Acchinnacīvarakathā
5. Acchinnacīvarakathāyaṃ anupubbakathāti anupubbena vinicchayakathā .
Sesaparikkhārānaṃ saddhivihārikehi gahitattā nivāsanapārupanameva avasiṭṭhanti āha ‘‘ nivāsanapārupanamattaṃyeva haritvā ’’ ti .
Saddhivihārikānaṃ tāva āgamanassa vā anāgamanassa vā ajānanatāya vuttaṃ ‘‘ therehi neva tāva … pe … bhuñjitabban ’’ ti .
Paresampi atthāya labhantīti attano cīvaraṃ dadamānā sayaṃ sākhābhaṅgena paṭicchādentīti tesaṃ atthāyapi bhañjituṃ labhanti .
‘‘ Tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabban ’’ ti vacanato īdisesu bhūtagāmapātabyatāpi anuññātāyeva hotīti āha ‘‘ neva bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ hotī ’’ ti .
Na tesaṃ dhāraṇe dukkaṭan ti tesaṃ titthiyadhajānaṃ dhāraṇepi dukkaṭaṃ natthi .
Yāni ca nesaṃ vatthāni dentīti sambandho .
Therānaṃ sayameva dinnattā vuttaṃ ‘‘ acchinnacīvaraṭṭhāne
V2.226 ṭhitattā ’’ ti .Yadi laddhiṃ gaṇhāti , titthiyapakkantako nāma hoti .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ laddhiṃ aggahetvā ’’ ti .
‘‘ No ce hoti , saṅghassa vihāracīvaraṃ vā … pe … āpatti dukkaṭassā ’’ ti iminā antarāmagge paviṭṭhavihārato nikkhamitvā aññattha attano
M2.309 abhirucitaṭṭhānaṃ gacchantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ , iminā ca ‘‘ yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ upagacchatī ’’ ti vuttaṃ antarāmagge ṭhitavihārampi sace naggo hutvā gacchati , dukkaṭamevāti veditabbaṃ .Yadi evaṃ tattha kasmā na vuttanti ce ?
Anokāsattā .
Tattha hi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , acchinnacīvarassa vā … pe … cīvaraṃ viññāpetun ’’ ti iminā sambandhena saṅghikampi cīvaraṃ nivāsetuṃ pārupituñca anujānanto ‘‘ yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ … pe … gahetvā pārupitun ’’ ti āha , tasmā tattha anokāsattā dukkaṭaṃ na vuttaṃ .
Vihāracīvaran ti senāsanacīvaraṃ .
Cimilikāhīti paṭapilotikāhi .
Tassa uparīti bhūmattharaṇassa upari .
Videsagatenāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā videsagatena .
Ekasmiṃ … pe … ṭhapetabban ti ettha sesena gahetvā āgatattā ṭhapentena ca saṅghikaparibhogavaseneva ṭhapitattā aññasmiṃ senāsane niyamitampi aññattha ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti .
Paribhogenevāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā paribhuñjanena .
Paribhogajiṇṇan ti yathā tena cīvarena sarīraṃ paṭicchādetuṃ na sakkā , evaṃ jiṇṇaṃ .
Kappiyavohārenāti kayavikkayāpattito mocanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Viññāpentassā ’’ ti imasseva atthaṃ vibhāveti ‘‘ cetāpentassa parivattāpentassā ’’ ti .
Attano dhanena hi viññāpanaṃ nāma parivattanamevāti adhippāyo .
Saṅghavasena pavāritānaṃ viññāpane vattaṃ dasseti ‘‘ pamāṇameva vaṭṭatī ’’ ti .
Saṅghavasena hi pavārite sabbesaṃ sādhāraṇattā adhikaṃ viññāpetuṃ na vaṭṭati .
Yaṃ yaṃ pavāretīti yaṃ yaṃ cīvarādiṃ dassāmīti pavāreti .
Viññāpanakiccaṃ natthīti vinā viññattiyā dīyamānattā viññāpetvā kiṃ karissatīti adhippāyo .
Aññassatthāyāti etthapi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti
M2.310 idaṃ anuvattatiyevāti āha ‘‘ attano ñātakapavārite ’’ tiādi .Vikappanupagacīvaratā , samayābhāvo , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī .1.515) pana pāḷiyaṃ dhammanimantanāti samaṇesu vattabbācāradhammamattavasena
V2.227 nimantanā , dātukāmatāya katanimantanā na hotīti attho .Teneva ‘‘ viññāpessatī ’’ ti vuttaṃ .
Aññātakaappavāritato hi viññatti nāma hoti .
‘‘ Tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabban ’’ ti iminā bhūtagāmavikopanaṃ anuññātanti āha ‘‘ nevabhūtagāmapātabyatāyā ’’ tiādi .
Paṭhamaṃ suddhacittena liṅgaṃ gahetvā pacchā laddhiṃ gaṇhantopi titthiyapakkantako evāti āha ‘‘ nivāsetvāpi laddhi na gahetabbā ’’ ti .
Yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ upagacchatīti etthapi vihāracīvarādiatthāya pavisantenapi tiṇādīhi paṭicchādetvāva gantabbaṃ ,‘‘ na tveva naggena āgantabban ’’ ti sāmaññato dukkaṭassa vuttattā .
Cimilikāhīti paṭapilotikāhi .
Paribhogenevāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā paribhuñjanena .
Paribhogajiṇṇan ti yathā taṃ cīvaraṃ paribhuñjiyamānaṃ obhaggavibhaggatāya asāruppaṃ hoti , evaṃ jiṇṇaṃ .
Aññassatthāyāti etthapi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti idaṃ anuvattatevāti āha ‘‘ attano ñātakapavārite ’’ tiādi .
Idha pana aññassa acchinnanaṭṭhacīvarassa atthāya aññātakaappavārite viññāpentassa nissaggiyena anāpattīti attho gahetabbo , itarathā ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti iminā viseso na bhaveyya , teneva anantarasikkhāpade
M2.311 vakkhati ‘‘ aṭṭhakathāsu ( pārā . aṭṭha .2.526) pana ñātakapavāritaṭṭhāne … pe … pamāṇameva vaṭṭatīti vuttaṃ , taṃ pāḷiyā na sametī ’’ ti ca ‘‘ yasmā panidaṃ sikkhāpadaṃ aññassatthāya viññāpanavatthusmiṃyeva paññattaṃ , tasmā idha ‘ aññassatthāyā ’ ti na vuttan ’’ ti ca .Vikappanupagacīvaratā , samayābhāvo , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
‘‘ Tañce aññātako gahapati vā gahapatānī vā bahūhi cīvarehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyya , santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ , tato ce uttari sādiyeyya , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti imasmiṃ taduttarisikkhāpade ( pārā .523) abhihaṭṭhun ti ettha abhīti upasaggo , haritunti attho , gaṇhitunti vuttaṃ hoti .
Pavāreyyāti icchāpeyya , icchaṃ ruciṃ
V2.228 uppādeyya vadeyya nimanteyyāti attho .Abhihaṭṭhuṃ pavārentena pana yathā vattabbaṃ .
Taṃ ākāraṃ dassetuṃ ‘‘ yāvattakaṃ icchasi , tāvattakaṃ gaṇhāhī ’’ ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ .
Atha vā yathā ‘‘ nekkhammaṃ daṭṭhu khemato ’’ ti ettha disvāti attho , evamidhapi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti abhiharitvā pavāreyyāti attho .
Tattha kāyābhihāro vācābhihāroti duvidho abhihāro .
Kāyena vā hi vatthādīni abhiharitvā pādamūle ṭhapetvā ‘‘ yattakaṃ icchasi , tattakaṃ gaṇhāhī ’’ ti vadanto pavāreyya , vācāya vā ‘‘ amhākaṃ dussakoṭṭhāgāraṃ paripuṇṇaṃ , yattakaṃ icchasi , tattakaṃ gaṇhāhī ’’ ti vadanto pavāreyya , tadubhayampi ekajjhaṃ katvā ‘‘ abhihaṭṭhuṃ pavāreyyā ’’ ti vuttaṃ .
Santaruttaraparaman ti saantaraṃ uttaraṃ paramaṃ assa cīvarassāti santaruttaraparamaṃ , nivāsanena saddhiṃ pārupanaṃ ukkaṭṭhaparicchedo assāti
M2.312 vuttaṃ hoti .Tato cīvaraṃ sāditabban ti tato abhihaṭacīvarato ettakaṃ cīvaraṃ gahetabbaṃ , na ito paranti attho .
Yasmā pana acchinnasabbacīvarena tecīvarikeneva bhikkhunā evaṃ paṭipajjitabbaṃ , aññena aññathāpi , tasmā taṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ sace tīṇi naṭṭhāni hontī ’’ tiādinā nayenassa padabhājanaṃ vuttaṃ .
Tatrāyaṃ vinicchayo – yassa tīṇi naṭṭhāni , tena dve sāditabbāni , ekaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā aññaṃ sabhāgaṭṭhānato pariyesissati .
Yassa dve naṭṭhāni , tena ekaṃ sāditabbaṃ .
Sace pakatiyāva santaruttarena carati , dve sāditabbāni , evaṃ ekaṃ sādiyanteneva samo bhavissati .
Yassa tīsu ekaṃ naṭṭhaṃ , na sāditabbaṃ .
Yassa pana dvīsu ekaṃ naṭṭhaṃ , ekaṃ sāditabbaṃ .
Yassa ekaṃyeva hoti , tañca naṭṭhaṃ , dve sāditabbāni .
Bhikkhuniyā pana pañcasupi naṭṭhesu dve sāditabbāni , catūsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ , tīsu naṭṭhesu kiñci na sāditabbaṃ , ko pana vādo dvīsu vā ekasmiṃ vā .
Yena kenaci hi santaruttaraparamatāya ṭhātabbaṃ , tato uttari na labbhatīti idamettha lakkhaṇaṃ .
Sesakaṃ āharissāmīti dve cīvarāni katvā sesaṃ puna āharissāmīti attho .
Na acchinnakāraṇāti bāhusaccādiguṇavasena denti .
Ñātakānan tiādīsu ñātakānaṃ dentānaṃ sādiyantassa , pavāritānaṃ dentānaṃ sādiyantassa , attano dhanena sādiyantassa anāpattīti attho .
Aṭṭhakathāsu pana ‘‘ ñātakapavāritaṭṭhāne pakatiyā bahumpi vaṭṭati , acchinnakāraṇā pamāṇameva
V2.229 vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ pāḷiyā na sameti .Yasmā panidaṃ sikkhāpadaṃ aññassatthāya viññāpanavatthusmiṃyeva paññattaṃ , tasmā idha ‘‘ aññassatthāyā ’’ ti na vuttaṃ .
Sesaṃ uttānatthameva .
Samuṭṭhānādīsu idampi chasamuṭṭhānaṃ
M2.313 , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammavacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .Sattame pāḷiyaṃ paggāhikasālan ti dussavāṇijakānaṃ āpaṇaṃ ,‘‘ paggāhitasālan ’’ tipi paṭhanti .
Abhīti upasaggoti tassa visesatthābhāvaṃ dasseti .
Tenāha ‘‘ haritunti attho ’’ ti .
Varasaddassa icchāyaṃ vattamānattā āha ‘‘ icchāpeyyā ’’ ti .
Daṭṭhu khematoti ettha gāthābandhavasena anunāsikalopo daṭṭhabbo .
Saantaran ti antaravāsakasahitaṃ .
Uttaran ti uttarāsaṅgaṃ .
Assa cīvarassāti sāditabbacīvarassa .
Acchinnasabbacīvarenāti acchinnāni sabbāni tīṇi cīvarāni assāti acchinnasabbacīvaro , tenāti attho .
Yassa hi acchindanasamaye tīṇi cīvarāni sannihitāni honti , tāni sabbāni acchinnānīti so ‘‘ acchinnasabbacīvaro ’’ ti vuccati .
Teneva ‘‘ acchinnasabbacīvarena tecīvarikenā ’’ ti vuttaṃ .
Tecīvarikenāti hi acchindanasamaye ticīvarassa sannihitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na pana vinaye tecīvarikābhāvaṃ , dhutaṅgatecīvarikabhāvaṃ vā sandhāya .
Evaṃ paṭipajjitabban ti ‘‘ santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabban ’’ ti vuttavidhinā paṭipajjitabbaṃ .
Aññenāti acchinnaasabbacīvarena .
Yassa tīsu cīvaresu ekaṃ vā dve vā cīvarāni acchinnāni honti , tenāti attho .
Aññathāpīti ‘‘ santaruttaraparaman ’’ ti vuttavidhānato aññathāpi .
Yassa hi tīsu dve cīvarāni acchinnāni honti , ekaṃ sāditabbaṃ , ekasmiṃ acchinne na sāditabbanti na tassa santaruttaraparamasādiyanaṃ sambhavati .
Ayameva ca attho padabhājanena vibhāvito .
Tenāha ‘‘ taṃ vibhāgaṃ dassetun ’’ ti .
Keci pana ‘‘ tecīvarikenāti vuttattā ticīvaraṃ parikkhāracoḷavasena adhiṭṭhahitvā paribhuñjato tasmiṃ naṭṭhe bahūnipi gahetuṃ labhatī ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Padabhājanassa hi
M2.314 adhippāyaṃ dassentena yasmā pana ‘‘ acchinnasabbacīvarena … pe … taṃ vibhāgaṃ dassetun ’’ ti vuttaṃ , padabhājane ca na tādiso attho upalabbhati , tasmā taṃ na gahetabbameva .Yampi mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ ‘‘ yassa adhiṭṭhitaticīvarassa tīṇi naṭṭhānī ’’ ti , tatthapi adhiṭṭhitaggahaṇaṃ sarūpakathanamattanti gahetabbaṃ , na pana ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitacīvarassevāti evamattho gahetabbo pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca tathā atthassāsambhavato
V2.230 .Na hi ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitacīvarasseva idaṃ sikkhāpadaṃ paññattanti sakkā viññātuṃ .
Purimasikkhāpadena hi acchinnacīvarassa aññātakaviññattiyā anuññātattā pamāṇaṃ ajānitvā viññāpanavatthusmiṃ pamāṇato sādiyanaṃ anujānantena bhagavatā idaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ , tasmā parikkhāracoḷikassa bahumpi sādituṃ vaṭṭatīti ayamattho neva pāḷiyā sameti , na ca bhagavato adhippāyaṃ anulometi .
Yassa tīṇi naṭṭhāni , tena dve sāditabbānīti ettha yassa ticīvarato adhikampi cīvaraṃ aññattha ṭhitaṃ atthi , tadā tassa cīvarassa alabbhanīyabhāvato tenapi sādituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Pakatiyāva santaruttarena caratīti sāsaṅkasikkhāpadavasena vā avippavāsasammutivasena vā tatiyassa alābhena vā carati .
‘‘ Dve naṭṭhānī ’’ ti adhikārattā vuttaṃ ‘‘ dve sāditabbānī ’’ ti .
Ekaṃ sādiyanteneva samo bhavissatīti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ dvīsu naṭṭhesu ekaṃ sādiyantena samo bhavissati ubhinnampi santaruttaraparamatāya avaṭṭhānato .
Yassa ekaṃyeva hotīti aññena kenaci kāraṇena vinaṭṭhasesacīvaraṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Sesakaṃ tumheva hotūti dentī ’’ ti vuttattā ‘‘ pamāṇayuttaṃ gaṇhissāma , sesakaṃ āharissāmā ’’ ti vatvā
M2.315 gahetvā gamanasamayepi ‘‘ sesakampi tumhākaṃyeva hotū ’’ ti vadanti , laddhakappiyameva .Pavāritānan ti acchinnakālato pubbeyeva pavāritānaṃ .
Pāḷiyā na sametīti santaruttaraparamato uttari sādiyane anāpattidassanatthaṃ ‘‘ anāpatti ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti vuttattā na sameti .
Santaruttaraparamaṃ sādiyantassa hi āpattippasaṅgoyeva natthi , sati ca sikkhāpadena āpattippasaṅge anāpatti yuttā dassetunti adhippāyo .
Keci pana ‘‘ pamāṇameva vaṭṭatīti idaṃ sallekhadassanatthaṃ vuttan ’’ ti vadanti .
Yasmā panidaṃ … pe … na vuttan ti etthāyamadhippāyo –
‘‘ aññassatthāyā ’’ ti vuccamāne aññesaṃ atthāya pamāṇaṃ atikkamitvāpi gaṇhituṃ vaṭṭatīti āpajjati , tañca aññassatthāya viññāpanavatthusmiṃ paññattattā vatthunā saṃsandiyamānaṃ na sameti .
Na hi yaṃ vatthuṃ nissāya sikkhāpadaṃ paññattaṃ , tasmiṃyeva anāpattivacanaṃ yuttanti .
Gaṇṭhipadesu pana tīsupi ‘‘ imassa sikkhāpadassa attano sādiyanapaṭibaddhatāvasena pavattattā ‘ aññassatthāyā ’ ti vattuṃ okāsoyeva natthi , tasmā na vuttan ’’ ti kathitaṃ .
Idha ‘‘ aññassatthāyā ’’ ti avuttattā aññesaṃ atthāya
V2.231 ñātakapavāritesu adhikaṃ viññāpentassa āpattīti ce ?Na , tattha purimasikkhāpadeneva anāpattisiddhito .
Tatuttaritā , acchinnādikāraṇatā , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī .1.522-524) pana ‘‘ pāḷiyaṃ paggāhikasālan ti dussāpaṇaṃ .
Tañhi vāṇijakehi dussāni paggahetvā dassanaṭṭhānatāya ‘ paggāhikasālā ’ ti vuccati .
Assa cīvarassāti sāditabbacīvarassa .
Tecīvarikenāti iminā acchinnaticīvarato aññassa vihārādīsu nihitassa cīvarassa abhāvaṃ dasseti
M2.316 .Yadi bhaveyya , viññāpetuṃ na vaṭṭeyya , tāvakālikaṃ nivāsetvā attano cīvaraṃ gahetabbaṃ .
Tāvakālikampi alabhantassa bhūtagāmavikopanaṃ katvā tiṇapaṇṇehi chadanaṃ viya viññāpanampi vaṭṭati eva .
Aññenāti acchinnaasabbacīvarena .
‘ Dve naṭṭhānī ’ ti adhikārato vuttaṃ ‘ dve sāditabbānī ’ ti .
Pāḷiyā na sametīti ‘ anāpatti ñātakānaṃ pavāritānan ’ ti ( pārā .526) imāya pāḷiyā na sameti tatuttari viññāpanaāpattippasaṅge eva vuttattā .
Aññassatthāyāti na vuttan ti idaṃ aññassatthāya tatuttari viññāpane nissaggiyaṃ pācittiyaṃ hotīti imamatthaṃ dīpeti .
Tañca pācittiyaṃ yesaṃ atthāya viññāpeti , tesaṃ vā siyā viññāpakasseva vā , na tāva tesaṃ , tehi aviññāpitattā , nāpi viññāpakassa , attānaṃ uddissa aviññattattā .
Tasmā aññassatthāya viññāpentassapi nissaggiyaṃ pācittiyaṃ na dissati .
Pāḷiyaṃ pana imassa sikkhāpadassa attano sādiyanapaṭibaddhatāvasena pavattattā ‘ aññassatthāyā ’ ti anāpattivāre na vuttanti vadanti , tañca yuttaṃ viya dissati , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Tatuttaricīvaratā , acchinnādikāraṇatā , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgānī ’’ ti .
Idaṃ tatuttarisikkhāpadavinicchayaṃ ācariyena avuttampi acchinnacīvarādhikāreyeva pavattattā amhehi gahitaṃ , aññātakaviññattisikkhāpadassa samayesu acchinnacīvarakāle aññātakānaṃ viññāpetabbabhāvo bhagavatā vutto , tehi dinnacīvarassa mattaso gahitabhāvo tatuttarisikkhāpadena vutto .
Tasmā acchinnacīvaraadhikāroyeva hotīti .