22. AppāM1.88V1.82 icchā etassāti appiccho , paccayagedharahito .Tassa bhāvo appicchatā , alobhajjhāsayatāti attho .Samaṃ tuṭṭhi , santena , sakena vā tuṭṭhi santuṭṭhi , santuṭṭhi eva santuṭṭhitā , aññaṃ apatthetvā yathāladdhehi itarītarehi paccayehi paritussanā .Santuṭṭhitādīhīti ta -kāro vā padasandhikaro .‘‘ Santuṭṭhiādīhī ’’ ti vā pāṭho .Te guṇeti te sīlavodānassa hetubhūte appicchatādiguṇe .Sampādetun ti sampanne kātuṃ .Te hi sīlavisuddhiyā paṭiladdhamattā hutvā dhutadhammehi sampannatarā honti .Dhutaṅgasamādānan ti kilesānaṃ dhunanakaaṅgānaṃ viddhaṃsanakāraṇānaṃ sammadeva ādānaṃ .Evan ti evaṃ sante , dhutaṅgasamādāne kateti attho .Assa yogino .Sallekho kilesānaṃ sammadeva likhanā chedanā tanukaraṇaṃ .Paviveko cittavivekassa upāyabhūtā vivekaṭṭhakāyatā .Apacayo yathā paṭipajjanato kilesā naṃ apacinanti na ācinanti , tathā paṭipajjanā .Vīriyārambho anuppannānaṃ pāpadhammānaṃ anuppādanādivasena āraddhavīriyatā .Subharatā yathāvuttaappicchabhāvādisiddhā upaṭṭhakānaṃ sukhabharaṇīyatā suposatā .Ādi -saddena appakiccatāsallahukavuttiādike saṅgaṇhāti .Sīlañceva yathāsamādinnaṃ paṭipakkhadhammānaṃ dūrībhāvena suparisuddhaṃ bhavissati .Vatāni ca dhutadhammā ca sampajjissanti sampannā bhavissanti , nipphajjissanti vā .Yā thirabhūtā itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanasantuṭṭhi porāṇānaṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ paveṇibhāvena ṭhitā , tattha patiṭṭhitabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘ porāṇe ariyavaṃsattaye patiṭṭhāyā ’’ ti .Bhāvanā āramitabbaṭṭhena ārāmo etassāti bhāvanārāmo , tabbhāvo bhāvanārāmatā , samathavipassanābhāvanāsu yuttappayuttatā .Yasmā adhigamāraho bhavissati , tasmāti sambandho .
M1.88V1.82 icchā etassāti appiccho , paccayagedharahito .Lābhasakkārādi taṇhāya āmasitabbato , lokapariyāpannatāya ca lokāmisaṃ .
Nibbānādhigamassa anulomato anulomapaṭipadā vipassanābhāvanā .
Atthatoti vacanatthato .
Pabhedatoti
V1.83 vibhāgato .Bhedatoti vināsato .
Dhutādīnan ti dhutadhutavādadhutadhammadhutaṅgānaṃ .
Samāsabyāsatoti saṅkhepavitthārato .
23. Rathikāti
M1.89 racchā .Saṅkārakūṭādīnan ti niddhāraṇe sāmivacanaṃ .
Abbhuggataṭṭhenāti ussitaṭṭhena .
‘‘ Nadiyā kūlan ’’ tiādīsu viya samussayattho kūla -saddoti āha ‘‘ paṃsukūlamiva paṃsukūlan ’’ ti .
Ku -saddo kucchāyaṃ ula -saddo gatiatthoti āha ‘‘ kucchitabhāvaṃ gacchatīti vuttaṃ hotī ’’ ti , paṃsu viya kucchitaṃ ulati pavattatīti vā paṃsukūlaṃ .
Paṃsukūlassa dhāraṇaṃ paṃsukūlaṃ uttarapadalopena , taṃ sīlamassāti paṃsukūliko , yathā ‘‘ āpūpiko ’’ ti .
Aṅgati attano phalaṃ paṭicca hetubhāvaṃ gacchatīti aṅgaṃ , kāraṇaṃ .
Yena puggalo ‘‘ paṃsukūliko ’’ ti vuccati , so samādānacetanāsaṅkhāto dhammo paṃsukūlikassa aṅganti paṃsukūlikaṅgaṃ .
Tenāha ‘‘ paṃsukūlikassā ’’ tiādi .
Tassāti samādānassa .
Samādiyati etenāti samādānaṃ , cetanā .
Eteneva nayenāti yathā paṃsukūladhāraṇaṃ paṃsukūlaṃ , taṃsīlo paṃsukūliko , tassa aṅgaṃ samādānacetanā ‘‘ paṃsukūlikaṅgan ’’ ti vuttaṃ , evaṃ eteneva vacanatthanayena ticīvaradhāraṇaṃ ticīvaraṃ , taṃsīlo tecīvariko , tassa aṅgaṃ samādānacetanā ‘‘ tecīvarikaṅgan ’’ ti veditabbaṃ .
Saṅghāṭiādīsu eva tīsu cīvaresu ticīvarasamaññā , na kaṇḍupaṭicchādivassikasāṭikādīsūti tāni sarūpato dassento ‘‘ saṅghāṭiuttarāsaṅgaantaravāsakasaṅkhātan ’’ ti āha .
Taṃ piṇḍapātan ti parehi diyyamānānaṃ piṇḍānaṃ patte patanasaṅkhātaṃ piṇḍapātaṃ , taṃ uñchatīti piṇḍapātiko , yathā bādariko sāmākiko .
Piṇḍapāti eva piṇḍapātiko , yathā bhaddo eva bhaddako .
Avakhaṇḍanaṃ vicchindanaṃ nirantaramappavatti .
Tappaṭikkhepato anavakhaṇḍanaṃ avicchindanaṃ nirantarappavatti .
Saha apadānenāti saha anavakhaṇḍanena .
Sapadānan ti padassa kiriyāvisesanabhāvaṃ , yattha ca taṃ anavakhaṇḍanaṃ , tañca dassetuṃ ‘‘ avakhaṇḍanarahitaṃ anugharanti vuttaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ .
Ekāsaneti iriyāpathantarena anantaritāya ekāyayeva nisajjāya .
Patte piṇḍoti ettha vatthubhedo idhādhippeto , na sāmaññaṃ .
Eva-kāro ca luttaniddiṭṭhoti dassento ‘‘ kevalaṃ ekasmiṃyeva patte ’’ ti āha .
Uttarapadalopaṃ katvā ayaṃ niddesoti dassento ‘‘ pattapiṇḍagahaṇe pattapiṇḍasaññaṃ katvā ’’ ti āha .
Esa nayo ito paresupi .
Pacchābhattaṃ
M1.90V1.84 nāma pavāraṇato pacchā laddhabhattaṃ eva .Khalu -saddassa paṭisedhatthavācakattā tena samānatthaṃ na-kāraṃ gahetvā āha ‘‘ na pacchābhattiko ’’ ti .
Sikkhāpadassa visayo sikkhāpadeneva paṭikkhitto .
Yo tassa avisayo , so eva samādānassa visayoti āha ‘‘ samādānavasena paṭikkhittātirittabhojanassā ’’ ti .
Abbhokāse nivāso abbhokāso .
Susāne nivāso susānaṃ , taṃ sīlaṃ assātiādinā sabbaṃ vattabbanti āha ‘‘ eseva nayo ’’ ti .
Yathāsanthataṃ viya yathāsanthataṃ , ādito yathāuddiṭṭhaṃ .
Taṃ hesa ‘‘ idaṃ bahumaṅkuṇaṃ duggandhapavātan ’’ tiādivasena appaṭikkhipitvāva sampaṭicchati .
Tenevāha ‘‘ idaṃ tuyhan ’’ tiādi .
Sayanan ti nipajjanamāha .
Tena tena samādānenāti tena tena paṃsukūlikaṅgādikassa samādānena dhutakilesattāti viddhaṃsitakilesattā , tadaṅgavasena pahīnataṇhupādānādipāpadhammattāti attho .
Yehi taṃ kilesadhunanaṃ , tāniyeva idha dhutassa bhikkhuno aṅgānīti adhippetāni , na aññāni yāni kānici , aññena vā dhutassāti ayamattho atthato āpanno .
‘‘ Ñāṇaṃ aṅgaṃ etesan ’’ ti iminā ñāṇapubbakataṃ tesaṃ samādānassa vibhāveti .
Paṭipattiyāti sīlādisammāpaṭipattiyā .
Samādiyati etenāti samādānaṃ , samādānavasena pavattā cetanā , taṃ lakkhaṇaṃ etesanti samādānacetanālakkhaṇāni .
Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ Samādānakiriyāya , sādhakatamabhāvato ;
Sampayuttadhammā yenāti , karaṇabhāvena dassitā ’’ ti .
Samādānacetanāya gahaṇaṃ taṃmūlakattā pariharaṇacetanāpi dhutaṅgameva .
Attanā , parammukhena ca kusalabhaṇḍassa bhusaṃ viluppanaṭṭhena loluppaṃ taṇhācāro , tassa viddhaṃsanakiccattā loluppaviddhaṃsanarasāni .
Tato eva nilloluppabhāvena paccupatiṭṭhanti , taṃ vā paccupaṭṭhāpentīti nilloluppabhāvapaccupaṭṭhānāni .
Ariyadhammapadaṭṭhānānīti parisuddhasīlādisaddhammapadaṭṭhānāni .
Bhagavatova santike samādātabbānīti idaṃ antarā avicchedanatthaṃ vuttaṃ , rañño santike paṭiññātārahassa atthassa tadupajīvino ekaṃsato avisaṃvādanaṃ viya .
Sesānaṃ santike samādānepi eseva nayo .
Ekasaṅgītikassāti
M1.91 pañcasu dīghanikāyādīsu nikāyesu ekanikāyikassa .Aṭṭhakathācariyassāti yassa aṭṭhakathātantiyeva visesato paguṇā , tassa .
Etthāti attanāpi samādānassa ruhane .
Jeṭṭhakabhātu dhutaṅgappicchatāya vatthūti so kira thero nesajjiko
V1.85 , tassa taṃ na koci jānāti .Athekadivasaṃ rattiyā sayanapiṭṭhe nisinnaṃ vijjulatobhāsena disvā itaro pucchi ‘‘ kiṃ , bhante , tumhe nesajjikā ’’ ti .
Thero dhutaṅgappicchatāya tāvadeva nipajjitvā pacchā samādiyīti evamāgataṃ vatthu .