问题
选择版本
Visuddhimagga-mahāṭīkā
Visuddhimagga-mahāṭīkā

Tividhakalyāṇavaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Tividhakalyāṇavaṇṇanā

75. Ādimajjhapariyosānavasenāti jhānassa ādimajjhapariyosānavasena .
Lakkhaṇavasenāti tesaṃyeva appanāyaṃ lakkhitabbabhāvavasena .
Tatrāti tasmiṃ kalyāṇatālakkhaṇānaṃ vibhāvane .
Paṭipadāvisuddhīti paṭipajjati jhānaṃ etāyāti paṭipadā , gotrabhupariyosāno pubbabhāgiyo bhāvanānayo .
Paripanthato visujjhanaṃ visuddhi , paṭipadāya visuddhi paṭipadāvisuddhi .
Sā panāyaṃ yasmā jhānassa uppādakkhaṇe labbhati , tasmā vuttaṃ ‘‘ paṭipadāvisuddhi ādī ’’ ti .
Upekkhānubrūhanāti visodhetabbatādīnaṃ abhāvato jhānapariyāpannāya tatramajjhattupekkhāya kiccanipphattiyā anubrūhanā .
Sā panāyaṃ visesato jhānassa ṭhitikkhaṇe labbhati .
Tena vuttaṃ ‘‘ upekkhānubrūhanā majjhe ’’ ti .
Sampahaṃsanāti tattha dhammānaṃ anativattanādisādhakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena pariyodapanā .
Sā pana yasmā jhānassa osānakkhaṇe pākaṭā hotiM1.172 , tasmā vuttaṃ ‘‘ sampahaṃsanā pariyosānan ’’ ti .
Imāni tīṇi lakkhaṇānīti paripanthato cittassa visujjhanākāroV1.161 , majjhimassa samathanimittassa paṭipajjanākāro , tattha pakkhandanākāroti imāni tīṇi jhānassa ādito uppādakkhaṇe appanāpattilakkhaṇāni tehi ākārehi vinā appanāpattiyā abhāvato , asati ca appanāya tadabhāvato .
Ādikalyāṇañceva visuddhipaṭipadattā .
Yathāvuttehi lakkhaṇehi samannāgatattā , sampannalakkhaṇattā ca tilakkhaṇasampannañca .
Iminā nayena majjhapariyosānalakkhaṇānañca yojanā veditabbā .
Sambharīyati jhānaṃ etenāti sambhāro , nānāvajjanaparikammaṃ .
Saha sambhārenāti sasambhāro , so eva sasambhāriko .
Upacāroti ekāvajjanūpacāramāha .
Paggahādikiccassa pubbabhāge bhāvanāya eva sādhitattā yā tattha ekāvajjanūpacāre siddhā ajjhupekkhanā , sā jhānakkhaṇe paribrūhitā nāma hotīti vuttaṃ ‘‘ upekkhānubrūhanā nāma appanā ’’ ti .
Yathādhigataṃ jhānaṃ nissāya yo pahaṭṭhākāro cittassa paritoso , taṃ paccavekkhaṇāvasena pavattaṃ sandhāyāha ‘‘ sampahaṃsanā nāma paccavekkhaṇā ’’ ti .
Eketi abhayagirivāsino .
Te hi evaṃ paṭipadāvisuddhiādike vaṇṇayanti , tadayuttaṃ .
Tathā hi sati ajjhānadhammehi jhānassa guṇasaṃkittanaṃ nāma kataṃ hoti .
Na hi bhūmantaraṃ bhūmantarapariyāpannaṃ hoti .
Pāḷiyā cetaṃ viruddhanti dassetuṃ ‘‘ yasmā panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ekattagataṃ cittan ti indriyānaṃ ekarasabhāvena , ekaggatāya ca sikhāppattiyā tadanuguṇaṃ ekattaṃ gatanti ekattagataṃ , sasampayuttaṃ appanāpattacittaṃ .
Tasseva paṭipadāvisuddhipakkhandatādi anantarameva vuccati .
Tasmāti yasmā ekasmiṃyeva appanācittakkhaṇe paṭipadāvisuddhiādi pāḷiyaṃ vuttaṃ , tasmā āgamanavasenāti parikammāgamanavasena .
Anativattanādīti ādi -saddena indriyekarasatātadupagavīriyavāhanāsevanāni saṅgaṇhāti .
Pariyodāpakassāti parisodhakassa pabhassarabhāvakarassa .
Anativattanādibhāvasādhana meva cettha ñāṇassa kiccanipphatti veditabbā .
Tasmin ti tasmiṃ vāre , catupañcacittaparimāṇāya appanāvīthiyanti attho .
Tato paripanthato .
Cittaṃ visujjhatīti yadipi āgamanaṃ gahetuṃ avisesena viya vuttaṃ , parikammavisuddhito pana appanāvisuddhi sātisayāva .
Tenāha ‘‘ visuddhattā ’’ tiādi .
Āvaraṇavirahitaṃ hutvāti yenāvaraṇenaM1.173 āvaṭattā cittaṃ tato pubbe majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjituṃ na sakkoti , tena vivittaṃ hutvā , taṃ vikkhambhetvāti attho .
Līnuddhaccasaṅkhātānaṃ ubhinnaṃ antānaṃ anupagamanena majjhimo , savisesaṃ paccanīkadhammānaṃ vūpasamanatoV1.162 samatho , yogino sukhavisesānaṃ kāraṇabhāvato nimittañcāti majjhimaṃ samathanimittaṃ .
Tenāha ‘‘ samappavatto appanāsamādhiyevā ’’ ti .
Tadanantaraṃ pana purimacittan ti tassa appanācittassa anantarapaccayabhūtaṃ purimaṃ cittaṃ , gotrabhucittanti attho .
Ekasantatipariṇāmanayenāti yathā ‘‘ tadeva khīraṃ dadhisampannan ’’ ti , evaṃ satipi parittamahaggatabhāvabhede , paccayapaccayuppannabhāvabhede ca ekissā eva santatiyā pariṇāmūpagamananayena ekattanayavasena .
Tathattan ti tathabhāvaṃ appanāsamādhivasena samāhitabhāvaṃ .
Evaṃ paṭipannattāti vuttākārena paṭipajjamānattā .
Yasmiñhi khaṇe tathattaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , tasmiṃyeva khaṇe tathattupagamanena appanāsamādhinā samāhitabhāvūpagamanena tattha pakkhandati nāma .
Purimacitteti appanācittassa purimasmiṃ citte gotrabhucitte .
Vijjamānākāranipphādikāti tasmiṃ citte vijjamānānaṃ paripanthavisuddhimajjhimasamathapaṭipattipakkhandanākārānaṃ nipphādikā , tenākārena nipphajjamānāti attho .
Teyeva hi ākārā paccayavisesato jhānakkhaṇe nipphajjamānā ‘‘ paṭipadāvisuddhī ’’ ti laddhasamaññā jhānassa taṃ visesaṃ nipphādentā viya vuttā .
Uppādakkhaṇeyevāti attalābhavelāyameva .
Yadi evaṃ , kathaṃ te ākārā nipphajjantīti āha ‘‘ āgamanavasenā ’’ ti .
Tassāti cittassa .
‘‘ Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhatī ’’ ti pāḷiyaṃ ( paṭi . ma .1.158) puggalādhiṭṭhānena āgatāti ‘‘ byāpāraṃ akaronto ’’ ti āha .
Samathapaṭipattitathattupagamanañca idha samathabhāvāpattiyevāti āha ‘‘ samathabhāvūpagamanenā ’’ ti .
Kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekattena upaṭṭhitassāti pubbe ‘‘ kathaṃ nu kho kilesasaṃsaggaṃ pajaheyyan ’’ ti paṭipannassa idāni samathapaṭipattiyā tassa pahīnattā kilesasaṅgaṇikābhāvena ekattena upaṭṭhitassa jhānacittassa .
Paripanthavisuddhimajjhimasamathapaṭipattipakkhandanehi vuddhippattiyā anubrūhite jhānacitte laddhokāsā tatramajjhattupekkhā sampayuttesu samavāhitabhāvena pavattamānā te anubrūhentī viya hotīti āha ‘‘ tatramajjhattupekkhāya kiccavasena upekkhānubrūhanā veditabbā ’’ ti .
YeM1.174 panete yuganaddhadhammāti sambandho .
Tatthāti tasmiṃ jhānacitte .
Aññamaññānativattanavasena kiccakaraṇato yuge naddhā baddhā viya yuganaddhā .
Vimuttirasenāti vimuccanakiccena , vimuccanasampattiyā vā .
Esa yogī .
Vāhayatīti pavatteti .
Assāti jhānacittassa .
Tasmiṃ khaṇeti bhaṅgakkhaṇe .
Uppādakkhaṇe atīte hi ṭhitikkhaṇato paṭṭhāya āsevanāV1.163 pavattati nāma .
Te ākārāti aññamaññānativattanādayo tattha dhammānaṃ pavattiākārā .
Āsevanāpi hi āsevanapaccayabhāvīnaṃ dhammānaṃ pavattiākāroyeva .
Saṃkilesavodānesūti samādhipaññānaṃ samarasatāya akaraṇaṃ bhāvanāya saṃkileso , karaṇaṃ vodānaṃ .
Tathā sesesupi .
Evametesu saṃkilesavodānesu taṃ taṃ ādīnavaṃ dosaṃ ānisaṃsaṃ guṇaṃ puretaraṃ pāṭihāriyañāṇena disvā yathā aññamaññānativattanādayo honti , tathā bhāvanāya sampahaṃsitattā teneva ñāṇena visodhitattā .
Visodhanaṃ hettha sampahaṃsanaṃ .
Te ākārā yasmā nipphannā , tasmā ‘‘ dhammānaṃ … pe … veditabbāti vuttan ’’ ti lakkhaṇasaṃvaṇṇanāya ādimhi vuttaṃ nigamanavasena dasseti .
‘‘ Yasmā upekkhāvasena ñāṇaṃ pākaṭaṃ hotī ’’ ti ko sambandho .
Kasmā sampahaṃsanāva pariyosānanti vuttā , na upekkhānubrūhanāti codanaṃ sandhāya ‘‘ tattha yasmā upekkhāvasena ñāṇaṃ pākaṭaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ .
Tatthāti tasmiṃ bhāvanācitte .
Upekkhāvasena ñāṇaṃ pākaṭaṃ hotīti appanākāle bhāvanāya samappavattiyā , paṭipakkhassa ca pahānato paggahādīsu byāpārassa akātabbato ajjhupekkhanāva hoti .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ samaye cittassa ajjhupekkhanā , visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhatī ’’ ti ca ādi .
Sā panāyaṃ ajjhupekkhanā ñāṇassa kiccasiddhiyā hoti , visesato ñāṇasādhanattā appanābyāpārassāti phalena kāraṇānumānañāyena .
Yasmā upekkhāvasena ñāṇaṃ pākaṭaṃ hoti , tasmā ñāṇakiccabhūtā sampahaṃsanā pariyosānanti vuttāti sambandho .
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘ yathāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tathāpaggahitaṃ cittan ti yathā bhāvanācittaṃ kosajjapakkhe na patati , tathā vīriyasambojjhaṅgaṭṭhāniyānaṃ dhammānaṃ bahulīkāravasena paggahitaṃ .
Sādhukaṃ ajjhupekkhatīti paggaṇhantenāpi samādhissa vīriyasamatāyojanavasena paggahitattā sakkaccaṃ ajjhupekkhati , tatramajjhattupekkhā okāsaṃM1.175 labhati .
Taṃ pana ajjhupekkhanaṃ upekkhāvasena pubbe pavattapārihāriyapaññāvasena appanāpaññāya kiccādhikatāti āha ‘‘ paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hotī ’’ ti .
Tassa adhimattattā eva ajjhupekkhantasseva nānāsabhāvehi nīvaraṇapamukhehi kilesehi appanā cittaṃ vimuccati .
Vimokkhavasena vimuccanavasena .
Paññāvasenāti pubbe pavattapārihāriyapaññāvasena .
Vimuttattāti nānākilesehi vimuttattā eva .
Te dhammā saddhādayo , visesato saddhāpaññāvīriyasamādhayoV1.164 ca ekarasā samānakiccā honti .
Evamayaṃ indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā nipphajjamānā ñāṇabyāpāroti āha ‘‘ ñāṇakiccabhūtā sampahaṃsanā pariyosānan ’’ ti .
Evaṃ tividhāya paṭipadāvisuddhiyā laddhavisesāya tividhāya upekkhānubrūhanāya sātisayaṃ paññindriyassa adhimuttabhāvena catubbidhāpi sampahaṃsanā sijjhatīti āgamanupekkhā ñāṇakiccavasena dasapi ākārā jhāne eva veditabbā .
Gaṇanānupubbatāti gaṇanānupubbatāya , gaṇanānupubbatāmattaṃ vā paṭhamanti idanti attho .
Tena desanākkamaṃ ulliṅgeti .
‘‘ Paṭhamaṃ uppannanti paṭhaman ’’ ti iminā paṭipattikkamaṃ , uppannanti hi adhigatanti attho .
‘‘ Paṭhamaṃ samāpajjitabbanti paṭhaman ’’ ti idaṃ pana na ekantalakkhaṇanti aṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .160) paṭisiddhattā idha na gahitaṃ .
Ārammaṇūpanijjhānaṃ lakkhaṇūpanijjhānanti duvidhe jhāne idhādhippetajjhānameva dassetuṃ ‘‘ ārammaṇūpanijjhānato ’’ ti vuttaṃ .
Pathavīkasiṇasaṅkhātassa attano attano ārammaṇassa rūpaṃ viya cakkhunā upanijjhāyanato .
Paccanīkajhāpanatoti nīvaraṇādīnaṃ paccanīkadhammānaṃ dahanato vikkhambhanavasena pajahanato .
Sakalaṭṭhenāti heṭṭhā vuttanayena kate vā akate vā paricchijja gahite pathavībhāge pathavīmaṇḍale sakalārammaṇakaraṇaṭṭhena .
Na hi tassa ekadesamārammaṇaṃ karīyati .
Pathavīkasiṇasannissayatāya nimittaṃ pathavīkasiṇaṃ yathā ‘‘ mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī ’’ ti .
Taṃsahacaraṇato jhānaṃ pathavīkasiṇaṃ yathā ‘‘ kuntā pacarantī ’’ ti .