Issues
Select Version
Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )
Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )

Dantakaṭṭhakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Dantakaṭṭhakathā

44. DantakaṭṭhakathāyaṃM2.359 dantakaṭṭhassa akhādane pañca dose , khādane pañcānisaṃse ca dassetvā bhagavatā bhikkhūnaṃ dantakaṭṭhaṃ anuññātaṃ .
Tattha pañca dosā nāma acakkhussaṃ , mukhaṃ duggandhaṃ , rasaharaṇiyo na visujjhanti , pittaṃ semhaṃ bhattaṃ pariyonandhati , bhattamassa nacchādetīti .
Tattha acakkhussan ti cakkhūnaṃ hitaṃ na hoti , parihāniṃ janeti .
Nacchādetīti na ruccati .
Pañcānisaṃsā vuttapaṭipakkhato veditabbā .
Tato dīghadantakaṭṭhakhādane ca atimadāhakadantakaṭṭhakhādane ca dukkaṭaṃ paññapetvā aṭṭhaṅgulaparamaṃ caturaṅgulapacchimaṃ dantakaṭṭhaṃ anuññātaṃ .
Tattha aṭṭhaṅgulaṃ paramaṃ etassa dantakaṭṭhassāti aṭṭhaṅgulaparamaṃ .
Caturaṅgulaṃ pacchimaṃ pamāṇaṃ etassa dantakaṭṭhassāti caturaṅgulapacchimaṃ .
Atimadāhakan ti atikhuddakaṃ .
Aṭṭhaṅgulaṃ mahādantakaṭṭhaṃ nāma , caturaṅgulaṃ khuddakadantakaṭṭhaṃ nāma , pañcachasattaṅgulaṃ majjhimadantakaṭṭhaṃ nāma .
Tena vuttaṃ ‘‘ duvidhena udakena tividhena dantakaṭṭhenā ’’ ti .
‘‘ Aṭṭhaṅgulaparaman ti manussānaṃ pamāṇaṅgulena aṭṭhaṅgulaparaman ’’ ti aṭṭhakathāya ( cūḷava . aṭṭha .282) māha .
Ettha ca pamāṇaṅgulenāti idaṃ pakatiaṅgulenāti gahetvā manussānaṃ pakatiaṅgulena aṭṭhaṅgulato adhikappamāṇaṃ dantakaṭṭhaṃ na vaṭṭatīti vadanti .
Tattakameva ca katvā khādanti .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ manussānaṃ pamāṇaṅgulena ’’ icceva vuttaṃ , na ‘‘ pakatiaṅgulenā ’’ ti .
Tasmā yaṃ vaḍḍhakihatthato aṅgulaṃ pamāṇaṃ katvā manussā gehādīni minanti , tena manussānaṃ pamāṇaṅgulabhūtena vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulaparamanti attho gahetabbo .
Vuttañhi sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.280-282)‘‘ pamāṇaṅgulenātiV2.265 vaḍḍhakiaṅgulaṃ sandhāya vuttan ’’ ti .
Vimativinodaniyañca ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.282)‘‘ pamāṇaṅgulenāti vaḍḍhakiaṅgulena , keci pana ‘ pakatiaṅgulenā ’ ti vadanti , taṃ caturaṅgulapacchimavacanena sameti .
Na hi pakatiaṅgulenaM2.360 caturaṅgulappamāṇaṃ dantakaṭṭhaṃ kaṇṭhe avilaggaṃ khādituṃ sakkā ’’ ti .