Pañcabhesajjakathā
Pañcabhesajjakathāyaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , tāni pañca bhesajjāni kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjitun ’’ ti ( mahāva .261) vacanato sāradikena ābādhena phuṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ yāgupi pītā uggacchati , bhattampi bhuttaṃ uggacchati , te tena kisā honti lūkhā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā dhamanisanthatagattā .
Tesaṃ yaṃ bhesajjañceva assa bhesajjasammatañca , lokassa āhāratthañca phareyya , na ca oḷāriko āhāro
M2.402 paññāyeyya .Tatrimāni pañca bhesajjāni .
Seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ , tāni bhesajjāni kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Tattha ‘‘ sāradikena ābādhenāti saradakāle uppannena pittābādhena .
Tasmiñhi kāle vassodakenapi tementi , kaddamampi maddanti , antarantarā
V2.297 ābādhopi kharo hoti , tena tesaṃ pittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hoti .Āhāratthañca phareyyāti āhāratthaṃ sādheyyā ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .260) vuttaṃ .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.260)‘‘ pittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hotīti bahisarīre byāpetvā ṭhitaṃ abaddhapittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hoti , tena pittaṃ kupitaṃ hotīti adhippāyo ’’ ti vuttaṃ .
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 260)‘‘ yaṃ bhesajjañceva assāti parato ‘ tadubhayena bhiyyosomattāya kisā hontī ’ tiādinā virodhadassanato nidānānapekkhaṃ yathālābhavasena vuttanti veditabbaṃ .
Yathānidānaṃ kasmā na vuttanti ce ?
Tadaññāpekkhādhippāyato .
Sabbabuddhakālepi hi sappiādīnaṃ sattāhakālikabhāvāpekkhoti .
Tathā vacanena bhagavato adhippāyo .
Teneva ‘ āhāratthañca phareyya , na ca oḷāriko āhāro paññāyeyyā ’ ti vuttaṃ .
Tathā hi kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjitunti ettha ca kālaparicchedo na kato , kutoyeva pana labbhā tadaññāpekkhādhippāyo bhagavatā mūlabhesajjādīni tāni paṭiggahetvā yāvajīvanti kālaparicchedo .
Yaṃ pana ‘ anujānāmi , bhikkhave , tāni bhesajjāni kāle paṭiggahetvā kāle paribhuñjitun ’ ti ( mahāva .260) vacanaṃ , taṃ ‘ sannidhiṃ katvā aparāparasmiṃ divase kāle eva paribhuñjituṃ anujānāmī ’ ti adhippāyato vuttanti veditabbaṃ .
Aññathā atisayattā bhagavato
M2.403 ‘ yaṃ bhesajjañceva assā ’ tiādivitakkuppādo na sambhavati .Paṇītabhojanānumatiyā pasiddhattā ābādhānurūpasappāyāpekkhāya vuttānīti ce ?
Tañca na ,‘ bhiyyosomattāyā ’ ti kisādibhāvāpattidassanato .
Yathā ucchurasaṃ upādāya phāṇitanti vuttaṃ , tathā navanītaṃ upādāya sappīti vattabbato navanītaṃ visuṃ na vattabbanti ce ?
Na visesadassanādhippāyato .
Yathā phāṇitaggahaṇena siddhepi parato ucchuraso visuṃ anuññāto ucchusāmaññato guḷodakaṭṭhāne ṭhapanādhippāyato , tathā navanīte visesavidhidassanādhippāyato navanītaṃ visuṃ anuññātanti veditabbaṃ .
Visesavidhi panassa bhesajjasikkhāpadaṭṭhakathāvasena ( pārā . aṭṭha .2.619-621) veditabbo .
Vuttañhi tattha ‘ pacitvā sappiṃ katvā paribhuñjitukāmena adhotampi pacituṃ vaṭṭatī ’ ti .
Tattha sappi pakkāva hoti , nāpakkā , tathā phāṇitampi .
Navanītaṃ apakkamevā ’’ tiādi .