1. Divāseyyavinicchayakathā

1. EvaṃV1.10 pāḷimuttavinicchayakathānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā idāni yathāṭhapitamātikānukkamena niddisanto ‘‘ tattha divāseyyāti divānipajjanan ’’ tiādimāha .

Tattha tatthāti tesu mātikāpadesu samabhiniviṭṭhassa ‘‘ divāseyyā ’’ ti padassa ‘‘ divānipajjanan ’’ ti attho daṭṭhabboti yojanā .

Tattha divā -saddo ahavācako ākāranto nipāto .

Vuttañhi abhidhānappadīpikāyaṃ ‘‘ ānukūlyetu saddhañca , nattaṃ doso divā tvahe ’’ ti .

Sayanaṃ seyyā , karajakāyagatarūpānaṃ uddhaṃ anuggantvā dīghavasena vitthārato pavattanasaṅkhāto iriyāpathaviseso .

Divākālasmiṃ seyyā divāseyyā .

Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva sūriyatthaṅgamanā , etasmiṃ kāle sayanairiyāpathakaraṇanti .

Tenāha ‘‘ divānipajjananti attho ’’ ti .

Tatrāti tasmiṃ divāsayane ayaṃ vakkhamāno vinicchayo veditabboti yojanā .

‘‘ Anujānāmi … pe … vacanato ’’ ti ( pārā .77) ayaṃ paṭhamapārājikasikkhāpadassa vinītavatthūsu āgato bhagavatāM1.12 āhaccabhāsito ñāpakapāṭho .

Tattha divā paṭisallīyantenāti divā nipajjantena .

Dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitun ti dvāraṃ pidahitvā nipajjituṃ .

‘‘ Divā … pe … nipajjitabban ti ñāpyaṃ .

Nanu pāḷiyaṃ ‘‘ ayaṃ nāma āpattī ’’ ti na vuttā , atha kathamettha āpatti viññāyatīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ ettha ca kiñcāpī ’’ tiādi .

Tattha etthāti etasmiṃ divānipajjane .

Ca -saddo vākyārambhajotako , kiñcāpi -saddo nipātasamudāyo , yadipītyattho .

Pāḷiyaṃ ayaṃ nāma āpattīti kiñcāpi na vuttā , pana tathāpi asaṃvaritvā nipajjantassa aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .1.77) dukkaṭaṃ yasmā vuttaṃ , tasmā ettha āpatti viññāyatīti yojanā .

Evaṃ santepi asati bhagavato vacane kathaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ siyāti āha ‘‘ vivaritvā … pe … anuññātattā ’’ ti .

Etena bhagavato anujānanampi taṃ akarontassa āpattikāraṇaṃ hotīti dasseti .

Tattha ‘‘ uppanne vatthumhīti itthiyā kataajjhācāravatthusmin ’’ ti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī .1.77) vuttaṃ , sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī .2.77) pana ‘‘ methunavatthusmiṃ uppanne ’’ ti vuttaṃ , porāṇaṭīkāyampi tameva gahetvā ‘‘ uppanne methunavatthusmin ’’ ti vuttaṃ , tadetaṃ vicāretabbaṃ methunalakkhaṇassa abhāvā .

Nanu sikkhāpadapaññāpanaṃ nāma buddhavisayo , atha kasmāV1.11 aṭṭhakathāyaṃ dukkaṭaṃ vuttanti āha ‘‘ bhagavato ’’ tiādi .

Na kevalaṃ upālittherādīhi eva aṭṭhakathā ṭhapitā , atha kho pāḷito ca atthato ca buddhena bhagavatā vutto .

Na hi bhagavatā abyākataṃ tantipadaṃ nāma atthi , sabbesaṃyeva attho kathito , tasmā sambuddheneva tiṇṇaṃ piṭakānaṃ atthavaṇṇanakkamopi bhāsitoti daṭṭhabbaṃ .

Tattha tattha hi bhagavatā pavattitā pakiṇṇakadesanāyeva aṭṭhakathāti .

KiṃM1.13 panettha etaṃ divā dvāraṃ asaṃvaritvā nipajjantassa dukkaṭāpattiāpajjanaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttattā eva siddhaṃ , udāhu aññenapīti āha ‘‘ atthāpattī ’’ tiādi .

Etaṃ dukkaṭāpattiāpajjanaṃ na kevalaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttattā eva siddhaṃ , atha kho ‘‘ atthāpatti divā āpajjati , no rattin ’’ ti ( pari .323) iminā parivārapāṭhenapi siddhaṃ hotīti yojanā .

Katarasmiṃ pana vatthusmiṃ idaṃ sikkhāpadaṃ vuttanti ?

‘‘ Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu vesāliyaṃ mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ divā vihāragato dvāraṃ vivaritvā nipanno ahosi .

Tassa aṅgamaṅgāni vātupatthaddhāni ahesuṃ .

Tena kho pana samayena sambahulā itthiyo gandhañca mālañca ādāya vihāraṃ āgamiṃsu vihārapekkhikāyo .

Atha kho tā itthiyo taṃ bhikkhuṃ passitvā aṅgajāte abhinisīditvā yāvadatthaṃ katvā ‘ purisusabho vatāyan ’ ti vatvā gandhañca mālañca āropetvā pakkamiṃsu .

Bhikkhū kilinnaṃ passitvā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .

Pañcahi , bhikkhave , ākārehi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti rāgena , vaccena , passāvena , vātena , uccāliṅgapāṇakadaṭṭhena .

Imehi kho , bhikkhave , pañcahākārehi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti .

Aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ tassa bhikkhuno rāgena aṅgajātaṃ kammaniyaṃ assa , arahaṃ so , bhikkhave , bhikkhu , anāpatti bhikkhave tassa bhikkhuno .

Anujānāmi bhikkhave divā paṭisallīyantena dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitun ’’ ti ( pārā .77) etasmiṃ vatthusmiṃ idaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .

2. Idāni dvāravisesaṃ dassetuṃ ‘‘ kīdisan ’’ tiādimāha .

Tattha parivattakadvāramevāti saṃvaraṇavivaraṇavasena ito cito ca parivattanayoggadvārameva .

Rukkhasūcikaṇṭakadvāran ti rukkhasūcidvāraṃ kaṇṭakadvārañca .

‘‘ Rukkhasūcidvārakaṇṭakadvāra ’’ micceva vāM1.14 pāṭho .

Yaṃ ubhosu passesu rukkhatthambhe nikhanitvā tattha vijjhitvā majjhe dve tisso rukkhasūciyo pavesetvā karonti , taṃ rukkhasūcidvāraṃ nāma .

Pavesananikkhamanakāle apanetvā thakanayoggaṃ ekāya , bahūhiV1.12 vā kaṇṭakasākhāhi kataṃ kaṇṭakadvāraṃ nāma .

Gāmadvārassa pidhānatthaṃ padarena vā kaṇṭakasākhādīhi vā katassa kavāṭassa udukkhalapāsakarahitatāya ekena saṃvarituṃ vivarituñca asakkuṇeyyassa heṭṭhā ekaṃ cakkaṃ yojenti , yena parivattamānakakavāṭaṃ sukhathakanakaṃ hoti , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ cakkalakayuttadvāran ’’ ti .

Cakkameva hi lātabbatthena saṃvaraṇavivaraṇatthāya gahetabbatthena cakkalakaṃ , tena yuttakavāṭampi cakkalakaṃ nāma , tena yuttadvāraṃ cakkalakayuttadvāraṃ .

Mahādvāresu pana dve tīṇi cakkalakāni yojetīti āha ‘‘ phalakesū ’’ tiādi .

Kiṭikāsūti veḷupesikādīhi kaṇṭakasākhādīhi ca katathakanakesu .

Saṃsaraṇakiṭikadvāran ti cakkalakayantena saṃsaraṇakiṭikāyuttamahādvāraṃ .

Gopphetvāti āvuṇitvā , rajjūhi ganthetvā vā .

Ekaṃ dussasāṇidvāramevāti ettha kilañjasāṇidvārampi saṅgahaṃ gacchati .

Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . pārājika 76-77) pana ‘‘ dussadvāraṃ sāṇidvārañca dussasāṇidvāraṃ .

Dussasāṇi kilañjasāṇītiādinā vuttaṃ sabbampi dussasāṇiyameva saṅgahetvā vuttaṃ , ekasadisattā ekanti vuttan ’’ ti vuttaṃ .

3. Evaṃ dvāravisesaṃ dassetvā idāni yattakena dvāraṃ saṃvutaṃ hoti , taṃ pamāṇaṃ dassetuṃ ‘‘ kittakena ’’ tyādimāha .

Tattha sūcīti majjhe chiddaṃ katvā pavesitā .

Ghaṭikāti upari yojitā .

Idāni yattha dvāraṃ saṃvaritvā nipajjituṃM1.15 na sakkā hoti , tattha kātabbavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ sace bahūnaṃ vaḷañjanaṭṭhānaṃ hotī ’’ tiādi vuttaṃ .

Bahūnaṃ avaḷañjanaṭṭhānepi ekaṃ āpucchitvā nipajjituṃ vaṭṭatiyeva .

Atha bhikkhū … pe … nisinnā hontīti idaṃ tattha bhikkhūnaṃ sannihitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ , na sesairiyāpathasamaṅgitānivattanatthaṃ , tasmā nipannepi ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Nipajjitvā niddāyante pana ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

Asantapakkhe ṭhitattā raho nisajjāya viya dvārasaṃvaraṇaṃ nāma mātugāmānaṃ pavesanivāraṇatthaṃ anuññātanti āha ‘‘ kevalaṃ bhikkhuniṃ vā ’’ tiādi .

Ettha ca taṃ yuttaṃ , evaṃ sabbatthapi yo yo theravādo vā aṭṭhakathāvādo vā pacchā vuccati , so sova pamāṇanti gahetabban ti idaṃ aṭṭhakathāvacanato atirekaṃ ācariyassa vacanaṃ .

Ito pubbāparavacanaṃ aṭṭhakathāvacanameva .

Tattha taṃ yuttan ti ‘‘ kurundaṭṭhakathāyaṃ pana … pe … na vattatī ’’ tiV1.13 yaṃ vacanaṃ aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ , taṃ vacanaṃ yuttanti attho .

Evaṃ … pe … gahetabban ti yathā cettha kurundiyaṃ vuttavacanaṃ yuttaṃ , evaṃ sabbatthapi vinicchaye yo yo theravādo vā aṭṭhakathāvādo vā pacchā vuccati , so sova pamāṇanti gahetabbaṃ , pure vutto theravādo vā aṭṭhakathāvādo vā pamāṇanti na gahetabbanti adhippāyo .

Idaṃ vacanaṃ aṭṭhāne vuttaṃ viya dissati .

Kathaṃ ?

Yaṃ tāva vuttaṃ , taṃ yuttanti .

Taṃ imasmiṃ āpucchanaābhogakaraṇavinicchaye aññassa ayuttassa aṭṭhakathāvādassa vā theravādassa vā abhāvā vattuṃ na sakkā .

Na hi pubbavākye ‘‘ bhikkhū evā ’’ ti avadhāraṇaṃ kataṃ , atha kho āsannavasena vā paṭṭhānavasena vā ‘‘ bhikkhū cīvarakammaṃ ’’ iccādikaṃyeva vuttaṃ .

Yampi vuttaṃ ‘‘ evaṃ sabbatthapī ’’ tyādi , tampi anokāsaṃ .

Imasmiṃ vinicchayeM1.16 aññassa aṭṭhakathāvādassa vā ācariyavādassa vā avacanato pure pacchābhāvo ca na dissati , ayaṃ ‘‘ pamāṇan ’’ ti gahetabbo , ayaṃ ‘‘ na gahetabbo ’’ ti vattabbabhāvo ca .

Upari pana ‘‘ ko muccati , ko na muccatī ’’ ti imassa pañhassa vissajjane mahāpaccarivādo ca kurundivādo ca mahāaṭṭhakathāvādo cāti tayo aṭṭhakathāvādā āgatā , eko mahāpadumattheravādo , tasmā tattheva yuttāyuttabhāvo ca pamāṇāpamāṇabhāvo ca gahetabbāgahetabbabhāvo ca dissati , tasmā tasmiṃyeva ṭhāne vattabbaṃ siyā , suvimalavipulapaññāveyyattiyasamannāgatena pana ācariyāsabhena avattabbaṭṭhāne vuttaṃ na siyā , tasmā upari aṭṭhakathāvādasaṃsandanāvasāne mahāpadumattherena vuttanti imassa vacanassa pacchato vuttaṃ siyā , taṃ pacchā lekhakehi parivattetvā likhitaṃ bhaveyya , pārājikakaṇḍaṭṭhakathāyañca idaṃ vacanaṃ vuttaṃ .

Ṭīkāyañca imasmiṃ ṭhāne na vuttaṃ , upariyeva vuttaṃ ,‘‘ yo ca yakkhagahitako , yo ca bandhitvā nipajjāpito ’’ ti imassa aṭṭhakathāvādassa pacchimattā soyeva pamāṇato gahetabbo .

Tathā ca vakkhati ‘‘ sabbattha yo yo aṭṭhakathāvādo vā theravādo vā pacchā vuccati , so soyeva pamāṇato daṭṭhabbo ’’ ti , tasmā idamettha vicāretvā gahetabbaṃ .

4. Idāni dvāraṃ saṃvaraṇassa antarāye sati asaṃvaritvāpi nipajjituṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘ atha dvārassa ’’ tyādimāha .

Nisseṇiṃ āropetvāti uparimatalaṃ āropetvā visaṅkharitvā bhūmiyaṃ pātetvā , chaḍḍetvā vā nipajjituṃ vaṭṭati .

Idaṃ ekābaddhatāya vuttaṃ .

Dvepi dvārāni jaggitabbānīti ettha sace ekasmiṃ dvāre kavāṭaṃ vā natthi , heṭṭhā vuttanayena saṃvarituṃ vā na sakkāV1.14 , itaraṃ dvāraṃ asaṃvaritvāM1.17 nipajjituṃ vaṭṭati .

Dvārapālassāti dvārakoṭṭhake mahādvāre , nisseṇimūle vā ṭhatvā dvārajagganakassa .

Pacchimānaṃ bhāroti ekābaddhavasena āgacchante sandhāya vuttaṃ .

Asaṃvutadvāre antogabbhe vāti yojetabbaṃ .

Bahi vāti gabbhato bahi .

Nipajjanakālepi … pe … vaṭṭatiyevāti ettha dvārajagganakassa tadadhīnattā tadā tassa tattha sannihitāsannihitabhāvaṃ anupadhāretvāpi ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭatiyevāti vadanti .

Yena kenaci parikkhitteti ettha parikkhepassa ubbedhato pamāṇaṃ sahaseyyappahonake vuttasadisameva .

Vuttañhi samantapāsādikāyaṃ ( pāci . aṭṭha .51)‘‘ yañhi senāsanaṃ upari pañcahi chadanehi aññena vā kenaci sabbameva paṭicchannaṃ , ayaṃ sabbacchannā nāma seyyā … pe … yaṃ pana senāsanaṃ bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenapi parikkhittaṃ , ayaṃ sabbaparicchannā nāma seyyā .

Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevāti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttan ’’ ti .

‘‘ Diyaḍḍhahatthubbedho vaḍḍhakihatthena gahetabbo ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.51) vimativinodaniyañca ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.50-51) vuttaṃ .

Mahāpariveṇan ti mahantaṃ aṅgaṇaṃ .

Tena bahujanasañcaraṇaṭṭhānaṃ dasseti .

Tenāha ‘‘ mahābodhī ’’ tiādi .

Aruṇe uggate vuṭṭhāti , anāpatti anāpattikhettabhūtāya rattiyā suddhacittena nipannattā .

Pabujjhitvā puna supati , āpattīti aruṇe uggate pabujjhitvā aruṇuggamanaṃ ñatvā vā añatvā vā anuṭṭhahitvā sayitasantānena supati , uṭṭhahitvāM1.18 kattabbassa dvārasaṃvaraṇādino akatattā akiriyasamuṭṭhānā āpatti hoti anāpattikhette katanipajjanakiriyāya anaṅgattā .

Ayañhi āpatti īdise ṭhāne akiriyā , divā dvāraṃ asaṃvaritvā nipajjanakkhaṇe kiriyākiriyā ca acittakā cāti veditabbā .

Purāruṇā pabujjhitvāpi yāva aruṇuggamanā sayantassapi purimanayena āpattiyeva .

Aruṇe uggate vuṭṭhahissāmīti … pe … āpattiyevāti ettha kadā assa āpattīti ?

Vuccate – na tāva rattiyaṃ ,‘‘ divā āpajjati , no rattin ’’ ti ( pari .323) vuttattā anādariyadukkaṭā na muccatīti vuttadukkaṭaṃ pana divāsayanadukkaṭameva na hoti anādariyadukkaṭattāV1.15 eva .

‘‘ Aruṇuggamane pana acittakaṃ akiriyasamuṭṭhānaṃ āpattiṃ āpajjatīti veditabban ’’ ti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī .1.77) vuttaṃ , sāratthadīpaniyampi ( sārattha . ṭī . pārājika 2.77)‘‘ yathāparicchedameva vuṭṭhātīti aruṇe uggateyeva uṭṭhahati .

Tassa āpattīti asuddhacitteneva nipannattā niddāyantassapi aruṇe uggate divāpaṭisallānamūlikā āpatti .

‘ Evaṃ nipajjanto anādariyadukkaṭāpi na muccatī ’ ti vuttattā asuddhacittena nipajjanto aruṇuggamanato puretaraṃ uṭṭhahantopi anuṭṭhahantopi nipajjanakāleyeva anādariyadukkaṭaṃ āpajjati , divāpaṭisallānamūlikaṃ pana dukkaṭaṃ aruṇeyeva āpajjatī ’’ ti vuttaṃ , tasmā evaṃ nipajjantassa dve dukkaṭāni āpajjantīti veditabbaṃ .

Sace dvāraṃ saṃvaritvā aruṇe uggate uṭṭhahissāmīti nipajjati , dvāre ca aññehi aruṇuggamanakāle vivaṭepi tassa anāpattiyeva dvārapidahanassa rattidivābhāgesu visesābhāvā .

Āpattiāpajjanasseva kālaviseso icchitabbo , na tapparihārassāti gahetabbaṃ .

‘‘ Dvāraṃ saṃvaritvā rattiṃM1.19 nipajjatī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.77) hi vuttaṃ .

Divā saṃvaritvā nipannassa kenaci vivaṭepi dvāre anāpattiyeva , attanāpi anuṭṭhahitvāva sati paccaye vivaṭepi anāpattīti vadanti , idampi vimativinodaniyameva ( vi . vi . ṭī .1.77) vuttaṃ .

Yathāparicchedameva vuṭṭhātīti aruṇe uggateyeva vuṭṭhāti , āpattiyevāti mūlāpattiṃ sandhāya vuttaṃ .

Anādariyaāpatti pana purāruṇā uṭṭhitassapi tassa hoteva ‘‘ dukkaṭā na muccatī ’’ ti vuttattā .

Dukkaṭā na muccatīti ca purāruṇā uṭṭhahitvā mūlāpattiyā muttopi anādariyadukkaṭā na muccatīti adhippāyo .

5. Niddāvasena nipajjatīti niddābhibhūtatāya ekapassena nipajjati .

‘‘ Niddāvasena nipajjatī ’’ ti vohāravasena vuttaṃ , pādānaṃ pana bhūmito amocitattā ayaṃ nipanno nāma hotīti teneva anāpatti vuttā .

Apassāya supantassāti kaṭiṭṭhito uddhaṃ piṭṭhikaṇṭake appamattakaṃ padesaṃ bhūmiṃ aphusāpetvā supantassa .

Kaṭiṭṭhiṃ pana bhūmiṃ phusāpentassa sayanaṃ nāma na hoti .

Piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā hi seyyā dīghā , vandanādīsupi tiriyaṃ piṭṭhikaṇṭakānaṃV1.16 pasāritattā nipajjanamevāti āpatti pariharitabbāva .

Vandanāpi hi pādamūle nipajjatītiādīsu nipajjanameva vuttā .

Sahasā vuṭṭhātīti pakkhalitā patito viya sahasā vuṭṭhāti , tassapi anāpatti patanakkhaṇe avisayattā , visaye jāte sahasā vuṭṭhitattā ca .

Yassa pana visaññitāya pacchāpi avisayo eva , tassa anāpattiyeva patanakkhaṇe viya .

Tattheva sayati , na vuṭṭhātīti iminā visayepi akaraṇaṃ dasseti , teneva tassa āpattīti vuttaṃ .

IdāniM1.20 aṭṭhakathāvādasaṃsandanaṃ kātuṃ ‘‘ ko muccati , ko na muccatī ’’ tiādimāha .

Tattha mahāpaccariyan tiādīsu paccarīti uḷumpaṃ vuccati , tasmiṃ nisīditvā katattā tameva nāmaṃ jātaṃ .

Kurundivallivihāro nāma atthi , tattha katattā kurundīti nāmaṃ jātaṃ .

Mahāaṭṭhakathā nāma saṅgītittayamāruḷhā tepiṭakassa buddhavacanassa aṭṭhakathā .

Yā mahāmahindattherena tambapaṇṇidīpaṃ ābhatā , tambapaṇṇiyehi therehi pacchā sīhaḷabhāsāya abhisaṅkhatā ca hoti .

Ekabhaṅgenāti ekapassabhañjanena pāde bhūmito amocetvā ekapassena sarīraṃ bhañjitvā nipannoti vuttaṃ hoti .

Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpadumattherena vuttanti sambandho .

Tena mahāaṭṭhakathāya likhitamahāpadumattheravāde ‘‘ ayan ’’ ti dasseti .

‘‘ Mucchitvā patitattā avisayattā āpatti na dissatī ’’ ti therena vuttaṃ .

Ācariyā pana yathā yakkhagahitako bandhitvā nipajjāpito ca paravaso hoti , evaṃ aparavasattā mucchitvā patito kañcikālaṃ jānitvā nipajjatīti anāpattiṃ na vadanti , visaññite pana sati anāpattiyeva .

Dve janātiādi mahāaṭṭhakathāyameva vacanaṃ , tadeva pacchā vuttattā pamāṇaṃ .

Yakkhagahitaggahaṇeneva cettha visaññibhūtopi saṅgahito , ekabhaṅgena nipanno pana anipannattā āpattito muccatiyevāti gahetabbaṃ .

Sāratthadīpaniyañca ( sārattha . ṭī .2.77)‘‘ yo ca yakkhagahitako , yo ca bandhitvā nipajjāpito ’’ ti imassa aṭṭhakathāvādassa pacchimattā soyeva pamāṇato gahetabbo , tathā ca vakkhati ‘‘ sabbattha yo yo aṭṭhakathāvādo vā pacchā vuccati , so soyeva pamāṇato gahetabbo ’’ ti .

Imasmiṃ ṭhāne imassa aṭṭhakathāpāṭhassa ānītattā imasmiṃ vinayasaṅgahappakaraṇepiM1.21 imasmiṃyeva ṭhāne so pāṭho vattabboti no khanti .

Ettha ca ‘‘ rattiṃ dvāraṃ vivaritvā nipanno aruṇe uggate uṭṭhāti , anāpattī ’’ tiādivacanato aruṇuggamane saṃsayavinodanatthaṃ aruṇakathā vattabbā .

Tatridaṃ vuccati –

‘‘ KoV1.17 esa aruṇo nāma ;

Kena so aruṇo bhave ;

Kīdiso tassa vaṇṇā tu ;

Saṇṭhānaṃ kīdisaṃ bhave .

‘‘ Kismiṃ kāle ca dese ca , aruṇo samugacchati ;

Kiṃ paccakkhasiddho eso , udāhu anumānato ’’ ti .

Tattha ko esa aruṇo nāmāti ettha esa aruṇo nāma sūriyassa pabhāviseso .

Vuttañhetaṃ abhidhānappadīpikāyaṃ –

‘‘ Sūrassodayato pubbuṭṭhitaraṃsi siyāruṇo ’’ ti ;

Taṭṭīkāyañca ‘‘ sūrassa udayato pubbe uṭṭhitaraṃsi aruṇo nāma siyā ’’ ti .

Vimativinodanīnāmikāyaṃ vinayaṭīkāyañca ( vi . vi . ṭī .1.463)‘‘ aruṇoti cettha sūriyuggamanassa purecaro vaḍḍhanaghanaratto pabhāvisesoti daṭṭhabbo ’’ ti vuttaṃ , tasmā sūriyappabhāyeva aruṇo nāma , na aññoti daṭṭhabbaṃ .

Kena so aruṇo bhaveti ettha aruṇo vaṇṇo assāti aruṇo , kiñcirattavaṇṇasamannāgatoti attho .

Atha vā arati gacchati rattavaṇṇabhāvena pavattatīti aruṇo .

Vuttañhetaṃ abhidhānappadīpikāṭīkāyaṃ ‘‘ aruṇavaṇṇatāya arati gacchatīti aruṇo ’’ ti .

Kīdiso tassa vaṇṇoti ettha abyattarattavaṇṇo tassa vaṇṇo bhave .

Vuttañhi abhidhānappadīpikāyaṃ ‘‘ aruṇo kiñcirattothā ’’ ti .

TaṭṭīkāyañcaM1.22 ‘‘ kiñciratto abyattarattavaṇṇo aruṇo nāma yathā macchassa akkhī ’’ ti .

Vimativinodaniyañca ( vi . vi . ṭī .1.463)‘‘ vaḍḍhanaghanaratto pabhāviseso ’’ ti , tasmā sūriyassa rattappabhāyeva aruṇo nāma , na setappabhādayoti daṭṭhabbaṃ .

Yadi evaṃ pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakavaṇṇanāya vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.383)‘‘ pāḷiyaṃ pana nandimukhiyāti odātadisāmukhatāya tuṭṭhamukhiyā ’’ ti vuttaṃ , taṃ kathaṃ yujjeyyāti , no na yujjeyya .

Tattha hi aruṇuggatakāle aruṇobhāsena odātadisāmukhabhāvo vutto , na aruṇobhāsassa odātabhāvo .

Vuttañhetaṃ udānaṭṭhakathāyaṃ ( udā . aṭṭha .23)‘‘ nandimukhiyāti aruṇassa uggatattāV1.18 eva aruṇobhāya sūriyālokūpajīvino satte nandāpanamukhiyā rattiyā jātāya vibhāyamānāyāti attho ’’ ti .

Jātakaṭṭhakathāyañca –

‘‘ Jighaññarattiṃ aruṇasmimuhate ;

Yā dissati uttamarūpavaṇṇinī ;

Tathūpamā maṃ paṭibhāsi devate ;

Ācikkha me taṃ katamāsi accharā ’’ ti .( jā . aṭṭha .5.21.254);

Imassa gāthāya atthavaṇṇanāyaṃ ‘‘ tattha jighaññarattin ti pacchimarattiṃ , rattipariyosāneti attho .

Uhateti aruṇe uggate .

Yāti yā puratthimā disā rattavaṇṇatāya uttamarūpadharā hutvā dissatī ’’ ti .

Evaṃ aruṇuggatasamaye puratthimadisāya rattavaṇṇatā vuttā , tasmā tasmiṃ samaye aruṇassa uṭṭhitattā puratthimāya disāya rattabhāgo sūriyālokassa patthaṭattā sesadisānaṃ odātabhāvo viññāyati .

SaṇṭhānaṃM1.23 kīdisaṃ bhaveti ettha aruṇassa pāṭekkaṃ saṇṭhānaṃ nāma natthi rasmimattattā .

Yattakaṃ padesaṃ pharati , tattakaṃ tassa saṇṭhānanti daṭṭhabbaṃ .

Atha vā puratthimadisāsaṇṭhānaṃ .

Vuttañhi jātakaṭṭhakathāyaṃ ( jā . aṭṭha .5.21.255)‘‘ puratthimadisā rattavaṇṇatāya uttamarūpadharā hutvā dissatī ’’ ti .

Kismiṃ kāle ca dese ca , aruṇo samugacchatīti ettha esa aruṇo sūriyuggamanassa pure kāle puratthimadisāyaṃ uggacchati .

Vuttañhetaṃ udānaṭṭhakathāyaṃ ( udā . aṭṭha .23)‘‘ uddhaste aruṇeti uggate aruṇe , aruṇo nāma puratthimadisāyaṃ sūriyodayato puretarameva uṭṭhitobhāso ’’ ti .

Abhidhānappadīpikāyañca ‘‘ sūrassodayato pubbuṭṭhitaraṃsī ’’ ti .

Kiṃ paccakkhasiddho eso , udāhu anumānatoti ettha ayaṃ aruṇo nāma paccakkhasiddho evaV1.19 , na anumānasiddho .

Kasmā viññāyatīti ce ?

Cakkhuviññāṇagocaravaṇṇāyatanabhāvato .

Akkhassa patīti paccakkhaṃ , cakkhurūpānaṃ abhimukhabhāvena āpāthagatattā cakkhuviññāṇaṃ hoti .

Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan ’’ ti ( ma . ni .1.204,400;3.421,425,426; saṃ . ni .2.43,44,45, saṃ . ni .4.60; kathā .465,467), tasmā ayaṃ aruṇavaṇṇo cakkhunā disvā jānitabbato paccakkhasiddhoyeva hoti , na evaṃ sati evaṃ bhaveyyāti anumānena punappunaṃ cintanena siddhoti .

Imaṃ pañhavissajjanaṃ sādhukaṃ manasi karitvā paṇḍitehi rattobhāsoyeva aruṇoti paccetabbo sallakkhetabboti .

Kasmā pana imasmiṃ ṭhāne aruṇakathā vuttāti ?

Imissā aruṇakathāya mahāvisayabhāvato .

Kathaṃ ?

Uposathikā upāsakā ca upāsikāyo ca aruṇuggamanaṃ tathatoM1.24 ajānantā anuggateyeva aruṇe uggatasaññāya khādanīyaṃ vā khādanti , bhojanīyaṃ vā bhuñjanti , mālāgandhādīni vā dhārenti , tato tesaṃ sīlaṃ bhijjati .

Sāmaṇerā tatheva vikālabhojanaṃ bhuñjitvā sīlavināsaṃ pāpuṇanti .

Nissayapaṭipannakā bhikkhū ācariyupajjhāyehi vinā bahisīme carantā nissayappassambhanaṃ pāpuṇanti , antovasse bhikkhū upacārasīmato bahigacchantā vassacchedaṃ , tecīvarikā bhikkhū abaddhasīmāyaṃ cīvarena vippavasantā nissaggiyapācittiyaṃ , tathā sattabbhantarasīmāyaṃ , sahaseyyappahonakaṭṭhāne anupasampannamātugāmehi saha sayantā pācittiyaṃ , tathā yāvakālikaṃ bhuñjantā bhikkhū , pārivāsikādayo vattaṃ nikkhipantā ratticchedaṃ .

Evamādianekādīnavasambhavato lajjipesalānaṃ bhikkhūnaṃ tathato aruṇuggamanassa jānanatthaṃ vuttāti daṭṭhabbā .

Keci pana bhikkhū aḍḍharattisamaye ghaṭisuññattā aḍḍharattikālaṃ atikkamma aññadivaso hoti , tasmā tasmiṃ kāle aruṇaṃ uṭṭhitaṃ nāma hotīti maññamānā aḍḍharattiṃ atikkamma khādanīyabhojanīyādīni bhuñjanti , te pana buddhasamayaṃ ajānantā vedasamayameva manasi karontā evaṃ karonti , tasmā tesaṃ taṃkaraṇaṃ pamāṇaṃ na hoti .

Bahavo pana bhikkhū aruṇassa paccakkhabhāvaṃ ajānantā anumānavasena cintituñca asakkontā anussavavaseneva paravacanaṃ saddahantā amhākaṃ ācariyā aruṇuggamanavelāyaṃ uṭṭhāya gacchantā sūriyuggamanavelāyaṃ dvisahassadaṇḍappamāṇaṃ ṭhānaṃ pāpuṇanti , tisahassadaṇḍappamāṇaṃ ṭhānaṃ pāpuṇantītiV1.20 ca vadanti .

Imamhā vihārā asukaṃ nāma vihāraṃ asukaṃ nāma cetiyaṃ asukaṃ nāma gāmaṃ pāpuṇantītiādīni ca vadantīti evaṃ anussavavacanaṃ vadanti , tampi appamāṇaṃ .

Kasmā ?

Addhānaṃ nāma balavantassa javasampannassa ca rassaṃ hoti , dubbalassa santassa ca dīghaṃ hoti .

Vuttañhi bhagavatā –

‘‘ DīghāM1.25 jāgarato ratti , dīghaṃ santassa yojanaṃ ;

Dīgho bālāna saṃsāro , saddhammaṃ avijānatan ’’ ti .( dha . pa .60);

Tasmā addhānaṃ nāma sabbesaṃ ekasadisaṃ na hotīti aruṇuggamanassa lakkhaṇaṃ bhavituṃ na sakkā , na ca te āyasmanto piṭakattayato kiñci sādhakabhūtaṃ vacanaṃ āharanti , asakkhikaṃ aḍḍaṃ karonti viya yathājjhāsayameva vadantīti pamāṇaṃ na hoti .

Aññe pana –

‘‘ Atītarattiyā yāmo ;

Pacchimoḍḍhamamussa vā ;

Bhāviniyādippahāro ;

Tadaḍḍhaṃ vājjatehya hoti –

Kaccāyanasārappakaraṇāgataṃ gāthaṃ vatvā atītarattiyā pacchimo yāmo ajja pariyāpanno , tasmā pacchimayāmassa ādito paṭṭhāya aruṇaṃ uggacchatī ’’ ti vadanti .

Ayaṃ vādo sakāraṇasaññāpakattā purimehi balavā hoti , evaṃ santepi ayuttoyeva .

Kasmā ?

Ayañhi gāthā bāhirasaddasatthe jaṅgadāsappakaraṇe vuttanayena ajja bhavā ajjatanīti vuttaajjavohārassa pavattanakālaṃ dassetuṃ vuttā , na piṭakattaye vuttassa aruṇuggamanassa kālaṃ dassetuṃ , tasmā aññasādhyassa aññasādhakena sādhitattā ayuttoyeva .

Apare pana ‘‘ pahāro yāmasaññito ’’ ti abhidhānappadīpikāyaṃ vuttattā pahārayāmasaddānaṃ ekatthattā tattheva ‘‘ tiyāmā saṃvarī bhave ’’ ti vuttattā rattiyā ca tiyāmabhāvato pāḷiyañca ( udā .45; cūḷava .383)‘‘ abhikkantāV1.21 , bhante , ratti , nikkhanto pacchimo yāmo , uddhasto aruṇo ’’ ti āgatattā idāniM1.26 rattiyā catūsu pahāresu tatiyappahārassa avasāne aruṇo uggato , tasmā avasesaekappahāramatto kālo divasabhāgaṃ bhajatīti vadeyyuṃ , ayaṃ vādo tatiyavādatopi balavataro .

Kasmā ?

Ñāpakañāpyānaṃ anurūpabhāvato .

Tathā hi ‘‘ pahāro yāmasaññito ’’ ti ayaṃ ñāpako pahārayāmānaṃ ekatthabhāvassa anurūpo ,‘‘ tiyāmā saṃvarībhave ’’ ti ayaṃ rattiyā tiyāmabhāvassa ,‘‘ pāḷiyañcā ’’ tiādi tatiyappahārassa avasāne aruṇuggamanassa , tathāpi ayuttoyeva hoti .

Kasmā ?

‘‘ Avasesaekappahāramatto kālo divasabhāgaṃ bhajatī ’’ ti vacanassa viruddhattā .

Majjhimadese hi dasaghaṭikāpamāṇassa kālassa ekappahārattā sabbā ratti tiyāmāva hoti , na catuyāmā , idāni pana paccantavisayesu sattaṭṭhaghaṭikāmattassa kālassa ekappahārakatattā catuppahārā bhavati , tasmā majjhimadesavohāraṃ gahetvā abhidhānappadīpikāyañca ‘‘ tiyāmā saṃvarī bhave ’’ ti vuttaṃ , pāḷiyañca ( udā .45; cūḷava .383)‘‘ nikkhanto pacchimo yāmo , uddhasto aruṇo ’’ ti , tasmā rattipariyosāneyeva aruṇo uggatoti daṭṭhabbo .

Tathā hi vuttaṃ vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.201)‘‘ tathā pārivāsikādīnampi aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā vattaṃ nikkhipantānaṃ ratticchedo vutto , uggate aruṇe nikkhipitabbanti hi vuttan ’’ ti .

Sahaseyyasikkhāpadepi ( pāci .52-54)‘‘ anupasampannehi saha nivutthabhāvaparimocanatthaṃ purāruṇā nikkhamitvā ’’ tiādi vuttaṃ .

Evaṃ cīvaravippavāsādīsu ca sabbattha rattipariyosāne āgamanavasena aruṇuggamanaṃ dassitaṃ , na atītāruṇavasenāti .

Jātakaṭṭhakathāyampi ( jā . aṭṭha .5.21.255)‘‘ rattipariyosāneti attho ’’ ti .

Na kevalaṃ majjhimadesesu rattiyāyeva tippahārabhāvo hotiM1.27 , atha kho divasassapi .

Tathā hi vuttaṃ aṭṭhasāliniyaṃ ( dha . sa . aṭṭha . nidānakathā )‘‘ sammāsambuddhassa abhidhammadesanāpariyosānañca tesaṃ bhikkhūnaṃ sattappakaraṇauggahaṇañca ekappahāreneva hotī ’’ ti , mūlaṭīkāyañca ( dha . sa . mūlaṭī . nidānakathāvaṇṇanā )‘‘ ekappahārenāti ettha pahāroti divasassa tatiyabhāgo vuccatī ’’ ti , tasmā eko rattidivo chappahāro hotīti viññāyati .

Evaṃ majjhimadesavohārena tiyāmasaṅkhātassa tippahārassa avasāne sabbarattipariyosāne uṭṭhitaṃ aruṇaṃ paccantadesavohārena tippahārassa avasāneti gahetvā ekappahārāvasesakāle aruṇo uggatoti vuttattā ayampi vādo ayuttoyeva hotīti daṭṭhabbo .

BahavoV1.22 pana paṇḍitā ‘‘ khuddasikkhānissaye vuttaṃ –

‘ Setaruṇañca paṭhamaṃ , dutiyaṃ nandiyāvaṭṭaṃ ;

Tatiyaṃ tambavaṇṇañca , catutthaṃ gadrabhaṃ mukhan ’ ti .

–

Imaṃ gāthaṃ nissāya ekarattiyaṃ aruṇo catukkhattuṃ uṭṭhahati , tattha paṭhamaṃ setavaṇṇaṃ hoti , dutiyaṃ nandiyāvaṭṭapupphavaṇṇaṃ hoti , tatiyaṃ tambavaṇṇaṃ hoti , catutthaṃ gadrabhamukhavaṇṇaṃ hotī ’’ ti vatvā rattobhāsato puretaraṃ atītarattikāleyeva vattanikkhipanādikammaṃ karonti .

Tesaṃ taṃ karaṇaṃ anisammakāritaṃ āpajjati .

Ayañhi gāthā neva pāḷiyaṃ dissati , na aṭṭhakathāyaṃ , na ṭīkāsu , kevalaṃ nissaye eva , nissayesu ca ekasmiṃyeva khuddasikkhānissaye dissati , na aññanissayesu , tatthāpi neva pubbāparasambandho dissati , na hetuphalādibhāvo , na ca liṅganiyamoti na nissayakārācariyena ṭhapitā bhaveyya , atha kho pacchā aññehi lekhakehi vā attano icchānurūpaṃ likhitā bhaveyya , tasmā ayaṃ gāthā kuto ābhatā pāḷito vā aṭṭhakathātoM1.28 vā ṭīkāto vā vinayato vā suttantato vā abhidhammato vāti pabhavaṃ apariyesitvā nissaye diṭṭhamattameva sārato gahetvā pāḷiyaṭṭhakathāṭīkāsu vuttavacanaṃ anisāmetvā katattā anisammakāritaṃ āpajjati .

Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘ tena kho pana samayena buddho bhagavā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye rattiṃ ajjhokāse ekacīvaro nisīdi , na bhagavantaṃ sītaṃ ahosi .

Nikkhante paṭhame yāme sītaṃ bhagavantaṃ ahosi , dutiyaṃ bhagavā cīvaraṃ pārupi , na bhagavantaṃ sītaṃ ahosi .

Nikkhante majjhime yāme sītaṃ bhagavantaṃ ahosi , tatiyaṃ bhagavā cīvaraṃ pārupi , na bhagavantaṃ sītaṃ ahosi .

Nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā sītaṃ bhagavantaṃ ahosi , catutthaṃ bhagavā cīvaraṃ pārupi , na bhagavantaṃ sītaṃ ahosī ’’ ti .

Ayaṃ mahāvagge ( mahāva .346) cīvarakkhandhakāgatā vinayapāḷi .

Pāḷiyaṃ nandimukhiyāti tuṭṭhimukhiyā , pasannadisāmukhāyāti attho .

Ayaṃ taṃsaṃvaṇṇanāya vimativinodanīpāṭho ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.346).

‘‘ Tena kho pana samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsādeV1.23 .

Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe bhikkhusaṅghaparivuto nisinno hoti .

Atha kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante paṭhame yāme uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – abhikkantā , bhante ratti , nikkhanto paṭhamo yāmo , ciranisinno bhikkhusaṅgho , uddisatu , bhante , bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhanti .

Evaṃ vutte bhagavā tuṇhī ahosi .

Dutiyampi kho āyasmāM1.29 ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante majjhime yāme uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – abhikkantā , bhante , ratti , nikkhanto majjhimo yāmo , ciranisinno bhikkhusaṅgho , uddisatu , bhante , bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhanti .

Dutiyampi bhagavā tuṇhī ahosi .

Tatiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – abhikkantā , bhante , ratti , nikkhanto pacchimo yāmo , uddhastaṃ aruṇaṃ , nandimukhī ratti , ciranisinno bhikkhusaṅgho , uddisatu bhante bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhanti .

Aparisuddhā , ānanda , parisā ’’ ti ( cūḷava .383).

Ayaṃ cūḷavagge pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakāgatā aparāpi vinayapāḷi .

Nandimukhiyā rattiyāti aruṇuṭṭhitakāle pītimukhā viya ratti khāyati .

Tenāha ‘‘ nandimukhiyā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .383) ayaṃ taṃsaṃvaṇṇanābhūtasamantapāsādikaṭṭhakathāpāṭho .

Abhikkantāti parikkhīṇā .

Uddhaste aruṇeti uggate aruṇasīse .

Nandimukhiyāti tuṭṭhimukhiyā .

Ayaṃ taṃsaṃvaṇṇanābhūtasāratthadīpanīpāṭho ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.383).

Pāḷiyaṃ nandimukhiyāti odātadisāmukhitāya tuṭṭhamukhiyā .

Ayaṃ taṃsaṃvaṇṇanāya ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.283) vimativinodanīpāṭho .

‘‘ Tatiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāyarattiyā nikkhante pacchime yāme uddhaste aruṇe nandimukhiyā rattiyā uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – abhikkantā , bhante , ratti , nikkhanto pacchimo yāmo , uddhasto aruṇo , nandimukhī ratti , ciranisinnā āgantukā bhikkhū , paṭisammodatu , bhante , bhagavāM1.30 āgantuke bhikkhū ’’ ti .

Ayaṃ udānāgatā suttantapāḷi ( udā .45).

UddhasteV1.24 aruṇeti uggate aruṇe .

Aruṇo nāma puratthimadisāyaṃ sūriyodayato puretarameva uṭṭhitobhāso .

Nandimukhiyā rattiyāti aruṇassa uggatattā eva aruṇobhāya sūriyālokūpajīvino satte nandāpanamukhiyā rattiyā jātāya , vibhāyamānāyāti attho .

Ayaṃ taṃsaṃvaṇṇanābhūtā udānaṭṭhakathā ( udā . aṭṭha .23).

Iti ettakāsu vinayasuttantāgatāsu pāḷiyaṭṭhakathāṭīkāsu ekasmimpiṭhāne aruṇo catukkhattuṃ uggatoti natthi , ekavārameva vutto .

Catubbidhavaṇṇasamannāgatotipi natthi , ekavaṇṇo eva vutto .

Jātakaṭṭhakathāyampi ( jā . aṭṭha .5.21.255) rattavaṇṇo eva vutto , na setavaṇṇādiko .

Nandimukhīti ca satte nandāpanadisāmukhī ratti eva vuttā , na aruṇassa nandiyāvaṭṭapupphasadisavaṇṇatā .

Tenāha ‘‘ satte nandāpanamukhiyā rattiyā ’’ ti .

Evaṃ abhidhānappadīpikāpakaraṇavacanena viruddhattā pāḷiyaṭṭhakathādīhi asaṃsandanato dubbalasādhakattā ca ayampi vādo ayuttoyevāti daṭṭhabbo , tasmā sammāsambuddhassa āṇaṃ anatikkantena lajjibhikkhunā yadi kenaci appaṭicchanne vivaṭokāse hoti , macchakkhisamānaabyattarattobhāsassa paññāyamānakālato paṭṭhāya vattanikkhipanādikammaṃ kātabbaṃ .

Yadi pana pabbatādinā paṭicchannaṭṭhānaṃ hoti , yattakena kālena vivaṭaṭṭhāne rattobhāso paññāyati , sūriyamaṇḍalassa dissanakālato ekaghaṭikāmattena vā dvighaṭikāmattena vā tattakaṃ kālaṃ sallakkhetvā imasmiṃ kāle aruṇo uggato bhaveyyāti takketvā kātabbaṃ , saṃsayaṃ anicchantena tatopi kañcikālaṃ adhivāsetvā nissaṃsayakāle kattabbaṃ , ayaṃ tatthaM1.31 sāmīci .

Ayaṃ pana vādo yathāvuttappakaraṇavacanehi suṭṭhu saṃsandati yathā gaṅgodakena yamunodakaṃ , tasmā paṇḍitehi punappunaṃ pubbāparaṃ āloḷentena manasi kātabbo .

Evaṃ manasi karitvā aruṇapaṭisaṃyuttesu ṭhānesu saṃsayo chinditabbo , saṃsayaṃ chinditvā visāradena hutvā taṃ taṃ kammaṃ kātabbanti .

Visuddhatthāya sīlassa , bhikkhūnaṃ piyasīlinaṃ ;

Katāruṇakathā esā , na sārambhādikāraṇā .

TasmāV1.25 suṭṭhūpadhāretvā , yuttaṃ gaṇhantu sādhavo ;

Ayuttañce chaḍḍayantu , mā hontu dummanādayoti .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Divāseyyavinicchayakathālaṅkāro nāma

Paṭhamo paricchedo .

Issues

Select Version

Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )

Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )