Gopakadānakathā
18. Gopakadānakathāyaṃ paresaṃ santakaṃ gopeti rakkhatīti gopako , tassa dānaṃ gopakadānaṃ , uyyānapālakādīhi bhikkhūnaṃ dātabbadānaṃ .
Tattha paṇṇaṃ āropetvāti ‘‘ ettakeheva rukkhehi ettakameva gahetabban ’’ ti paṇṇaṃ āropetvā , likhitvāti vuttaṃ hoti .
Nimittasaññaṃ katvāti saṅketaṃ katvā .
Dārakāti tesaṃ puttanattādayo dārakā .
Aññepi ye keci gopakā honti , te sabbepi vuttā .
Sabbatthapi gihīnaṃ gopakadāne yattakaṃ gopakā denti , tattakaṃ gahetabbaṃ .
Saṅghike pana yathāparicchedameva gahetabbanti dīpitattā ‘‘ atthato ekan ’’ ti vuttaṃ .
Vimativinodaniyampi ( vi . vi . ṭī .1.156)‘‘ paṇṇaṃ āropetvāti ‘ ettake rukkhe rakkhitvā
V2.241 tato ettakaṃ gahetabban ’ ti paṇṇaṃ āropetvā .Nimittasaññaṃ katvāti saṅketaṃ katvā .
Dārakāti tesaṃ puttanattādayo ye keci gopenti , te sabbepi idha ‘ dārakā ’ ti vuttā ’’ ti , vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . pārājika 156) pana ‘‘ ārāmarakkhakāti vissatthavasena gahetabbaṃ .
Adhippāyaṃ ñatvāti ettha yassa dānaṃ paṭiggaṇhantaṃ bhikkhuṃ , bhāgaṃ vā sāmikā na rakkhanti na daṇḍenti , tassa dānaṃ appaṭicchādetvā gahetuṃ vaṭṭatīti idha sanniṭṭhānaṃ , tampi ‘ na vaṭṭati saṅghike ’ ti vuttan ’’ ti vuttaṃ .
Yatthāti yasmiṃ āvāse .
Aññesaṃ abhāvan ti aññesaṃ āgantukabhikkhūnaṃ abhāvaṃ .
Tatthāti tādise āvāse .
Bhājetvā khādantīti āgantukānampi sampattānaṃ bhājetvā khādantīti adhippāyo .
Catūsu paccayesu sammā upanentīti
M2.329 ambaphalādīni vikkiṇitvā cīvarādīsu catūsu paccayesu sammā upanenti .Cīvaratthāya niyametvā dinnāti ‘‘ imesaṃ rukkhānaṃ phalāni vikkiṇitvā cīvaresuyeva upanetabbāni , na bhājetvā khāditabbānī ’’ ti evaṃ niyametvā dinnā .
Tesupi āgantukā anissarāti paccayaparibhogatthāya niyametvā dinnattā bhājetvā khādituṃ anissarā .
Na tesu … pe … ṭhātabban ti ettha āgantukehi heṭṭhā vuttanayena bhājetvā khāditabbanti adhippāyo .
Tesaṃ katikāya ṭhātabban ti ‘‘ bhājetvā na khāditabban ’’ ti vā ‘‘ ettakesu rukkhesu phalāni gaṇhissāmā ’’ ti vā ‘‘ ettakāni phalāni gaṇhissāmā ’’ ti vā ‘‘ ettakānaṃ divasānaṃ abbhantare gaṇhissāmā ’’ ti vā ‘‘ na kiñci gaṇhissāmā ’’ ti vā evaṃ katāya āvāsikānaṃ katikāya āgantukehi ṭhātabbaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ anissarā ’’ ti vacanena dīpitoyeva attho mahāpaccariyaṃ ‘‘ catunnaṃ paccayānan ’’ tiādinā vitthāretvā dassito .
Paribhogavasenevāti ettha eva -saddo aṭṭhānappayutto , paribhogavasena tameva bhājetvāti yojetabbaṃ .
Ettha etasmiṃ vihāre , raṭṭhevā .
Senāsanapaccayan ti senāsanañca tadatthāya niyametvā ṭhapitañca .
Lāmakakoṭiyāti lāmakaṃ ādiṃ katvā , lāmakasenāsanato paṭṭhāyāti vuttaṃ hoti .
Senāsanepi tiṇādīni lāmakakoṭiyāva vissajjetabbāni , senāsanaparikkhārāpi lāmakakoṭiyāva vissajjetabbā .
Mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabban ti iminā kiṃ vuttaṃ hoti ?
Tīsupi gaṇṭhipadesu tāva idaṃ vuttaṃ ‘‘ sabbāni senāsanāni na vissajjetabbānīti vuttaṃ hotī ’’ ti .
Lāmakakoṭiyā vissajjantehipi
V2.242 senāsanabhūmiyo na vissajjetabbāti ayamattho vutto hotīti no khanti .Vīmaṃsitvā yaṃ ruccati , taṃ gahetabbaṃ .
Dhammasantakena
M2.330 buddhapūjaṃ kātuṃ , buddhasantakena vā dhammapūjaṃ kātuṃ vaṭṭati na vaṭṭatīti ?‘‘ Tathāgatassa kho etaṃ , vāseṭṭha , adhivacanaṃ dhammakāyo itipī ’’ ti ca ‘‘ yo kho , vakkali , dhammaṃ passati , so maṃ passatī ’’ ti ( saṃ . ni .3.87) ca vacanato vaṭṭatīti vadanti .
Keci pana ‘‘ evaṃ sante ‘ yo , bhikkhave , maṃ upaṭṭhaheyya , so gilānaṃ upaṭṭhaheyyā ’ ti ( mahāva .365) vacanato buddhasantakena gilānassapi bhesajjaṃ kātuṃ yuttanti āpajjeyya , tasmā na vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ akāraṇaṃ .
Na hi ‘‘ yo , bhikkhave , maṃ upaṭṭhaheyya , so gilānaṃ upaṭṭhaheyyā ’’ ti ( mahāva .365) iminā attano ca gilānassa ca ekasadisatā , tadupaṭṭhānassa vā samaphalatā vuttā .
Ayañhettha attho –
‘‘ yo maṃ ovādānusāsanīkaraṇena upaṭṭhaheyya , so gilānaṃ upaṭṭhaheyya , mama ovādakārakena gilāno upaṭṭhātabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .365).
Bhagavato ca gilānassa ca upaṭṭhānaṃ ekasadisanti evaṃ panettha attho na gahetabbo , tasmā ‘‘ yo vo , ānanda , mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto , so vo mamaccayena satthā ’’ ti ( dī . ni .2.216) vacanato ‘‘ ahañca kho panidāni ekakova ovadāmi anusāsāmi , mayi parinibbute imāni caturāsīti buddhasahassāni tumhe ovadissanti anusāsissantī ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .2.216) vuttattā ca bahussutaṃ bhikkhuṃ pasaṃsantena ca ‘‘ yo bahussuto , na so tumhākaṃ sāvako nāma , buddho nāma esa cundā ’’ ti vuttattā dhammagarukattā ca tathāgatassa pubbanayo eva pasatthataroti amhākaṃ khanti .
Vimativinodaniyampi ‘‘ yatthāti yasmiṃ āvāse .
Aññesan ti aññesaṃ āgantukānaṃ .
Tesupi āgantukā anissarāti senāsane nirantaraṃ vasantānaṃ cīvaratthāya dāyakehi , bhikkhūhi vā niyametvā dinnattā bhājetvā khādituṃ anissarā .
Āgantukehipi icchantehi tasmiṃ
M2.331 vihāre vassānādīsu pavisitvā cīvaratthāya gahetabbaṃ .Tesaṃ katikāya ṭhātabban ti sabbāni phalāphalāni abhājetvā ‘ ettakesu rukkhesu phalāni bhājetvā paribhuñjissāma , aññesu phalāphalehi senāsanāni paṭijaggissāmā ’ ti vā ‘ piṇḍapātādipaccayaṃ sampādessāmā ’ ti vā ‘ kiñcipi abhājetvā catupaccayatthāyeva upanemā ’ ti vā evaṃ sammā upanentānaṃ āvāsikānaṃ katikāya āgantukehi ṭhātabbaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘ anissarā ’ ti vacanena dīpito eva attho , mahāpaccariyaṃ ‘ catunnaṃ paccayānan ’ tiādinā vitthāretvā dassito .
Paribhogavasenevāti ettha eva -saddo
V2.243 aṭṭhānappayutto , paribhogavasena tameva bhājetvāti yojetabbaṃ .Etthāti etasmiṃ vihāre , raṭṭhe vā .
Senāsanapaccayan ti senāsanañca tadatthāya niyametvā ṭhapitañca .
‘ Ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā ’ ti vuttamevatthaṃ puna byatirekamukhena dassetuṃ ‘ mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabban ’ ti vuttaṃ , senāsanasaṅkhātavatthuno mūlacchedaṃ katvā sabbāni senāsanāni na vissajjetabbānīti attho .
Keci panettha ‘ ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā lāmakato paṭṭhāya vissajjantehipi senāsanabhūmiyo na vissajjetabbāti ayamattho vutto ’ ti vadanti , tampi yuttameva imassapi atthassa avassaṃ vattabbato , itarathā keci saha vatthunāpi vissajjetabbaṃ maññeyyun ’’ ti .
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . pārājika 153)‘‘ ettha etasmiṃ vihāre paracakkādibhayaṃ āgataṃ .
Mūlavatthucchedan ti ‘ sabbasenāsanānaṃ ete issarā ’ ti vacanato itare anissarāti dīpitaṃ hoti .
Ayameva bhikkhu issaroti yattha so icchati , tattha attañātahetuṃ
M2.332 labhatīti kira attho , api ca ‘ daharo ’ ti vadanti .Savatthukan ti saha bhūmiyāti vuttaṃ hotī ’’ ti .