22. Pabbajjāvinicchayakathā

123. EvaṃV1.174 paṭikkhepapavāraṇāvinicchayaṃ kathetvā idāni pabbajjāvinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘ pabbajjāti ettha panā ’’ tyādimāha .

Tattha paṭhamaṃ vajitabbāti pabbajjā , upasampadāto paṭhamaṃ upagacchitabbātiM1.230 attho .

Pa-pubba vaja gatimhīti dhātu .

Kulaputtan ti ācārakulaputtaṃ sandhāya vadati .

Ye puggalā paṭikkhittā , te vajjetvāti sambandho .

Pabbajjādosavirahitoti pabbajjāya antarāyakarehi pañcābādhādidosehi virahito .

Nakhapiṭṭhippamāṇan ti ettha kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā .

‘‘ Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃ hoti , na pabbājetabboti iminā sāmaññalakkhaṇaṃ dassitaṃ , tasmā yattha katthaci sarīrāvayavesu nakhapiṭṭhippamāṇaṃ vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ ce , na vaṭṭatīti siddhaṃ .

Evañca sati nakhapiṭṭhippamāṇampi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ ce , sabbattha vaṭṭatīti āpannaṃ , tañca na sāmaññato adhippetanti padesaviseseyeva niyametvā dassento ‘ sace panā ’ tiādimāha .

Sace hi avisesena nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ vaṭṭeyya ,‘ nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhāne ’ ti padesaniyamaṃ na kareyya , tasmā nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhānato aññattha nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitampi na vaṭṭatīti siddhaṃ .

Nakhapiṭṭhippamāṇato khuddakataraṃ pana avaḍḍhanakapakkhe vā vaḍḍhanakapakkhe vā ṭhitaṃ hotu , vaṭṭati nakhapiṭṭhippamāṇato khuddakatarassa vaḍḍhanakapakkhe avaḍḍhanakapakkhe vā ṭhitassa mukhādīsuyeva paṭikkhittattā ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.88) vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 88-89) pana ‘‘ paṭicchannaṭṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti , vaṭṭatīti vuttattā appaṭicchannaṭṭhāne tādisampi na vaṭṭati , paṭicchannaṭṭhānepi ca vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ na vaṭṭatīti siddhameva hoti .

Pākaṭaṭṭhānepi pana nakhapiṭṭhippamāṇato ūnataraṃ avaḍḍhanakaṃ vaṭṭatīti ye gaṇheyyuṃ , tesaṃ taṃ gahaṇaṃ paṭisedhetuṃ ‘ mukhe panā ’ tiādi vuttan ’’ ti vuttaṃ .

Godhā … pe … na vaṭṭatīti iminā tādisopi rogo kuṭṭheyevaM1.231 antogadhoti dasseti .

Gaṇḍepi iminā nayena vinicchayo veditabbo .

Tattha pana mukhādīsu kolaṭṭhimattato khuddakataropi gaṇḍo na vaṭṭatīti visuṃ na dassito .

‘‘ Appaṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakapakkhe ṭhitepi na vaṭṭatī ’’ ti ettakameva hi tattha vuttaṃ , tathāpi kuṭṭhe vuttanayena mukhādīsu kolaṭṭhippamāṇato khuddakataropi gaṇḍo na vaṭṭatīti viññāyati , tasmā avaḍḍhanakapakkhe ṭhitepīti ettha pi -saddo avuttasampiṇḍanattho , tena kolaṭṭhimattatoV1.175 khuddakataropi na vaṭṭatīti ayamattho dassitoyevāti amhākaṃ khanti .

Pakativaṇṇe jāteti rogahetukassa vikāravaṇṇassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .

Kolaṭṭhimattakoti badaraṭṭhippamāṇo .

‘‘ Sañjātachaviṃ kāretvā ’’ ti pāṭho , vijjamānachaviṃ kāretvāti attho .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.88-89) pana ‘‘ sacchaviṃ kāretvāti vijjamānachaviṃ kāretvāti attho , sañchavinti vā pāṭho , sañjātachaanti attho .

Gaṇḍādīsu vūpasantesupi taṃ ṭhānaṃ vivaṇṇampi hoti , taṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .

Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇan ti rattapadumasetapadumapupphadalavaṇṇaṃ .

Kuṭṭhe vuttanayenevāti ‘‘ paṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakaṃ vaṭṭati , aññattha na kiñci vaṭṭatī ’’ ti vuttanayaṃ dasseti .

Sosabyādhīti khayarogo .

Yakkhummādoti kadāci āgantvā bhūmiyaṃ pātetvā hatthamukhādikaṃ avayavaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsanako yakkhova rogo .

124. Mahāmattoti mahatiyā issariyamattāya samannāgato .

‘‘ Na dānāhaṃ devassa bhaṭo ’’ ti āpucchatīti raññā eva dinnaṃ ṭhānantaraṃ sandhāya vuttaṃ .

Yo pana rājakammikehiM1.232 amaccādīhi ṭhapito , amaccādīnaṃ eva vā bhaṭo hoti , tena taṃ taṃ amaccādimpi āpucchituṃ vaṭṭatīti .

125.‘‘ Dhajabandho ’’ ti vuttattā apākaṭacoro pabbājetabboti viññāyati .

Tena vakkhati ‘‘ ye pana ambalabujādicorakā ’’ tiādi .

Evaṃ jānantīti ‘‘ sīlavā jāto ’’ ti jānanti .

126. Bhinditvāti andubandhanaṃ bhinditvā .

Chinditvāti saṅkhalikabandhanaṃ chinditvā .

Muñcitvāti rajjubandhanaṃ muñcitvā .

Vivaritvāti gāmabandhanādīsu gāmadvārādīni vivaritvā .

Apassamānānaṃ vā palāyatīti purisaguttiyaṃ purisānaṃ gopakānaṃ apassamānānaṃ palāyati .

129. Purimanayenevāti ‘‘ kasāhato katadaṇḍakammo ’’ ti ettha vuttanayeneva .

130. PalātopītiV1.176 iṇassāmikānaṃ āgamanaṃ ñatvā bhayena palātopi iṇāyiko .

Gīvā hoti iṇāyikabhāvaṃ ñatvā anādarena iṇamuttake bhikkhubhāve pavesitattā .

Upaḍḍhupaḍḍhan ti thokaṃ thokaṃ .

Dātabbamevāti iṇāyikena dhanaṃ sampajjatu vā , mā vā , dāne saussāheneva bhavitabbaṃ , aññehi ca bhikkhūhi ‘‘ mā dhuraṃ nikkhipāhī ’’ ti vatvā sahāyakehi bhavitabbanti dasseti .

Dhuranikkhepena hissa bhaṇḍagghena kāretabbatā siyāti .

131. Dāsacārittaṃ āropetvā kītoti iminā dāsabhāvaparimocanatthāya kītaṃ nivatteti .

Tādiso hi dhanakkītopi adāso eva .

Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 97) pana ‘‘ desacārittan tiM1.233 sāvanapaṇṇāropanādikaṃ taṃ taṃ desacārittan ’’ ti vuttaṃ .

Tattha tattha cārittavasenāti tasmiṃ tasmiṃ janapade dāsapaṇṇajjhāpanādinā adāsakaraṇaniyāmena .

Abhisekādīsu sabbabandhanāni mocāpenti , taṃ sandhāya ‘‘ sabbasādhāraṇenā ’’ ti vuttaṃ .

Sace sayameva paṇṇaṃ āropenti , na vaṭṭatīti tā bhujissitthiyo ‘‘ mayampi vaṇṇadāsiyo homā ’’ ti attano rakkhaṇatthāya sayameva rājūnaṃ dāsipaṇṇe attano nāmaṃ likhāpenti , tāsaṃ puttāpi rājadāsāva honti , tasmā te pabbājetuṃ na vaṭṭati .

Tehi adinnā na pabbājetabbāti yattakā tesaṃ sāmino , tesu ekena adinnepi na pabbājetabbā .

Bhujisse katvā pana pabbājetuṃ vaṭṭatīti yassa vihārassa te ārāmikā dinnā , tasmiṃ vihāre saṅghaṃ ñāpetvā phātikammena dhanādiṃ katvā bhujisse katvā pabbājetuṃ vaṭṭati .

Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 97) pana ‘‘ devadāsiputte vaṭṭatīti likhitaṃ .

‘ Ārāmikañce pabbājetukāmo , aññamekaṃ datvā pabbājetabban ’ ti vuttaṃ .

Mahāpaccarivādassa ayamidha adhippāyo ,‘ bhikkhusaṅghassa ārāmike demā ’ ti dinnattā na te tesaṃ dāsā ,‘ ārāmiko ca neva dāso na bhujisso ’ ti vattabbato na dāsoti likhitaṃ .

Takkāsiñcanaṃ sīhaḷadīpe cārittaṃ , te ca pabbājetabbā saṅghassārāmikattā .

Nissāmikaṃ dāsaṃ attanāpi bhujissaṃ kātuṃ labhatī ’’ ti vuttaṃ .

Sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.97) pana ‘‘ takkaṃ sīse āsittakasadisāva hontīti yathā adāse karontā takkena sīsaṃ dhovitvā adāsaṃ karonti , evaṃ ārāmikavacanena dinnattā adāsāva teti adhippāyo .

‘ Takkāsiñcanaṃ pana sīhaḷadīpe cārittan ’ tiV1.177 vadanti .

Neva pabbājetabboti vuttan ti kappiyavacanena dinnepiM1.234 saṅghassa ārāmikadāsattā evaṃ vuttan ’’ ti vuttaṃ .

Vimativinodaniyampi ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.97)‘‘ takkaṃ sīse āsittakasadisāva hontīti kesuci janapadesu adāse karontā takkaṃ sīse āsiñcanti , tena kira te adāsā honti , evamidampi ārāmikavacanena dinnampīti adhippāyo .

Tathā dinnepi saṅghassa ārāmikadāso evāti ‘ neva pabbājetabbo ’ ti vuttaṃ .

‘ Tāvakāliko nāma ’ ti vuttattā kālaparicchedaṃ katvā vā pacchāpi gahetukāmatāya vā dinnaṃ sabbaṃ tāvakālikamevāti gahetabbaṃ .

Nissāmikadāso nāma yassa sāmikulaṃ aññātikaṃ maraṇena parikkhīṇaṃ , na koci tassa dāyādo , so pana samānajātikehi vā nivāsagāmavāsīhi vā issarehi vā bhujisso katova pabbājetabbo .

Devadāsāpi dāsā eva .

Te hi katthaci dese rājadāsā honti , katthaci vihāradāsā vā , tasmā pabbājetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .

Sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.97) pana ‘‘ nissāmikadāso nāma yassa sāmikā saputtadārā matā honti , na koci tassa pariggāhako , sopi pabbājetuṃ na vaṭṭati , taṃ pana attanāpi bhujissaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Ye vā pana tasmiṃ raṭṭhe sāmino , tehipi kārāpetuṃ vaṭṭati ,‘ devadāsiputtaṃ pabbājetuṃ vaṭṭatī ’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

‘ Dāsassa pabbajitvā attano sāmike disvā palāyantassa āpatti natthī ’ ti vadantī ’’ ti vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘ dāsampi pabbājetvā sāmike disvā paṭicchādanatthaṃ apanento padavārena adinnādānāpattiyā kāretabbo , dāsassa pana palāyato anāpattī ’’ ti vuttaṃ .

132. Hatthacchinnakādivatthūsu kaṇṇamūleti sakalassa kaṇṇassa chedaṃ sandhāyāha .

Kaṇṇasakkhalikāyāti kaṇṇacūḷikāyaM1.235 .

Yassa pana kaṇṇāvaṭṭeti heṭṭhā kuṇḍalādiṭhapanachiddaṃ sandhāya vuttaṃ .

‘‘ Tañhi saṅghaṭṭanakkhamaṃ .

Ajapadaketi ajapadanāsikaṭṭhikoṭiyaṃ .

Tato hi uddhaṃ na vicchindituṃ sakkā hoti .

Sandhetun ti avirūpasaṇṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ , virūpaṃ pana parisadūsakaṃ āpādeti .

Khujjasarīroti vaṅkasarīro .

Brahmuno viya ujukaṃ gattaṃ sarīraṃ yassa so brahmujugatto , bhagavā .

Avaseso sattoti iminā lakkhaṇena rahitasatto .

Etena ṭhapetvā mahāpurisaṃ cakkavattiñcaV1.178 itare sattā khujjapakkhikāti dasseti .

Yebhuyyena hi sattā khandhe kaṭiyaṃ jāṇūsūti tīsu ṭhānesu namanti , te kaṭiyaṃ namantā pacchato namanti , dvīsu ṭhānesu namantā purato namanti , dīghasarīrā pana ekena passena vaṅkā honti , eke mukhaṃ unnāmetvā nakkhattāni gaṇayantā viya caranti , eke appamaṃsalohitā sūlasadisā honti , eke purato pabbhārā honti , pavedhamānā gacchanti .

Parivaṭumoti samantato vaṭṭakāyo .

Etena evarūpā eva vāmanakā na vaṭṭantīti dasseti .

133. Aṭṭhisirācammasarīroti aṭṭhisirācammamattasarīro .

Kūṭakūṭasīsoti anekesu ṭhānesu piṇḍitamaṃsataṃ dassetuṃ āmeḍitaṃ kataṃ .

Tenāha ‘‘ tālaphalapiṇḍisadisenā ’’ ti .

Tālaphalānaṃ mañjarī piṇḍi nāma .

Anupubbatanukena sīsenāti cetiyathūpikā viya kamena kisena sīsena .

Mahāveḷupabbaṃ viya ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā avisamathūlena sīsena samannāgato nāḷisīso nāma .

Kappasīsoti gajamatthakaṃ viya dvidhā bhinnasīso .

‘‘ Kaṇṇikakeso vā ’’ ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘ pāṇakehī ’’ tiādi .

Makkaṭasseva nalāṭepi kesānaṃ uṭṭhitabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘ sīsalomehī ’’ tiādi .

MakkaṭabhamukotiM1.236 nalāṭalomehi avibhattalomabhamuko .

Akkhicakkehīti akkhimaṇḍalehi .

Kekaroti tiriyaṃ passanako .

Udakatārakāti olokentānaṃ udake paṭibimbikacchāyā .

Udakabubbuḷanti keci .

Akkhitārakāti abhimukhe ṭhitānaṃ chāyā .

Akkhibhaṇḍakātipi vadanti .

Atipiṅgalakkhi majjārakkhi .

Madhupiṅgalan ti madhuvaṇṇapiṅgalaṃ .

Nippakhumakkhīti ettha pakhuma -saddo akkhidalalomesu niruḷho , tadabhāvā nippakhumakkhi .

Akkhipākenāti akkhidalapariyantesu pūtitāpajjanarogena .

Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko .

Paṭaṅgamaṇḍūko nāma mahāmukhamaṇḍūko .

Bhinnamukhoti upakkamukhapariyosāno , sabbadā vivaṭamukho vā .

Vaṅkamukhoti ekapasse apakkamma ṭhitaheṭṭhimahanukaṭṭhiko .

Oṭṭhacchinnakoti ubhosu oṭṭhesu yattha katthaci jātiyā vā pacchā vā satthādinā apanītamaṃsena oṭṭhena samannāgato .

Eḷamukhoti niccapaggharitalālāmukho .

Bhinnagaloti avanatagalo .

Bhinnauroti atininnauramajjho .

Evaṃ bhinnapiṭṭhīti .

Sabbañcetan tiV1.179 ‘‘ kacchugatto ’’ tiādiṃ sandhāya vuttaṃ .

Ettha ca vinicchayo kuṭṭhādīsu vutto evāti āha ‘‘ vinicchayo ’’ tiādi .

Vātaṇḍikoti aṇḍakesu vuddhirogena samannāgato , aṇḍavātarogena uddhutabījaṇḍakosena samannāgato vā .

Yassa nivāsanena paṭicchannampi uṇṇataṃ pakāsati , sova na pabbājetabbo .

Vikaṭoti tiriyaṃ gamanapādehi samannāgato , yassa caṅkamato jāṇukā bahi nigacchanti .

Saṅghaṭṭoti gacchato parivattanapādehi samannāgato , yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti .

Mahājaṅghoti thūlajaṅgho .

Mahāpādoti mahantena pādatalenaM1.237 yutto .

Pādavemajjheti piṭṭhipādavemajjhe .

Etena aggapādo ca paṇhi ca sadisāvāti dasseti .

134. Majjhe saṃkuṭitapādattāti kuṇṭhapādatāya kāraṇaṃ dasseti , agge saṃkuṭitapādattāti kuṇṭhapādatāya .

Kuṇṭhapādasseva caṅkamanavibhāvanaṃ ‘‘ piṭṭhipādaggena caṅkamanto ’’ ti .

‘‘ Pādassa bāhirantenā ’’ ti ca ‘‘ abbhantarantenā ’’ ti ca idaṃ pādatalassa ubhohi pariyantehi caṅkamanaṃ sandhāya vuttaṃ .

Mammanan ti khalitavacanaṃ , yo ekamevakkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati , tassetaṃ adhivacanaṃ , ṭhānakaraṇavisuddhiyā abhāvena aphuṭṭhakkharavacanaṃ .

Vacanānukaraṇena hi so ‘‘ mammano ’’ ti vutto .

Yo ca karaṇasampannopi ekamevakkharaṃ hikkārabahuso vadati , sopi idheva saṅgayhati .

Yo vā pana taṃ niggahetvāpi anāmeḍitakkharameva sithilaṃ siliṭṭhavacanaṃ vattuṃ samattho , so pabbājetabbo .

Āpattito na muccantīti ñatvā karontāva na muccanti .

Jīvitantarāyādiāpadāsu aruciyā kāyasāmaggiṃ dentassa anāpatti .

135. Abhabbapuggalakathāsu ‘‘ yo kāḷapakkhe itthī hoti , juṇhapakkhe puriso , ayaṃ pakkhapaṇḍako ’’ ti keci vadanti .

Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ kāḷapakkhe paṇḍako hoti , juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammatī ’’ ti apaṇḍakapakkhe pariḷāhavūpasamasseva vuttattā paṇḍakapakkhe ussannapariḷāhatā paṇḍakabhāvāpattīti viññāyatīti vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ .

Itthibhāvo pumbhāvo vā natthi etassāti abhāvako .

‘‘ Tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti ettha apaṇḍakapakkhe pabbājetvā paṇḍakapakkhe nāsetabbo ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Keci pana ‘‘ apaṇḍakapakkheM1.238V1.180 pabbajito sace kilesakkhayaṃ pāpuṇāti , na nāsetabbo ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ .

Paṇḍakassa hi kilesakkhayāsambhavato , khīṇakilesassa ca paṇḍakabhāvānāpaaāto .

Ahetukapaṭisandhikathāyañhi avisesena paṇḍakassa ahetukapaṭisandhitā vuttā , āsittausūyapakkhapaṇḍakānañca paṭisandhito paṭṭhāyeva paṇḍakabhāvo , na pavattiyaṃyevāti vadanti .

Teneva ahetukapaṭisandhiniddese jaccandhabadhirādayo viya paṇḍako jātisaddena visesetvā na niddiṭṭho .

Catutthapārājikasaṃvaṇṇanāyañca ( pārā . aṭṭha .2.233) abhabbapuggale dassentena paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakā tayo vatthuvipannā ahetukapaṭisandhikā , tesaṃ saggo avārito , maggo pana vāritoti avisesato vuttanti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.109) āgataṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.109) pana paṇḍakavatthusmiṃ āsittausūyapakkhapaṇḍakā tayopi purisabhāvaliṅgādiyuttā ahetukapaṭisandhikā , te ca kilesapariyuṭṭhānassa balavatāya napuṃsakapaṇḍakasadisattā ‘‘ paṇḍakā ’’ ti vuttā , tesu āsittausūyapaṇḍakānaṃ dvinnaṃ kilesapariyuṭṭhānaṃ yonisomanasikārādīhi vītikkamato nivāretumpi sakkā , tena te pabbājetabbāti vuttā .

Pakkhapaṇḍakassa pana kāḷapakkhe ummādo viya kilesapariḷāho avattharanto āgacchati , vītikkamaṃ patvā eva ca nivattati , tasmā tasmiṃ pakkhe so na pabbājetabboti vutto , tadetaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ yassa paresan ’’ ti vuttaṃ .

Tattha āsittassāti mukhe āsittassa attanopi asucimuccanena pariḷāho vūpasammati .

Usūyāya uppannāyāti usūyāya vasena attano sevetukāmatārāge uppanne asucimuttiyā pariḷāho vūpasammati .

‘‘ BījāniM1.239 apanītānī ’’ ti vuttattā bījesu ṭhitesu nimittamatte apanīte paṇḍako na hoti .

Bhikkhunopi anābādhapaccayā tadapanayane thullaccayameva , na paṇḍakattaṃ .

Bījesu pana apanītesu aṅgajātampi rāgena kammaniyaṃ na hoti , pumabhāvo vigacchati , massuādipurisaliṅgampi upasampadāpi vigacchati , kilesapariḷāhopi dunnivāravītikkamo hoti napuṃsakapaṇḍakassa viya , tasmā īdiso upasampannopi nāsetabboti vadanti .

Yadi evaṃ kasmā bījuddharaṇe pārājikaṃ na paññattanti ?

Ettha tāva keci vadanti ‘‘ paññattamevetaṃ bhagavatā ‘ paṇḍako bhikkhave anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’ ti vuttattā ’’ ti .

KeciV1.181 pana ‘‘ yasmā bījuddharaṇakkhaṇe paṇḍako na hoti , tasmā tasmiṃ khaṇe pārājikaṃ na paññattaṃ .

Yasmā pana so uddhaṭabījo bhikkhu aparena samayena vuttanayena paṇḍakattaṃ āpajjati , abhāvako hoti , upasampadāya avatthu , tato eva cassa upasampadā vigacchati , tasmā esa paṇḍakattupagamanakālato paṭṭhāya jātiyā napuṃsakapaṇḍakena saddhiṃ yojetvā ‘ upasampanno nāsetabbo ’ ti abhabboti vutto , na tato pubbe .

Ayañca kiñcāpi sahetuko , bhāvakkhayena panassa ahetukasadisatāya maggopi na uppajjatī ’’ ti vadanti .

Apare pana ‘‘ pabbajjato pubbe upakkamena paṇḍakabhāvamāpannaṃ sandhāya ‘ upasampanno nāsetabbo ’ ti vuttaṃ , upasampannassa pana pacchā upakkamena upasampadāpi na vigacchatī ’’ ti , taṃ na yuttaṃ .

Yadaggena hi pabbajjato pubbe upakkamena abhabbo hoti , tadaggena pacchāpi hotīti vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .

Itthattādi bhāvo natthi etassāti abhāvako .

Pabbajjā na vāritāti ettha pabbajjā ggahaṇeneva upasampadāpi gahitā .

Tenāha ‘‘ yassa cettha pabbajjā vāritā ’’ tiādi .

TasmiṃM1.240 yevassa pakkhe pabbajjā vāritāti ettha pana apaṇḍakapakkhepi pabbajjāmattameva labhati , upasampadā pana tadāpi na vaṭṭati , paṇḍakapakkhe pana āgato liṅganāsanāya nāsetabboti veditabbanti vuttaṃ .

136. Ubhatobyañjanamassa atthīti ubhatobyañjanakoti iminā asamānādhikaraṇavisayo bāhiratthasamāsoyaṃ , purimapade ca vibhattialopoti dasseti .

Byañjanan ti cettha purisanimittaṃ itthinimittañca adhippetaṃ .

Atha ubhatobyañjanakassa ekameva indriyaṃ hoti , udāhu dveti ?

Ekameva hoti , na dve .

Kathaṃ viññāyatīti ce ?

‘‘ Yassa itthindriyaṃ uppajjati , tassa purisindriyaṃ uppajjatīti , no .

Yassa vā pana purisindriyaṃ uppajjati , tassa itthindriyaṃ uppajjatīti , no ’’ ti ( yama .3. indriyayamaka .188) ekasmiṃ santāne indriyabhūtabhāvadvayassa uppattiyā abhidhamme paṭisedhitattā , tañca kho itthiubhatobyañjanakassa itthindriyaṃ , purisaubhatobyañjanakassa purisindriyanti .

Yadi evaṃ dutiyabyañjanassa abhāvo āpajjati indriyañhi byañjanassa kāraṇaṃ vuttaṃ , tañca tassa natthīti ?

Vuccate – na tassa indriyaṃ dutiyabyañjanakāraṇaṃ .

Kasmā ?

Sadā abhāvato .

Itthiubhatobyañjanakassa hi yadā itthiyā rāgacittaṃ uppajjati , tadā purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti , itthibyañjanaṃ paṭicchannaṃ guḷhaṃ hoti , tathāV1.182 itarassa itaraṃ .

Yadi ca tesaṃ indriyaṃ dutiyabyañjanakāraṇaṃ bhaveyya , sadāpi byañjanadvayaṃ tiṭṭheyya , na pana tiṭṭhati , tasmā veditabbametaṃ ‘‘ na tassa taṃ byañjanakāraṇaṃ , kammasahāyaṃ pana rāgacittamevettha kāraṇan ’’ ti .

Yasmā cassa ekameva indriyaṃ hoti , tasmā itthiubhatobyañjanako sayampi gabbhaṃ gaṇhāti , parampi gaṇhāpeti .

Purisaubhatobyañjanako paraṃ gaṇhāpeti , sayaṃ pana na gaṇhātīti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.116) āgataṃ .

VimativinodaniyaṃM1.241 ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.116) pana – itthiubhatobyañjanakoti itthindriyayutto , itaro pana purisindriyayutto .

Ekassa hi bhāvadvayaṃ saha na uppajjati yamake ( yama .3. indriyayamaka .188) paṭikkhittattā .

Dutiyabyañjanaṃ pana kammasahāyena akusalacitteneva bhāvarahitaṃ uppajjati .

Pakatitthipurisānampi kammameva byañjanaliṅgānaṃ kāraṇaṃ , na bhāvo tassa kenaci paccayena paccayattassa paṭṭhāne avuttattā .

Kevalaṃ bhāvasahitānaṃyeva byañjanaliṅgānaṃ pavattadassanatthaṃ aṭṭhakathāsu ( dha . sa . aṭṭha .632-633)‘‘ itthindriyaṃ paṭicca itthiliṅgādīnī ’’ tiādinā indriyassa byañjanakāraṇattena vuttaṃ .

Idha pana akusalabalena indriyaṃ vināpi byañjanaṃ uppajjatīti veditabbaṃ .

Ubhinnampi ce tesaṃ ubhatobyañjanakānaṃ .

Yadā itthiyā rāgo uppajjati , tadā purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti , itaraṃ paṭicchannaṃ .

Yadā purise rāgo uppajjati , tadā itthibyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti , itaraṃ paṭicchannanti āgataṃ .

137. Theyyāya saṃvāso etassāti theyyasaṃvāsako .

So ca na saṃvāsamattasseva thenako idhādhippeto , atha kho liṅgassa tadubhayassa ca thenakopīti āha ‘‘ tayo theyyasaṃvāsakā ’’ tiādi .

Na yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyatīti yathāvuḍḍhaṃ bhikkhūnaṃ vā sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ na sādiyati .

Yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyatīti attanā musāvādaṃ katvā dassitavassānurūpaṃ yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati .

Bhikkhuvassagaṇanādikoti iminā na ekakammādikova idha saṃvāso nāmāti dasseti .

138. Rāja … pe … bhayenāti ettha bhaya -saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘ rājabhayena dubbhikkhabhayenā ’’ tiādinā .

Saṃvāsaṃ nādhivāseti , yāva so suddhamānasoti rājabhayādīhiM1.242 gahitaliṅgatāyaV1.183 so suddhamānaso yāva saṃvāsaṃ nādhivāsetīti attho .

Yo hi rājabhayādiṃ vinā kevalaṃ bhikkhū vañcetvā tehi saddhiṃ saṃvasitukāmatāya liṅgaṃ gaṇhāti , so asuddhacittatāya liṅgaggahaṇeneva theyyasaṃvāsako nāma hoti .

Ayaṃ pana tādisena asuddhacittena bhikkhū vañcetukāmatāya abhāvato yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti , tāva theyyasaṃvāsako nāma na hoti .

Teneva ‘‘ rājabhayādīhi gahitaliṅgānaṃ ‘ gihī maṃ samaṇoti jānantū ’ ti vañcanacitte satipi bhikkhūnaṃ vañcetukāmatāya abhāvā doso na jāto ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Keci pana ‘‘ vūpasantabhayatā idha suddhacittatā ’’ ti vadanti , evañca sati so vūpasantabhayo yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti , tāva theyyasaṃvāsako na hotīti ayamattho viññāyati .

Imasmiñca atthe viññāyamāne avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi theyyasaṃvāsako na hotīti āpajjeyya , na ca aṭṭhakathāyaṃ avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi atheyyasaṃvāsakatā dassitā .

Sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjantoti ca iminā avūpasantabhayenapi saṃvāsaṃ asādiyanteneva bhavitabbanti dīpeti .

Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘ yasmā vihāraṃ āgantvā saṅghikaṃ gaṇhantassa saṃvāsaṃ pariharituṃ dukkaraṃ , tasmā ‘ sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto ’ ti idaṃ vuttan ’’ ti .

Tasmā rājabhayādīhi gahitaliṅgatāyevettha suddhacittatāti gahetabbaṃ .

Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbasāmayikānaṃ sādhāraṇaṃ katvā vīthicatukkādīsu ṭhapetvā dātabbabhattāni .

Kāyaparihāriyānīti kāyena pariharitabbāni .

Abbhuggacchantīti abhimukhaṃ gacchanti .

Kammantānuṭṭhānenāti kasigorakkhādikammākaraṇena .

Tadeva pattacīvaraṃ ādāya vihāraṃ gacchatītiM1.243 cīvarāni nivāsanapārupanavasena ādāya , pattañca aṃsakūṭe laggetvā vihāraṃ gacchati .

Nāpi sayaṃ jānātīti ‘‘ yo evaṃ pabbajati , so theyyasaṃvāsako nāma hotī ’’ ti vā ‘‘ evaṃ kātuṃ na labhatī ’’ ti vā ‘‘ evaṃ pabbajito samaṇo nāma na hotī ’’ ti vā na jānāti .

Yo evaṃ pabbajati , so theyyasaṃvāsako nāma hotīti idaṃ pana nidassanamattaṃ .

Anupasampannakāleyevāti iminā upasampannakāle sutvā sacepi nāroceti , theyyasaṃvāsako na hotīti dīpeti .

SikkhaṃV1.184 appaccakkhāya … pe … theyyasaṃvāsako na hotīti idaṃ bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā na liṅgatthenako hoti , liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā nāpi saṃvāsatthenako hotīti vuttaṃ .

Eko bhikkhu kāsāye saussāhova odātaṃ nivāsetvāti etthāpi idameva kāraṇaṃ daṭṭhabbaṃ .

Parato ‘‘ sāmaṇero saliṅge ṭhito ’’ tiādinā sāmaṇerassa vuttavidhānesupi atheyyasaṃvāsapakkhe ayameva nayo .

‘‘ Bhikkhuniyāpi eseva nayo ’’ ti vuttamevatthaṃ ‘‘ sāpi gihibhāvaṃ patthayamānā ’’ tiādinā vibhāveti .

Sace koci vuḍḍhapabbajitoti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ .

Mahāpeḷādīsūti etena gihisantakaṃ dassitaṃ .

Sāmaṇerapaṭipāṭiyā … pe … theyyasaṃvāsako na hotīti ettha kiñcāpi theyyasaṃvāsako na hoti , pārājikaṃ pana āpajjatiyeva .

Sesamettha uttānamevāti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.110) vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.110) pana – theyyāya liṅgaggahaṇamattampi idha saṃvāso evāti āha ‘‘ tayo theyyasaṃvāsakā ’’ ti .

NaM1.244 yathāvuḍḍhaṃ vandanan ti bhikkhūnaṃ sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ na sādiyati .

Yathāvuḍḍhaṃ vandanan ti attanā musāvādena dassitavassakkamena bhikkhūnaṃ vandanaṃ sādiyati .

Daharasāmaṇero pana vuḍḍhasāmaṇerānaṃ , daharabhikkhū ca vuḍḍhānaṃ vandanaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti .

Imasmiṃ attheti saṃvāsatthenakatthe .

Bhikkhuvassānīti idaṃ saṃvāsatthenake vuttapāṭhavasena vuttaṃ , sayameva pana pabbajitvā sāmaṇeravassāni gaṇentopi ubhayatthenako eva .

Na kevalañca purisova , itthīpi bhikkhūnīsu evaṃ paṭipajjati , theyyasaṃvāsikāva .

Ādikammikāpi cettha na muccanti .

Upasampannesu eva paññattāpattiṃ paṭicca ādikammikā vuttā , tenevettha ādikammikopi na mutto .

Rāja … pe … bhayenāti ettha bhaya -saddo paccekaṃ yojetabbo .

Yāva so suddhamānasoti ‘‘ iminā liṅgena bhikkhū vañcetvā tehi saṃvasissāmī ’’ ti asuddhacittābhāvena suddhacitto .

Tena hi asuddhacittena liṅge gahitamatte pacchā bhikkhūhi saha saṃvasatu vā mā vā , liṅgatthenako hoti .

Pacchā saṃvasantopi abhabbo hutvā saṃvasati , tasmā ubhayatthenakopi liṅgatthenake eva pavisatīti veditabbaṃ .

Yo pana rājādibhayena suddhacittova liṅgaṃ gahetvā vicarantoV1.185 pacchā ‘‘ bhikkhuvassāni gaṇetvā jīvassāmī ’’ ti asuddhacittaṃ uppādeti , so cittuppādamattena theyyasaṃvāsako na hoti suddhacittena gahitaliṅgattā .

Sace pana so bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā sāmaṇeravassagaṇanādiṃ karoti , tadā saṃvāsatthenako , ubhayatthenako vā hotīti daṭṭhabbaṃ .

Yaṃ pana parato ‘‘ saha dhuranikkhepena ayampi theyyasaṃvāsakovā ’’ ti vuttaṃ , taṃ bhikkhūhi saṅgamma saṃvāsādhivāsanavasena dhuranikkhepaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tena vuttaṃ ‘‘ saṃvāsaṃ nādhivāseti , yāvā ’’ tiM1.245 , tassa tāva theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti sambandho daṭṭhabbo .

Ettha ca corādibhayaṃ vināpi kīḷādhippāyena liṅgaṃ gahetvā bhikkhūnampi santike pabbajitālayaṃ dassetvā vandanādiṃ asādiyantopi ‘‘ sobhati nu kho me pabbajitaliṅgan ’’ tiādinā suddhacittena gaṇhantopi theyyasaṃvāsako na hotīti daṭṭhabbaṃ .

Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbasāmayikānaṃ sādhāraṇaṃ katvā paññattāni bhattāni .

Idañca bhikkhūnaññeva niyamitabhattaggahaṇe saṃvāsopi sambhaveyyāti sabbasādhāraṇabhattaṃ vuttaṃ .

Saṃvāsaṃ pana asādiyitvā abhikkhukavihārādīsu vihārabhattādīni bhuñjantopi theyyasaṃvāsako na hoti eva .

Kammantānuṭṭhānenāti kasiādikammākaraṇena .

Pattacīvaraṃ ādāyāti bhikkhuliṅgavasena sarīrena dhāretvā .

Yo evaṃ pabbajati , so theyyasaṃvāsako nāma hotīti idaṃ nidassanamattaṃ .

‘‘ Theyyasaṃvāsako ’’ ti pana nāmaṃ ajānantopi ‘‘ evaṃ kātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vā ‘‘ karonto samaṇo nāma na hotī ’’ ti vā ‘‘ yadi ārocessāmi , chaḍḍayissanti man ’’ ti vā ‘‘ yena kenaci pabbajjā me na ruhatī ’’ ti jānāti , theyyasaṃvāsako hoti .

Yo pana paṭhamaṃ ‘‘ pabbajjā evaṃ me gahitā ’’ ti saññī kevalaṃ antarā attano setavatthanivāsanādivippakāraṃ pakāsetuṃ lajjanto na katheti , so theyyasaṃvāsako na hoti .

Anupasampannakāleyevāti ettha avadhāraṇena upasampannakāle theyyasaṃvāsakalakkhaṇaṃ ñatvā vañcanāyapi nāroceti , theyyasaṃvāsako na hotīti dīpeti .

So hi suddhacittena gahitaliṅgattā liṅgatthenako na hoti , laddhūpasampadattā tadanuguṇasseva saṃvāsassa sāditattā saṃvāsatthenakopiM1.246 na hoti .

Anupasampanno pana liṅgatthenako hoti , saṃvāsārahassa liṅgassa gahitattā saṃvāsasādiyanamattena saṃvāsatthenako hoti .

SaliṅgeV1.186 ṭhitoti saliṅgabhāve ṭhito .

Theyyasaṃvāsako na hotīti bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā liṅgatthenako na hoti .

Bhikkhupaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hoti .

Yaṃ pana mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā )‘‘ liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā nāpi saṃvāsatthenako ’’ ti kāraṇaṃ vuttaṃ , tampi idameva kāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ .

Itarathā sāmaṇerassāpi bhikkhuvassagaṇanādīsu liṅgānurūpasaṃvāso eva sāditoti saṃvāsatthenakatā na siyā bhikkhūhi dinnaliṅgassa ubhinnampi sādhāraṇattā .

Yathā cettha bhikkhu , evaṃ sāmaṇeropi pārājikaṃ samāpanno sāmaṇerapaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hotīti veditabbo .

Sobhatīti sampaṭicchitvāti kāsāvadhāraṇe dhuraṃ nikkhipitvā gihibhāvaṃ sampaṭicchitvā .

Sace koci vuḍḍhapabbajitoti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ .

Mahāpeḷādīsūti vilīvādimayesu gharadvāresu ṭhapitesu bhattabhājanavisesesu .

Etena vihāre bhikkhūhi saddhiṃ vassagaṇanādīnaṃ akaraṇaṃ dassetīti vuttaṃ .

139. Titthiyapakkantakakathāyaṃ tesaṃ liṅge ādinnamatte titthiyapakkantako hotīti ‘‘ titthiyo bhavissāmī ’’ ti gatassa liṅgaggahaṇeneva tesaṃ laddhipi gahitāyeva hotīti katvā vuttaṃ .

Kenaci pana ‘‘ tesaṃ liṅge ādinnamatte laddhiyā gahitāyapi aggahitāyapi titthiyapakkantako hotī ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbaṃ .

Na hi ‘‘ titthiyo bhavissāmī ’’ ti gatassa liṅgasampaṭicchanato aññaṃ laddhiggahaṇaṃM1.247 nāma atthi .

Liṅgasampaṭicchaneneva hi so gahitaladdhiko hoti .

Teneva ‘‘ vīmaṃsanatthaṃ kusacīrādīni … pe … yāva na sampaṭicchati , tāva taṃ laddhi rakkhati , sampaṭicchitamatte titthiyapakkantako hotī ’’ ti vuttaṃ .

Naggova ājīvakānaṃ upassayaṃ gacchati , padavāre padavāre dukkaṭan ti ‘‘ ājīvako bhavissan ’’ ti asuddhacittena gamanapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ .

Naggena hutvā gamanapaccayāpi padavāre dukkaṭā na muccatiyevāti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.110) vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.110) pana – titthiyapakkantakādikathāsu tesaṃ liṅge ādinnamatteti vīmaṃsādiadhippāyaṃ vinā ‘‘ titthiyo bhavissāmī ’’ ti sanniṭṭhānavasena liṅge kāyena dhāritamatte .

Sayamevāti titthiyānaṃ santikaṃ agantvāV1.187 sayameva saṅghārāmepi kusacīrādīni nivāseti .

Ājīvako bhavissanti … pe … gacchatīti ājīvakānaṃ santike tesaṃ pabbajanavidhinā ‘‘ ājīvako bhavissāmī ’’ ti gacchati .

Tassa hi titthiyabhāvūpagamanaṃ pati sanniṭṭhāne vijjamānepi ‘‘ gantvā bhavissāmī ’’ ti parikappitattā padavāre dukkaṭameva vuttaṃ .

Dukkaṭan ti pāḷiyā avuttepi methunādīsu vuttapubbapayogadukkaṭānulomato vuttaṃ .

Etena ca sanniṭṭhānavasena liṅge sampaṭicchite pārājikaṃ , tato purimapayoge thullaccayañca vattabbameva .

Thullaccayakkhaṇe nivattantopi āpattiṃ desāpetvā muccati evāti daṭṭhabbaṃ .

Yathā cettha , evaṃ saṅghabhedepi lohituppādepi bhikkhūnaṃ pubbapayogādīsu dukkaṭathullaccayapārājikāhi muccanasīmā ca veditabbā .

Sāsanaviruddhatāyettha ādikammikānampi anāpatti na vuttā .

Pabbajjāyapi abhabbatādassanatthaṃ panete aññe ca pārājikakaṇḍe visuṃM1.248 sikkhāpadena pārājikādiṃ adassetvā idha abhabbesu eva vuttāti veditabbaṃ .

Taṃ laddhīti titthiyavese seṭṭhabhāvaggahaṇameva sandhāya vuttaṃ .

Tesañhi titthiyānaṃ sassatādiggāhaṃ gaṇhantopi liṅge asampaṭicchite titthiyapakkantako na hoti , taṃ laddhiṃ aggahetvāpi ‘‘ etesaṃ vatacariyā sundarā ’’ ti liṅgaṃ sampaṭicchanto titthiyapakkantako hoti eva .

Laddhiyā abhāvenāti bhikkhubhāve sālayatāya titthiyabhāvūpagamanaladdhiyā abhāvena .

Etena ca āpadāsu kusacīrādiṃ pārupantassapi naggassa viya anāpattīti dasseti .

Upasampannabhikkhunā kathitoti ettha saṅghabhedakopi upasampannabhikkhunāva kathito , mātughātakādayo pana anupasampannenātipi daṭṭhabbanti āgataṃ .

140. Tiracchānakathāyaṃ ‘‘ yo koci amanussajātiyo , sabbova imasmiṃ atthe tiracchānagatoti veditabbo ’’ ti etena eso manussajātiyo eva bhagavato sāsane pabbajituṃ vā upasampajjituṃ vā labhati , na tato aññeti dīpeti .

Tenāha bhagavā ‘‘ tumhe khottha nāgā aviruḷhidhammā imasmiṃ dhammavinaye ’’ ti ( mahāva .111).

141. Ānantariyakathāyaṃ tiracchānādiamanussajātito manussajātikānaññeva puttesu mettādayopi tikkhavisadā honti lokuttaraguṇā viyāti āha ‘‘ manussitthibhūtā janikā mātā ’’ ti .

Yathā manussānaññeva kusalapavatti tikkhavisadā , evaṃ akusalapavattipīti āha ‘‘ sayampiV1.188 manussajātikenevā ’’ tiādi .

Atha vā yathā samānajātiyassa vikopane kammaṃ garutaraṃ , na tathā vijātiyassāti āha ‘‘ manussitthibhūtā ’’ ti .

Puttasambandhena mātupitusamaññāM1.249 , dattakittimādivasenapi puttavohāro loke dissati , so ca kho pariyāyatoti nippariyāyasiddhataṃ dassetuṃ ‘‘ janikā mātā ’’ ti vuttaṃ .

Yathā manussattabhāve ṭhitasseva kusaladhammānaṃ tikkhavisadasūrabhāvāpatti yathā taṃ tiṇṇampi bodhisattānaṃ bodhittayanibbattiyaṃ , evaṃ manussattabhāve ṭhitasseva akusaladhammānampi tikkhavisadasūrabhāvāpattīti āha ‘‘ sayampi manussajātikenevā ’’ ti .

Ānantariyenāti ettha cutianantaraṃ niraye paṭisandhiphalaṃ anantaraṃ nāma , tasmiṃ anantare janakattena niyuttaṃ ānantariyaṃ , tena .

Atha vā cutianantaraṃ phalaṃ anantaraṃ nāma , tasmiṃ anantare niyuttaṃ , tannibbattanena anantarakaraṇasīlaṃ , anantarappayojanaṃ vā ānantariyaṃ , tena ānantariyena mātughātakakammena .

Pitughātakepi ‘‘ yena manussabhūto janako pitā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropito , ayaṃ ānantariyena pitughātakakammena pitughātako ’’ tiādinā sabbaṃ veditabbanti āha ‘‘ pitughātakepi eseva nayo ’’ ti .

Parivattitaliṅgampi mātaraṃ vā pitaraṃ vā jīvitā voropentassa ānantariyakammaṃ hotiyeva .

Satipi hi liṅgaparivatte so eva ekakammanibbatto bhavaṅgappabandho jīvitappabandho , na aññoti .

Yo pana sayaṃ manusso tiracchānabhūtaṃ pitaraṃ vā mātaraṃ vā , sayaṃ vā tiracchānabhūto manussabhūtaṃ , tiracchānoyeva vā tiracchānabhūtaṃ jīvitā voropeti , tassa kammaṃ ānantariyaṃ na hoti , bhāriyaṃ pana hoti , ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhati .

Eḷakacatukkaṃ saṅgāmacatukkaṃ coracatukkañcettha kathetabbaṃ .

‘‘ Eḷakaṃ māremī ’’ ti abhisandhināpi hi eḷakaṭṭhāne ṭhitaṃ manusso manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā mārento ānantariyaṃM1.250 phusati maraṇādhippāyeneva ānantariyavatthuno vikopitattā .

Eḷakābhisandhinā , pana mātāpitiabhisandhinā vā eḷakaṃ mārento ānantariyaṃ na phusati ānantariyavatthuno abhāvato .

Mātāpitiabhisandhinā mātāpitaro mārento phussateva .

Esa nayo itarasmimpi catukkadvaye .

Yathā ca mātāpitūsu , evaṃ arahantesu etāni catukkāni veditabbāni .

Sabbattha hi purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ , vadhakacittaṃ , pana tadārammaṇajīvitindriyañca pamāṇaṃ .

Katānantariyakammo ca ‘‘ tassa kammassa vipākaṃ paṭibāhessāmī ’’ ti sakalacakkavāḷaṃ mahācetiyappamāṇehi kañcanathūpehi pūretvāpi sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃV1.189 datvāpi buddhassa bhagavato saṅghāṭikaṇṇaṃ amuñcanto vicaritvāpi kāyassa bhedā nirayameva upapajjati , pabbajjañca na labhati .

Pitughātake vesiyā puttoti upalakkhaṇamattaṃ , kulitthiyā aticāriniyā puttopi attano pitaraṃ ajānitvā ghāntentopi pitughātakova hoti .

Arahantaghātakakamme avasesan ti anāgāmiādikaṃ .

Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana tatiyapārājikavaṇṇanāto gahetabbo .

‘‘ Duṭṭhacittenā ’’ ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘ vadhakacittenā ’’ ti .

Vadhakacetanāya hi dūsitaṃ cittaṃ idha duṭṭhacittaṃ nāma .

Lohitaṃ uppādetīti ettha tathāgatassa abhejjakāyatāya parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitapaggharaṇaṃ nāma natthi , sarīrassa pana antoyeva ekasmiṃ ṭhāne lohitaṃ samosarati , āghātena pakuppamānaṃ sañcitaṃ hoti .

Devadattena paviddhasilato bhijjitvā gatā sakkhalikāpi tathāgatassa pādantaṃ pahari , pharasunā pahaṭo viyaM1.251 pādo antolohitoyeva ahosi .

Jīvako pana tathāgatassa ruciyā satthakena cammaṃ chinditvā tamhā ṭhānā duṭṭhalohitaṃ nīharitvā phāsumakāsi , tenassa puññakammameva ahosi .

Tenāha ‘‘ jīvako viyā ’’ tiādi .

Atha ye parinibbute tathāgate cetiyaṃ bhindanti , bodhiṃ chindanti , dhātumhi upakkamanti , tesaṃ kiṃ hotīti ?

Bhāriyaṃ kammaṃ hoti ānantariyasadisaṃ .

Sadhātukaṃ pana thūpaṃ vā paṭimaṃ vā bādhamānaṃ bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati .

Sacepi tattha nilīnā sakuṇā cetiye vaccaṃ pātenti , chindituṃ vaṭṭatiyeva .

Paribhogacetiyato hi sarīracetiyaṃ garutaraṃ .

Cetiyavatthuṃ bhinditvā gacchante bodhimūlepi chinditvā harituṃ vaṭṭati .

Yā pana bodhisākhā bodhigharaṃ bādhati , taṃ geharakkhaṇatthaṃ chindituṃ na labhati .

Bodhiatthāya hi gehaṃ , na gehatthāya bodhi .

Āsanagharepi eseva nayo .

Yasmiṃ pana āsanaghare dhātu nihitā hoti , tassa rakkhaṇatthāya taṃ sākhaṃ chindituṃ vaṭṭati .

Bodhijagganatthaṃ ojoharaṇasākhaṃ vā pūtiṭṭhānaṃ vā chindituṃ vaṭṭatiyeva , satthu rūpakāyapaṭijaggane viya puññampi hoti .

Saṅghabhede catunnaṃ kammānan ti apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ .

Ayaṃ saṅghabhedakoti pakatattaṃ bhikkhuṃV1.190 sandhāya vuttaṃ .

Pubbe eva pārājikaṃ samāpanno vā vatthādidosena vipannupasampado vā saṅghaṃ bhindantopi ānantariyaṃ na phusati , saṅgho pana bhinnova hoti , pabbajjā cassa na vāritāti daṭṭhabbaṃ .

Bhikkhunīdūsane icchamānan ti odātavatthavasanaṃ icchamānaṃ .

Tenevāha ‘‘ gihibhāve sampaṭicchitamatteyevā ’’ ti .

Neva pabbajjāM1.252 atthīti yojanā .

Yo ca paṭikkhitte abhabbe ca puggale ñatvā pabbājeti , upasampādeti vā , dukkaṭaṃ .

Ajānantassa sabbattha anāpattīti veditabbaṃ .

142. Gabbhamāsehi saddhiṃ vīsati vassāni assāti gabbhavīso .

Hāyanavaḍḍhanan ti gabbhamāsesu adhikesu uttari hāyanaṃ , ūnesu vaḍḍhananti veditabbaṃ .

Ekūnavīsativassan ti dvādasa māse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātakālato paṭṭhāya ekūnavīsativassaṃ .

Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase .

‘‘ Tiṃsarattidivo māso ’’ ti ( a . ni .3.71;8.43; vibha .1023) vacanato ‘‘ cattāro māsā parihāyantī ’’ ti vuttaṃ .

Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti , tatiyasaṃvacchare ekamāsassa adhikattā māsapariccajanavasena vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhantīti attho , tasmā tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti .

Saṃvaccharassa pana dvādasamāsikattā aṭṭhārasasu vassesu adhikamāse visuṃ gahetvā ‘‘ cha māsā vaḍḍhantī ’’ ti vuttaṃ .

Tatoti chamāsato .

Nikkaṅkhā hutvāti adhikamāsehi saddhiṃ paripuṇṇavīsativassattā nibbematikā hutvā .

Yaṃ pana vuttaṃ tīsupi gaṇṭhipadesu ‘‘ aṭṭhārasannaṃyeva vassānaṃ adhikamāse gahetvā gaṇitattā sesavassadvayassapi adhikadivasāni honti , tāni adhikadivasāni sandhāya ‘ nikkaṅkhā hutvā ’ ti vuttan ’’ ti , taṃ na gahetabbaṃ .

Na hi dvīsu vassesu adhikadivasāni nāma visuṃ upalabbhanti tatiye vasse vassukkaḍḍhanavasena adhikamāse pariccatteyeva atirekamāsasambhavato , tasmā dvīsu vassesu atirekadivasāni visuṃ na sambhavanti .

‘‘ Te dve māse gahetvā vīsati vassāni paripuṇṇāni hontī ’’ ti kasmā vuttaṃ , ekūnavīsativassamhi ca puna aparasmiṃM1.253 vasse pakkhitte vīsati vassāni paripuṇṇāni hontīti āha ‘‘ ettha pana … pe … vuttan ’’ ti .

Anekatthattā nipātānaṃ pana -saddo hisaddattho , etthaV1.191 hīti vuttaṃ hoti .

Idañhi vuttassevatthassa samatthanavasena vuttaṃ .

Iminā ca imaṃ dīpeti – yaṃ vuttaṃ ‘‘ ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādentī ’’ ti , tattha gabbhamāsepi gahetvā dvīhi māsehi aparipuṇṇavīsativassaṃ sandhāya ‘‘ ekūnavīsativassan ’’ ti vuttaṃ , tasmā adhikamāsesu dvīsu gahitesu eva vīsati vassāni paripuṇṇāni nāma hontīti .

Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti , tasmā .

Ekavīsativasso hotīti jātadivasato paṭṭhāya vīsativasso samāno gabbhamāsehi saddhiṃ ekavīsativasso hoti .

Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo , kammavācācariyo vā hutvā upasampādetīti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.406) āgataṃ .

Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso .

Nikkhamanīyapuṇṇamāsīti sāvaṇamāsassa puṇṇamiyā āsāḷhīpuṇṇamiyā anantarapuṇṇamī .

Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpanāyikāya , dvādasa māse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātaṃ upasampādentīti attho .

‘‘ Tiṃsarattidivo māso , dvādasamāsiko saṃvaccharo ’’ ti vacanato ‘‘ cattāro māsā parihāyantī ’’ ti vuttaṃ .

Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti ,‘‘ ekamāsaṃ adhikamāso ’’ ti chaḍḍetvā vassaṃ upagacchantīti attho , tasmā tatiyo tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti .

Te dve māse gahetvāti nikkhamanīyapuṇṇamāsato yāva jātadivasabhūtā mahāpavāraṇā , tāva ye dve māsā anāgatā , tesaṃ atthāyaM1.254 adhikamāsato laddhe dve māse gahetvā .

Tenāha ‘‘ yo pavāretvā vīsativasso bhavissatī ’’ tiādi .

‘‘ Nikkaṅkhā hutvā ’’ ti idaṃ aṭṭhārasannaṃ vassānaṃ eva adhikamāse gahetvā tato vīsatiyā vassesupi cātuddasīnaṃ atthāya catunnaṃ māsānaṃ parihāpanena sabbathā paripuṇṇavīsativassataṃ sandhāya vuttaṃ .

Pavāretvā vīsativasso bhavissatīti mahāpavāraṇādivase atikkante gabbhavassena saha vīsativasso bhavissatīti attho .

Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti , tasmā .

Ekavīsativassoti jātiyā vīsativassaṃ sandhāya vuttaṃ .

Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo , ācariyo vā hutvā upasampādeti .

Sopīti upasampādentopi anupasampannoti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . pācittiya 2.406) āgataṃ .

EtthaV1.192 siyā – aṭṭhakathāṭīkāsu ‘‘ aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhantī ’’ ti vuttaṃ , idāni pana ‘‘ ekūnavīsatiyā vassesu satta māsā adhikā ’’ ti vadanti , kathamettha viññātabbanti ?

Vuccate – aṭṭhakathāṭīkāsu sāsanavohārena lokiyagatiṃ anupagamma tīsu tīsu saṃvaccharesu māsachaḍḍanaṃ gahetvā ‘‘ aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhantī ’’ ti vuttaṃ , idāni pana vedavohārena candasūriyagatisaṅkhātaṃ tithiṃ gahetvā gaṇento ‘‘ ekūnavīsatiyā vassesu satta māsā adhikā ’’ ti vadantīti , taṃ vassūpanāyikakathāyaṃ āvi bhavissati .

143. Mātā vā matā hotīti sambandho .

Soyevāti pabbajjāpekkho eva .

144.‘‘ EkasīmāyañcaM1.255 aññepi bhikkhū atthīti iminā ekasīmāyaṃ bhikkhumhi asati bhaṇḍukammārocanakiccaṃ natthīti dasseti .

Khaṇḍasīmāya vā ṭhatvā nadīsamuddādīni vā gantvā pabbājetabboti etena sabbe sīmaṭṭhakabhikkhū āpucchitabbā , anāpucchā pabbājetuṃ na vaṭṭatīti dīpeti .

145. Anāmaṭṭhapiṇḍapātan ti aggahitaaggaṃ piṇḍapātaṃ .

Sāmaṇerabhāgasamako āmisabhāgoti ettha kiñcāpi sāmaṇerānaṃ āmisabhāgassa samakameva dīyamānattā visuṃ sāmaṇerabhāgo nāma natthi , heṭṭhā gacchantaṃ pana bhattaṃ kadāci mandaṃ bhaveyya , tasmā upari aggahetvā sāmaṇerapāḷiyāva gahetvā dātabboti adhippāyo .

Niyatapabbajjasseva cāyaṃ bhāgo dīyati .

Teneva ‘‘ apakkaṃ pattan ’’ tiādi vuttaṃ .

Aññe vā bhikkhū dātukāmā hontīti sambandho .

146. Sayaṃ pabbājetabboti kesacchedanādīni sayaṃ karontena pabbājetabbo .

Kesacchedanaṃ kāsāyacchādanaṃ saraṇadānanti hi imāni tīṇi karonto ‘‘ pabbājetī ’’ ti vuccati , tesu ekaṃ dve vāpi karonto tathā voharīyatiyeva , tasmā etaṃ pabbājehīti kesacchedanaṃ kāsāyacchādanañca sandhāya vuttaṃ .

Upajjhāyaṃ uddissa pabbājetīti etthāpi eseva nayo .

Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ vuttaṃ .

Tena sabhikkhuke vihāre aññampi ‘‘ etassa kese chindā ’’ ti vattuṃ na vaṭṭati .

Pabbājetvāti kesacchedanaṃ sandhāya vadati .

Bhikkhuto añño pabbājetuṃ na labhatīti saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tenevāha ‘‘ sāmaṇero panā ’’ tiādītiV1.193 sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha ṭī . mahāvagga 3.34) āgataṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.34) pana – sayaṃ pabbājetabbotiM1.256 ettha ‘‘ kesamassuṃ ohāretvā ’’ tiādivacanato kesacchedanakāsāyacchādanasaraṇadānāni pabbajanaṃ nāma , tesu pacchimadvayaṃ bhikkhūhi eva kātabbaṃ , kāretabbaṃ vā .

Pabbājehīti idaṃ tividhampi sandhāya vuttaṃ .

Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ .

Bhikkhūnañhi anārocetvā ekasīmāya ‘‘ etassa kese chindā ’’ ti aññaṃ āṇāpetumpi na vaṭṭati .

Pabbājetvāti kesādicchedanameva sandhāya vuttaṃ ‘‘ kāsāyāni acchādetvā ’’ ti visuṃ vuttattā .

Pabbājetuṃ na labhatīti saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ .

Anupasampannena bhikkhuāṇattiyā dinnampi saraṇaṃ na ruhatīti vuttaṃ .

Vajirabuddhiṭīkāyampi ( vajira ṭī . mahāvagga 34)– khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ vuttaṃ , tena sabhikkhuke vihāre aññampi ‘‘ etassa kese chindā ’’ ti vattuṃ na vaṭṭati .

‘‘ Pabbājetvā ’’ ti imassa adhippāyapakāsanatthaṃ ‘‘ kāsāyāni acchādetvā ehī ’’ ti vuttaṃ .

Upajjhāyo ce kesamassuoropanādīni akatvā pabbajjatthaṃ saraṇāni deti , na ruhati pabbajjā .

Kammavācāya sāvetvā upasampādeti , ruhati upasampadā .

Apattacīvarānaṃ upasampadāsiddhidassanato , kammavipattiyā abhāvato cetaṃ yujjatevāti eke .

Hoti cettha –

‘‘ Saliṅgasseva pabbajjā , viliṅgassāpi cetarā ;

Apetapubbavesassa , taṃdvayā iti cāpare ’’ ti .

Bhikkhunā hi sahatthena vā āṇattiyā vā dinnameva kāsāvaṃ vaṭṭati , adinnaṃ na vaṭṭatīti pana santesveva kāsāvesu , nāsantesu asambhavatoti tesaṃ adhippāyoti āgato .

BhabbarūpotiM1.257 bhabbasabhāvo .

Tamevatthaṃ pariyāyantarena vibhāveti ‘‘ sahetuko ’’ ti .

Ñātoti pākaṭo .

Yasassīti parivārasampattiyā samannāgato .

Vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikūlabhāvaṃ pākaṭaṃ karontenāti sambandho .

Tattha kesā nāmete vaṇṇatopi paṭikūlā , saṇṭhānatopi gandhatopi āsayatopi okāsatopiV1.194 paṭikūlā .

Manuññepi hi yāgupatte vā bhattapatte vā kesavaṇṇaṃ kiñci disvā ‘‘ kesamissakamidaṃ , haratha nan ’’ ti jigucchanti , evaṃ kesā vaṇṇato paṭikūlā .

Rattiṃ bhuñjantāpi kesasaṇṭhānaṃ akkavākaṃ vā makacivākaṃ vā chupitvā tatheva jigucchanti , evaṃ saṇṭhānatopi paṭikūlā .

Telamakkhanapupphadhūmādisaṅkhāravirahitānañca kesānaṃ gandho paramajeguccho hoti .

Tato jegucchataro aggimhi pakkhittānaṃ .

Kesā hi vaṇṇasaṇṭhānato appaṭikūlāpi siyuṃ , gandhena pana paṭikūlāyeva .

Yathā hi daharassa kumārakassa vaccaṃ vaṇṇato haliddivaṇṇaṃ , saṇṭhānato haliddipiṇḍisaṇṭhānaṃ .

Saṅkaraṭṭhāne chaḍḍitañca uddhumātakakāḷasunakhasarīraṃ vaṇṇato tālapakkavaṇṇaṃ , saṇṭhānato vaṭṭetvā vissaṭṭhamudiṅgasaṇṭhānaṃ , dāṭhāpissa sumanamakuḷasadisā , taṃ ubhayampi vaṇṇasaṇṭhānato siyā appaṭikūlaṃ , gandhena pana paṭikūlameva , evaṃ kesāpi siyuṃ vaṇṇasaṇṭhānato appaṭikūlā , gandhena pana paṭikūlāyevāti .

Yathā pana asuciṭṭhāne gāmanissandena jātāni sūpeyyapaṇṇāni nāgarikamanussānaṃ jegucchāni honti aparibhogāni , evaṃ kesāpi pubbalohitamuttakarīsapittasemhādinissandena jātattā paramajegucchāti .

Evaṃ āsayatopi paṭikūlā .

Ime ca kesā nāma gūtharāsimhi uṭṭhitakaṇṇakā viya ekatiṃsakoṭṭhāsarāsimhi jātā , te susānasaṅkāraṭṭhānādīsuM1.258 jātasākaṃ viya , parikhādīsu jātakamalakuvalayādipupphaṃ viya ca asuciṭṭhāne jātattā paramajegucchāti evaṃ okāsato paṭikūlātiādinā nayena tacapañcakassa vaṇṇādivasena paṭikūlabhāvaṃ pakāsentenāti attho .

Nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontenāti ime kesā nāma sīsakaṭāhapaliveṭhanacamme jātā , tattha yathā vammikamatthake jātesu kuṇṭhatiṇesu na vammikamatthako jānāti ‘‘ mayi kuṇṭhatiṇāni jātānī ’’ ti , nāpi kuṇṭhatiṇāni jānanti ‘‘ mayaṃ vammikamatthake jātānī ’’ ti .

Evameva na sīsakaṭāhapaliveṭhanacammaṃ jānāti ‘‘ mayi kesā jātā ’’ ti , nāpi kesā jānanti ‘‘ mayaṃ sīsakaṭāhapaliveṭhanacamme jātā ’’ ti , aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇarahitā ete dhammā .

Iti ‘‘ kesā nāma imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso acetano abyākato suñño nissatto thaddho pathavīdhātū ’’ tiādinā nayena nijjīvanissattabhāvaṃ pakāsentena .

Pubbeti purimabuddhānaṃ santike .

Madditasaṅkhāroti nāmarūpavavatthānena ceva paccayapariggahavasena ca ñāṇena parimadditasaṅkhāro .

Bhāvitabhāvanoti kalāpasammasanādinā sabbaso kusalabhāvanāya pūraṇena bhāvitabhāvanoV1.195 .

Adinnaṃ na vaṭṭatīti ettha ‘‘ pabbajjā na ruhatīti vadantī ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.34) vuttaṃ .

Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.34) pana – yasassīti parivārasampanno .

Nijjīvanissattabhāvan ti ‘‘ kesā nāma imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso acetano abyākato suñño nissatto thaddho pathavīdhātū ’’ tiādinayaṃ saṅgaṇhāti , sabbaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.311) āgatanayena gahetabbaṃ .

Pubbeti pubbabuddhuppādesuM1.259 .

Madditasaṅkhāroti vipassanāvasena vuttaṃ .

Bhāvitabhāvanoti samathavasenapi .

Kāsāyāni tikkhattuṃ vā … pe … paṭiggāhāpetabboti ettha ‘‘ sabbadukkhanissaraṇatthāya imaṃ kāsāvaṃ gahetvā ’’ ti vā ‘‘ taṃ kāsāvaṃ datvā ’’ ti vā vatvā ‘‘ pabbājetha maṃ , bhante , anukampaṃ upādāyā ’’ ti evaṃ yācanapubbakaṃ cīvaraṃ paṭicchāpeti .

Athāpītiādi tikkhattuṃ paṭiggāhāpanato paraṃ kattabbavidhidassanaṃ , athāpīti tato parampīti attho .

Keci pana ‘‘ cīvaraṃ appaṭiggāhāpetvā pabbājanappakārabhedadassanatthaṃ ‘ athāpī ’ ti vuttaṃ .

Athāpīti atha vāti attho ’’ ti vadanti .

Adinnaṃ na vaṭṭatīti iminā pabbajjā na ruhatīti dasseti .

147. Pāde vandāpetvāti pādābhimukhaṃ namāpetvā .

Dūre vandantopi hi pāde vandatīti vuccatīti .

Upajjhāyena vāti ettha yassa santike upajjhaṃ gaṇhāti , ayaṃ upajjhāyo .

Yaṃ ābhisamācārikesu vinayanatthāya ācariyaṃ katvā niyyātenti , ayaṃ ācariyo .

Sace pana upajjhāyo sayameva sabbaṃ sikkhāpeti , aññampi na niyyāteti , upajjhāyovassa ācariyopi hoti .

Yathā upasampadākāle sayameva kammavācaṃ vācento upajjhāyova kammavācācariyopi hotīti vuttaṃ .

Anuññātaupasampadāti ñatticatutthakammena anuññātaupasampadā .

Ṭhānakaraṇasampadan ti ettha uraādīni ṭhānāni , saṃvutādīni karaṇānīti veditabbāni .

Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedaṃ akatvā dātabbānīti dassetuṃ ‘‘ ekasambandhānī ’’ ti vuttaṃ .

Vicchinditvāti ma-kārantaṃ katvā dānasamaye vicchedaṃ katvā .

148. SabbamassaM1.260V1.196 kappiyākappiyaṃ ācikkhitabban ti dasasikkhāpadavinimuttaṃ parāmāsāparāmāsādibhedaṃ kappiyākappiyaṃ ācikkhitabbaṃ .

Ābhisamācārikesu vinetabboti iminā ‘‘ sekhiyaupajjhāyavattādiābhisamācārikasīlamanena pūretabbaṃ .

Tattha ca kattabbassa akaraṇe , akattabbassa ca karaṇe daṇḍakammāraho hotīti dīpetīti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.34) vuttaṃ .

Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedo na kātabboti āha ‘‘ ekasambandhānī ’’ ti .

Ābhisamācārikesu vinetabboti iminā sekhiyavattākkhandhakavattesu , aññesu ca sukkavissaṭṭhiādilokavajjasikkhāpadesu ca sāmaṇerehi vattitabbaṃ , tattha avattamāno alajjī daṇḍakammāraho ca hotīti dassetīti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.34).

Urādīni ṭhānāni nāma , saṃvutādīni karaṇāni nāma .

Anunāsikantaṃ katvā ekasambandhaṃ katvā dānakāle antarā aṭṭhatvā vattabbaṃ , vicchinditvā dānakālepi yathāvuttaṭṭhāne eva vicchedo , aññatra na vaṭṭatīti likhitaṃ , anunāsikante dīyamāne khalitvā ‘‘ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti ma-kārena missībhūte khette otiṇṇattā vaṭṭatīti upatissatthero .

Missaṃ katvā vattuṃ vaṭṭati , vacanakāle pana anunāsikaṭṭhāne vicchedaṃ akatvā vattabbanti dhammasiritthero .

‘‘ Evaṃ kammavācāyampī ’’ ti vuttaṃ .

Ubhatosuddhiyāva vaṭṭatīti ettha mahāthero patitadantādikāraṇatāya acaturassaṃ katvā vadati , byattasāmaṇero samīpe ṭhito pabbajjāpekkhaṃ byattaṃ vadāpeti , mahātherena avuttaṃ vadāpetīti na vaṭṭati .

Kammavācāya itaro bhikkhu ce vadati , vaṭṭatīti .

Saṅgho hi kammaṃ karoti , na puggaloti .

Na , nānāsīmapavattakammavācāsāmaññanayena paṭikkhipitabbattā .

Atha therena caturassaṃ vuttaṃM1.261 pabbajjāpekkhaṃ vattuṃ asakkontaṃ sāmaṇero sayaṃ vatvā vadāpeti , ubhatosuddhi eva hoti therena vuttasseva vuttattā .

‘‘ Buddhaṃ saraṇaṃ gacchanto asādhāraṇe buddhaguṇaṃ , dhammaṃ saraṇaṃ gacchanto nibbānaṃ , saṅghaṃ saraṇaṃ gacchanto sekkhadhammaṃ asekkhadhammañca saraṇaṃ gacchatī ’’ ti aggahitaggahaṇavasena yojanā kātabbā .

Aññathā saraṇattayasaṅkaradoso .

Sabbamassa kappiyākappiyan ti dasasikkhāpadavinimuttaṃ parāmāsāparāmāsādibhedaṃ .

‘‘ Ābhisamācārikesu vinetabbo ’’ ti vacanato sekhiyaupajjhāyavattādiābhisamācārikasīlamanena pūretabbaṃ .

Tattha cārittassa akaraṇe , vārittassa karaṇe daṇḍakammāraho hotī ’’ ti dīpetīti vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 34) āgato .

AnujānāmiV1.197 bhikkhave sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadānītiādīsu sikkhitabbāni padāni sikkhāpadāni , sikkhākoṭṭhāsāti attho .

Sikkhāya vā padāni sikkhāpadāni , adhisīlaadhicittaadhipaññāsikkhānaṃ adhigamupāyoti attho .

Atthato pana kāmāvacarakusalacittasampayuttā viratiyo , taṃsampayuttadhammā panettha taggahaṇeneva gahetabbā .

Pāṇoti paramatthato jīvitindriyaṃ , tassa atipātanaṃ pabandhavasena pavattituṃ adatvā satthādīhi atikkamma abhibhavitvā pātanaṃ pāṇātipāto , pāṇavadhoti attho .

So pana atthato pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā vadhakacetanāva , tasmā pāṇātipātā veramaṇi , verahetutāya verasaṅkhātaṃ pāṇātipātādipāpadhammaṃ maṇati nīharatīti virati ‘‘ veramaṇī ’’ ti vuccati .

Viramati etāyāti vā ‘‘ viramatī ’’ ti vattabbe niruttinayena ‘‘ veramaṇī ’’ ti samādānavirati vuttā .

Esa nayo sesesupi .

AdinnassaM1.262 ādānaṃ adinnādānaṃ , theyyacetanā .

Abramhacariyan ti aseṭṭhacariyaṃ , maggenamaggapaṭipattisamuṭṭhāpikā methunacetanā .

Musāti abhūtavatthu , tassa vādo abhūtaṃ ñatvāva bhūtato viññāpanacetanā musāvādo .

Piṭṭhapūvādinibbattā surā ceva pupphāsavādibhedaṃ merayañca surāmerayaṃ .

Tadeva madanīyaṭṭhena majjañceva pamādakāraṇaṭṭhena pamādaṭṭhānañca , taṃ yāya cetanāya pivati , tassā evaṃ adhivacanaṃ .

Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikā , ayaṃ ariyānaṃ bhojanassa kālo nāma , tadañño vikālo .

Bhuñjitabbaṭṭhena bhojanan ti idha sabbaṃ yāvakālikaṃ vuccati , tassa ajjhoharaṇaṃ idha uttarapadalopena bhojananti adhippetaṃ .

Vikāle bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanaṃ , vikāle vāyāvakālikassa bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanan tipi attho gahetabbo , taṃ atthato vikāle yāvakālikaajjhoharaṇacetanāva .

Sāsanassa ananulomattā visūkaṃ paṭāṇībhūtaṃ dassanaṃ ‘‘ visūkadassanaṃ , naccagītādidassanasavanānañceva vaṭṭakayuddhajūtakīḷādisabbakīḷānañca nāmaṃ .

Dassanan ti cettha pañcannampi viññāṇānaṃ yathāsakaṃ visayassa ālocanasabhāvatāya dassanasaddena saṅgahetabbattā savanampi saṅgahitaṃ .

Naccagītavāditasaddehi cettha attano naccanagāyanādīnipi saṅgahitānīti daṭṭhabbaṃ .

MālātiV1.198 baddhamabaddhaṃ vā pupphaṃ , antamaso suttādimayampi alaṅkāratthāya piḷandhiyamānaṃ mālātveva vuccati .

Gandhan ti vāsacuṇṇādivilepanato aññaṃ yaṃ kiñci gandhajātaṃ .

Vilepanan ti pisitvā gahitaṃ chavirāgakaraṇañceva gandhajātañca .

Dhāraṇaṃ nāma piḷandhanaṃ .

Maṇḍanaṃ nāma ūnaṭṭhānapūraṇaṃ .

Gandhavasena , chavirāgavasena vā sādiyanaṃ vibhūsanaṃ nāma , mālādīsuM1.263 vā dhāraṇādīni yathākkamaṃ yojetabbāni .

Tesaṃ dhāraṇādīnaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ vītikkamacetanā .

Uccāti ucca-saddena samānattho nipāto .

Uccāsayanaṃ vuccati pamāṇātikkantaṃ āsandādi .

Mahāsayanaṃ akappiyattharaṇehi atthataṃ salohitavitānañca .

Etesu hi āsanaṃ sayanañca uccāsayanamahāsayanasaddehi gahitāni uttarapadalopena .

Jātarūparajatapaṭiggahaṇāti ettha rajata saddena dārumāsakādi sabbaṃ rūpiyaṃ saṅgahitaṃ .

Muttāmaṇiādayopettha dhaññakkhettavatthādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā .

Paṭiggahaṇa -saddena pana paṭiggāhāpanasādiyanānipi saṅgahitāni .

149. Senāsanaggāho ca paṭippassambhantīti iminā vassacchedaṃ dasseti .

Upasampannānampi pārājikasamāpattiyā saraṇagamanādisāmaṇerabhāvassapi vinassanato senāsanaggāho ca paṭippassambhati , saṅghalābhampi te na labhantīti veditabbaṃ .

Purimikāya puna saraṇāni gahitānīti saraṇagahaṇena saha tadahevassa vassūpagamanampi dasseti .

Pacchimikāya vassāvāsikan ti vassāvāsikalābhaggahaṇadassanamattamevetaṃ , tato purepi vā pacchāpi vā vassāvāsikañca cīvaramāsesu saṅghe uppannakālacīvarañca purimikāya upagantvā avipannasīlo sāmaṇero labhati eva .

Sace pacchimikāya gahitānīti pacchimikāya vassūpagamanañca chinnavassatañca dasseti .

Tassa hi kālacīvaralābho na pāpuṇāti , tasmā ‘‘ apaloketvā lābho dātabbo ’’ ti vuttaṃ .

Vassāvāsikalābho pana yadi senāsanassāmikā dāyakā senāsanaguttatthāya pacchimikāya upagantvā vattaṃ katvā attano senāsane vasantassapi vassāvāsikaṃ dātabbanti vadanti , anapaloketvāpi dātabbova .

Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃM1.264 ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.108)‘‘ pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchatīti pacchimikāya puna vassaṃ upagatattā lacchatī ’’ ti vuttaṃ , tampi vassāvāsike dāyakānaṃ imaṃ adhippāyaṃ nissāya vuttañce , sundaraṃ , saṅghikaṃ , kālacīvarampi sandhāya vuttañce , na yujjatīti veditabbaṃ .

Na ajānitvāti ‘‘ surā ’’ ti ajānitvā pivato pāṇātipātāveramaṇiādisabbasīlabhedaṃ saraṇabhedañcaV1.199 na āpajjati .

Akusalaṃ pana surāpānāveramaṇisīlabhedo ca hoti mālādidhāraṇādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ .

Itarānīti vikālabhojanāveramaṇiādīni .

Tānipi hi sañcicca vītikkamantassa taṃ taṃ bhijjati eva , itarītaresaṃ pana abhijjanena nāsanaṅgāni na honti .

Teneva ‘‘ etesu bhinnesū ’’ ti bhedavacanaṃ vuttaṃ .

Accayaṃ desāpetabboti ‘‘ accayo maṃ bhante accāgamā ’’ tiādinā saṅghamajjhe desāpetvā saraṇasīlaṃ dātabbanti adhippāyo pārājikattā tesaṃ .

Tenāha ‘‘ liṅganāsanāya nāsetabbo ’’ ti .

Ayameva hi nāsanā idhādhippetāti liṅganāsanākāraṇehi pāṇātipātādīhi avaṇṇabhāsanādīnaṃ saha patitattā vuttaṃ .

Nanu ca kaṇṭakasāmaṇeropi micchādiṭṭhiko eva , tassa ca heṭṭhā daṇḍakammanāsanāva vuttā , idha pana micchādiṭṭhikassa liṅganāsanā vuccati , ko imesaṃ bhedoti codanaṃ manasi nidhāyāha ‘‘ sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko ’’ ti .

Ettha cāyaṃ adhippāyo – yo hi ‘‘ attā issaro ’’ ti vā ‘‘ nicco dhuvo ’’ tiādinā vā ‘‘ attā ucchijjissati vinassissatī ’’ tiādinā vā titthiyaparikappitaṃ yaṃ kiñci sassatucchedadiṭṭhiṃ daḷhaṃ gahetvā voharati , tassa sā pārājikaṭṭhānaṃ hoti , so ca liṅganāsanāya nāsetabbo .

Yo pana īdisaṃM1.265 diṭṭhiṃ aggahetvā sāsanikova hutvā kevalaṃ buddhavacanādhippāyaṃ viparītato gahetvā bhikkhūhi ovadiyamānopi appaṭinissajjitvā voharati , tassa sā diṭṭhi pārājikaṃ na hoti , so pana kaṇṭakanāsanāya eva nāsetabboti vimativinodaniyaṃ .

Imasmiṃ ṭhāne sāratthadīpaniyaṃ dasasikkhāpadato paṭṭhāya vitthārato vaṇṇanā āgatā , sā porāṇaṭīkāyaṃ sabbaso potthakaṃ āruḷhā , tasmā idha na vitthārayimha .

150.‘‘ Attano pariveṇan ti idaṃ puggalikaṃ sandhāya vuttan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Ayaṃ panettha gaṇṭhipadakārānaṃ adhippāyo – vassaggena pattasenāsanan ti iminā tassa vassaggena pattaṃ saṅghikasenāsanaṃ vuttaṃ .

Attano pariveṇan ti imināpi tasseva puggalikasenāsanaṃ vuttanti .

Ayaṃ panettha amhākaṃ khanti – yattha vā vasatīti iminā saṅghikaṃ vā hotu puggalikaṃ vā , tassa nibaddhavasanakasenāsanaṃ vuttaṃ .

Yattha vā paṭikkamatīti iminā pana yaṃ ācariyupajjhāyassa vasanaṭṭhānaṃ upaṭṭhānādinimittaṃ nibaddhaṃ pavisati , taṃ ācariyupajjhāyānaṃ pavisanaṭṭhānaṃ vuttaṃ , tasmā tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ ubhayenapi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vuttan ’’ ti āha .

Tattha attano pariveṇan ti iminā ācariyupajjhāyānaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ dassitaṃ , vassaggena pattasenāsanan tiV1.200 iminā pana tassa vasanaṭṭhānaṃ , tasmā tadubhayampi saṅghikaṃ vā hotu puggalikaṃ vā , āvaraṇaṃ kātabbamevāti .

Mukhadvārikan ti mukhadvārena bhuñjitabbaṃ .

Daṇḍakammaṃ katvāti daṇḍakammaṃ yojetvā .

Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo , soyeva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ , āvaraṇādi .

Daṇḍakammamassa karothāti assa daṇḍakammaṃ yojetha āṇāpetha .

Daṇḍakamman ti vā niggahakammaṃ , tasmā niggahamassa karothātiM1.266 vuttaṃ hoti .

Esa nayo sabbattha īdisesu ṭhānesu .

Senāsanaggāho ca paṭippassambhantīti iminā chinnavasso hotīti dīpeti .

Sace ākiṇṇadosova hoti , āyatiṃ saṃvare na tiṭṭhati , nikkaḍḍhitabboti ettha sace yāvatatiyaṃ vuccamāno na oramati , saṅghaṃ apaloketvā nāsetabbo , puna pabbajjaṃ yācamānopi apaloketvā pabbājetabboti vadanti .

Pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchatīti pacchimikāya puna vassaṃ upagatattā lacchati .

Apaloketvā lābho dātabboti chinnavassatāya vuttaṃ .

Itarāni pañca sikkhāpadānīti vikālabhojanādīni pañca .

Accayaṃ desāpetabboti ‘‘ accayo maṃ bhante accāgamā ’’ tiādinā nayena desāpetabboti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.108) vuttaṃ .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Pabbajjāvinicchayakathālaṅkāro nāma

Dvāvīsatimo paricchedo .

Upasampadāvinicchayakathā

Evaṃ pabbajjāvinicchayaṃ kathetvā tadanantaraṃ upasampadāvinicchayo kathetabbo , evaṃ santepi aṭṭhakathāyaṃ upasampadāvinicchayakathā pāḷivaṇṇanāvaseneva āgatā , no pāḷimuttakavinicchayavasena , imassa pana pakaraṇassa pāḷimuttakavinicchayakathābhūtattā tamakathetvā nissayavinicchayo eva ācariyena kathito , mayaṃ pana upasampadāvinicchayassa atisukhumattāV1.201 atigambhīrattā sudullabhattā sāsanānuggahatthaṃ ācariyenaM1.267 avuttampi samantapāsādikato nīharitvā vimativinodanīādippakaraṇesu āgatavinicchayena alaṅkaritvā taṃ vinicchayaṃ kathayissāma .

Tena kho pana samayenāti yena samayena bhagavatā ‘‘ na bhikkhave anupajjhāyako ’’ tiādisikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti , tena samayena .

Anupajjhāyakan ti upajjhaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ , evaṃ upasampannā neva dhammato na āmisato saṅgahaṃ labhanti , te parihāyantiyeva , na vaḍḍhanti .

Na bhikkhave anupajjhāyakoti upajjhaṃ agāhāpetvā nirupajjhāyako na upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassāti sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya evaṃ upasampādentassa āpatti hoti , kammaṃ pana na kuppati .

Keci ‘‘ kuppatī ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .

‘‘ Saṅghena upajjhāyenā ’’ tiādīsupi ubhatobyañjanakupajjhāyapariyosānesu eseva nayo .

Apattakā hatthesu piṇḍāya carantīti yo hatthesu piṇḍo labbhati , tadatthāya caranti .

Seyyathāpi titthiyāti yathā ājīvakanāmakā titthiyā .

Sūpabyañjanehi missetvā hatthesu ṭhapitapiṇḍameva hi te bhuñjanti .

Āpatti dukkaṭassāti evaṃ upasampādentasseva āpatti hoti , kammaṃ pana na kuppati , acīvarakādivatthūsupi eseva nayo .

Yācitakenāti ‘‘ yāva upasampadaṃ karoma , tāva dethā ’’ ti yācitvā gahitena , tāvakālikenāti attho .

Īdisena hi pattena vā cīvarena vā pattacīvarena vā upasampādentasseva āpatti hoti , kammaṃ pana na kuppati , tasmā paripuṇṇapattacīvarova upasampādetabbo .

Sace tassa natthi , ācariyupajjhāyā cassa dātukāmā hontiM1.268 , aññe vā bhikkhū , nirapekkhehi vissajjetvā adhiṭṭhānūpagaṃ pattacīvaraṃ dātabbaṃ .

Gottenapi anussāvetun ti ‘‘ mahākassapassa upasampadāpekkho ’’ ti evaṃ gottaṃ vatvā anussāvetuṃ anujānāmīti attho .

Dve ekānussāvaneti dve ekato anussāvane , ekena ekassa , aññena itarassāti evaṃ dvīhi vā ācariyehi ekena vā ekakkhaṇe kammavācaṃ anussāventehi upasampādetuṃ anujānāmīti attho .

Dve tayo ekānussāvane kātuṃ , tañca kho ekenaV1.202 upajjhāyenāti dve vā tayo vā jane purimanayeneva ekato anussāvane kātuṃ anujānāmi , tañca kho anussāvanakiriyaṃ ekena upajjhāyena anujānāmīti attho .

Tasmā ekena ācariyena dve vā tayo vā anussāvetabbā .

Dvīhi vā tīhi vā ācariyehi visuṃ visuṃ ekena ekassāti evaṃ ekappahāreneva dve tisso vā kammavācā kātabbā .

Sace pana nānācariyā nānupajjhāyā honti , tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ , sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti , aññamaññañca gaṇapūrakā honti , vaṭṭati .

Sace nānupajjhāyā honti , eko ācariyo hoti ,‘‘ na tveva nānupajjhāyenā ’’ ti paṭikkhittattā na vaṭṭati .

Idaṃ sandhāya hi esa paṭikkhepo .

Paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabboti ettha vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhā , taṃ upajjhaṃ ‘‘ upajjhāyo me , bhante , hohī ’’ ti evaṃ vadāpetvā gāhāpetabbo .

Vitthāyantīti vitthaddhagattā honti .

Yaṃ jātan ti yaṃ tava sarīre jātaṃ nibbattaṃ vijjamānaṃ , taṃ saṅghamajjhe pucchante santaṃ atthīti vattabbantiādi .

Ullumpatu man ti uddharatu maṃ .

TāvadevātiM1.269 upasampannasamanantarameva .

Chāyā metabbāti ekaporisā vā dviporisā vāti chāyā metabbā .

Utuppamāṇaṃ ācikkhitabban ti ‘‘ vassāno hemanto gimho ’’ ti utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ .

Ettha ca utuyeva utuppamāṇaṃ .

Sace vassānādayo aparipuṇṇā honti , yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo , te divase sallakkhetvā so divasabhāgo ācikkhitabbo .

Atha vā ‘‘ ayaṃ nāma utu , so ca kho paripuṇṇo aparipuṇṇo vā ’’ ti evaṃ utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ ,‘‘ pubbaṇho vā sāyanho vā ’’ ti evaṃ divasabhāgo ācikkhitabbo .

Saṅgītīti idameva sabbaṃ ekato katvā ‘‘ tvaṃ kiṃ labhasi , kā te chāyā , kiṃ utuppamāṇaṃ , ko divasabhāgo ’’ ti puṭṭho ‘‘ idaṃ nāma labhāmi vassaṃ vā hemantaṃ vā gimhaṃ vā , ayaṃ me chāyā , idaṃ utuppamāṇaṃ , ayaṃ divasabhāgoti vadeyyāsī ’’ ti evaṃ ācikkhitabbaṃ .

Ohāyāti chaḍḍetvā .

Dutiyaṃ dātun ti upasampadamāḷakato pariveṇaṃ gacchantassa dutiyakaṃ dātuṃ anujānāmi , cattāri ca akaraṇīyāni ācikkhitunti attho .

Paṇḍupalāsoti paṇḍuvaṇṇo patto .

Bandhanā pavuttoti vaṇṭato patito .

Abhabbo haritatthāyāti puna harito bhavituṃV1.203 abhabbo .

Puthusilāti mahāsilā .

Ayaṃ samantapāsādikato nīharitvā ābhato upasampadāvinicchayo .

Anupajjhāyādivatthūsu sikkhāpadaṃ apaññattan ti ‘‘ na anupajjhāyako upasampādetabbo ’’ ti ( mahāva .117) idheva paññāpiyamānaṃ sikkhāpadaṃ sandhāya vuttaṃ .

Kammaṃ pana na kuppatīti idaṃ upajjhāyābhāvepi ‘‘ itthannāmassa upasampadāpekkhā itthannāmena upajjhāyenā ’’ tiM1.270 matassa vā vibbhantassa vā purāṇaupajjhāyassa , aññassa vā yassa kassaci avijjamānassapi nāmena sabbattha upajjhāyakittanassa katattā vuttaṃ .

Yadi hi upajjhāyakittanaṃ na kareyya ,‘‘ puggalaṃ na parāmasatī ’’ ti vuttakammavipatti eva siyā .

Teneva pāḷiyaṃ ( mahāva .117)‘‘ anupajjhāyakan ’’ ti vuttaṃ , aṭṭhakathāyampi ( mahāva . aṭṭha .117) assa ‘‘ upajjhāyaṃ akittetvā ’’ ti avatvā ‘‘ upajjhāyaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ ’’ icceva attho vutto .

Pāḷiyaṃ saṅghena upajjhāyenāti ‘‘ ayaṃ itthannāmo saṅghassa upasampadāpekkho , itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācati saṅghena upajjhāyenā ’’ ti evaṃ kammavācāya saṅghameva upajjhāyaṃ kittetvāti attho .

Evaṃ gaṇena upajjhāyenāti etthāpi ‘‘ ayaṃ itthannāmo gaṇassa upasampadāpekkho ’’ tiādinā yojanā veditabbā .

Evaṃ vuttepi kammaṃ na kuppati eva dukkaṭasseva vuttattā , aññathā ‘‘ so ca puggalo anupasampanno ’’ ti vadeyya .

Tenāha ‘‘ saṅghenā ’’ tiādi .

Tattha paṇḍakādiupajjhāyehi kariyamānesu kammesu paṇḍakādike vināva yadi pañcavaggādigaṇo pūrati , kammaṃ na kuppati , itarathā kuppatīti veditabbaṃ .

Apattacīvaravatthūsupi pattacīvarānaṃ abhāvepi ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti kammavācāya sāvitattā kammakopaṃ avatvā dukkaṭameva vuttaṃ .

Itarathā sāvanāya hāpanato kammakopo eva siyā .

Keci pana ‘‘ paṭhamaṃ anuññātakammavācāyaṃ upasampannā viya idānipi ‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’ ti avatvā kammavācāya upasampannāpi sūpasampannā evā ’’ ti vadanti , taṃ na yuttaṃ .

Anuññātakālato paṭṭhāya hi aparāmasanaṃ sāvanāya hāpanavipatti eva hoti ‘‘ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī ’’ ti padassa hāpane viyaM1.271 .

Tampi hi pacchā anuññātaṃ ,‘‘ saṅghaṃ , bhante , upasampadaṃ yācāmī ’’ tiādivākyena ayācetvā tampi upasampādento ‘‘ ayaṃ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī ’’ ti vatvāva yadi kammavācaṃ karoti , kammaṃ sukatameva hoti .

No ce , vipannaṃ .

Sabbapacchā hi anuññātakammavācato kiñcipi parihāpetuṃ na vaṭṭati , sāvanāya hāpanamevaV1.204 hoti , aññe vā bhikkhū dātukāmā hontīti sambandho , ayamettha vimativinodaniyā ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.117) ābhato vinicchayo .

Sāratthadīpanīvinicchayo pana idheva antogadhā hoti appatarattā avisesattā ca .

Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . mahāvagga 117) pana ‘‘ keci kuppatīti vadanti , taṃ na gahetabban ’’ ti yaṃ vuttaṃ , taṃ ‘‘ pañcavaggakaraṇīyañce , bhikkhave , kammaṃ , bhikkhunipañcamo kammaṃ kareyya , akammaṃ na ca karaṇīyan ’’ tiādinā ( mahāva .390) nayena vuttattā paṇḍakānaṃ gaṇapūraṇabhāve eva kammaṃ kuppati , na sabbanti katvā suvuttaṃ , itarathā ‘‘ paṇḍakupajjhāyena kammaṃ kareyya , akammaṃ na ca karaṇīyan ’’ tiādikāya pāḷiyā bhavitabbaṃ siyā .

Yathā aparipuṇṇapattacīvarassa upasampādanakāle kammavācāyaṃ ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti asantaṃ vatthuṃ kittetvā upasampadāya katāya tasmiṃ asantepi upasampadā ruhati , evaṃ ‘‘ ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti avatthuṃ paṇḍakupajjhāyādiṃ , asantaṃ vā vatthuṃ kittetvā katāyapi gaṇapūrakānamatthitāya upasampadā ruhateva .

‘‘ Na , bhikkhave , paṇḍakupajjhāyena upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassa , so ca puggalo anupasampanno ’’ tiādivacanassa abhāvā ayamattho siddhova hoti .

Na hi buddhā vattabbayuttaṃ na vadanti .

Tena vuttaṃ ‘‘ yo pana bhikkhu jānaṃ ūnavīsativassaṃM1.272 … pe … so ca puggalo anupasampanno ’’ tiādi ( pāci .403).

Tathā ‘‘ byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ’’ ti ( mahāva .71) vacanato theyyasaṃvāsakādiācariyehi anussāvanāya katāya upasampadā na ruhati tesaṃ abhikkhuttāti vacanampi na gahetabbaṃ .

Kiñca bhiyyo –

‘‘ imāni cattāri kammāni pañcahākārehi vipajjantī ’’ tiādinā ( pari .482) nayena kammānaṃ sampattivipattiyā kathiyamānāya ‘‘ sattahi ākārehi kammāni vipajjanti vatthuto vā ñattito vā anussāvanato vā sīmato vā parisato vā upajjhāyato vā ācariyato vā ’’ ti akathitattā na gahetabbaṃ .

‘‘ Parisato vā ’’ ti vacanena ācariyupajjhāyānaṃ vā saṅgaho katoti ce ?

Na ,‘‘ dvādasahi ākārehi parisato kammāni vipajjantī ’’ ti etassa vibhaṅge tesamanāmaṭṭhattā , ayamattho yasmā tattha tattha sarūpena vuttapāḷivasenevaV1.205 sakkā jānituṃ , tasmā nayamukhaṃ dassetvā saṃkhittoti ayamassa yuttigavesanāti vuttaṃ .

Tatridaṃ vicāretabbaṃ – anupajjhāyakaṃ upasampādentā te bhikkhū yathāvuttanayena abhūtaṃ vatthuṃ kittayiṃsu , udāhu musāvādabhayā tāneva padāni na sāvesunti .

Kiñcettha – yadi tāva upajjhāyābhāvato na sāvesuṃ ,‘‘ puggalaṃ na parāmasatī ’’ ti vuttavipattippasaṅgo hoti , atha sāvesuṃ , musāvādo nesaṃ bhavatīti ?

Vuccate – sāvesuṃyeva yathāvuttavipattippasaṅgabhayā ,‘‘ kammaṃ pana na kuppatī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā ca .

Na , musāvādassa asambhavato , musāvādenapi kammasambhavato ca .

Na hi sakkā musāvādena kammavipattisampattiṃ kātunti .

Tasmā ‘‘ anupajjhāyakaṃ upasampādentī ’’ ti vacanassa ca ubhayadosavinimutto attho pariyesitabbo .

AyañcetthaM1.273 yutti – yathā pubbe pabbajjupasampadupajjhāyesu vijjamānesupi upajjhāyaggahaṇakkamena aggahitattā ‘‘ tena kho pana samayena bhikkhū anupajjhāyakan ’’ tiādi vuttaṃ , tathā idhāpi upajjhāyassa vijjamānasseva sato aggahitattā ‘‘ anupajjhāyakaṃ upasampādentī ’’ ti vuttaṃ .

Kammavācācariyena pana ‘‘ gahito tena upajjhāyo ’’ ti saññāya upajjhāyaṃ kittetvā kammavācaṃ sāvetabbaṃ .

Kenaci vā kāraṇena kāyasāmaggiṃ adentassa upajjhāyassa chandaṃ gahetvā kammavācaṃ sāveti , upajjhāyo vā upasampadāpekkhassa upajjhaṃ datvā pacchā upasampanne tasmiṃ tādise vatthusmiṃ samanuyuñjiyamāno vā asamanuyuñjiyamāno vā upajjhāyadānato pubbe eva sāmaṇero paṭijānāti , sikkhāpaccakkhātako vā antimavatthuajjhāpannako vā paṭijānāti , chandahārakādayo viya upajjhāyo vā aññasīmāgato hoti .

Kammavācā ruhatīti vatvā ‘‘ anujānāmi bhikkhave paccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampadan ’’ ti vuttattā .

Keci ‘‘ vinayadharapañcamena upajjhāyena sannihiteneva bhavitabban ’’ ti vadantīti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .

So ca pāṭho appamāṇo majjhimesu janapadesu tassa vacanassābhāvato .

Asannihitepi upajjhāye kammavācā ruhatīti āpajjatīti ce ?

Na .

Kasmā ?

Kammasampattiyaṃ ‘‘ puggalaṃ parāmasatī ’’ ti vuttapāṭhova no pamāṇaṃ .

Na hi tattha asannihito upajjhāyasaṅkhāto puggalo parāmasanaṃ arahati , tasmā tattha saṅghaparāmasanaṃ viya puggalaparāmasanaṃ veditabbaṃ .

Saṅghena gaṇena upajjhāyenaV1.206 upasampādenti tesaṃ atthato puggalattā , paṇḍakādiupajjhāyena upasampādenti upasampādanakāle aviditattāti porāṇā .

ApattacīvaraṃM1.274 upasampādentīti kammavācācariyo ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti saññāya , kevalaṃ atthasampattiṃ anapekkhitvā santapadanīhārena vā ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti kammavācaṃ sāveti .

Yathā etarahi matavippavuttamātāpitikopi ‘‘ anuññātosi mātāpitūhī ’’ ti puṭṭho ‘‘ āma bhante ’’ ti vadati , kiṃ bahunā ?

Ayaṃ panettha sāro –

‘‘ tasmiṃ samaye cattāri kammāni pañcahākārehi vipajjantī ’’ ti lakkhaṇassa na tāva paññattattā anupajjhāyakādiṃ upasampādenti .

Vajjanīyapuggalānaṃ avuttattā paṇḍakupajjhāyādiṃ upasampādenti , terasantarāyapucchāya adassanattā apattacīvarakaṃ upasampādenti ,‘‘ anujānāmi bhikkhave ñatticatutthena kammena upasampādetun ’’ ti ( mahāva .69) evaṃ sabbapaṭhamaṃ anuññātāya kammavācāya ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti avacanamettha sādhakanti veditabbaṃ .

Tañhi vacanaṃ anukkamenānuññātanti .

Idaṃ tāva sabbathā hotu ,‘‘ mūgaṃ pabbājenti badhiraṃ pabbājentī ’’ ti idaṃ kathaṃ sambhavitumarahati ādito paṭṭhāya ‘‘ anujānāmi bhikkhave imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjan ’’ tiādinā anuññātattāti ?

Vuccate –

‘‘ evañca pana , bhikkhave , pabbājetabboti , evaṃ vadehīti vattabbo … pe … tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti ettha ‘‘ evaṃ vadehīti vattabbo ’’ ti imassa vacanassa micchā atthaṃ gahetvā mūgaṃ pabbājesuṃ .

‘‘ Evaṃ vadehī ’’ ti taṃ pabbajjāpekkhaṃ āṇāpetvā sayaṃ upajjhāyena vattabbo ‘‘ tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti , so pabbajjāpekkhā tathā āṇatto upajjhāyavacanassa anu anu vadatu vā mā vā , tattha tattha bhagavā ‘‘ kāyena viññāpeti , vācāya viññāpeti , kāyena vācāya viññāpeti , gahito hoti upajjhāyo .

Dinno hoti chando , dinnā hoti pārisuddhi , dinnā hoti pavāraṇā ’’ ti vadatiM1.275 .

Tadanumānena vā kāyena tena pabbajjāpekkhena viññattaṃ hoti saraṇagamananti vā lokepi kāyena viññāpento evaṃ vadatīti vuccati , taṃ pariyāyaṃ gahetvā mūgaṃ pabbājentīti veditabbaṃ .

Porāṇagaṇṭhipade ‘‘ mūgaṃ kathaṃ pabbājentīti pucchaṃ katvā tassa kāyapasādasambhavato kāyena pahāraṃ datvā hatthamuddāya viññāpetvā pabbājesun ’’ ti vuttaṃ .

Kiṃ bahunā ?

AyaṃV1.207 panettha sāro – yathā pubbe pabbajjādhikāre vattamāne pabbajjābhilāpaṃ upacchinditvā ‘‘ paṇḍako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo ’’ tiādinā ( mahāva .109) nayena upasampadavaseneva abhilāpo kato .

Theyyasaṃvāsakapade asambhavato kiñcāpi so na kato , pabbajjāva tattha katā , sabbattha pana upasampadābhilāpena adhippetā tadanubhāvato upasampadāya , pabbajjāya vāritāya upasampadā vāritā hotīti katvā , tathā idha upasampadādhikāre vattamāne upasampadābhilāpaṃ upacchinditvā upasampadameva sandhāya pabbajjābhilāpo katoti veditabbo .

Kāmaṃ so na kattabbo , mūgapade asambhavato tassa vasena ādito paṭṭhāya upasampadābhilāpova kattabbo viya dissati , tathāpi tasseva mūgapadassa vasena ādito paṭṭhāya pabbajjābhilāpova kato micchāgahaṇanivāraṇatthaṃ .

Kathaṃ ?

‘‘ Mūgo , bhikkhave , apatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , sosārito ’’ ti ( mahāva .396) vacanato hi mūgo upasampanno hotīti siddhaṃ , so kevalaṃ upasampannova hoti , na pana pabbajito tassa pabbajjāya asambhavatoti micchāgāho hoti , taṃ parivajjāpetvā yo upasampanno , so pabbajitova hoti .

Pabbajito panaM1.276 atthi koci upasampanno , atthi koci anupasampannoti imaṃ sammāgāhaṃ uppādeti bhagavāti veditabbaṃ .

Apica tesaṃ hatthacchinnādīnaṃ pabbajitānaṃ supabbajitabhāvadīpanatthaṃ , pabbajjābhāvasaṅkānivāraṇatthañcettha pabbajjābhilāpo kato .

Kathaṃ ?

‘‘ Na , bhikkhave , hatthacchinno pabbājetabbo ’’ tiādinā ( mahāva .119) paṭikkhepena ,‘‘ pabbajitā supabbajitā ’’ ti vuttaṭṭhānābhāvena ca tesaṃ pabbajjābhāvasaṅkā bhaveyya , yathā pasaṅkā bhave , tathā pasaṅkaṃ ṭhapeyya .

Khandhake upasampadaṃ sandhāya ‘‘ hatthacchinno , bhikkhave , apatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , sosārito ’’ tiādinā ( mahāva .396) nayena bhagavā nivāreti .

Teneva nayena pabbajitā panete sabbepi supabbajitā evāti dīpeti .

Aññathā sabbepete upasampannāva honti , na pabbajitāti ayamaniṭṭhappasaṅgo āpajjati .

Kathaṃ ?

‘‘ Hatthacchinno , bhikkhave , na pabbājetabbo , pabbajito nāsetabbo ’’ ti vā ‘‘ na , bhikkhave , hatthacchinno pabbājetabbo , yo pabbājeyya , āpatti dukkaṭassa , so ca apabbajito ’’ ti ( mahāva .119) vā tantiyā ṭhapitāya campeyyakkhandhake ‘‘ sosārito ’’ ti vuttattā kevalaṃ ‘‘ ime hatthacchinnādayo upasampannāva honti , na pabbajitā ’’ ti vā ‘‘ upasampannāpi ce pabbajitā , nāsetabbā ’’ ti vā aniṭṭhakoṭṭhāso āpajjatīti adhippāyo .

IdaṃV1.208 panettha vicāretabbaṃ –

‘‘ so ca apabbajito ’’ ti vacanābhāvato mūgassa pabbajjāsiddhipasaṅgato pabbajjāpi ekatosuddhiyā hotīti ayamaniṭṭhakoṭṭhāso kathaṃ nāpajjatīti ?

Pabbajjābhilāpena upasampadā idhādhippetāti sammāgāhena nāpajjatīti , aññathā yathābyañjanaṃ atthe gahite yathāpaññattadukkaṭābhāvasaṅkhāto aparo aniṭṭhakoṭṭhāso āpajjati .

Kathaṃ ?

‘‘ Na , bhikkhave , mūgo pabbājetabbo , yoM1.277 pabbājeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttadukkaṭaṃ pabbajjāpariyosāne hoti , na tassāvippakatāya .

Pubbapayogadukkaṭameva hi paṭhamaṃ āpajjati , tasmā mūgassa pabbajjāpariyosānasseva abhāvato imassa dukkaṭassa okāso ca na sabbakālaṃ sambhaveyya , upasampadāvasena pana atthe gahite sambhavati kammanibbattito .

Teneva pāḷiyaṃ ‘‘ na , bhikkhave , paṇḍako upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti dukkaṭaṃ na paññattaṃ .

Apaññattattā pubbapayogadukkaṭameva cettha sambhavati , netaraṃ .

Ettāvatā siddhametaṃ pabbajjābhilāpena upasampadāva tattha adhippetā , na pabbajjāti .

Etthāha sāmaṇerapabbajjā na kāyapayogato hotīti kathaṃ paññāyatīti ?

Vuccate – kāyena viññāpetītiādittikā dassanatoti āgato .

‘‘ Gottenapi anussāvetun ’’ ti ( mahāva .122) vacanato yena vohārena voharati , tena vaṭṭatīti siddhaṃ , tasmā ‘‘ ko nāmo te upajjhāyo ’’ ti puṭṭhenapi gottameva nāmaṃ katvā vattabbanti siddhaṃ hoti , tasmā catubbidhesu nāmesu yena kenaci nāmena anussāvanā kātabbāti vadanti .

Ekassa bahūni nāmāni honti , tattha ekaṃ nāmaṃ ñattiyā , ekaṃ anussāvanāya kātuṃ na vaṭṭati , atthato byañjanato ca abhinnāhi anussāvanāhi bhavitabbanti .

Kiñcāpi ‘‘ itthannāmo itthannāmassa āyasmato ’’ ti pāḷiyaṃ ‘‘ āyasmato ’’ ti padaṃ pacchā vuttaṃ , kammavācāpāḷiyaṃ pana ‘‘ ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassā ’’ ti paṭhamaṃ likhanti , taṃ uppaṭipāṭiyā vuttanti na paccetabbaṃ .

Pāḷiyañhi ‘‘ itthannāmo itthannāmassā ’’ ti atthamattaṃ dassitaṃ , tasmā pāḷiyaṃ avuttopi ‘‘ ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassā ’’ ti kammavācāpāḷiyaṃ payogo dassito .

‘‘ Na meM1.278 diṭṭho ito pubbe iccāyasmā sāriputto ’’ ti ca ‘‘ āyasmā sāriputto atthakusalo ’’ ti ca paṭhamaṃ ‘‘ āyasmā ’’ ti payogassa dassanatoti vadanti .

Katthaci ‘‘ āyasmato buddharakkhitassā ’’ ti vatvā katthaci kevalaṃ ‘‘ buddharakkhitassā ’’ ti sāveti , sāvanaṃ hāpetīti na vuccati nāmassa ahāpitattātiV1.209 eke .

Sace katthaci ‘‘ āyasmato buddharakkhitassā ’’ ti vatvā katthaci ‘‘ buddharakkhitassāyasmato ’’ ti sāveti , pāṭhānurūpattā khettameva otiṇṇantipi eke .

Byañjanabhedappasaṅgato anussāvanānaṃ taṃ na vaṭṭatīti vadanti .

Sace pana sabbaṭṭhānepi ekeneva pakārena vadati , vaṭṭati .

Ekānussāvaneti ettha ekato anussāvanaṃ etesanti ekānussāvanāti asamānādhikaraṇavisayo bāhiratthasamāsoti daṭṭhabbaṃ .

Tenevāha ‘‘ dve ekato anussāvane ’’ ti .

Tattha ekatoti ekakkhaṇeti attho , vibhattialopena cāyaṃ niddeso .

Purimanayeneva ekato anussāvane kātun ti ‘‘ ekena ekassa , aññena itarassā ’’ tiādinā pubbe vuttanayena dvīhi vā tīhi vā ācariyehi ekena vā ekato anussāvane kātuṃ .

Vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāti iminā upajjhāyasaddasamānattho upajjhāsaddopīti atthaṃ dassetīti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.123).

Gottenāpīti ‘‘ āyasmato pippalissa upasampadāpekkho ’’ ti evaṃ nāmaṃ avatvā gottanāmenapīti attho , tena ‘‘ ko nāmo te upajjhāyo ’’ ti puṭṭhena gottanāmena ‘‘ āyasmā kassapo ’’ ti vattabbanti siddhaṃ hoti .

Tasmā aññampi yaṃ kiñci tassa nāmaṃ pasiddhaṃ , tasmiṃ vā khaṇe sukhaggahaṇatthaṃ nāmaṃ paññāpitaṃ , taṃ sabbaṃ gahetvāpi anussāvanā kātabbā .

Yathā upajjhāyassa , evaṃ upasampadāpekkhassāpi gottādināmenaM1.279 taṅkhaṇikanāmena ca anussāvanaṃ kātuṃ vaṭṭati , tasmimpi khaṇe ‘‘ ayaṃ tisso ’’ ti vā ‘‘ nāgo ’’ ti vā nāmaṃ karontehi anusāsakasammutito paṭhamameva kātabbaṃ .

Evaṃ akatvāpi antarāyikadhammānusāsanapucchanakālesu ‘‘ kinnāmosi , ahaṃ bhante nāgo nāma , ko nāmo te upajjhāyo , upajjhāyo me bhante tisso nāmā ’’ tiādinā viññāpentena ubhinnampi citte ‘‘ mametaṃ nāman ’’ ti yathā saññaṃ uppajjati , evaṃ viññāpetabbaṃ .

Sace pana tasmiṃ khaṇe pakatināmena vatvā pacchā ‘‘ tisso nāmā ’’ ti apubbanāmena anussāveti , na vaṭṭati .

Tattha ca kiñcāpi upajjhāyasseva nāmaṃ aggahetvā yena kenaci nāmena ‘‘ tissassa upasampadāpekkho ’’ tiādināpi puggale parāmaṭṭhe kammaṃ sukatameva hoti anupajjhāyakādīnaṃ upasampadākammaṃ viya upajjhāyassa abhāvepi abhabbattepi kammavācāya puggale parāmaṭṭhe kammassaV1.210 sijjhanato .

Upasampadāpekkhassa pana yathāsakaṃ nāmaṃ vinā aññena nāmena anussāvite kammaṃ kuppati , so anupasampannova hoti .

Tattha ṭhito añño anupasampanno viya gahitanāmassa vatthupuggalassa tattha abhāvā , etassa ca nāmassa anussāvanāya avuttattā .

Tasmā upasampadāpekkhassa pakatināmaṃ parivattetvā apubbena nāgādināmena anussāvitukāmena paṭikacceva ‘‘ tvaṃ nāgo ’’ tiādinā viññāpetvā anusāsanaantarāyikadhammāpucchanakkhaṇesupi tassa ca saṅghassa ca yathā pākaṭaṃ hoti , tathā pakāsetvāva nāgādināmena anussāvetabbaṃ .

Ekassa bahūni nāmāni honti , tesu ekaṃ gahetuṃ vaṭṭati .

Yaṃ pana upasampadāpekkhaupajjhāyānaṃ ekattha gahitaṃ nāmaṃ tadeva ñattiyā , sabbattha anussāvanāsu ca gahetabbaṃ .

Gahitato hi aññasmiṃ gahite byañjanaṃ bhinnaṃ nāma hoti , kammaṃM1.280 vipajjati .

Atthato hi byañjanato ca abhinnā eva ñatti anussāvanā ca vaṭṭanti .

Upajjhāyanāmassa pana purato ‘‘ āyasmato tissassā ’’ tiādinā āyasmantapadaṃ sabbattha yojetvāpi anussāveti .

Tathā ayojitepi doso natthi .

Pāḷiyaṃ ( mahāva .126) pana kiñcāpi ‘‘ itthannāmassa āyasmato ’’ ti pacchato ‘‘ āyasmato ’’ ti padaṃ vuttaṃ , tathāpi ‘‘ āyasmā sāriputto atthakusalo ’’ tiādinā nāmassa purato ‘ āyasmantapada ’ yogassa dassanato puratova payogo yuttataro , tañca ekattha yojetvā aññattha ayojitepi ekattha purato yojetvā aññattha pacchato yojanepi sāvanāya hāpanaṃ nāma na hoti nāmassa ahāpitattā .

Teneva pāḷiyampi ‘‘ itthannāmassa āyasmato ’’ ti ekattha yojetvā ‘‘ itthannāmena upajjhāyenā ’’ tiādīsu ‘‘ āyasmato ’’ ti na yojitanti vadanti .

Tañca kiñcāpi evaṃ , tathāpi sabbaṭṭhānepi ekeneva pakārena yojetvā eva vā ayojetvā vā anussāvanaṃ pasatthataranti gahetabbaṃ .

Ekato saheva ekasmiṃ khaṇe anussāvanaṃ etesanti ekānussāvanā , upasampadāpekkhā , ete ekānussāvane kātuṃ .

Tenāha ‘‘ ekatoanusāvane ’’ ti .

Idañca ekaṃ padaṃ vibhattialopena daṭṭhabbaṃ .

Ekena vāti dvinnampi ekasmiṃ khaṇe ekāya eva kammavācāya anussāvane ekena ācariyenāti attho .

‘‘ Ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca āyasmato saṅgharakkhitassaV1.211 upasampadāpekkho ’’ tiādinā nayena ekena ācariyena dvinnamekasmiṃ khaṇe anussāvananayo daṭṭhabbo , imināva nayena tiṇṇampi ekena ācariyena ekakkhaṇe anussāvanaṃ veditabbaṃ .

PurimanayenevaM1.281 ekato anussāvane kātun ti ‘‘ ekena ekassa , aññena itarassā ’’ tiādinā pubbe vuttanayena dvinnaṃ dvīhi vā tiṇṇaṃ tīhi vā ācariyehi , ekena vā ācariyena tayopi ekatoanussāvane kātunti attho .

‘‘ Tañca kho ekena upajjhāyena , na tveva nānupajjhāyenā ’’ ti idaṃ ekena ācariyena dvīhi vā tīhi vā upajjhāyehi dve vā tayo vā upasampadāpekkhe ekakkhaṇe ekāya anussāvanāya ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti paṭikkhepapadaṃ , na pana nānācariyehi nānupajjhāyehi tayo ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘ sace pana nānācariyā nānupajjhāyā … pe … vaṭṭatī ’’ ti .

Yañcettha ‘‘ tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ , sumanatthero tissattherassa saddhivihārikan ’’ ti evaṃ upajjhāyehi aññamaññaṃ saddhivihārikānaṃ anussāvanakaraṇaṃ vuttaṃ , taṃ upalakkhaṇamattaṃ .

Tasmā sace tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ , sumanatthero nandattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti , aññamaññañca gaṇapūrakā honti , vaṭṭati eva .

Sace pana upajjhāyo sayameva attano saddhivihārikaṃ anussāveti , ettha vattabbameva natthi , kammaṃ sukatameva hoti , anupajjhāyakassapi yena kenaci anussāvite upasampadā hoti , kimaṅgaṃ pana saupajjhāyakassa upajjhāyeneva anussāvaneti daṭṭhabbaṃ .

Teneva navaṭṭanapakkhaṃ dassetuṃ ‘‘ sace panā ’’ tiādimāha .

Upajjhāti upajjhāyasaddasamānattho ākāranto upajjhāsaddoti dasseti .

Upajjhāya-saddo eva vā upajjhā , upayogapaccattavacanesu ya-kāra lopaṃ katvā evaṃ vutto karaṇavacanādīsu upajjhāsaddassa payogābhāvāti daṭṭhabbaṃ .

Pāḷiyaṃ attanāva attānaṃ sammannitabban ti attanāva kattubhūtena karaṇabhūtena attānameva kammabhūtaṃM1.282 pati sammannanakiccaṃ kātabbaṃ , attānan ti vā paccatte upayogavacanaṃ , attanāva attā sammannitabboti attho .

Na kevalañca ettheva , aññatrāpi terasasammutiādīsu imināva lakkhaṇena attanāva attā sammannitabbova .

Apica sayaṃ kammārahattā attānaṃ muñcitvā catuvaggādiko gaṇo sabbattha icchitabbo .

SaccakālotiV1.212 ‘‘ nigūhissāmī ’’ ti vañcanaṃ pahāya saccasseva te icchitabbakālo .

Bhūtakāloti vañcanāya abhāvepi manussattādivatthuno bhūtatāya avassaṃ icchitabbakālo , itarathā kammakopādiantarāyo hotīti adhippāyo .

Maṅkūti adhomukho .

Uddharatūti anupasampannabhāvato upasampattiyaṃ patiṭṭhapetūti attho .

Sabbakammavācāsu atthakosallatthaṃ panettha upasampadakammavācāya evamattho daṭṭhabbo – suṇātūti savanāṇattiyaṃ paṭhamapurisekavacanaṃ .

Tañca kiñcāpi yo so saṅgho savanakiriyāyaṃ niyojīyati , tassa sammukhattā ‘‘ suṇāhī ’’ ti majjhimapurisavacanena vattabbaṃ , tathāpi yasmā saṅghasaddasannidhāne paṭhamapurisappayogova saddavidūhi samāciṇṇo bhavantabhagavantaāyasmādisaddasannidhānesu viya ‘‘ adhivāsetu me bhavaṃ gotamo ( pārā .22), etassa sugata kālo , yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya ( pārā .21), pakkamatāyasmā ( pārā .436), suṇantu me āyasmanto ’’ tiādīsu ( mahāva .168).

Tasmā idha paṭhamapurisappayogo kato .

Atha vā gāravavasenetaṃ vuttaṃ .

Garuṭṭhāniyesu hi gāravavasena majjhimapurisapayoguppattiyampi paṭhamapurisappayogaṃ payujjanti ‘‘ desetu sugato dhamman ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.66; ma . ni .2.338; mahāva .8) viyāti daṭṭhabbaṃ .

Keci panaM1.283 ‘‘ bhante āvusoti pade apekkhitvā idha paṭhamapurisappayogo ’’ ti vadanti , taṃ na sundaraṃ ‘‘ ācariyo me , bhante , hohi ( mahāva .77), iṅghāvuso upāli , imaṃ pabbajitaṃ anuyuñjāhī ’’ tiādīsu ( pārā .517) tappayogepi majjhimapurisappayogasseva dassanato .

Meti yo sāveti , tassa attaniddese sāmivacanaṃ .

Bhanteti ālapanatthe vuḍḍhesu sagāravavacanaṃ ,‘‘ āvuso ’’ ti padaṃ pana navakesu .

Tadubhayampi nipāto ‘‘ tumhe bhante tumhe āvuso ’’ ti bahūsupi samānarūpattā .

Saṅghoti avisesato catuvaggādike pakatattapuggalasamūhe vattati .

Idha pana paccantimesu janapadesu pañcavaggato paṭṭhāya , majjhimesu janapadesu dasavaggato paṭṭhāya saṅghoti gahetabbo .

Tatrāyaṃ piṇḍattho – bhante , saṅgho mama vacanaṃ suṇātūti .

Idañca navakatarena vattabbavacanaṃ .

Sace pana anussāvako sabbehi bhikkhūhi vuḍḍhataro hoti ,‘‘ suṇātu me , āvuso saṅgho ’’ ti vattabbaṃ .

Sopi ce ‘‘ bhante ’’ ti vadeyya , navakataro vā ‘‘ āvuso ’’ ti , kammakopo natthi .

Keci pana ‘‘ ekattha ‘ āvuso ’ ti vatvā aññattha ‘ bhante ’ ti vuttepi natthi doso ubhayenapi ālapanassa sijjhanato ’’ ti vadanti .

IdāniV1.213 yamatthaṃ ñāpetukāmo ‘‘ suṇātū ’’ ti saṅghaṃ savane niyojeti , taṃ ñāpento ‘‘ ayaṃ itthannāmo ’’ tiādimāha .

Tattha ayan ti upasampadāpekkhassa hatthapāse sannihitabhāvadassanaṃ , tena ca hatthapāse ṭhitasseva upasampadā ruhatīti sijjhati hatthapāsato bahi ṭhitassa ‘‘ ayan ’’ ti na vattabbato .

Teneva anusāsakasammutiyaṃ so hatthapāsato bahi ṭhitattā ‘‘ ayan ’’ ti na vutto , tasmāM1.284 upasampadāpekkho anupasampanno hatthapāse ṭhapetabbo .

Ayaṃ itthannāmoti ayaṃ-saddo ca avassaṃ payujjitabbo , so ca imasmiṃ paṭhamanāmapayoge evāti gahetabbaṃ .

‘‘ Itthannāmo ’’ ti idaṃ aniyamato tassa nāmadassanaṃ , ubhayenapi ayaṃ buddharakkhitotiādināmaṃ dasseti .

‘‘ Upasampadāpekkho ’’ ti bhinnādhikaraṇavisaye bahubbīhisamāso , upasampadaṃ me saṅgho apekkhamānoti attho .

Tassa ca upajjhāyataṃ samaṅgibhāvena dassetuṃ ‘‘ itthannāmassa āyasmato ’’ ti vuttaṃ .

Etena ‘‘ ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa saddhivihārikabhūto upasampadāpekkho ’’ ti evamādinā nayena nāmayojanāya saha attho dassito .

Ettha ca ‘‘ āyasmato ’’ ti padaṃ avatvāpi ‘‘ ayaṃ buddharakkhito dhammarakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .

Teneva pāḷiyaṃ ‘‘ itthannāmena upajjhāyenā ’’ ti ettha ‘‘ āyasmato ’’ ti padaṃ na vuttaṃ .

Yañcettha vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .

Nanu cettha upajjhāyopi upasampadāpekkho viya hatthapāse ṭhito eva icchitabbo , atha kasmā ‘‘ ayaṃ itthannāmo imassa itthannāmassa upasampadāpekkho ’’ ti evaṃ upajjhāyassa nāmaparāmasanepi idaṃ-saddappayogo na katoti ?

Nāyaṃ virodho upajjhāyassa abhāvepi kammakopābhāvato .

Kevalañhi kammanibbattiyā santapadavasena avijjamānassapi upajjhāyassa nāmakittanaṃ anupajjhāyassa upasampadādīsupi karīyati , tasmā upajjhāyassa asannihitāyapi tapparāmasanamatteneva kammasiddhito ‘‘ imassā ’’ ti niddisituṃ na vaṭṭatīti .

Parisuddho antarāyikehi dhammehīti abhabbattādikehi upasampadāya avatthukarehi ceva pañcābādhahatthacchinnādīhi āpattikarehi ca antarāyikasabhāvehi parimutto .

Evaṃ vutteM1.285 eva āpattimattakarehi pañcābādhādīhi aparimuttassapi upasampadā ruhati , nāññathā .

Paripuṇṇassa pattacīvaran ti paripuṇṇamassa upasampadāpekkhassa pattacīvaraṃ .

Evaṃ vutte eva apattacīvarassapi upasampadā ruhati , nāññathā .

Upasampadaṃ yācatīti ‘‘ saṅghaṃ , bhante , upasampadaṃ yācāmī ’’ tiādinā ( mahāva .126) yācāpitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .

Evaṃ tena saṅghe ayācitepiV1.214 ‘‘ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī ’’ ti vutte eva kammaṃ avipannaṃ hoti , nāññathā .

Upajjhāyenāti upajjhāyena karaṇabhūtena , itthannāmaṃ upajjhāyaṃ katvā kammabhūtaṃ upasampadaṃ dātuṃ nipphādetuṃ kattubhūtaṃ saṅghaṃ yācatīti attho .

Yācadhātuno pana dvikammakattā ‘‘ saṅghaṃ upasampadan ’’ ti dve kammapadāni vuttāni .

Yadi saṅghassa pattakallan ti ettha patto kālo imassa kammassāti pattakālaṃ , apalokanādicatubbidhaṃ saṅghagaṇakammaṃ , tadeva sakatthe ya-paccayena ‘‘ pattakallan ’’ ti vuccati .

Idha pana ñatticatutthaupasampadākammaṃ adhippetaṃ , taṃ kātuṃ saṅghassa pattakallaṃ jātaṃ .

Yadīti anumatigahaṇavasena kammassa pattakallataṃ ñāpeti , yo hi koci tattha apattakallataṃ maññissati , so vakkhati .

Imameva hi atthaṃ sandhāya anussāvanāsu ‘‘ yassāyasmato khamati … pe … so bhāseyyā ’’ ti ( mahāva .127) vuttaṃ .

Tadetaṃ pattakallaṃ vatthusampadā , antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā , sīmāsampadā , parisāsampadā , pubbakiccaniṭṭhānanti imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitaṃ .

Tattha vatthusampadā nāma yathāvuttehi ekādasaabhabbapuggalehi ceva antimavatthuajjhāpannehi ca añño paripuṇṇavīsativasso anupasampannabhūto manussapuriso .

Etasmiñhi puggaleM1.286 sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti , nāsati , katañca kuppameva hoti .

Antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā nāma yathāvuttasseva upasampadāvatthubhūtassa puggalassa ye ime bhagavatā paṭikkhittā pañcābādhaphuṭṭhatādayo mātāpitūhi ananuññātatāpaayosānā ceva hatthacchinnādayo ca dosadhammā kārakasaṅghassa āpattādiantarāyahetutāya ‘‘ antarāyikā ’’ ti vuccanti , tehi antarāyikehi dosadhammehi parimuttatā , imissā ca sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti , nāsati , kataṃ pana kammaṃ sukatameva hoti ṭhapetvā ūnavīsativassaṃ puggalaṃ .

Sīmāsampadā pana uposathakkhandhake ( mahāva .138 ādayo ) vakkhamānanayena sabbadosarahitāya baddhābaddhavaseneva duvidhāya sīmāya vasena veditabbā .

Tādisāya hi sīmāya sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti , nāsati , katañca kammaṃ vipajjati .

ParisāsampadāV1.215 pana ye ime upasampadākammassa sabbantimena paricchedena kammappattā dasahi vā pañcahi vā anūnāpārājikaṃ anāpannā anukkhittā ca samānasaṃvāsakā bhikkhū , tesaṃ ekasīmāya hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhānaṃ , chandārahānañca chandassa ānayanaṃ , sammukhībhūtānañca appaṭikosanaṃ , upasampadāpekkharahitānaṃ uposathakkhandhake paṭikkhittānaṃ gahaṭṭhādianupasampannānañceva pārājikukkhittakanānāsaṃvāsakabhikkhunīnañca vajjanīyapuggalānaṃ saṅghassa hatthapāse abhāvo cāti imehi catūhi aṅgehi saṅgahitā .

Evarūpāya ca parisāsampadāya sati eva idaṃ pattakallaṃ nāma hoti , nāsati .

Tattha purimānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ aññatarassapi abhāve kataṃ kammaṃ vipajjati , na pacchimassa .

PubbakiccaniṭṭhānaṃM1.287 nāma yānimāni ‘‘ paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo ’’ tiādinā pāḷiyaṃ ( mahāva .126) vuttāni ‘‘ upajjhāgāhāpanaṃ , pattacīvarācikkhaṇaṃ , tato taṃ hatthapāsato bahi pesetvā anusāsakasammutikammakaraṇaṃ , sammatena ca gantvā anusāsanaṃ , tena ca paṭhamataraṃ āgantvā saṅghassa ñattiṃ ñāpetvā upasampadāpekkhaṃ ‘ āgacchāhī ’ ti hatthapāse eva abbhānaṃ , tena bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā upasampadāyācāpanaṃ , tato antarāyikadhammapucchakasammutikammakaraṇaṃ , sammatena ca pucchanan ’’ ti imāni aṭṭha pubbakiccāni , tesaṃ sabbesaṃ yāthāvato karaṇena niṭṭhānaṃ .

Etasmiñca pubbakiccaniṭṭhāpane sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti , nāsati .

Etesu pana pubbakammesu akatesupi kataṃ kammaṃ yathāvuttesu vatthusampattiādīsu vijjamānesu akuppameva hoti .

Tadevamettha pattakallaṃ imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ .

Imināva nayena heṭṭhā vuttesu , vakkhamānesu ca sabbesu kammesu pattakallatā yathārahaṃ yojetvā ñātabbā .

Itthannāmaṃ upasampādeyyāti upasampadānipphādanena taṃsamaṅgiṃ kareyya karotūti patthanāyaṃ , vidhimhi vā idaṃ daṭṭhabbaṃ .

Yathā hi ‘‘ devadattaṃ sukhāpeyyā ’’ ti vutte sukhamassa nipphādetvā taṃ sukhasamaṅginaṃ kareyyāti attho hoti , evamidhāpi upasampadamassa nipphādetvā taṃ upasampadāsamaṅginaṃ kareyyāti attho .

Payojakabyāpāre cetaṃ .

Yathā sukhayantaṃ kiñci suddhakattāraṃ koci hetukattā sukhahetunipphādanena sukhāpeyyāti vuccati , evamidhāpi upasampajjantaṃ suddhakattāraṃ puggalaṃ hetukattubhūto saṅgho upasampadāhetunipphādanena upasampādeyyāti vutto .

Etena ca sukhaṃ viya sukhadāyakena saṅghena puggalassa dīyamānā tathāpavattaparamatthadhammeM1.288V1.216 upādāya ariyajanapaññattā upasampadā nāma sammutisaccatā atthīti samatthitaṃ hoti .

Ettha ca ‘‘ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī ’’ ti ( mahāva .127) vuttattā parivāsādīsu viya yācanānuguṇaṃ ‘‘ itthannāmassa upasampadaṃ dadeyyā ’’ ti avatvā ‘‘ itthannāmaṃ upasampādeyyā ’’ ti vuttattā idaṃ upasampadākammaṃ dāne asaṅgahetvā kammalakkhaṇe eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ .

Iminā nayena ‘‘ itthannāmaṃ upasampādeti , upasampanno saṅghenā ’’ ti etthāpi attho veditabbo .

Kevalañhi tattha vattamānakālaatītakālavasena , idha pana anāmaṭṭhakālavasenāti ettakameva viseso .

Esā ñattīti ‘‘ saṅgho ñāpetabbo ’’ ti vuttañāpanā esā .

Idañca anussāvanānampi sabbhāvasūcanatthaṃ vuccati .

Avassañcetaṃ vattabbameva .

Ñattikamme eva taṃ na vattabbaṃ .

Tattha pana yya-kāre vuttamatte eva ñattikammaṃ niṭṭhitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ .

Khamatīti ruccati .

Upasampadāti saṅghena dīyamānā nipphādiyamānā upasampadā , yassa khamati , so tuṇhassāti yojanā .

Tuṇhīti ca akathanatthe nipāto , akathanako assa bhaveyyāti attho .

Khamati saṅghassa itthannāmassa upasampadāti pakatena sambandho .

Tattha kāraṇamāha ‘‘ tasmā tuṇhī ’’ ti .

Tattha ‘‘ āsī ’’ ti seso .

Yasmā ‘‘ yassa nakkhamati , so bhāseyyā ’’ ti tikkhattuṃ vuccamānopi saṅgho tuṇhī niravo ahosi , tasmā khamati saṅghassāti attho .

Evan ti iminā pakārena .

Tuṇhībhāvenevetaṃ saṅghassa ruccanabhāvaṃ dhārayāmi , bujjhāmi jānāmīti attho .

Iti -saddo parisamāpanatthe kato , so ca kammavācāya anaṅgaṃ , tasmā anussāvakena ‘‘ dhārayāmī ’’ ti ettha mi-kārapariyosānameva vatvā niṭṭhapetabbaṃ , iti-saddo na payujjitabboti daṭṭhabbaṃ .

Iminā nayena sabbakammavācānamattho veditabbo .

EkaporisāM1.289 vātiādi sattānaṃ sarīrachāyaṃ pādehi minitvā jānanappakāradassanaṃ .

Chasattapadaparimitā hi chāyā ‘‘ porisā ’’ ti vuccati , idañca utuppamāṇācikkhaṇādi ca āgantukehi saddhiṃ vīmaṃsitvā vuḍḍhanavabhāvaṃ ñatvā vandanavandāpanādikaraṇatthaṃ vuttaṃ .

Eti āgacchati , gacchati cāti utu , sova pamīyate anena saṃvaccharanti pamāṇanti āha ‘‘ utuyeva utuppamāṇan ’’ ti .

Aparipuṇṇāti upasampadādivasena aparipuṇṇā .

Yadi utuvemajjhe upasampādito , tadā tasmiṃ utumhi avasiṭṭhadivasācikkhaṇaṃ divasabhāgācikkhaṇanti dasseti .

Tenāha ‘‘ yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo , te divase ’’ ti .

Tattha yassa taṅkhaṇaṃ laddhūpasampadassaV1.217 puggalassa sambandhī yo utu yattakehi divasehi aparipuṇṇo , te divaseti yojanā .

Chāyādikameva sabbaṃ saṅgahetvā gāyitabbato kathetabbato saṅgītīti āha ‘‘ idamevā ’’ tiādi .

Tattha ekato katvā ācikkhitabbaṃ .

Tvaṃ kiṃ labhasīti tvaṃ upasampādanakāle kataravassaṃ , katarautuñca labhasi , katarasmiṃ te upasampadā laddhāti attho .

Vassan ti vassānautu , idañca saṃvaccharācikkhaṇaṃ vinā vuttampi na viññāyatīti iminā utuācikkhaṇeneva sāsanavassesu vā kaliyugavassādīsu vā sahassime vā satime vā asukautuṃ labhāmīti dassitanti daṭṭhabbaṃ .

Chāyāti idaṃ pāḷiyaṃ āgatapaṭipāṭiṃ sandhāya vuttaṃ , vattabbakammato pana kaliyugavassādīsu sabbadesapasiddhesu asukavasse asukautumhi asukamāse asukakaṇhe vā sukke vā pakkhe asuke tithivāravisesayutte pubbaṇhādidivasabhāge ettake chāyāpamāṇe , nāḍikāpamāṇe vā mayā upasampadā laddhāti vadeyyāsīti evaṃ ācikkhitabbaṃ .

Idaṃ suṭṭhu uggahetvā āgantukehiM1.290 vuḍḍhapaṭipāṭiṃ ñatvā paṭipajjāhīti vattabbaṃ .

Iti ettako kathāmaggo vimativinodaniyaṃ āgato .

Vajirabuddhiṭīkānayo pana ekacco idheva saṅgahaṃ gato , ekacco asanniṭṭhānavinicchayattā saṃsayahetuko hoti , tasmā idha na gahitoti .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Upasampadāvinicchayakathālaṅkāro .

23. Nissayavinicchayakathā

151. Evaṃ upasampadāvinicchayaṃ kathetvā idāni nissayavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘ nissayoti ettha panā ’’ tiādimāha .

Tattha nissayanaṃ nissayo , sevanaṃ bhajanantyattho .

Nipubbasi sevāyanti dhātu bhāvasādhano , na ‘‘ nissāya naṃ vasatīti nissayo ’’ ti idha viya avuttakammasādhano .

Tattha hi sevitabbo puggalo labbhati , idha pana sevanakiriyāti .

Idāni taṃ nissayaṃ pucchāpubbaṅgamāyaV1.218 vissajjanāya vitthārato ṭhapetuṃ ‘‘ kena dātabbo ’’ tiādimāha .

Tattha kena dātabbo , kena na dātabboti nissayadāyakaṃ kattāraṃ pucchati , kassa dātabbo , kassa na dātabboti nissayapaṭiggāhakaṃ sampadānaṃ , kathaṃ gahito hoti , kathaṃ paṭippassambhatīti kāraṇaṃ , nissāya kena vasitabbaṃ , kena na vasitabban ti nissayapaṭipannakaṃ .

Tato pucchānukkamena vissajjetuṃ ‘‘ tattha ’’ tyādimāha .

Na kevalaṃ ettheva , atha kho nissayamuccanaṅgepi ‘‘ byattenā ’’ ti āgato .

TatthaM1.291 ettha ca ko visesoti āha ‘‘ ettha ca ‘ byatto ’ ti iminā parisupaṭṭhāpako bahussuto veditabbo ’’ ti .

Idāni parisupaṭṭhāpakalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘ parisupaṭṭhāpakena hī ’’ tiādimāha .

Tattha abhivinayeti sakale vinayapiṭake .

Vinetun ti sikkhāpetuṃ .

Dve vibhaṅgā paguṇā vācuggatā kātabbāti idaṃ paripucchāvasena uggaṇhanaṃ sandhāya vuttanti vadanti .

Ekassa pamuṭṭhaṃ , itaresaṃ paguṇaṃ bhaveyyāti āha ‘‘ tīhi janehi saddhiṃ parivattanakkhamā kātabbā ’’ ti .

Abhidhammeti nāmarūpaparicchede .

Heṭṭhimā vā tayo vaggāti mahāvaggato heṭṭhā sagāthāvaggo nidānavaggo khandhavaggoti ime tayo vaggā .

‘‘ Dhammapadampi saha vatthunā uggahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttattā jātakabhāṇakena sāṭṭhakathaṃ jātakaṃ uggahetvāpi dhammapadaṃ saha vatthunā uggahetabbameva .

Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatenātiādīsu na sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti upajjhāyena hutvā sāmaṇero na upaṭṭhāpetabbo .

Asekkhena sīlakkhandhenāti asekkhassa sīlakkhandhopi asekkho sīlakkhandho nāma .

Asekkhassa ayanti hi asekkho , sīlakkhandho .

Evaṃ sabbattha .

Evañca katvā vimuttiñāṇadassanasaṅkhātassa paccavekkhaṇañāṇassapi vasena apekkhitvā uppannā ayaṃ kathā .

Asekkhasīlan ti ca na aggaphalasīlameva adhippetaṃ , atha kho yaṃ kiñci asekkhasantāne pavattasīlaṃ lokiyalokuttaramissakassa sīlassa idhādhippetattā .

Samādhikkhandhādīsupi vimuttikkhandhapariyosānesu ayameva nayo , tasmā yathā sīlasamādhipaññākkhandhā lokiyamissakā kathitā , evaṃ vimuttikkhandhopīti tadaṅgavimuttiādayopi veditabbā , na paṭippassaddhivimutti eva .

Vimuttiñāṇadassanaṃ pana lokiyameva .

Teneva saṃyuttanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.135) vuttaṃ ‘‘ purimehiM1.292 catūhi padehi lokiyalokuttarasīlasamādhipaññāvimuttiyoV1.219 kathitā , vimuttiñāṇadassanaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti , taṃ lokiyamevā ’’ ti .

Assaddhotiādīsu tīsu vatthūsu saddhā etassa natthīti assaddho .

Natthi etassa hirīti ahiriko , akusalasamāpattiyā ajigucchamānassetaṃ adhivacanaṃ .

Na ottappatīti anottappī , akusalasamāpattiyā na bhāyatīti vuttaṃ hoti .

Kucchitaṃ sīdatīti kusīto , hīnavīriyassetaṃ adhivacanaṃ .

Āraddhaṃ vīriyaṃ etassāti āraddhavīriyo , sammappadhānayuttassetaṃ adhivacanaṃ .

Muṭṭhā sati etassāti muṭṭhassatī , naṭṭhassatīti vuttaṃ hoti .

Upaṭṭhitā sati etassāti upaṭṭhitassatī , niccaṃ ārammaṇābhimukhapavattasatissetaṃ adhivacanaṃ .

Adhisīle sīlavipanno ca ajjhācāre ācāravipanno ca āpajjitvā avuṭṭhito adhippeto .

Sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhāti , gāhayatīti vā antaggāhikā , micchādiṭṭhi .

Purimāni dve padānīti ‘‘ na paṭibalo hoti antevāsiṃ vā saddhivihāriṃ vā gilānaṃ upaṭṭhātuṃ vā upaṭṭhāpetuṃ vā , anabhirataṃ vūpakāsetuṃ vā vūpakāsāpetuṃ vā ’’ ti imāni dve padāni .

Abhi visiṭṭho uttamo samācāro abhisamācāro , abhisamācārova ābhisamācārikoti ca sikkhitabbato sikkhāti ca ābhisamācārikasikkhā .

Abhisamācāraṃ vā ārabbha paññattā sikkhā ābhisamācārikasikkhā , khandhakavattapariyāpannasikkhāyetaṃ adhivacanaṃ .

Maggabrahmacariyassa ādibhūtāti ādibrahmacariyakā , ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāyetaṃ adhivacanaṃ .

Teneva ‘‘ ubhatovibhaṅgapariyāpannaṃM1.293 vā ādibrahmacariyakaṃ , khandhakavattapariyāpannaṃ ābhisamācārikan ’’ ti visuddhimagge ( visuddhi .1.11) vuttaṃ , tasmā sekkhapaṇṇattiyan ti ettha sikkhitabbato sekkhā , bhagavatā paññattattā paṇṇatti , sabbāpi ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhāpadapaṇṇatti ‘‘ sekkhapaṇṇattī ’’ ti vuttāti gahetabbaṃ .

Teneva gaṇṭhipadepi vuttaṃ ‘‘ sekkhapaṇṇattiyan ti pārājikamādiṃ katvā sikkhitabbasikkhāpadapaññattiyan ’’ ti .

Sesamettha uttānatthamevāti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.84).

Upajjhāyācariyakathāyaṃ na sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti upajjhāyena hutvā na pabbājetabbo .

AsekkhassaV1.220 ayanti asekkho , lokiyalokuttaro sīlakkhandho .

Antaggāhikāyāti sassatucchedakoṭṭhāsaggāhikāya .

Pacchimāni dveti appassuto hoti , duppañño hotīti imāni dve aṅgāni .

Pacchimāni tīṇīti na paṭibalo uppannaṃ kukkuccaṃ dhammato vinodetuṃ , āpattiṃ na jānāti , āpattivuṭṭhānaṃ na jānātīti imāni tīṇi .

Kukkuccassa hi pāḷiaṭṭhakathānayasaṅkhātadhammato vinodetuṃ appaṭibalatā nāma abyattattā eva hotīti sāpi āpattiaṅgameva vuttā .

Abhi visiṭṭho uttamo samācāro abhisamācāro , vattappaṭipattisīlaṃ , taṃ ārabbha paññattā khandhakasikkhāpadasaṅkhātā sikkhā ābhisamācārikā .

Sikkhāpadampi hi tadatthaparipūraṇatthikehi uggahaṇādivasena sikkhitabbato sikkhāti vuccati .

Maggabrahmacariyassa ādibhūtā kāraṇabhūtā ādibrahmacariyakā , ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ .

Tenevettha visuddhimaggepi ( visuddhi .1.11)‘‘ ubhatovibhaṅgapariyāpannaṃ sikkhāpadaṃ ādibrahmacariyakaṃ , khandhakavattapariyāpannaṃ ābhisamācārikan ’’ ti vuttaṃ , tasmā sekkhapaṇṇattiyan ti ettha sikkhitabbato sekkhā , bhagavatāvaM1.294 paññattattā paññatti .

Sabbāpi ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhāpadapaṇṇatti ‘‘ sekkhapaṇṇattī ’’ ti vuttāti gahetabbaṃ .

Nāmarūpaparicchedeti ettha kusalattikādīhi vuttaṃ jātibhūmipuggalasampayogavatthārammaṇakammadvāralakkhaṇarasādibhedehi vedanākkhandhādicatubbidhaṃ sanibbānaṃ nāmaṃ , bhūtopādāyabhedaṃ rūpañca paricchinditvā jānanapaññā , tappakāsako ca gantho nāmarūpaparicchedo nāma .

Iminā abhidhammatthakusalena bhavitabbanti dasseti .

Sikkhāpetun ti uggaṇhāpetunti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.84) vuttaṃ .

153. Āyasmato nissāya vacchāmīti ettha āyasmatoti upayogatthe sāmivacanaṃ , āyasmantaṃ nissāya vasissāmīti attho .

Yaṃ pana vuttaṃ samantapāsādikāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .76)‘‘ byatto … pe … vuttalakkhaṇoyevā ’’ ti , taṃ parisūpaṭṭhākabahussutaṃ sandhāya vadati .

Pabbajjāupasampadadhammantevāsikehi pana … pe … tāva vattaṃ kātabban ti pabbajjācariyaupasampadācariyadhammācariyānaṃ etehi yathāvuttavattaṃ kātabbaṃ .

Tattha yena sikkhāpadāni dinnāni , ayaṃ pabbajjācariyo .

Yena upasampadakammavācā vuttā , ayaṃ upasampadācariyo .

Yo uddesaṃ vā paripucchaṃ vā deti , ayaṃ dhammācariyoti veditabbaṃ .

Sesamettha uttānatthameva .

154. NissayapaṭippassaddhikathāyaṃV1.221 disaṃ gatoti puna āgantukāmo , anāgantukāmo vā hutvā vāsatthāya kañci disaṃ gato .

Bhikkhussa sabhāgatan ti pesalabhāvaṃ .

Oloketvāti upaparikkhitvā .

Vibbhante … pe … tattha gantabban ti ettha ‘‘ sace kenaci karaṇīyena tadaheva gantuṃ asakkonto ‘ katipāhena gamissāmī ’ ti gamane saussāho hoti , rakkhatī ’’ ti vadanti .

Mā idha paṭikkamīti māM1.295 idha pavisi .

Tatreva vasitabban ti tattheva nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ .

Taṃyeva vihāraṃ … pe … vasituṃ vaṭṭatīti ettha upajjhāyena pariccattattā upajjhāyasamodhānaparihāro natthi , tasmā upajjhāyasamodhānagatassapi ācariyassa santike gahitanissayo na paṭippassambhati .

Ācariyamhā nissayapaṭippassaddhīsu ācariyo pakkanto vā hotīti ettha ‘‘ pakkantoti disaṃ gato ’’ tiādinā upajjhāyassa pakkamane yo vinicchayo vutto , so tattha vuttanayeneva idhāpi sakkā viññātunti taṃ avatvā ‘‘ koci ācariyo āpucchitvā pakkamatī ’’ tiādinā aññoyeva nayo āraddho .

Ayañca nayo upajjhāyapakkamanepi veditabboyeva .

Īdisesu hi ṭhānesu ekatthavuttalakkhaṇaṃ aññatthāpi daṭṭhabbaṃ .

Sace dve leḍḍupāte atikkamitvā nivattati , paṭippassaddho hotīti ettha ettāvatā disāpakkanto nāma hotīti antevāsike anikkhittadhurepi nissayo paṭippassambhati .

Ācariyupajjhāyā dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ vihāre vasantīti bahiupacārasīmāyaṃ antevāsikasaddhivihārikānaṃ vasanaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ senāsane vasanti , antoupacārasīmāyaṃ pana dve leḍḍupāte atikkamitvāpi vasato nissayo na paṭippassambhati .

‘‘ Sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmetī ’’ tiādi sabbaṃ upajjhāyassa āṇattiyampi veditabbanti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.83) vuttaṃ .

153. Sāhūti sādhu sundaraṃ .

Lahūti agaru , subharatāti attho .

Opāyikan ti upāyapaṭisaṃyuttaṃ , evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇupāyoti attho .

Patirūpan ti sāmīcikammamidanti atthoM1.296 .

Pāsādikenāti pasādāvahena , kāyavacīpayogena sampādehīti attho .

Kāyenāti etadatthaviññāpakaṃ hatthamuddādiṃ dassento kāyena viññāpeti .

‘‘ Sādhū ’’ ti sampaṭicchanaṃ sandhāyāti upajjhāyena ‘‘ sāhū ’’ tiādīsu vuttesu saddhivihārikassa ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchanavacanaṃ sandhāya ‘‘ kāyena viññāpetī ’’ tiādi vuttanti adhippāyo .

ĀyācanadānamattenātiV1.222 saddhivihārikassa paṭhamaṃ āyācanamattena , tato upajjhāyassa ca ‘‘ sāhū ’’ tiādinā vacanamattenāti attho .

Ācariyassa santike nissayaggahaṇe āyasmato nissāya vacchāmīti āyasmantaṃ nissāya vasissāmīti attho .

154. Nissayapaṭippassaddhikathāyaṃ yo vā ekasambhogaparibhogo , tassa santike nissayo gahetabboti iminā lajjīsu eva nissayaggahaṇaṃ niyojeti alajjīsu paṭikkhittattā .

Ettha ca paribhogasaddena ekakammādiko saṃvāso gahito paccayaparibhogassa sambhogasaddena gahitattā .

Etena ca sambhogasaṃvāsānaṃ alajjīhi saddhiṃ na kattabbataṃ dasseti .

Parihāro natthīti āpattiparihāro natthi .

Tādisoti yattha nissayo gahitapubbo , yo ca ekasambhogaparibhogo , tādiso .

Tathā vuttan ti ‘‘ lahuṃ āgamissatī ’’ ti vuttañceti attho .

Cattāri pañca divasānīti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ .

Yadi ekāhadvīhena sabhāgatā paññāyati , ñātadivase gahetabbova .

Athāpi catupañcāhenapi na paññāyati , yattakehi divasehi paññāyati , tattakāni atikkāmetabbāni .

Sabhāgataṃ olokemīti pana leso na kātabbo .

Daharā suṇantīti ettha asutvāpi ‘‘ āgamissati , kenaci antarāyena cirāyantī ’’ ti saññāya satipi labbhateva parihāroM1.297 .

Tenāha ‘‘ idhevāhaṃ vasissāmīti pahiṇati , parihāro natthī ’’ ti .

Ekadivasampi parihāro natthīti gamane nirussāhaṃ sandhāya vuttaṃ , saussāhassa pana senāsanapaṭisāmanādivasena katipāhe gatepi na doso .

Tatreva vasitabban ti tatra sabhāgaṭṭhāne eva nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ .

Taṃyeva vihāraṃ … pe … vasituṃ vaṭṭatīti iminā upajjhāye saṅgaṇhanteyeva taṃsamodhāne nissayapaṭippassaddhi vuttā , tasmiṃ pana kodhena vā gaṇanirapekkhatāya vā asaṅgaṇhante aññesu gahito nissayo na paṭippassambhatīti dasseti .

Ācariyamhā nissayapaṭippassaddhiyaṃ vutto ‘‘ koci ācariyo ’’ tiādiko nayo upajjhāyapakkamanādīsupi netvā tattha ca vutto idhāpi netvā yathārahaṃ yojetabbo .

Dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ vihāre vasantīti upacārasīmato bahi aññasmiṃ vihāre antevāsikādīnaṃ vasanaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā vasanti .

Tena bahiupacārepi antevāsikādīnaṃ vasanaṭṭhānato dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ antare āsanne padese vasati , nissayo na paṭippassambhatītiV1.223 dasseti .

Antoupacārasīmāyaṃ pana dve leḍḍupāte atikkamitvā vasato nissayo na paṭippassambhatevāti vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.83) vuttaṃ .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Nissayavinicchayakathālaṅkāro nāma

Tevīsatimo paricchedo .

Issues

Select Version

Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )

Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( paṭhamo bhāgo )