Ānisaṃsakathā
68. Ānisaṃsakathāyaṃ vinayaṃ dhāretīti vinayadharo , sikkhanavācanamanasikāravinicchayanatadanulomakaraṇādinā vinayapariyattikusalo
M2.427 bhikkhu .Vinayapariyattimūlaṃ etesanti vinayapariyattimūlakā .
Ke te ?
Pañcānisaṃsā .
Vinayapariyattiyeva mūlaṃ kāraṇaṃ katvā labhitabbaānisaṃsā , na aññapariyattiṃ vā paṭipattiādayo vā mūlaṃ katvāti attho .
Atha vā pariyāpuṇanaṃ pariyatti , vinayassa pariyatti vinayapariyatti , sā mūlaṃ etesanti vinayapariyattimūlakā , vinayapariyāpuṇanahetubhavā ānisaṃsāti attho .
‘‘ Katame ’’ tiādinā tesaṃ pañcānisaṃsādīnaṃ sarūpaṃ pucchitvā ‘‘ attano ’’ tiādinā vissajjetvā taṃ vacanaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādimāha .
Evaṃ pañcānisaṃsānaṃ sarūpaṃ dassetvā idāni teyeva vitthārato dassetuṃ ‘‘ kathamassā ’’ tiādinā pucchitvā ‘‘ idhekacco ’’ tiādinā vissajjeti .
Tattha attano sīlakkhandhasuguttabhāvo nāma āpattianāpajjanabhāveneva hoti , no aññathāti āpattiāpajjanakāraṇaṃ dassetvā tadabhāvena anāpajjanaṃ dassetuṃ ‘‘ āpattiṃ āpajjanto chahākārehi āpajjatī ’’ tiādimāha .
Tattha –
‘‘ Sañcicca āpattiṃ āpajjati ;
Āpattiṃ parigūhati ;
Agatigamanañca gacchati ;
Ediso vuccati alajjipuggalo ’’ ti .( pari .359)–
Vuttena alajjīlakkhaṇena na lajjati na hirīyatīti alajjī , tassa bhāvo alajjitā .
Natthi ñāṇaṃ etassāti aññāṇaṃ , tassa bhāvo aññāṇatā .
Kukatassa bhāvo kukkuccaṃ , tena pakato kukkuccapakato , tassa bhāvo kukkuccapakatatā .
Kappatīti kappiyaṃ , na kappiyaṃ akappiyaṃ
V2.318 , tasmiṃ akappiyeM2.428 , kappiyaṃ iti saññā yassa so kappiyasaññī , tassa bhāvo kappiyasaññitā .Itaraṃ tappaṭipakkhato kātabbaṃ , imesu pañcasu padesu yakāralopo , tasmā ‘‘ alajjitāya āpattiṃ āpajjatī ’’ tiādinā yojetabbāni .
Hetvatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ .
Saratīti sati , samussanaṃ sammoso .
Satiyā sammoso satisammoso , tasmā satisammosā .
Hetvatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ .
Idāni tāni kāraṇāni vitthārato dassetuṃ ‘‘ kathan ’’ tyādimāha .
Taṃ nayānuyogena viññeyyameva .
Ariṭṭho iti bhikkhu ariṭṭhabhikkhu , kaṇṭako iti sāmaṇero kaṇṭakasāmaṇero , vesāliyā jātā vesālikā , vajjīnaṃ puttā vajjiputtā , vesālikā ca te vajjiputtā cāti vesālikavajjiputtā , ariṭṭhabhikkhu ca kaṇṭakasāmaṇero ca vesālikavajjiputtā ca ariṭṭhabhikkhukaṇṭakasāmaṇeravesālikavajjiputtakā .
Parūpahāro ca aññāṇañca kaṅkhāvitaraṇañca parūpahāraaññāṇakaṅkhāvitaraṇā .
Ke te ?
Vādā .
Te ādi yesaṃ teti parūpahāraaññāṇakaṅkhāvitaraṇādayo .
Vadanti etehīti vādā , parūpahāraaññāṇakaṅkhāvitaraṇādayo vādā etesanti parū … pe … vādā .
Ke te ?
Micchāvādino .
Ariṭṭha … pe … puttā ca parūpahāra … pe … vādā ca mahāsaṅghikādayo ca sāsanapaccatthikā nāmāti samuccayadvandavasena yojanā kātabbā .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Ānisaṃsakathā niṭṭhitā .
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
Pakiṇṇakavinicchayakathālaṅkāro nāma
Catuttiṃsatimo paricchedo .