Catupārisuddhisampādanavidhivaṇṇanā
19. Evaṃ pātimokkhasaṃvarādibhedena niddiṭṭhaṃ sīlaṃ puna sādhanavibhāgena dassetuṃ ‘‘ evametasmin ’’ tiādimāraddhaṃ .
Tattha sādhīyati sampādiyati etenāti sādhanaṃ , saddhā sādhanaṃ etassāti saddhāsādhano .
Nanu ca vīriyasatipaññāhipi vinā pātimokkhasaṃvaro na sijjhatīti ?
Saccaṃ na sijjhati , saddhāya pana visesahetubhāvaṃ sandhāya evaṃ vuttanti dassento āha
‘‘ Sāvakavisayātītattā
M1.65 sikkhāpadapaññattiyā ’’ ti .Garukalahukādibhede otiṇṇe vatthusmiṃ tassa tassa aparādhassa anurūpaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ nāma sāvakānaṃ avisayo , buddhānaṃ eva visayo .
Sikkhāpadapaññāpanaṃ tāva tiṭṭhatu , tassa kālopi nāma sāvakānaṃ avisayo , buddhānaṃ eva visayoti dassento ‘‘ sikkhāpadapaññattiyācanapaṭikkhepo cettha nidassanan ’’ ti āha .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ āgamehi tvaṃ sāriputta , āgamehi tvaṃ sāriputta , tathāgatova tattha kālaṃ
V1.61 jānissatī ’’ ti ( pārā .21).Tattha ca- saddo samuccayattho .
Tena ‘‘ apaññattaṃ na paññapema , paññattaṃ na samucchindāma , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattāmā ’’ ti ( pārā .565) evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Saddhāyāti saddahanena satthari , dhamme ca saddhāya paccupaṭṭhāpanena .
Jīvitepi pageva jīvitaparikkhāreti adhippāyo .
Kikīva aṇḍan ti kikīsakuṇikā viya attano aṇḍaṃ .
Sā kira jīvitampi pariccajitvā aṇḍameva rakkhati .
Camarīva vāladhin ti camarīmigo viya attano vāladhiṃ .
Camarīmigā kira byādhena paripātiyamānā jīvitampi pariccajitvā kaṇḍakagumbādīsu laggaṃ attano vālameva rakkhanti .
Piyaṃva puttaṃ ekakan ti ānetvā sambandhitabbaṃ .
Yathā hi ekaputtako kuṭumbiko taṃ ekaputtaṃ , ekanayano ca taṃ ekanayanaṃ suṭṭhutaraṃ rakkhati .
Tatheva sīlaṃ anurakkhamānakāti anukampanavasena vuttaṃ .
Supesalāti suṭṭhu piyasīlā .
Sadā sabbakālaṃ daharamajjhimatherakālesu .
Channampi gāravānaṃ vasena sagāravā , garukāravantoti attho .
Evameva khoti yathā mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātikkamati , evameva .
Mama sāvakāti ariyasāvake sandhāyāha .
Te hi dhuvasīlā .
Imasmiṃ attheti jīvitahetupi sīlassa avītikkamane .
Mahāvattaniaṭavī nāma viñjhāṭavī .
Himavantapasse aṭavīti keci .
Theran ti nāmagottavasena apaññātaṃ ekaṃ theraṃ .
Nipajjāpesuṃ gantvā kassaci mā āroceyyāti .
Pūtilatāyāti
M1.66 gaḷocilatāya .Samasīsīti jīvitasamasīsī .
Yassa hi kilesasīsaṃ avijjaṃ maggapaṭipāṭiyā arahattamaggo pariyādiyati , tato ekūnavīsatime paccavekkhaṇañāṇe patiṭṭhāya bhavaṅgottaraṇe vaṭṭasīsaṃ jīvitindriyaṃ cuticittaṃ pariyādiyati , so imāya vārasamatāya ‘‘ jīvitasamasīsī ’’ ti vuccati .
So ca thero tathā parinibbāyi .
Tena vuttaṃ ‘‘ samasīsī hutvā parinibbāyī ’’ ti .
Abhayatthero kira mahābhiñño .
Tasmā cetiyaṃ kārāpesīti vadanti .
Appevāti appeva nāma attano jīvitampi jaheyya , na bhindeti na bhindeyya , na vītikkameyya .
Satiyā
V1.62 adhiṭṭhitānan ti pageva upaṭṭhitāya satiyā ārakkhavasena adhiṭṭhitānaṃ indriyānaṃ .Ananvāssavanīyatoti dvārabhāvena abhijjhādīhi ananubandhitabbato .
Varan ti seṭṭhaṃ .
Tattāyāti uṇhāya .
Ādittāyāti ādito paṭṭhāya dittāya .
Sampajjalitāyāti samantato jalantiyā .
Sajotibhūtāyāti ekajālībhūtāya .
Sampalimaṭṭhan ti sabbaso āmaṭṭhaṃ , añcitanti attho .
Na tveva varan ti ānetvā sambandhitabbaṃ .
Rūpesūti rūpārammaṇesu .
Anubyañjanaso nimittaggāhoti kilesānaṃ anu anu byañjanavasena uppādanena pākaṭīkaraṇavasena subhādinimittaggāho , atha vā anubyañjanasoti hatthapādādianubyañjanato , nimittaggāhoti itthipurisādisubhādinimittaggahaṇaṃ .
Cakkhudvārādipavattassāti cakkhudvārādīhi pavattassa .
Viññāṇassāti javanaviññāṇassa .
Nimittādiggāhaṃ nisedhentena sampādetabboti sambandho .
Asaṃvihitasākhāparivāran ti sammā avihitavatiparikkhepaṃ .
Parassahārīhīti parasantakāvahārakehi corehi .
Samativijjhatīti sabbaso ativijjhati anupavisati .
Rūpesūti rūpahetu rūpanimittaṃ .
Uppajjanakaanatthato rakkha indriyan ti sambandho .
Evaṃ sesesu .
Ete hi dvārāti ete cakkhādidvārā .
Satikavāṭena asaṃvutattā vivaṭā .
Tato eva arakkhitā .
Kilesuppattiyā hetubhāvena taṃsamaṅginaṃ hanantīti kāraṇūpacāreneva vuttaṃ .
Ete vā rūpādayo .
Kilesānaṃ ārammaṇabhūtā dvārā cakkhādidvārā .
Te kīdisā vivaṭā arakkhitā asaṃvutacakkhādihetuṃ taṃsamaṅginaṃ hanantīti kāraṇūpacāreneva vuttaṃ .
Agāran ti gehaṃ .
Ducchannan ti na sammā chāditaṃ .
Abhāvitan ti lokuttarabhāvanārahitaṃ .
Sampāditetiādissa
M1.67 vodānapakkhassa attho vuttavipariyāyena veditabbo .Ayaṃ pana sabbaso kilesānaṃ anuppādo atiukkaṭṭhadesanā maggenāgatasadisattā .
Sampādetabboti ‘‘ na punevaṃ karissan ’’ ti adhiṭṭhānasuddhiyā sampādetabbo .
Adhunāpabbajitenāti na cirapabbajitena , navapabbajitenāti attho .
Kāmarāgena ḍayhāmīti kāmarāgagginā pariḍayhāmi .
So ca pana dāho idāni cittagatoti dassento āha ‘‘ cittaṃ me pariḍayhatī ’’ ti .
Sādhūti āyācanā .
Nibbāpanan ti tassa nibbāpanupāyaṃ .
Gotamāti theraṃ gottena ālapati .
Saññāya
V1.63 vipariyesāti ‘‘ asubhe subhan ’’ ti pavattasaññāvipariyesahetu viparītasaññānimittaṃ .Nimittaṃ parivajjehi kīdisaṃ ?
Rāgūpasañhitaṃ rāguppattihetubhūtaṃ subhanimittaṃ parivajjehi na manasi karohi .
Na kevalaṃ subhanimittassāmanasikāro eva , atha kho asubha bhāvanāya attano cittaṃ bhāvehi .
Kathaṃ ?
Ekaggaṃ susamāhitaṃ yathā taṃ asubhārammaṇe vikkhepābhāvena ekaggaṃ , suṭṭhu appitabhāvena susamāhitañca hoti , evaṃ bhāvehīti .
Evaṃ samathabhāvanāya kāmarāgassa vikkhambhanaṃ dassetvā idāni samucchedanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ saṅkhāre ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha saṅkhāre parato passāti sabbepi saṅkhāre avidheyyakatāya ‘‘ pare ’’ ti passa .
Aniccatāya pana udayabbayapaṭipīḷitattā dukkhato , anattasabhāvattā , attavirahato ca no attato passa .
Evaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā vipassanaṃ vaḍḍhento maggapaṭipāṭiyā catutthamaggena sabbaso nibbāpehi mahārāgaṃ tebhūmakassa abhibhavanato mahāvisayatāya mahārāgaṃ vūpasamehi .
Yathā etarahi , evaṃ mā ḍayhittho punappunan ti daḷhataraṃ rāgavinodane niyojesi .
Evaṃ indriyasaṃvarasīlassa sampādane vidhiṃ dassetvā evaṃ taṃ susampāditaṃ hotīti nayaṃ dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādinā tattha paripūrakārino there nidasseti .
Tattha ‘‘ leṇaṃ na ullokitapubban ’’ ti idaṃ sabbattheva therassa yugamattadassitāya vuttaṃ .
Kiṃ pana thero senāsanaṃ na sodheti
M1.68 ?‘‘ Ullokā paṭhamaṃ ohāretabban ’’ ti hi vuttaṃ , antevāsikādayo eva kirassa senāsanaṃ sodhenti .
Assa nāgarukkhassa .
Tasmiṃ gāmeti mahāgāme .
Taruṇā thaññapivanakā puttadhītaro yāsaṃ tā taruṇaputtā , tāsaṃ .
Lañjāpesīti thanapaṭṭikāya thane bandhāpetvā rājamuddikāya lañjāpesi .
Rājā theraṃ cirataraṃ daṭṭhuṃ kālavikkhepaṃ karonto ‘‘ sve sīlāni gaṇhissāmī ’’ ti āha .
Thero rañño ca deviyā ca vandanakāle sattākāramattaṃ gaṇhāti .
Itthī purisoti pana vivekaṃ na karoti .
Tenāha ‘‘ vavatthānaṃ na karomī ’’ ti .
‘‘ Aho suparisuddhasīlo vatāyaṃ ayyo ’’ ti daṇḍadīpikaṃ gahetvā aṭṭhāsi .
Atiparisuddhaṃ pākaṭan ti sappāyalābhena kammaṭṭhānaṃ ativiya parisuddhaṃ vibhūtaṃ ahosi .
Sakalaṃ pabbataṃ unnādayantoti pathavikampanena sakalaṃ pabbataṃ ekaṃ ninnādaṃ karonto .
Tannivāsidevatānaṃ sādhukāradānenāti keci .
Bhantoti anavaṭṭhito .
Bāloti taruṇadārako .
Utrastoti ñātakehi vinābhāvena santrasto .
Visagaṇḍakarogoti
V1.64 thanakandaḷarogamāha .Māsarogādikopi visagaṇḍakarogoti vadanti .
Yato pabbajito , tato paṭṭhāya pabbajitakālato pabhutīti attho .
Indriyānīti indriyasaṃvarasīlāni .
Tesu hi bhinnesu indriyānipi bhinnānīti vuccanti ārakkhābhāvato , indriyāneva vā nimittānubyañjanaggāhassa dvārabhūtāni bhinnāni nāma taṃsamaṅgino anatthuppattito , vipariyāyato abhinnānīti veditabbāni .
Indriyānaṃ vā ayoniso upasaṃhāro bhedanaṃ , yoniso upasaṃhāro abhedananti apare .
Mittattherovāti mahāmittatthero viya .
Vareti seṭṭhe .
Tathā vīriyenāti tathā -saddena vīriyaṃ viseseti .
Yathā sati anavajjalakkhaṇāva indriyasaṃvarasādhanaṃ , tathā vīriyaṃ anavajjalakkhaṇaṃ ājīvapārisuddhisādhananti .
Vīriyāpekkhameva visesanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ sammāāraddhavīriyassā ’’ ti .
Ayuttā esanā anesanā , yathāvuttamicchājīvasaṅgahā .
Sā eva satthusāsanassa na patirūpāti appatirūpaṃ , taṃ anesanaṃ appatirūpaṃ .
Atha vā patirūpavirodhinī appatirūpā , pariggahitadhutaṅgassa
M1.69 dhutaṅganiyamavirodhinī yassa kassaci sallekhavikopinī paṭipatti .Imasmiṃ pakkhe ca-saddo luttaniddiṭṭho , anesanaṃ , appatirūpañca pahāyāti .
Paṭisevamānena parivajjayatā sampādetabbāti sambandho .
‘‘ Parisuddhuppāde ’’ ti imināva dhammadesanādīnaṃ parisuddhāya samuṭṭhānatā dīpitā hotīti ‘‘ dhammadesanādīhi cassa guṇehi pasannānan ’’ ti vuttaṃ .
Ādi -saddena bāhusaccavattaparipūraṇairiyāpathasampattiādīnaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ .
Dhutaguṇe cassa pasannānan ti etthāpi eseva nayo .
Piṇḍapātacariyādīhīti ādi -saddena mittasuhajjapaṃsukūlacariyādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Dhutaṅganiyamānulomenāti taṃtaṃdhutaṅganiyatāya paṭipattiyā anulomavasena , avikopanavasenāti attho .
Mahicchasseva micchājīvena jīvikā , na appicchassa .
Appicchatāya ukkaṃsagatāya micchājīvassa asambhavo evāti dassetuṃ ‘‘ ekabyādhivūpasamatthan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha pūtiharitakīti pūtimuttaparibhāvitaṃ , pūtibhāvena vā chaḍḍitaṃ haritakaṃ .
Ariyavaṃso etassa atthīti , ariyavaṃse vā niyuttoti ariyavaṃsiko , paccayagedhassa dūrasamussāritattā uttamo ca so ariyavaṃsiko cāti uttamaariyavaṃsiko .
Yassa kassacīti pariggahitāpariggahitadhutaṅgesu yassa kassaci .
Nimittaṃ nāma paccaye uddissa yathā adhippāyo ñāyati evaṃ nimittakammaṃ .
Obhāso nāma
V1.65 ujukameva akathetvā yathā adhippāyo vibhūto hoti , evaṃ obhāsanaṃ .Parikathā nāma pariyāyena kathanaṃ .
Tathā uppannan ti nimittādivasena uppannaṃ .
Dvāraṃ dinnan ti rogasīsena paribhogassa dvāraṃ dinnaṃ .
Tasmā arogakālepi paribhuñjituṃ vaṭṭati , āpatti na hotīti attho .
Tenāha ‘‘ kiñcāpi āpatti na hotī ’’ tiādi .
Na vaṭṭatīti sallekhapaṭipattiyaṃ ṭhitassa na vaṭṭati , sallekhaṃ kopetīti adhippāyo .
‘‘ Ājīvaṃ pana kopetī ’’ ti imināva senāsanapaṭisaṃyuttadhutaṅgadharassa nimittādayo na vaṭṭantīti vadanti .
Tadaññadhutaṅgadharassāpi na vaṭṭantiyevāti apare .
Akarontoti yathāsakaṃ anuññātavisayepi akaronto .
Aññatrevāti ṭhapetvā eva .
Gaṇavāsaṃ
M1.70 pahāya araññāyatane paṭippassaddhivivekassa muddhabhūtāya aggaphalasamāpattiyā viharanto mahāthero ‘‘ pavivekaṃ brūhayamāno ’’ ti vutto .Udarasannissito vātābādho udaravātābādho .
Asambhinnaṃ khīraṃ etassāti asambhinnakhīraṃ , tadeva pāyāsanti asambhinnakhīrapāyāsaṃ , udakena asammissakhīrena pakkapāyāsanti attho .
Tassāti pāyāsassa .
Uppattimūlan ti ‘‘ gihikāle me , āvuso , mātā sappimadhusakkarādīhi yojetvā asambhinnakhīrapāyāsaṃ adāsi , tena me phāsu ahosī ’’ ti attano vacīnicchāraṇasaṅkhātaṃ uppattihetuṃ .
‘‘ Aparibhogāraho piṇḍapāto ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu therassa obhāsanādicittuppattiyeva natthīti ?
Saccaṃ natthi , ajjhāsayaṃ pana ajānantā ekacce puthujjanā tathā maññeyyuṃ , anāgate ca sabrahmacārino evaṃ mama diṭṭhānugatiṃ āpajjeyyunti paṭikkhipi .
Apica mahātherassa paramukkaṃsagatā sallekhapaṭipatti .
Tathā hi daharabhikkhuno ‘‘ kassa sampannaṃ na manāpan ’’ ti ( pāci .209,257,612,1228,1234; cūḷava .343) vacanaṃ nissāya yāva parinibbānā piṭṭhakhādanīyaṃ na khādati .
Vacīviññattivipphārāti vacīnicchāraṇahetu .
Atthaviññāpanavasena pavattamāno hi saddo asatipi viññattiyā tassa kenaci paccayena paccayabhāve vacīviññattivaseneva pavattatīti ‘‘ vacīviññattivipphāro ’’ ti vuccati .
Bhuttoti bhuttavā sace bhaveyyaṃ ahaṃ .
Sāti assa .
Akāralopena hi niddeso ‘‘ evaṃsa te ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58;8.7) viya .
Antaguṇan ti antabhogo .
Bahi careti āsayato nikkhamitvā gocaraggahaṇavasena
V1.66 bahi yadi vicareyya .Paramappicchaṃ dassetuṃ lokavohārenevamāha .
Loke hi ayuttabhojanaṃ odariyaṃ garahantā evaṃ vadanti ‘‘ kiṃsu nāma tassa antāni bahi carantī ’’ ti .
Ārādhemīti ādito paṭṭhāya rādhemi , vase vattemīti attho .
Mahātissatthero kira dubbhikkhakāle maggaṃ gacchanto bhattacchedena , maggakilamathena ca kilantakāyo dubbalo aññatarassa phalitassa ambassa mūle nipajji , bahūni ambaphalāni tahaṃ tahaṃ patitāni honti .
Tattheko vuḍḍhataro upāsako therassa santikaṃ upagantvā parissamaṃ ñatvā
M1.71 ambapānaṃ pāyetvā attano piṭṭhiṃ āropetvā vasanaṭṭhānaṃ neti .Thero –
‘‘ Na pitā napi te mātā , na ñāti napi bandhavo ;
Karotetādisaṃ kiccaṃ , sīlavantassa kāraṇā ’’ ti .( visuddhi .1.20)–
Attānaṃ ovaditvā sammasanaṃ ārabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā tassa piṭṭhigato eva maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ sacchākāsi .
Imaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ambakhādakamahātissattheravatthupi cettha kathetabban ’’ ti .
Sabbathāpīti sabbappakārenapi anesanavasena , cittuppattivasenapi , pageva kāyavacīvipphanditavasenāti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ anesanāyā ’’ tiādi .
Apaccavekkhitaparibhoge iṇaparibhogaāpattiādīnavassa , tabbipariyāyato paccavekkhitaparibhoge ānisaṃsassa ca dassanaṃ ādīnavānisaṃsadassanaṃ .
Tassa pana paccayādhikārattā vuttaṃ ‘‘ paccayesū ’’ ti .
Kāraṇakāraṇampi hi kāraṇabhāvena vuccati yathā tiṇehi bhattaṃ siddhanti .
Yena kāraṇena bhikkhuno apaccavekkhitaparibhogo nāma siyā , tasmiṃ vajjite paccayasannissitasīlaṃ sijjhati , visujjhati cāti dassetuṃ ‘‘ tasmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha paccayagedhan ti gedhaggahaṇeneva sammohopi gahitoti daṭṭhabbo tena saha pavattanato , tadupanissayato ca .
Dhammena samena uppanneti idaṃ paccayānaṃ āgamanasuddhidassanaṃ , na paccayasannissitasīlavisuddhidassanaṃ .
Paccayānaṃ hi idamatthitaṃ upadhāretvā paribhuñjanaṃ paccayasannissitasīlaṃ .
Yasmā pana te paccayā ñāyādhigatā eva bhikkhunā paribhuñjitabbā , tasmā vuttaṃ ‘‘ dhammena samena uppanne paccaye ’’ ti .
Yathāvuttena vidhināti ‘‘ sītassa paṭighātāyā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58; mahāni .206) vuttavidhinā .
Dhātuvasena
V1.67 vāti ‘‘ yathāpaccayaṃ vattamānaṃ dhātumattamevetaṃ , yadidaṃ cīvarādi , tadupabhuñjako ca puggalo ’’ ti evaṃ dhātumanasikāravasena vā .Paṭikūlavasena vāti piṇḍapāte tāva āhāre paṭikūlasaññāvasena ,‘‘ sabbāni pana imāni cīvarādīni ajigucchanīyāni , imaṃ pūtikāyaṃ patvā ativiya jigucchanīyāni jāyantī ’’ ti evaṃ paṭikūlamanasikāravasena vā .
Tato uttarīti paṭilābhakālato upari .
Anavajjova paribhogo
M1.72 āditova paññāya parisodhitattā adhiṭṭhahitvā ṭhapitapattacīvarānaṃ viyāti .Paccavekkhaṇāya ādisuddhidassanaparametaṃ , na paribhogakāle paccavekkhaṇapaṭikkhepaparaṃ .
Tenāha ‘‘ paribhogakālepī ’’ tiādi .
Tatrāti tasmiṃ paribhogakāle paccavekkhaṇe .
Sanniṭṭhānakaroti asandehakaro ekantiko .
Theyyaparibhogo nāma anarahassa paribhogo .
Bhagavatāpi attano sāsane sīlavato paccayā anuññātā , na dussīlassa .
Dāyakānampi sīlavato eva pariccāgo , na dussīlassa .
Attano kārānaṃ mahapphalabhāvassa paccāsīsanato .
Iti satthārā ananuññātattā , dāyakehi ca apariccattattā dussīlassa paribhogo theyyāya paribhogo theyyaparibhogo .
Iṇavasena paribhogo iṇaparibhogo , paṭiggāhakato dakkhiṇāvisuddhiyā abhāvato iṇaṃ gahetvā paribhogo viyāti attho .
Tasmāti ‘‘ sīlavato ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ kāraṇabhāvena paccāmasati .
Cīvaraṃ kāyato mocetvā paribhoge paribhoge purebhatta … pe … pacchimayāmesu paccavekkhitabbanti sambandho .
Tathā asakkontena yathāvuttakālavisesavasena ekadivase catukkhattuṃ tikkhattuṃ dvikkhattuṃ sakiṃyeva vā paccavekkhitabbaṃ .
Sace aruṇaṃ uggacchati , iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhati .
Hiyyo yaṃ mayā cīvaraṃ paribhuttaṃ , taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya … pe … hirikopīnapaṭicchādanatthaṃ .
Hiyyo yo mayā piṇḍapāto paribhutto , so ‘‘ neva davāyā ’’ tiādinā sace atītaparibhogapaccavekkhaṇaṃ na kareyyāti vadanti , taṃ vīmaṃsitabbaṃ .
Senāsanampi paribhoge paribhogeti pavese pavese .
Satipaccayatāti satiyā paccayabhāvo paṭiggahaṇassa , paribhogassa ca paccavekkhaṇasatiyā paccayabhāvo yujjati , paccavekkhitvāva paṭiggahetabbaṃ , paribhuñjitabbañcāti attho .
Tenevāha ‘‘ satiṃ katvā ’’ tiādi .
Evaṃ santepīti yadipi dvīsupi ṭhānesu paccavekkhaṇā yuttā , evaṃ santepi .
Apare panāhu – sati paccayatāti sati bhesajjaparibhogassa paccayabhāve , sati paccayeti attho .
Evaṃ santepīti paccaye satipīti .
Taṃ tesaṃ matimattaṃ .
Tathā hi paccayasannissitasīlaṃ paccavekkhaṇāya visujjhati , na paccayassa bhāvamattena .
Evaṃ
V1.68 paccayasannissitasīlassa visuddhiṃ dassetvā teneva pasaṅgena sabbāpi visuddhiyo dassetuṃ ‘‘ catubbidhā hi suddhī ’’ tiādimāha .Tattha sujjhati
M1.73 etāyāti suddhi , yathādhammaṃ desanāva suddhi desanāsuddhi .Vuṭṭhānassāpi cettha desanāya eva saṅgaho daṭṭhabbo .
Chinnamūlāpattīnaṃ pana abhikkhutāpaṭiññāva desanā .
Adhiṭṭhānavisiṭṭho saṃvarova suddhi saṃvarasuddhi .
Dhammena samena paccayānaṃ pariyeṭṭhi eva suddhi pariyeṭṭhisuddhi .
Catūsupi paccayesu vuttavidhinā paccavekkhaṇāva suddhi paccavekkhaṇasuddhi .
Esa tāva suddhīsu samāsanayo .
Suddhimantesu pana desanā suddhi etassāti desanāsuddhi .
Sesesupi eseva nayo .
Suddhi -saddo pana vuttanayova .
Evan ti saṃvarabhedaṃ sandhāyāha .
Pahāyāti vajjetvā , akatvāti attho .
Dātabbaṭṭhena dāyaṃ , taṃ ādiyantīti dāyādā .
Ananuññātesu sabbena sabbaṃ paribhogābhāvato , anuññātesu eva ca paribhogasambhavato bhikkhūhi paribhuñjitabbapaccayā bhagavato santakā .
‘‘ Dhammadāyādā me , bhikkhave , bhavatha mā āmisadāyādā .
Atthi me tumhesu anukampā ‘ kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādā ’’’ ti ( ma . ni .1.29) evaṃ pavattaṃ dhammadāyādasuttañca ettha etasmiṃ atthe sādhakaṃ .
Avītarāgānaṃ taṇhāparavasatāya paccayaparibhoge sāmibhāvo natthi , tadabhāvena vītarāgānaṃ tattha sāmibhāvo yathāruciparibhogasambhavato .
Tathā hi te paṭikūlampi appaṭikūlākārena , appaṭikūlampi paṭikūlākārena , tadubhayampi vajjetvā ajjhupekkhanākārena paccaye paribhuñjanti , dāyakānañca manorathaṃ paripūrenti .
Tenāha ‘‘ te hi taṇhāya dāsabyaṃ atītattā sāmino hutvā paribhuñjantī ’’ ti .
Sabbesan ti ariyānaṃ , puthujjanānañca .
Kathaṃ puthujjanānaṃ ime paribhogā sambhavanti ?
Upacāravasena .
Yo hi puthujjanassāpi sallekhapaṭipattiyaṃ ṭhitassa paccayagedhaṃ pahāya tattha tattha anupalittena cittena paribhogo , so sāmiparibhogo viya hoti .
Sīlavato pana paccavekkhitaparibhogo dāyajjaparibhogo viya hoti , dāyakānaṃ manorathassa avirādhanato .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ dāyajjaparibhogeyeva vā saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti .
Kalyāṇaputhujjanassa paribhoge vattabbameva natthi , tassa sekkhasaṅgahato .
Sekkhasuttaṃ ( saṃ . ni .5.13) hetassatthassa sādhakaṃ .
Tenāha ‘‘ sīlavāpi
M1.74 hī ’’ tiādi .Paccanīkattāti yathā iṇāyiko attano ruciyā icchitadesaṃ gantuṃ na
V1.69 labhati , evaṃ iṇaparibhogayutto lokato nissarituṃ na labhatīti tappaṭipakkhattā sīlavato paccavekkhitaparibhogo āṇaṇyaparibhogoti āha ‘‘ āṇaṇyaparibhogo vā ’’ ti .Etena nippariyāyato catuparibhogavinimutto visuṃyevāyaṃ paribhogoti dasseti .
Imāya sikkhāyāti sīlasaṅkhātāya sikkhāya .
Kiccakārīti paṭiññānurūpaṃ paṭipajjanato yuttapattakārī .
Idāni tameva kiccakāritaṃ suttapadena vibhāvetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha vihāran ti patissayaṃ .
Sayanāsanan ti mañcādiṃ .
Ubhayenapi senāsanameva vuttaṃ .
Āpan ti udakaṃ .
Saṅghāṭirajūpavāhanan ti paṃsumalādino saṅghāṭigatarajassa dhovanaṃ .
Sutvāna dhammaṃ sugatena desitan ti cīvarādīsu ‘‘ paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāyā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58; mahāni .206) nayena bhagavatā desitaṃ dhammaṃ sutvā .
Saṅkhāya seve varapaññasāvakoti ‘‘ piṇḍan ’’ ti vuttaṃ piṇḍapātaṃ , vihārādipadehi vuttaṃ senāsanaṃ ,‘‘ pipāsāgelaññassa vūpasamanato pānīyampi gilānapaccayo ’’ ti āpamukhena dassitaṃ gilānapaccayaṃ , saṅghāṭiyādicīvaranti catubbidhaṃ paccayaṃ saṅkhāya ‘‘ yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.23;2.24;3.75; saṃ . ni .4.120; a . ni .6.58;8.9; dha . sa .1355) nayena paccavekkhitvā .
Seve sevituṃ sakkuṇeyya uttamapaññassa bhagavato sāvako sekho vā puthujjano vā .
Yasmā ca saṅkhāya sevī varapaññasāvako , tasmā hi piṇḍe … pe … pokkhare vāribindu , tathā hoti .
Kālenāti ariyānaṃ bhojanakāle .
Laddhāti labhitvā .
Paratoti aññato dāyakato .
Anuggahāti anukampāya bahumhi upanīte mattaṃ so jaññā jāneyya satataṃ sabbakālaṃ upaṭṭhito upaṭṭhitassati .
Ālepanarūhane yathāti bhesajjalepanena vaṇassa ruhane viya , mattaṃ jāneyyāti yojanā .
Āhareti āhareyya .
‘‘ Āhareyyāhāran ’’ ti vā pāṭho .
Yāpanatthan ti sarīrassa yāpanāya .
Amucchitoti taṇhāmucchāya amucchito gedhaṃ taṇhaṃ anāpanno .
Attano
M1.75 mātulassa saṅgharakkhitattherasseva nāmassa gahitattā bhāgineyyasaṅgharakkhitasāmaṇero .Sālikūran ti sālibhattaṃ .
Sunibbutan ti susītalaṃ .
Asaññatoti apaccavekkhaṇaṃ sandhāyāha .
Sabbāsavaparikkhīṇoti parikkhīṇasabbāsavo .