Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
100. Ādibhāvoti ettha ādi -saddena yassa kassaci pathavīpakkhiyassa vatthuno nimmānādiṃ saṅgaṇhāti .
Ṭhānanisajjādikappanaṃ vāti etthāpi ‘‘ ākāse vā udake vā ’’ ti ānetvā sambandhitabbaṃ .
Parittaappamāṇanayenāti nīlādivaṇṇaṃ anāmasitvā parittaappamāṇanayeneva .
Evamādīnīti ādi -saddena sarīrato udakadhārānimmānādiṃ saṅgaṇhāti .
Yadeva so icchati tassa ḍahanasamatthatāti bahūsu kappāsapicusāradāruādīsu ekajjhaṃ rāsibhūtesu ṭhitesu yaṃ yadeva icchati , tassa tasseva ḍahanasamatthatā .
Idha ādi -saddena andhakāravidhamanādiṃ saṅgaṇhāti .
Vāyugatiyā gamanaṃ vāyugatigamanaṃ , atisīghagamanaṃ .
Idha ādi -saddena yadicchitadesantaraṃ pāpuṇanādiṃ saṅgaṇhāti .
Suvaṇṇanti adhimuccanā suvaṇṇabhāvādhiṭṭhānaṃ seyyathāpi āyasmā pilindavaccho ( pārā .619-620) tiṇaṇḍupagapāsādādīnaṃ .
Vuttanayenāti suvaṇṇadubbaṇṇanayena .
Vaṇṇakasiṇesu
V1.187 tattha tattha ādi -saddena nīlobhāsanimmānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .Pathavīpabbatādīti ādi -saddena samuddādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Sabbāneva
M1.199 dasapi kasiṇāni .Imaṃ pabhedaṃ labhantīti imaṃ vaḍḍhanādivisesaṃ pāpuṇanti .
Ekoti ekacco .
Sañjānātīti bhāvanāpaññāya sañjānāti .
Ādi -saddena ‘‘ āpokasiṇan ’’ tiādipāḷiṃ saṅgaṇhāti .
Uparigaganatalābhimukhaṃ ‘‘ pathavīkasiṇameko sañjānātī ’’ ti pāḷipadāni ānetvā sambandhitabbaṃ .
Tañca kho vaḍḍhanavasena .
Tenāha ‘‘ ekacco hi uddhameva kasiṇaṃ vaḍḍhetī ’’ ti .
Heṭṭhābhūmitalābhimukhan tiādīsupi eseva nayo .
Pubbe vaḍḍhanakāle payojanaṃ anapekkhitvā vaḍḍhentānaṃ vasena vuttattā idāni ‘‘ tena tena vā kāraṇena evaṃ pasāretī ’’ ti āha , kasiṇaṃ vaḍḍhetīti attho .
Yathā kinti āha ‘‘ ālokamiva dibbacakkhunā rūpadassanakāmo ’’ ti .
Uddhañce rūpaṃ daṭṭhukāmo uddhaṃ ālokaṃ pasāreti , adho ce rūpaṃ daṭṭhukāmo adho ālokaṃ pasāreti , samantato ce rūpaṃ daṭṭhukāmo samantato ālokaṃ pasāreti , evamayaṃ kasiṇanti attho .
Ekassāti pathavīkasiṇādīsu ekekassa .
Aññabhāvānupagamanatthan ti aññakasiṇabhāvānupagamanadīpanatthaṃ , na aññaṃ pathavīādi .
Na hi udakena ṭhitaṭṭhāne sasambhārapathavī atthi .
Añño kasiṇasambhedoti āpokasiṇādinā saṅkaro .
Sabbatthāti sabbesu āpokasiṇādīsu sesakasiṇesu .
Ekadese aṭṭhatvā anavasesena pharaṇappamāṇassa aggahaṇato pharaṇaṃ appamāṇaṃ .
Teneva hi nesaṃ kasiṇasamaññā .
Tathā cāha ‘‘ tañhī ’’ tiādi .
Tattha cetasā pharantoti bhāvanācittena ālambanaṃ karonto .
Bhāvanācittañhi kasiṇaṃ parittaṃ vā vipulaṃ vā ekakkhaṇe sakalameva manasi karoti , na ekadesanti .
101. Ānantariyakammasamaṅginoti pañcasu ānantariyakammesu yena kenaci samannāgatā .
Niyatamicchādiṭṭhikāti ahetukadiṭṭhi akiriyadiṭṭhi natthikadiṭṭhīti tīsu micchādiṭṭhīsu yāya kāyaci niyatāya micchādiṭṭhiyā samannāgatā .
Ubhatobyañjanakapaṇḍakāti ubhatobyañjanakā , paṇḍakā ca .
Kāmañcete ahetukapaṭisandhikattā vipākāvaraṇena samannāgatā honti , tathāpi tibbakilesattā kilesāvaraṇena samannāgatā vuttā .
Ahetukadvihetukapaṭisandhikāti ahetukapaṭisandhikā
V1.188 , dvihetukapaṭisandhikā ca .Duhetukapaṭisandhikānampi hi ariyamaggapaṭivedho , jhānapaṭilābho
M1.200 ca natthi , tasmā tepi vipākāvaraṇena samannāgatā eva .Apaccanīkapaṭipadāyan ti maggassa anulomapaṭipadāyaṃ saccānulomikāyaṃ vipassanāyaṃ .
Acchandikāti ‘‘ kattukamyatāchandarahitā ’’ ti sammohavinodaniyaṃ vuttaṃ , tampi nibbānādhigamatthameva kattukamyatāchandaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Uttarakurukāpi manussā mārādayo viya acchandikaṭṭhānaṃ paviṭṭhā nibbutichandarahitattā .
Duppaññāti bhavaṅgapaññāya parihīnā .
‘‘ Bhavaṅgapaññāya paripuṇṇāyapi yassa bhavaṅgaṃ lokuttarassa pādakaṃ na hoti , sopi duppaññoyevā ’’ ti sammohavinodaniyaṃ vuttaṃ .
Yasmiṃ hi bhavaṅge vattamāne taṃsantatiyaṃ lokuttaraṃ nibbattati , taṃ tassa pādakaṃ nāma hoti .
Kusalesu dhammesūti anavajjadhammesu , sukhavipākadhammesu vā .
Okkamitun ti adhigantuṃ .
Kasiṇeyevāti kasiṇakammaṭṭhāneyeva .
Etesan ti kammāvaraṇasamannāgatādīnaṃ .
Tasmāti yasmā ete vipākantarāyādayo evaṃ atthajānikarā , anatthahetubhūtā ca , tasmā .
Tiṇṇameva cettha antarāyānaṃ gahaṇaṃ itarassa sappaṭikārattā , kammantarāyapakkhikattā vāti daṭṭhabbaṃ .
Sappurisūpanissayādīhīti ādi -saddena tajjaṃ yonisomanasikārādiṃ saṅgaṇhāti .
Saddhan ti kammaphalasaddhaṃ , ratanattayasaddhañca .
Chandan ti bhāvanānuyoge tibbakattukamyatāsaṅkhātaṃ kusalacchandaṃ .
Paññan ti pārihāriyapaññaṃ .
Vaḍḍhetvāti yathā bhāvanā ijjhati , tathā paribrūhetvā .
Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyattā , heṭṭhā vuttanayattā ca na vibhattaṃ .
Sesakasiṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti pañcamaparicchedavaṇṇanā .