Ājīvapārisuddhisīlavaṇṇanā
16. Vutteti idheva uddesavasena pubbe vutte .
Tathā hi ‘‘ ājīvahetu paññattānaṃ channaṃ sikkhāpadānan ’’ ti paduddhāraṃ katvā tāni pāḷivaseneva dassetuṃ ‘‘ yāni tānī ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha yāni tāni evaṃ paññattāni cha sikkhāpadānīti sambandho .
Ājīvahetūti jīvikanimittaṃ ,‘‘ evāhaṃ paccayehi akilamanto jīvissāmī ’’ ti adhippāyena .
Ājīvakāraṇāti tasseva vevacanaṃ .
Pāpicchoti pāpikāya asantaguṇasambhāvanicchāya samannāgato .
Icchāpakatoti icchāya apakato upadduto , abhibhūto vā .
Asantan ti avijjamānaṃ .
Abhūtan ti anuppannaṃ .
Anuppannattā hi tassa taṃ asantanti purimassa pacchimaṃ kāraṇavacanaṃ .
Uttarimanussadhamman ti uttarimanussānaṃ ukkaṭṭhapurisānaṃ dhammaṃ , manussadhammato vā uttari ukkaṭṭhaṃ .
Ullapatīti uggatāyuko lapati .
Sīlaṃ hi bhikkhuno āyu , taṃ tassa tathālapanasamakālameva vigacchati .
Tenāha ‘‘ āpatti pārājikassā ’’ ti pārājikasaṅkhātā āpatti assa , pārājikasaññitassa vā vītikkamassa āpajjanaṃ ullapananti attho .
Sañcarittaṃ samāpajjatīti sañcaraṇabhāvaṃ āpajjati , itthiyā vā purisamatiṃ , purisassa vā itthimatiṃ ārocetīti adhippāyo .
‘‘ Imesaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vītikkamassa vasenā ’’ ti sambandho heṭṭhā dassito eva .
Kuhanātiādīsūti
M1.52 heṭṭhā uddiṭṭhapāḷiyāva paduddhāro .Ayaṃ pāḷīti ayaṃ vibhaṅge ( vibha .861) āgatā niddesapāḷi .
17. Cīvarādipaccayā labbhantīti lābhā .
Te eva sakkaccaṃ ādaravasena diyyamānā sakkārā .
Patthaṭayasatā kittisaddo .
Taṃ lābhañca sakkārañca kittisaddañca .
Sannissitassāti ettha taṇhānissayo adhippetoti āha ‘‘ patthayantassā ’’ ti .
Asantaguṇadīpanakāmassāti asante attani avijjamāne saddhādiguṇe sambhāvetukāmassa .
Asantaguṇasambhāvanatālakkhaṇā , paṭiggahaṇe
V1.49 ca amattaññutālakkhaṇā hi pāpicchatā .Icchāya apakatassāti pāpikāya icchāya sammāājīvato apeto katoti apakato .
Tathābhūto ca ājīvūpaddavena upaddutoti katvā āha ‘‘ upaddutassāti attho ’’ ti .
Kuhanameva paccayuppādanassa vatthūti kuhanavatthu .
Tividhampetaṃ tattha āgataṃ tassa nissayabhūtāya imāya pāḷiyā dassetun ti evamattho daṭṭhabbo .
Tadatthikassevāti tehi cīvarādīhi atthikasseva .
Paṭikkhipanenāti cīvarādīnaṃ paṭikkhipanahetu .
Assāti bhaveyya .
Paṭiggahaṇena cāti ca -saddena pubbe vuttaṃ paṭikkhipanaṃ samuccinoti .
Bhiyyokamyatan ti bahukāmataṃ .
Yan ti kiriyāparāmasanaṃ , tasmā ‘‘ dhāreyyā ’’ ti ettha yadetaṃ saṅghāṭiṃ katvā dhāraṇaṃ , etaṃ samaṇassa sāruppanti yojanā .
Pāpaṇikānīti āpaṇato chaḍḍitāni .
Nantakānīti antarahitāni coḷakhaṇḍāni .
Uccinitvāti uñchanena cinitvā saṅgahetvā .
Uñchācariyāyāti uñchācariyāya laddhena .
Gilānassa paccayabhūtā bhesajjasaṅkhātā jīvitaparikkhārā gilānapaccayabhesajjaparikkhārā .
Pūtimuttan ti purāṇassa , apurāṇassa ca sabbassa gomuttassetaṃ nāmaṃ .
Pūtimuttenāti pūtibhāvena muttena parehi chaḍḍitena , pūtibhūtena vā gomuttena .
Dhutavādoti paresampi dhutaguṇavādī .
Sammukhībhāvāti sammukhato vijjamānattā , labbhamānatāyāti attho .
Attānaṃ uttarimanussadhammādhigamassa sāmante katvā jappanaṃ sāmantajappanaṃ .
Mahesakkhoti mahānubhāvo , uttarimanussadhammādhigamenāti adhippāyo .
‘‘ Mitto ’’ ti sāmaññato vatvā puna taṃ viseseti ‘‘ sandiṭṭho sambhatto ’’ ti
M1.53 .Diṭṭhamatto hi mitto sandiṭṭho .
Daḷhabhattiko sambhatto .
Sahāyoti saha āyanako , sakhāti attho .
Sattapadino hi ‘‘ sakhā ’’ ti vuccanti .
Vihāro pākāraparicchinno sakalo āvāso .
Aḍḍhayogo dīghapāsādo , garuḷasaṇṭhānapāsādotipi vadanti .
Pāsādo caturassapāsādo .
Hammiyaṃ muṇḍacchadanapāsādo .
Kūṭāgāraṃ dvīhi kaṇṇikāhi kattabbapāsādo .
Aṭṭo paṭirājūnampi paṭibāhanayogyo catupañcabhūmako paṭissayaviseso .
Māḷo ekakūṭasaṅgahito anekakoṇavanto paṭissayaviseso .
Uddaṇḍo agabbhikā ekadvārā dīghasālāti vadanti .
Apare pana bhaṇanti – vihāro nāma dīghamukhapāsādo .
Aḍḍhayogo ekapassena chadanakasenāsanaṃ .
Tassa kira ekapasse bhitti uccatarā hoti , itarapasse nīcā , tena taṃ ekapassachadanakaṃ
V1.50 hoti .Pāsādo āyatacaturassapāsādo .
Hammiyaṃ muṇḍacchadanaṃ candikaṅgaṇayuttaṃ .
Guhā kevalā pabbataguhā .
Leṇaṃ dvārabaddhaṃ .
Kūṭāgāraṃ yo koci kaṇṇikābaddhapāsādo .
Aṭṭo bahalabhittigehaṃ .
Yassa gopānasiyo aggahetvā iṭṭhakāhi eva chadanaṃ hoti .
Aṭṭālakākārena karīyatītipi vadanti .
Māḷo vaṭṭākārena katasenāsanaṃ .
Uddaṇḍo eko paṭissayaviseso .
Yo ‘‘ bhaṇḍasālā , udositan ’’ tipi vuccati .
Upaṭṭhānasālā sannipatanaṭṭhānaṃ .
Kucchitarajabhūtāya pāpicchatāya niratthakaṃ kāyavacīvipphandaniggaṇhanaṃ korajaṃ , taṃ etassa atthīti korajiko , kohaññena saṃyatakāyo , ativiya , abhiṇhaṃ vā korajiko korajikakorajiko .
Atiparisaṅkitoti keci .
Ativiya kuho kuhakakuhako , sātisayavimhāpakoti attho .
Ativiya lapo lapanako lapakalapako .
Mukhasambhāvikoti korajikakorajikādibhāvena pavattavacanehi attano mukhamattena aññehi sambhāviko .
So evarūpo evarūpatāya eva attānaṃ paraṃ viya katvā ‘‘ ayaṃ samaṇo ’’ tiādīni katheti .
Gambhīran tiādi tassā kathāya uttarimanussadhammapaṭibaddhatāya vuttaṃ .
Sambhāvanādhippāyakatenāti ‘‘ kathaṃ nu kho maṃ jano ‘ ariyo ’ ti vā ‘ visesalābhī ’ ti vā sambhāveyyā ’’ ti iminā adhippāyena katena .
Gamanaṃ saṇṭhapetīti visesalābhīnaṃ gamanaṃ viya attano gamanaṃ sakkaccaṃ ṭhapeti
M1.54 , sato sampajānova gacchanto viya hoti .Paṇidhāyāti ‘‘ arahāti maṃ jānantū ’’ ti cittaṃ saṇṭhapetvā , patthetvā vā .
Samāhito viyāti jhānasamādhinā samāhito viya .
Āpāthakajjhāyīti manussānaṃ āpāthaṭṭhāne samādhisamāpanno viya nisīdanto āpāthake janassa pākaṭaṭṭhāne jhāyī .
Iriyāpathasaṅkhātan ti iriyāpathasaṇṭhapanasaṅkhātaṃ .
Paccayapaṭisevanasaṅkhātenāti ayoniso uppāditānaṃ paccayānaṃ paṭisevananti evaṃ kathitena , tena vā paccayapaṭisevanena saṅkhātabbena kathitabbena .
Aññaṃ viya katvā attano samīpe bhaṇanaṃ sāmantajappitaṃ .
Ā-kārassa rassattaṃ katvā ‘‘ aṭṭhapanā ’’ ti vuttaṃ .
Kuhanaṃ kuho , tassa ayanā pavatti kuhāyanā , kuhassa vā puggalassa ayanā gati kiriyā kuhāyanā .
Kuheti , kuhena vā itoti kuhito , kuhako .
Puṭṭhassāti
V1.51 ‘‘ ko tisso , ko rājapūjito ’’ ti puṭṭhassa .Uddhaṃ katvāti ukkhipitvā vibhavasampattiādinā paggahetvā .
Unnahanāti uddhaṃ uddhaṃ bandhanā paliveṭhanā .
Dve kira bhikkhū ekaṃ gāmaṃ pavisitvā āsanasālāya nisīditvā ekaṃ kumārikaṃ pakkosiṃsu .
Tāya āgatāya tatreko ekaṃ pucchi ‘‘ ayaṃ , bhante , kassa kumārikā ’’ ti ?
‘‘ Amhākaṃ upaṭṭhāyikāya telakandarikāya dhītā , imissā mātā mayi gehaṃ gate sappiṃ dadamānā ghaṭeneva deti , ayampi mātā viya ghaṭena detī ’’ ti ( vibha . aṭṭha .862) ukkācesi .
Imaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ telakandarikavatthu cettha vattabban ’’ ti .
Dhammānurūpā vāti mattāvacanānurūpaṃ vā .
Mattāvacanaṃ hi ‘‘ dhammo ’’ ti vuccati .
Yathāha ‘‘ subhāsitaṃ uttamamāhu santo , dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyan ’’ ti ( saṃ . ni .1.213; su . ni .452).
Tena bahuṃ vippalapanamāha , saccato vā aññā subhāsitā vācā ‘‘ dhammo ’’ ti veditabbo .
Muggasūpasadisakammo puggalo muggasūpyo .
Tenāha ‘‘ ayaṃ puggalo muggasūpyoti vuccatī ’’ ti .
Paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ , tadeva pāribhaṭyatā .
Nimittena caranto , jīvanto vā nimittako , tassa bhāvo nemittikatā .
Attano icchāya pakāsanaṃ obhāso .
Ko pana soti
M1.55 ?‘‘ Ajja bhikkhūnaṃ paccayā dullabhā jātā ’’ tiādikā paccayapaṭisaṃyuttakathā .
Icchitavatthussa samīpe kathanaṃ sāmantajappā .
Akkosanabhayenāpi dadeyyāti dasahi akkosavatthūhi akkosanaṃ .
Tathā vambhanā dayo .
Upekkhanā upāsakānaṃ dāyakādibhāvato bahi chaḍḍanā .
Khipanāti khepavacanaṃ .
Taṃ pana avahasitvā vacanaṃ hotīti āha ‘‘ uppaṇḍanā ’’ ti .
Pāpanāti adāyakattassa , avaṇṇassa vā patiṭṭhāpanaṃ .
Paresaṃ piṭṭhimaṃsakhādanasīlo parapiṭṭhimaṃsiko , tassa bhāvo parapiṭṭhimaṃsikatā .
Abbhaṅgan ti abbhañjanaṃ .
Nipisitvā gandhamagganā viyāti anippisite alabbhamānassa gandhassa nipisane lābho viya paraguṇe anippisite alabbhamānānaṃ paccayānaṃ nipisanena lābho daṭṭhabboti .
Nikattuṃ
V1.52 appena lābhena bahukaṃ vañcetvā gahetuṃ icchanaṃ nijigīsanaṃ , tassa bhāvo nijigīsanatā .Tasseva icchanassa pavattiākāro , taṃsahajātaṃ vā gavesanakammaṃ .
Aṅgan ti hatthapādādiaṅgāni uddissa pavattaṃ vijjaṃ .
Nimittan ti nimittasatthaṃ .
Uppātan ti ukkāpātadisāḍāha-bhūmicālādiuppātapaṭibaddhavijjaṃ .
Supinan ti supinasatthaṃ .
Lakkhaṇan ti itthipurisānaṃ lakkhaṇajānanasatthaṃ .
Mūsikacchinnan ti vatthādīnaṃ asukabhāge mūsikacchede sati idaṃ nāma phalaṃ hotīti jānanakasatthaṃ .
Palāsaggiādīsu iminā nāma agginā hute idaṃ nāma hotīti aggivasena homavidhānaṃ aggihomaṃ .
Iminā nayena dabbihomaṃ veditabbaṃ .
Ādi -saddena thusahomādīnaṃ , aññesañca sutte āgatānaṃ micchājīvānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Vīriyasādhanattā ājīvapārisuddhisīlassa ‘‘ paccayapariyesanavāyāmo ’’ ti vuttaṃ .
Tassa pārisuddhi anavajjabhāvo , yena dhammena samena paccayalābho hoti .
Na hi alaso ñāyena paccaye pariyesituṃ sakkotīti .