Upasamānussatikathāvaṇṇanā
239. Evan ti
V1.327 yathāvuttena virāgādiguṇānussaraṇappakārena .Sabbadukkhūpasamasaṅkhātassāti dukkhadukkhādibhedaṃ sabbampi dukkhaṃ upasammati etthāti sabbadukkhūpasamoti saṅkhātabbassa .
‘‘ Paññattidhammā ’’ tiādīsu asabhāvopi ñāṇena dhārīyati avadhārīyatīti dhammoti vuccatīti tato nivattento ‘‘ dhammāti sabhāvā ’’ ti āha
M1.347 .Bhavanaṃ paramatthato vijjamānatā bhāvo , saha bhāvenāti sabhāvā , sacchikaṭṭhaparamatthato labbhamānarūpāti attho .
Te hi attano sabhāvassa dhāraṇato dhammāti , yathāvuttenaṭṭhena sabhāvāti ca vuccanti .
Saṅgammāti paccayasamodhānalakkhaṇena saṅgamena sannipatitvā .
Samāgammāti tasseva vevacanaṃ .
Paccayehīti anurūpehi paccayehi .
Katāti nibbattitā .
Akatāti kehicipi paccayehi na katā .
Asaṅkhatāti bahuvacanassa kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva .
Aggamakkhāyatīti aggo akkhāyati , ma -kāro padasandhikaro .
So asaṅkhatalakkhaṇo sabhāvadhammo virāgoti paccetabbo , virajjati ettha saṃkilesadhammoti .
Nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattamānena ariyamaggena pahīyamānā mānamadādayo taṃ patvā pahīyanti nāmāti āha ‘‘ tamāgamma … pe … vinassantī ’’ ti .
Tattha ‘‘ seyyohamasmī ’’ tiādinā ( dha . sa .1121; saṃ . ni .4.108) maññanāvasena pavatto māno eva mānamado .
Purisabhāvaṃ nissāya uppajjanakamado purisamado .
Ādi -saddena jātimadādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Nimmadāti vigatamadabhāvā .
Imameva hi atthaṃ dassetuṃ ‘‘ amadā ’’ ti vuttaṃ .
Madā nimmadīyanti ettha amadabhāvaṃ vināsaṃ gacchantīti madanimmadano .
Eseva nayo sesapadesupi .
Kāmapipāsāti kāmānaṃ pātukamyatā , kāmataṇhā .
Kāmaguṇā eva āliyanti ettha sattāti kāmaguṇālayā .
Tebhūmakaṃ vaṭṭan ti tīsu bhūmīsu kammakilesavipākavaṭṭaṃ .
Esa asaṅkhatadhammo .
Aparāparabhāvāyāti aparāparaṃ yoniādito yoniādibhāvāya .
Ābandhanaṃ gaṇṭhikaraṇaṃ .
Saṃsibbanaṃ tunnakāraṇaṃ .
Nikkhamanaṃ , nissaraṇañcassa taṇhāya visaṃyogo evāti āha ‘‘ visaṃyutto ’’ ti .
Ye guṇe nimittaṃ katvā madanimmadanādināmāni nibbāne niruḷhāni , te madanimmadanatādike yathāvutte nibbattitanibbānaguṇe eva gahetvā āha ‘‘ madanimmadanatādīnaṃ guṇānaṃ vasenā ’’ ti , na pana madā nimmadīyanti etenāti evamādike .
Te hi ariyamaggaguṇā
V1.328 .Bhagavatā upasamaguṇā vuttāti sambandho .
Kattha pana vuttāti ?
Asaṅkhatasaṃyuttā dīsu ( saṃ . ni .4.366 ādayo ).
Tattha saccan ti avitathaṃ .
Nibbānaṃ hi kenaci pariyāyena asantabhāvābhāvato ekaṃseneva santattā aviparītaṭṭhena saccaṃ .
Tenāha ‘‘ ekaṃ hi saccaṃ , na dutiyamatthī ’’ ti
M1.348 ( su . ni .890).Pāran ti saṃsārassa paratīrabhūtaṃ .
Tenevāha ‘‘ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo ’’ ti ( itivu .69),‘‘ appakā te manussesu , ye janā pāragāmino ’’ ti ( dha . pa .85) ca .
Sududdasan ti paramagambhīratāya , atisukhumasantasabhāvatāya ca anupacitañāṇasambhārehi daṭṭhuṃ asakkuṇeyyatāya suṭṭhu duddasaṃ .
Natthi ettha jarā , etasmiṃ vā adhigate puggalassa jarābhāvoti ajaraṃ .
Tato eva jarādīhi apalokiyatāya thiraṭṭhena dhuvaṃ .
Taṇhādipapañcābhāvato nippapañcaṃ .
Natthi ettha matanti amataṃ .
Asivabhāvakarānaṃ saṃkilesadhammānaṃ abhāvena sivaṃ .
Catūhi yogehi anupaddutattā khemaṃ .
Visaṅkhārabhāvena acchariyatāya , abhūtapubbatāya ca abbhutaṃ .
Sabbāsaṃ ītīnaṃ anatthānaṃ abhāvena anītikaṃ .
Niddukkhatāya abyābajjhaṃ .
Sabbasaṃkilesamalato accantasuddhiyā visesato suddhīti visuddhi .
Catūhipi oghehi anajjhottharaṇīyatāya dīpaṃ .
Sakalavaṭṭadukkhato paripālanaṭṭhena tāṇaṃ .
‘‘ Saccañca vo , bhikkhave , desessāmī ’’ tiādikā pāḷi saṃkhittāti veditabbā .
Ādi -saddena anantaanāsavanipuṇaajajjaraapalokitaanidassanapaṇītaacchariyaanītikadhammamuttileṇaparāyaṇagambhīrādivacanehi ca bodhitā idha avuttā guṇā saṅgayhanti , tattha natthi etassa uppādanto vā vayanto vāti ananto , asaṅkhatadhammo .
Āsavānaṃ anārammaṇatāya anāsavo .
Nipuṇañāṇagocaratāya nipuṇo .
Saṅkhatadhammo viya jarāya ajajjaritatāya ajajjaro .
Byādhiādīhi apalokiyatāya apalokitaṃ .
Acakkhuviññāṇaviññeyyatāya anidassano .
Atittikaraṭṭhena paṇīto .
Apacuratāya acchariyo .
Ītīhi anabhibhavanīyasabhāvattā , anītikabhāvahetuto ca anītikadhammo .
Vaṭṭadukkhamuttinimittatāya mutti .
Saṃsāraṃ bhayato passantehi nilīyanīyato leṇaṃ .
Tesaṃyeva parā gatīti parāyaṇo .
Pakatiñāṇena aladdhapatiṭṭhatāya agādhaṭṭhena gambhīro .
Katapuññehipi dukkhena kicchena anubujjhitabbato duranubodho .
Sacchikiriyaṃ muñcitvā na takkañāṇena avacaritabboti atakkāvacaro
M1.349 .Buddhādīhi paṇḍiteheva veditabbato adhigantabbato paṇḍitavedanīyoti evamattho veditabbo .
Ariyasāvakasseva
V1.329 ijjhati sacchikiriyābhisamayavasena nibbānaguṇānaṃ pākaṭabhāvato .Aṭṭhāne cāyaṃ eva -saddo vutto , ijjhati evāti yojanā .
Sukhasiddhivasena vā evaṃ vuttaṃ ‘‘ ariyasāvakassevā ’’ ti .
Tenevāha ‘‘ evaṃ santepī ’’ tiādi .
Upasamagarukenāti nibbānaninnena .
Manasi kātabbā yathāvuttā upasamaguṇā .
Sukhaṃ supatītiādīsu vattabbaṃ mettākathāyaṃ āvi bhavissati .
Paṇītādhimuttiko hoti nibbānādhimuttattā .
Anussatikammaṭṭhānaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti aṭṭhamaparicchedavaṇṇanā .