Dhutaṅgapakiṇṇakakathāvaṇṇanā
37. Sekkhaputhujjanānaṃ vasena siyā kusalāni , khīṇāsavānaṃ vasena siyā abyākatāni
V1.97 .Tattha sekkhaputhujjanā paṭipattipūraṇatthaṃ , khīṇāsavā phāsuvihāratthaṃ dhutaṅgāni pariharanti .
Akusalampi dhutaṅgan ti akusalacittenāpi dhutaṅgasevanā atthīti adhippāyo .
Taṃ na yuttaṃ , yena akusalacittena pabbajitassa āraññikattaṃ , taṃ dhutaṅgaṃ nāma na hoti .
Kasmā ?
Lakkhaṇābhāvato .
Yaṃ hidaṃ kilesānaṃ dhunanato dhutassa puggalassa , ñāṇassa , cetanāya vā aṅgattaṃ , na taṃ akusaladhammesu sambhavati .
Tasmā araññavāsādimattena āraññikādayo tāva hontu , āraññikaṅgādīni pana na hontīti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ na mayan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha imānīti dhutaṅgāni .
Vuttaṃ heṭṭhā vacanatthaniddese .
Na ca akusalena koci dhuto nāma hoti , kilesānaṃ dhunanaṭṭhenāti adhippāyo .
Yassa bhikkhuno etāni samādānāni aṅgāni , etena paṭhamenāpi atthavikappena ‘‘ natthi akusalaṃ dhutaṅgan ’’ ti dasseti .
Na ca akusalaṃ kiñci dhunātīti akusalaṃ kiñci pāpaṃ na ca dhunāti eva appaṭipakkhato .
Yesaṃ samādānānaṃ taṃ akusalaṃ ñāṇaṃ viya
M1.104 aṅganti katvā tāni dhutaṅgānīti vucceyyuṃ .Iminā dutiyenāpi atthavikappena ‘‘ natthi akusalaṃ dhutaṅgan ’’ ti dasseti .
Nāpi akusalan tiādi tatiyaatthavikappavasena yojanā .
Tasmātiādi vuttassevatthassa nigamanaṃ .
Yesan ti abhayagirivāsike sandhāyāha .
Te hi dhutaṅgaṃ nāma paññattīti vadanti .
Tathā sati tassa paramatthato avijjamānattā kilesānaṃ dhunanaṭṭhopi na siyā , samādātabbatā cāti tesaṃ vacanaṃ pāḷiyā virujjhatīti dassetuṃ ‘‘ kusalattikavinimuttan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tasmāti yasmā paññattipakkhe ete dosā dunnivārā , tasmā taṃ tesaṃ vacanaṃ na gahetabbaṃ , vuttanayo cetanāpakkhoyeva gahetabboti attho .
Yasmā ete dhutaguṇā kusalattike paṭhamatatiyapadasaṅgahitā , tasmā siyā sukhāya vedanāya sampayuttā , siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā , siyā vipākadhammadhammā , siyā nevavipākanavipākadhammadhammā , siyā anupādinnupādāniyā , siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikāti evaṃ sesatikadukapadehipi nesaṃ yathārahaṃ saṅgaho vibhāvetabbo .
Kāmaṃ sabbopi arahā dhutakileso , idha pana dhutaṅgasevanāmukhena kilese vidhunitvā ṭhito khīṇāsavo ‘‘ dhutakileso puggalo ’’ ti adhippeto .
Tathā sabbopi ariyamaggo nippariyāyena kilesadhunano dhammo , visesato aggamaggo .
Pariyāyena pana vipassanāñāṇādi .
Heṭṭhimaparicchedena dhutaṅgacetanāsampayuttañāṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ dhutaṃ dassetvā dhutavāde dassetabbe yasmā dhutavādabhedena
V1.98 dhuto viya dhutabhedena dhutavādopi duvidho , tasmā tesaṃ , tadubhayapaṭikkhepassa ca vasena catukkamettha sambhavatīti taṃ dassetuṃ ‘‘ atthi dhuto ’’ tiādi vuttaṃ .Tayidan ti nipāto , tassa ‘‘ so ayan ’’ ti attho .
Dhutadhammā nāmāti dhutaṅgasevanāya paṭipakkhabhūtānaṃ pāpadhammānaṃ dhunanavasena pavattiyā ‘‘ dhuto ’’ ti laddhanāmāya dhutaṅgacetanāya upakārakā dhammāti katvā dhutadhammā nāma .
Asampattasampattesu paccayesu alubbhanākārena pavattanato appicchatā santuṭṭhitā ca atthato alobho .
Paccayagedhādihetukānaṃ lolatādīnaṃ saṃkilesānaṃ sammadeva likhanato
M1.105 chedanato gaṇasaṅgaṇikādibhedato saṃsaggato cittassa vivecanato sallekhatā pavivekatā ca alobho amohoti imesu dvīsu dhammesu anupatanti tadantogadhā tappariyāpannā honti , tadubhayasseva pavattivisesabhāvato .Imehi kusaladhammehi atthī idamatthī , yena ñāṇena pabbajitena nāma paṃsukūlikaṅgādīsu patiṭṭhitena bhavitabbanti yathānusiṭṭhaṃ dhutaguṇe samādiyati ceva pariharati ca , taṃ ñāṇaṃ idamatthitā .
Tenāha ‘‘ idamatthitā ñāṇamevā ’’ ti .
Paṭikkhepavatthūsūti gahapaticīvarādīsu tehi tehi dhutaṅgehi paṭikkhipitabbavatthūsu .
Lobhan ti taṇhaṃ .
Tesveva vāti paṭikkhepavatthūsu eva .
Ādīnavapaṭicchādakan ti ārakkhadukkhaparādhīnavutticorabhayādiādīnavapaṭicchādakaṃ .
Anuññātānan ti satthārā nicchandarāgaparibhogavasena anuññātānaṃ sukhasamphassaattharaṇapāvuraṇādīnaṃ .
Paṭisevanamukhenāti paṭisevanadvārena , tena lesenāti attho .
Atisallekhamukhenāti ativiya sallekhapaṭipattimukhena , ukkaṭṭhassa vattanakānampi paṭikkhipanavasenāti attho .
Sukhumakaraṇasannissayo rāgo dukkhāya paṭipattiyā patiṭṭhaṃ na labhatīti āha ‘‘ dukkhāpaṭipadañca nissāya rāgo vūpasammatī ’’ ti .
Sallekho nāma sampajānassa hoti , satisampajaññe moho apatiṭṭhova appamādasambhavatoti vuttaṃ ‘‘ sallekhaṃ nissāya appamattassa moho pahīyatī ’’ ti .
Etthāti etesu dhutaṅgesu .
Tatthāti araññarukkhamūlesu .
Sīsaṅgānīti sīsabhūtāni aṅgāni , paresampi kesañci nānantarikatāya , sukaratāya ca saṅgaṇhanato uttamaṅgānīti attho .
Asambhinnaṅgānīti kehici sambhedarahitāni , visuṃyeva aṅgānīti vuttaṃ hoti .
Kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhati rāgacaritassa mohacaritassa dosacaritassāpi , taṃ ekaccaṃ
V1.99 dhutaṅgaṃ sevantassāti adhippāyo .Hāyati kammaṭṭhānaṃ sukumārabhāvenalūkhapaṭipattiṃ asahantassa .
Vaḍḍhateva mahāpurisajātikassāti adhippāyo .
Na vaḍḍhati kammaṭṭhānaṃ upanissayarahitassa .
Ekameva hi dhutaṅgaṃ yathā kilesadhunanaṭṭhena , evaṃ cetanāsabhāvattā .
Tenāha ‘‘ samādānacetanā ’’ ti .
Terasāpi
M1.106 dhutaṅgāni samādāya pariharantānaṃ puggalānaṃ vasena ‘‘ dvācattālīsa hontī ’’ ti vatvā bhikkhūnaṃ terasannampi pariharaṇassa ekajjhaṃyeva sambhavaṃ dassetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha ‘‘ ekappahārena sabbadhutaṅgāni paribhuñjituṃ sakkotī ’’ ti vuttaṃ .
Kathaṃ abbhokāse viharantassa rukkhamūlikaṅgaṃ ?
‘‘ Channaṃ paṭikkhipāmi , rukkhamūlikaṅgaṃ samādiyāmī ’’ ti ( visuddhi .1.32) vacanato channe aruṇaṃ uṭṭhāpitamatte dhutaṅgaṃ bhijjati , na abbhokāse , tasmā bhedahetuno abhāvena tampi arogameva .
Tathā senāsanaloluppassa abhāvena yathāsanthatikaṅganti daṭṭhabbaṃ .
Āraññikaṅgaṃ gaṇamhā ohīyanasikkhāpadena ( pāci .691-692) paṭikkhittaṃ , khalupacchābhattikaṅgaṃ anatirittabhojanasikkhāpadena ( pāci .238-240).
Pavāritāya hi bhikkhuniyā atirittaṃ katvā bhuñjituṃ na labbhati .
Kappiye ca vatthusmiṃ lolatāpahānāya dhutaṅgasamādānaṃ , na akappiye , sikkhāpadeneva paṭikkhittattā .
Aṭṭheva honti bhikkhuniyā saṃkaccikacīvarādīhi saddhiṃ pañcapi ticīvarasaṅkhameva gacchantīti katvā .
Yathāvuttesūti bhikkhūnaṃ vuttesu terasasu ticīvarādhiṭṭhānavinayakammābhāvato ṭhapetvā tecīvarikaṅgaṃ dvādasa sāmaṇerānaṃ .
Sattāti bhikkhunīnaṃ vuttesu aṭṭhasu ekaṃ pahāya satta ticīvarādhiṭṭhānavinayakammābhāvato .
‘‘ Ṭhapetvā tecīvarikaṅgan ’’ ti hi imaṃ anuvattamānameva katvā ‘‘ satta sikkhamānasāmaṇerīnan ’’ ti vuttaṃ .
Patirūpānīti upāsakabhāvassa anucchavikāni .
Dhutaṅganiddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti dutiyaparicchedavaṇṇanā .