Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
288. Asadisarūpoti dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītianubyañjanabyāmappabhāketumālādīhi rūpaguṇehi aññehi asādhāraṇarūpakāyo , sabhāvattho vā rūpa -saddo ‘‘ yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpan ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.400; ma . ni .1.133; vibha .203) viya .
Tasmā asadisarūpoti asadisasabhāvo , tena dasabalacatuvesārajjādiguṇavisesasamāyogadīpanato satthu dhammakāyasampattiyāpi asadisatā dassitā hoti .
Itīti evaṃ vuttappakārena .
Tasmin ti āruppe .
Pakiṇṇakakathāpi viññeyyāti pubbe viya asādhāraṇaṃ tattha tattha jhāne patiniyatameva atthaṃ aggahetvā sādhāraṇabhāvato tattha tattheva pakiṇṇakaṃ visaṭaṃ atthaṃ gahetvā pavattā pakiṇṇakakathāpi vijānitabbā .
289. Rūpanimittātikkamatoti
M1.411 kasiṇarūpasaṅkhātassa paṭibhāganimittassa atikkamanato .Ākāsātikkamatoti kasiṇugghāṭimākāsassa atikkamanato .
Ākāse pavattitaviññāṇātikkamatoti paṭhamāruppaviññāṇassa atikkamanato , na dutiyāruppaviññāṇātikkamanato .
Tadatikkamato hi tasseva vibhāvanaṃ hoti .
Dutiyāruppaviññāṇavibhāvane hi tadeva atikkantaṃ siyā , na tassa ārammaṇaṃ , na ca ārammaṇe dosaṃ disvā anārammaṇassa vibhāvanātikkamo yujjati .
Pāḷiya ñca ‘‘ viññāṇañcāyatanaṃ sato samāpajjati … pe … sato vuṭṭhahitvā taṃyeva viññāṇaṃ abhāvetī ’’ ti vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ taṃyeva viññāṇañcāyatanaṃ abhāvetī ’’ ti ,‘‘ taṃyeva abhāvetī ’’ ti vā .
‘‘ Anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajjā ’’ ti ettha pana dvayaṃ vuttaṃ ārammaṇañca viññāṇaṃ , viññāṇañcāyatanañca .
Tasmiṃ dvaye yena kenaci , yato vā vuṭṭhito , teneva padhānaniddiṭṭhena taṃ-saddassa sambandhe āpanne ‘‘ ayañca ārammaṇātikkamabhāvanā ’’ ti viññāṇañcāyatanassa nivattanatthaṃ viññāṇavacanaṃ .
Tasmā paṭhamāruppaviññāṇasseva abhāvanātikkamo vutto .
290. Evaṃ
V1.387 santepīti aṅgātikkame asatipi .Suppaṇītatarāti suṭṭhu paṇītatarā , sundarā paṇītatarā cāti vā attho .
Satipi catunnaṃ pāsādatalānaṃ , sāṭikānañca tabbhāvato , pamāṇato ca samabhāve uparūpari pana kāmaguṇānaṃ , sukhasamphassādīnañca visesena paṇītatarādibhāvo viya etāsaṃ catunnaṃ samāpattīnaṃ āruppabhāvato , aṅgato ca satipi samabhāve bhāvanāvisesasiddho pana sātisayo uparūpari paṇītatarādibhāvoti imamatthaṃ dasseti ‘‘ yathā hī ’’ tiādinā .
291. Nissitoti nissāya ṭhito .
Duṭṭhitāti na sammā ṭhitā , dukkhaṃ vā ṭhitā .
Tannissitan ti tena nissitaṃ , ṭhānanti attho .
Tannissitan ti vā taṃ maṇḍapalaggaṃ purisaṃ nissāya ṭhitaṃ purisanti attho .
Maṇḍapalaggañhi anissāya tena vinābhūte vivitte bahi okāse ṭhānaṃ viya ākāsalaggaviññāṇassa viveke tadapagame tatiyāruppassa ṭhānanti .
292. Ārammaṇaṃ
M1.412 karoteva , aññābhāvena taṃ idan ti ‘‘ āsannaviññāṇañcāyatanapaccatthikarūpāsannākāsārammaṇaviññāṇāpagamārammaṇaṃ , no ca santan ’’ ti ca diṭṭhādīnavampi taṃ ākiñcaññāyatanaṃ idaṃ nevasaññānāsaññāyatanajjhānaṃ aññassa tādisassa ārammaṇabhāvayogyassa abhāvena alābhena ārammaṇaṃ karoti eva .‘‘ Sabbadisampatin ’’ ti idaṃ janassa agatikabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Vuttin ti jīvikaṃ .
Vattatīti jīvati .
293. Āruḷhotiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – yathā koci puriso anekaporisaṃ dīghanisseṇiṃ āruḷho tassa uparimapade ṭhito tassā nisseṇiyā bāhumeva olubbhati aññassa alābhato , yathā ca paṃsupabbatassa , missakapabbatassa vā aggakoṭiṃ āruḷho tassa matthakameva olubbhati , yathā ca giriṃ silāpabbataṃ āruḷho paripphandamāno aññābhāvato attano jaṇṇukameva olubbhati , tathā etaṃ catutthāruppajjhānaṃ taṃ tatiyāruppaṃ olubbhitvā pavattatīti .
Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ , taṃ uttānameva .
Āruppaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti dasamaparicchedavaṇṇanā .