṅgaho daṭṭhabbo yathāsambhavamettha paṭikkūlatāpaccavekkhaṇassa adhippetattā .
Tathā hi gharagoḷikavaccamūsikajatukavaccādikaṃ sambhavantaṃ gahitaṃ , na ekantikanti .
Tathā pariyesanādīsupi yathāsambhavaṃ vattabbaṃ .
Gamanatotiādīsu paccāgamanampi gamanasabhāgattā gamaneneva saṅgahitaṃ .
Paṭikkamanasālādiupasaṅkamanaṃ
V1.392 viya pariyesane samānapaṭikkūlaṃ hi asuciṭṭhānakkamanavirūpaduggandhadassanaghāyanādhivāsanehi .Gamanatoti bhikkhācāravasena gocaragāmaṃ uddissa gamanato .
Pariyesanatoti gocaragāme bhikkhatthaṃ āhiṇḍanato .
Paribhogatoti āhārassa paribhuñjanato .
Ubhayaṃ ubhayena āsayati , ekajjhaṃ pavattamānopi kammabalavavatthito hutvā mariyādavasena aññamaññaṃ asaṅkarato sayati tiṭṭhati pavattatīti āsayo , āmāsayassa upari tiṭṭhanako pittādiko .
Mariyādattho hi ayamākāro , tato āsayato .
Nidadhāti yathābhutto āhāro nicito hutvā tiṭṭhati etthāti nidhānaṃ , āmāsayo , tato nidhānato .
Aparipakkatoti gahaṇīsaṅkhātena kammajatejena aparipakkato .
Paripakkatoti yathābhuttassa āhārassa vipakkabhāvato .
Phalatoti nibbattito .
Nissandatoti ito cito ca vissandanato .
Sammakkhanatoti sabbaso makkhanato .
Sabbattha āhāre paṭikkūlatā paccavekkhitabbāti yojanā .
Taṃtaṃkiriyānipphattipaṭipāṭivasena cāyaṃ gamanatotiādikā anupubbī ṭhapitā , sammakkhanaṃ pana paribhogādīsu labbhamānampi nissandavasena visesato paṭikkūlanti sabbapacchā ṭhapitanti daṭṭhabbaṃ .
295. Evaṃ mahānubhāveti idāni vattabbapaṭipattiyā mahānubhāveti vadanti , sabbatthakakammaṭṭhānapariharaṇādisiddhaṃ vā dhammasudhammataṃ purakkhatvā yogāvacarena
M1.418 evaṃ paṭipajjitabbanti dassento ‘‘ evaṃ mahānubhāve nāma sāsane ’’ tiādimāha .Tattha nāma -saddo sambhāvane daṭṭhabbo .
Pabbajitena gāmābhimukhena gantabbanti yojanā .
Ayañca gamanādito paccavekkhaṇā yogino na attuddesikāva , atha kho anuddesikāpīti dassento ‘‘ sakalarattin ’’ tiādinā dhuradvayaṃ pariggahesi .
Pariveṇan ti pariveṇaṅgaṇaṃ .
Vīsatiṃsavāreti ettha santatipaccuppannavasena vāraparicchedoti keci , apare pana ‘‘ uṇhāsanenā ’’ ti vadanti .
Nīvaraṇavikkhambhanañhi appattā bhāvanā pharaṇapītiyā abhāvato nisajjāvasena kāyakilamathaṃ na vinodatiyevāti iriyāpathacalanaṃ hotiyeva .
Vīsatiṃsaggahaṇaṃ pana yathāsallakkhitabhikkhācaraṇavelāvasena .
Atha vā gamanato yāva sammakkhanamanasikāro eko vāro , evaṃ vīsatiṃsavāre kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā .
Nijanasambādhānīti janasambādharahitāni , tena appākiṇṇataṃ , appasaddataṃ , appanigghosatañca dasseti .
Tato eva pavivekasukhāni janavivekena iṭṭhāni , pavivekassa vā jhānānuyogassa upakārāni .
Yasmā chāyūdakasampannāni , tasmā
V1.393 sītalāni .Yasmā sucīni , tasmā ramaṇīyabhūmibhāgānīti purimāni dve pacchimānaṃ dvinnaṃ kāraṇavacanāni .
Ariyan ti niddosaṃ .
Vivekaratin ti jhānānuyogaratiṃ .
Kiñcāpi yogāvacarānaṃ vasanaṭṭhānaṃ nāma sujaggitaṃ susammaṭṭhameva hoti , kadāci pana jagganato pacchā evampi siyāti paṭikkūlatāpaccavekkhaṇāya sambhavadassanatthaṃ ‘‘ pādarajagharagolikavaccādisamparikiṇṇan ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tattha paccattharaṇan ti bhūmiyā chavirakkhaṇatthaṃ attharitabbaṃ cimilikādiattharaṇamāha .
Jatukā khuddakavagguliyo .
Upahatattāti dūsitattā .
Tatoti tato tato .
Appekadā ulūkapārāvatādīhīti idhāpi ‘‘ appekadā ’’ ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ .
Udakacikkhallādīhīti ādi -saddena kacavarādiṃ saṅgaṇhāti .
Pariveṇato vihāraṅgaṇappavesamaggo vihāraracchā .
Vitakkamāḷaketi ‘‘ kattha nu kho ajja bhikkhāya caritabban ’’ tiādinā vitakkanamāḷake .
Gāmamaggan ti gāmagāmimaggaṃ .
Khāṇukaṇṭakamaggoti khāṇukaṇṭakavanto maggo .
Daṭṭhabbo hotīti dassanena gamanaṃ upalakkheti .
Gaṇḍaṃ
M1.419 paṭicchādentenātiādi evamajjhāsayena nivāsanādi kātabbanti vattadassanaṃ , gaṇḍaroginā vātātapādiparissayavinodanatthaṃ gaṇḍaṃ paṭicchādayamānena viya .Atha vā gaṇḍaṃ viya gaṇḍaṃ paṭicchādayamānenāti ekaṃ gaṇḍa-saddaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ bhavati .
‘‘ Gaṇḍoti kho , bhikkhave , pañcannetaṃ upādānakkhandhānaṃ adhivacanan ’’ ti ( a . ni .9.15; saṃ . ni .4.103) vacanato gaṇḍoti attabhāvassa pariyāyo , visesato rūpakāyassa dukkhatāsūlayogato , asucipaggharaṇato , uppādajarābhaṅgehi uddhumātakapakkapabhijjanato .
Vaṇacoḷakan ti vaṇapaṭicchādakavatthakhaṇḍaṃ .
Nīharitvāti thavikato uddharitvā .
Kuṇapānipīti pi -saddo garahāyaṃ evarūpānipi daṭṭhabbāni bhavantīti , sambhavadassane vā idampi tattha sambhavatīti .
Adhivāsetabboti khamitabbo aññathā āhārassa anupalabbhanato .
Gāmadvāreti gāmadvārasamīpe , ummārabbhantare vā .
Gāmaracchā vinivijjhitvā ṭhitā oloketabbā honti yugamattadassināpi satāti adhippāyo .
Paccattharaṇādīti gharagolikavaccādisaṃkiliṭṭhapaccattharaṇādikaṃ .
Anekakuṇapapariyosānan ti ettha
V1.394 dunnivatthaduppārutamanussasamākulānaṃ gāmaracchānaṃ olokanampi ānetvā vattabbaṃ .Tampi hi paṭikkūlamevāti .
Aho vatāti garahane nipāto .
Bhoti dhammālapanaṃ .
Yāvañcidaṃ paṭikkūlo āhāro yadatthaṃ gamanampi nāma evaṃ jegucchaṃ , duradhivāsanañcāti attho .
296. Gamanapaṭikkūlan ti gamanameva paṭikkūlaṃ gamanapaṭikkūlaṃ .
Adhivāsetvāpīti pi -saddo sampiṇḍanattho , tena ‘‘ ettakenāpi mutti natthi , ito parampi mahantaṃ paṭikkūlaṃ sakalaṃ adhivāsetabbamevā ’’ ti vakkhamānaṃ paṭikkūlaṃ sampiṇḍeti .
Saṅghāṭipārutenāti saṅghāṭiyā kappanapārupanena pārutasarīrena .
Yatthāti yāsu vīthīsu .
Yāva piṇḍikamaṃsāpīti yāva jaṅghapiṇḍikamaṃsappadesāpi .
Udakacikkhalleti udakamisse kaddame .
Ekena cīvaran ti ekena hatthena nivatthacīvaraṃ .
Macchā dhovīyanti etenāti macchadhovanaṃ , udakaṃ .
Sammissa-saddo paccekaṃ sambandhitabbo .
Oḷigallāni ucchiṭṭhodakagabbhamalādīnaṃ sakaddamānaṃ sandanaṭṭhānāni , yāni jaṇṇumattaasucibharitānipi honti .
Candanikāni kevalānaṃ ucchiṭṭhodakagabbhamalādīnaṃ sandanaṭṭhānāni
M1.420 .Yatoti oḷigallādito .
Tā makkhikāti tattha saṇḍasaṇḍacārino nīlamakkhikā .
Nilīyantīti acchanti .
Dadamānāpītiādi satipi kesañci saddhānaṃ vasena sakkaccakāre paṭikkūlapaccavekkhaṇāyogyaṃ pana asaddhānaṃ vasena pavattanakaasakkaccakārameva dassetuṃ āraddhaṃ .
Tuṇhī honti sayameva riñcitvā gacchissatīti .
Gacchāti apehi .
Reti ambho .
Muṇḍakāti anādarālapanaṃ .
Samudācarantīti kathenti .
Piṇḍolyassa antimajīvikābhāvenāha ‘‘ kapaṇamanussena viya gāme piṇḍāya caritvā nikkhamitabban ’’ ti .
297. Tatthāti tasmiṃ pattagate āhāre .
Lajjitabbaṃ hoti ‘‘ ucchiṭṭhaṃ nu kho ayaṃ mayhaṃ dātukāmo ’’ ti āsaṅkeyyāti , sedo paggharamāno āhārassa vā uṇhatāya , bhikkhuno vā sapariḷāhatāyāti adhippāyo .
Sukkhathaddhabhattampīti sukkhatāya thaddhampi bhattaṃ , pageva takkakañjikādinā upasittanti adhippāyo .
Tena sedena kilinnatāya paṭikkūlataṃ vadati .
Tasmin ti piṇḍapāte .
Sambhinnasobheti sabbaso vinaṭṭhasobhe .
Vemajjhato paṭṭhāyāti jivhāya majjhato paṭṭhāya .
Dantagūthako dantamalaṃ .
Vicuṇṇitamakkhitoti ubhayehi dantehi vicuṇṇito
V1.395 kheḷādīhi samupalitto .Evaṃbhūtassa cassa yāyaṃ pubbe vaṇṇasampadā , gandhasampadā , abhisaṅkhārasampadā ca , sā ekaṃsena vinassati , raso pana nasseyya vā na vāti āha ‘‘ antarahitavaṇṇagandhasaṅkhāraviseso ’’ ti .
Suvānadoṇiyan ti sārameyyānaṃ bhuñjanakaambaṇe .
Suvānavamathu viyāti vantasunakhachaḍḍanaṃ viya .
Cakkhussa āpāthaṃ atītattā ajjhoharitabbo hotīti ukkaṃsagataṃ tassa paṭikkūlabhāvaṃ vibhāveti .
298. Paribhogan ti ajjhoharaṇaṃ .
Esa āhāro anto pavisamāno bahalamadhukatelamakkhito viya paramajeguccho hotīti sambandho .
Antoti koṭṭhassa abbhantare .
Nidhānamanupagato āmāsayaṃ appattoyeva āhāro pittādīhi vimissito hotīti āha ‘‘ pavisamāno ’’ ti .
Āmāsayapakkāsayavinimutto koyamāsayo nāmāti
M1.421 āsaṅkaṃ sandhāyāha ‘‘ yasmā ’’ tiādi .Pittamevāsayo pittāsayo .
Adhiko hotīti vuttaṃ mandapuññabāhullato lokassa .
Evaṃ āsayatoti jeguccho hutvā anto paviṭṭho jegucchatarehi pittādīhi vimissito ativiya jeguccho hotīti evaṃ āsayato paṭikkūlatā paccavekkhitabbā .
299. Nidhānatoti etthāpi eseva nayo .
Soti āhāro .
Dasavassikenāti jātiyā dasavassena sattena .
Okāseti āmāsayasaṅkhāte padese .
300. Evarūpeti edise , dasavassāni yāva vassasataṃ adhotavaccakūpasadiseti attho .
Nidhānan ti nidhātabbataṃ .
Yathāvuttappakāreti sace pana ‘‘ dasavassikenā ’’ tiādinā ( visuddhi .1.299) yathāvutto pakāro etassāti yathāvuttappakāro , tasmiṃ .
Paramandhakāratimiseti ativiya andhakaraṇamahātamasi .
Atiduggandhajegucche padese paramajegucchabhāvaṃ upagantvā tiṭṭhatīti sambandho .
Kattha kiṃ viyāti āha ‘‘ yathā nāmā ’’ tiādi .
Kālameghena abhivuṭṭhe āvāṭe bahuso vassanena ekaccaṃ asucijātaṃ uppilavitvā vigaccheyyāti akālamegha -ggahaṇaṃ .
Tiṇapaṇṇakilañjakhaṇḍa -ggahaṇaṃ na asubhassāpi asubhena sammissatāya asubhabhāvappattidassanatthaṃ .
Kāyaggisantāpakuthitakuthanasañjātapheṇapubbuḷakācitoti gahaṇitejena pakkuthitanippakkatāya samuppannapheṇapubbuḷanicito .
Aparipakkatoti aparipakkabhāvato .
301. Suvaṇṇarajatādidhātuyo viyāti yathā suvaṇṇarajatādidhātuyo vidhinā tāpiyamānā suvaṇṇarajatādike
V1.396 muñcantiyo suvaṇṇarajatādibhāvaṃ upagacchantīti vuccanti , na evamayaṃ .Ayaṃ pana āhāro kāyagginā paripakko pheṇapubbuḷake muñcanto saṇhaṃ karonti etthāti ‘‘ saṇhakaraṇī ’’ ti laddhanāmake nisade pisitvā nāḷike khuddakaveḷunāḷikāyaṃ vaṇṇasaṇṭhānamattena pakkhippamānapaṇḍumattikā viya karīsabhāvaṃ upagantvā pakkāsayaṃ pūreti , muttabhāvaṃ upagantvā muttavatthiṃ pūretīti yojanā .
Gahaṇiyā indhanabhāgo viya kimibhakkhabhāgo ca apākaṭova
M1.422 .Rasabhāgo phalato pakāsīyati , aparipakkasabhāgā ca teti te anāmasitvā karīsamuttabhāgā evettha dassitā .
302. Paṭikkūlassa nāma phalena paṭikkūleneva bhavitabbanti dassento ‘‘ sammā paripaccamāno ’’ tiādimāha .
Nakhadantādīnīti ādi -saddena na kevalaṃ tacādīni eva dvattiṃsākārapāḷiyaṃ ( ma . ni .3.154; khu . pā .3. dvattiṃsākāra ) āgatāni , atha kho akkhigūthakaṇṇagūthadantamalajallikāsambhavādīni dvattiṃsakoṭṭhāsavinimuttāni asubhāni saṅgaṇhanto ‘‘ nānākuṇapānī ’’ ti āhāti daṭṭhabbaṃ .
303. Nissandamānoti vissavanto , paggharantoti attho .
Ādinā pakārenāti ettha ādi -saddena nāsikāya siṅghāṇikā , mukhena kheḷo , kadāci pittaṃ , semhaṃ , lohitaṃ vamati , vaccamaggena uccāro , passāvamaggena passāvo , sakalakāye lomakūpehi sedajallikāti evaṃpakāraṃ asuciṃ saṅgaṇhāti .
‘‘ Paṭhamadivase ’’ ti idaṃ nissandadivasāpekkhāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ dutiyadivase nissandento ’’ ti .
Vikuṇitamukhoti jigucchāvasena saṅkucitamukho .
Tenāha ‘‘ jegucchī ’’ ti .
Maṅkubhūtoti vimanakajāto ‘‘ imampi nāma posemī ’’ ti .
Rattoti vatthaṃ viya raṅgajātena cittassa vipariṇāmākārena chandarāgena ratto .
Giddhoti abhikaṅkhanasabhāvena abhigijjhanena giddho gedhaṃ āpanno .
Gadhitoti dummocanīyabhāvena ganthito viya tattha paṭibaddho .
Mucchitoti rasataṇhāya mucchaṃ mohaṃ āpanno .
Virattoti vigatarāgo .
Aṭṭīyamānoti dukkhiyamāno .
Harāyamānoti lajjamāno .
Jigucchamānoti hīḷento .
Navadvārehīti pākaṭānaṃ mahantānaṃ vasena vuttaṃ , lomakūpavivarehipi sandatevāti .
Nilīyatīti attānaṃ adassento nigūhati , saṅkucati vā .
Evan ti ekena dvārena pavesanaṃ anekehi dvārehi anekadhā nikkhāmanaṃ , pakāsanaṃ pavesanaṃ , nigūḷhaṃ nikkhāmanampīti somanassajātena
V1.397 pavesanaṃ , maṅkubhūtena nikkhāmanaṃ , sārattena pavesanaṃ , virattena nikkhāmananti imehi pakārehi . 304. Paribhogakālepīti
M1.423 pi -saddena paviṭṭhamattopi nāma pavesadvāraṃ jegucchaṃ karoti , pageva laddhaparivāso paripākappatto itaradvārānīti dasseti .Esa āhāro .
Gandhaharaṇatthan ti vissagandhāpanayanatthaṃ .
Kāyaggināti gahaṇitejānugatena kāyusmānā .
Pheṇuddehakan ti pheṇāni uṭṭhapetvā uṭṭhapetvā .
Paccitvāti paripākaṃ gantvā .
Uttaramānoti uppilavanto .
Semhādīti ādi -saddena pittādike saṅgaṇhāti .
Karīsādīti ādi -saddena sedajallikādike .
Imāni dvārāni mukhādīni .
Ekaccan ti passāvamaggaṃ sandhāya vadati .
Cokkhajātikā pana mukhādīnipi dhovitvā hatthaṃ puna dhovantiyeva .
Puna ekaccan ti vaccamaggaṃ .
Dvattikkhattun ti dvikkhattuṃ , tikkhattuṃ vā .
Ettha ca āhāratthāya gamanapariyesanānaṃ paṭikkūlatā āhāre paṭikkūlatā vuttā .
Paribhogassa tannissayato , āsayanidhānānaṃ taṃsambandhato , itaresaṃ tabbikāratoti ayampi viseso veditabbo .
Kimibhakkhabhāvopi hissa vikārapakkheyeva ṭhapetabboti .
305. Taṃ nimittan ti yathāvuttehi ākārehi punappunaṃ manasi karontassa paṭikkūlākāravasena upaṭṭhitaṃ kabaḷīkārāhārasaññitaṃ bhāvanāya nimittaṃ ārammaṇaṃ , na uggahapaṭibhāganimittaṃ .
Yadi hi tattha uggahanimittaṃ uppajjeyya , paṭibhāganimittenapi bhavitabbaṃ .
Tathā ca sati appanāppattena jhānena bhavitabbaṃ , na ca bhavati , kasmā ?
Bhāvanāya nānākārato , sabhāvadhammabhāvena ca kammaṭṭhānassa gambhīrabhāvato .
Tenāha ‘‘ kabaḷīkārāhārassa sabhāvadhammatāya gambhīrattā ’’ ti .
Ettha hi yadipi paṭikkūlākāravasena bhāvanā pavattati .
Ye pana dhamme upādāya kabaḷīkārāhārapaññatti , te eva dhammā paṭikkūlā , na paññattīti paṭikkūlākāraggahaṇamukhenapi sabhāvadhammeyeva ārabbha bhāvanāya pavattanato , sabhāvadhammānañca sabhāveneva gambhīrabhāvato na tattha jhānaṃ appetuṃ sakkoti .
Gambhīrabhāvato hi purimasaccadvayaṃ duddasaṃ jātanti .
Yadi upacārasamādhinā cittaṃ samādhiyati , kathaṃ kammaṭṭhānaṃ ‘‘ saññā ’’ icceva voharīyatīti āha ‘‘ paṭikkūlākāraggahaṇavasena panā ’’ tiādi .
Idāni imissā bhāvanāya ānisaṃsaṃ dassetuṃ ‘‘ imañca panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Rasataṇhāyāti madhurādirasavisayāya taṇhāya .
Patilīyatīti saṅkucati anekākāraṃ tattha paṭikkūlatāya
V1.398 saṇṭhitattā .Patikuṭatīti apasakkati
M1.424 na visarati .Pativattatīti nivattati .
Kantāranittharaṇatthikoti mahato dubbhikkhakantārassa nittharaṇappayojano .
Vigatamadoti mānamadādīnaṃ abhāvena nimmado , madābhāvaggahaṇeneva cassa davamaṇḍanavibhūsanādīnampi abhāvo gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ .
Kabaḷīkārāhārapariññāmukhenāti vuttanayena paṭikkūlākārato kabaḷīkārāhārassa paricchijja jānanadvārena .
Pañcakāmaguṇiko rāgoti anativattanaṭṭhena pañcasu kāmaguṇesu niyutto , tappayojano vā rāgo .
Pariññaṃ samatikkamaṃ gacchati .
Rasataṇhāya hi sammadeva vigatāya rūpataṇhādayopi vigatā eva honti bhojane mattaññutāya ukkaṃsagamanato .
Sati ca visayisamatikkame visayo samatikkanto eva hotīti āha ‘‘ so pañcakāmaguṇapariññāmukhena rūpakkhandhaṃ parijānātī ’’ ti .
Rūpāyatanādīsu hi pariññaṃ gacchantesu tannissayabhūtāni , taggāhakā pasādā ca sukheneva pariññaṃ gacchantīti .
Aparipakkādīti ādi -saddena āsayanidhānānampi saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha aparipakkaṃ tāva udariyameva .
Āsayaggahaṇena pittasemhapubbalohitānaṃ , paripakkaggahaṇena karīsamuttānaṃ , phalaggahaṇena kesādīnaṃ sabbesaṃ pariggaho siddho hotīti āha ‘‘ kāyagatāsatibhāvanāpi pāripūriṃ gacchatī ’’ ti .
Asubhasaññāyāti asubhabhāvanāya , aviññāṇakaasubhabhāvanānuyogassāti attho .
Anulomapaṭipadaṃ paṭipanno hoti paṭikkūlākāraggahaṇena kāyassa asuciduggandhajegucchabhāvasallakkhaṇato .
Imaṃ pana paṭipattin ti imaṃ āhāre paṭikkūlasaññābhāvanaṃ .
Amatapariyosānatan ti nibbānaniṭṭhitaṃ āhāre paṭikkūlasaññābhāvanāsaṅkhātaṃ upacārajjhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nibbānādhigamanti attho .
Āhārepaṭikkūlabhāvanāvaṇṇanā niṭṭhitā .