9. Cīvaravippavāsavinicchayakathā
51. Evaṃ
M1.106 adhiṭṭhānavikappanavinicchayakathaṃ dassetvā idāni cīvarena vināvāsavinicchayakaraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ cīvarenavināvāso ’’ tyādimāha .Tattha cīyatīti cīvaraṃ , cayaṃ sañcayaṃ
V1.83 karīyatīti attho , ariyaddhajo vatthaviseso .Idha pana ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāritaṃ cīvarattayameva .
Vināti vajjanatthe nipāto .
Vasanaṃ vāso , vinā vāso vināvāso , cīvarena vināvāso cīvaravināvāso ,‘‘ cīvaravippavāso ’’ ti vattabbe vatticchāvasena , gāthāpādapūraṇatthāya vā aluttasamāsaṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tathā ca vakkhati ‘‘ ticīvarādhiṭṭhānena … pe … vippavāso ’’ ti ,‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmi , imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmi , imaṃ antaravāsakaṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti evaṃ nāmena adhiṭṭhitānaṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ ekekena vippavāsoti attho , ekenapi vinā vasituṃ na vaṭṭati , vasantassa bhikkhuno saha aruṇuggamanā cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti , pācittiyañca āpajjatīti sambandho .
Vasitabban ti ettha vasanakiriyā catuiriyāpathasādhāraṇā , tasmā kāyalaggaṃ vā hotu alaggaṃ vā , aḍḍhateyyaratanassa padesassa anto katvā tiṭṭhantopi carantopi nisinnopi nipannopi hatthapāse katvā vasanto nāma hoti .
Evaṃ sāmaññato avippavāsalakkhaṇaṃ dassetvā idāni gāmādipannarasokāsavasena visesato dassetumāha ‘‘ gāmi ’’ ccādi .
Tattha gāmanivesanāni pākaṭāneva .
Udosito nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā .
Aṭṭo nāma paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso .
Māḷo nāma ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo .
Pāsādo nāma dīghapāsādo .
Hammiyaṃ nāma muṇḍacchadanapāsādo , muṇḍacchadanapāsādoti
M1.107 ca candikaṅgaṇayutto pāsādoti vuccati .Sattho nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā .
Khettaṃ nāma pubbaṇṇāparaṇṇānaṃ viruhanaṭṭhānaṃ .
Dhaññakaraṇaṃ nāma khalamaṇḍalaṃ .
Ārāmo nāma pupphārāmo phalārāmo .
Vihārā dayo pākaṭā eva .
Tattha nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhāni gahitānīti veditabbaṃ .
Antogāme ṭhitānañhi gāmaggahaṇena gahitattā gāmaparihāroyevāti .
Gāmaggahaṇena ca nigamanagarānipi gahitāneva honti .
Parikhāya vā parikkhittoti iminā samantā nadītaḷākādiudakena parikkhittopi parikkhittoyevāti dasseti .
Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāti gharassa upari ākāse aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ atikkamitvā .
Sabhāye vā vatthabban ti iminā sabhāsaddassa pariyāyo sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgo atthīti dasseti .
Sabhāsaddo hi itthiliṅgo , sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgoti .
Dvāramūle vāti nagarassa dvāramūle vā .
Tesan ti sabhāyanagaradvāramūlānaṃ .
Tassā vīthiyā
V1.84 sabhāyadvārānaṃ gahaṇeneva tattha sabbānipi gehāni , sā ca antaravīthi gahitāyeva hoti .Ettha ca dvāravīthigharesu vasantena gāmappavesanasahaseyyādidosaṃ pariharitvā suppaṭicchannatādiyutteneva bhavitabbaṃ .
Sabhā pana yadi sabbesaṃ vasanatthāya papāsadisā katā , antarārāme viya yathāsukhaṃ vasituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Atiharitvā ghare nikkhipatīti vīthiṃ muñcitvā ṭhite aññasmiṃ ghare nikkhipati .
Tenāha ‘‘ vīthihatthapāso na rakkhatī ’’ ti .
Purato vā pacchato vā hatthapāseti gharassa hatthapāsaṃ sandhāya vadati .
Evaṃ gāmavasena vippavāsāvippavāsaṃ dassetvā idāni nivesanavasena dassento ‘‘ sace ekakulassa santakaṃ nivesanaṃ hotī ’’ tiādimāha .
Tattha ovarako nāma gabbhassa
M1.108 abbhantare añño gabbhoti vadanti , gabbhassa vā pariyāyavacanametaṃ .Idāni udositādivasena dassento ‘‘ udositi ’’ ccādimāha .
Tattha vuttanayenevāti ‘‘ ekakulassa santako udosito hoti parikkhitto cā ’’ tiādinā nivesane vuttanayena .
Eva -saddo visesanivatti attho .
Tena viseso natthīti dasseti .
Idāni yesu viseso atthi , te dassento ‘‘ sace ekakulassa nāvā ’’ tiādimāha .
Tattha pariyādiyitvāti vinivijjhitvā , ajjhottharitvā vā .
Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘ antopaviṭṭhenā ’’ tiādinā .
Tattha antopaviṭṭhenāti gāmassa , nadiyā vā antopaviṭṭhena .
‘‘ Satthenā ’’ ti pāṭhaseso .
Nadīparihāro labbhatīti ettha ‘‘ visuṃ nadīparihārassa avuttattā gāmādīhi aññattha viya cīvarahatthapāsoyeva nadīparihāro ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Aññe pana ‘‘ iminā aṭṭhakathāvacanena nadīparihāropi visuṃ siddhoti nadīhatthapāso na vijahitabbo ’’ ti vadanti .
Yathā pana ajjhokāse sattabbhantaravasena araññaparihāro labbhati , evaṃ nadiyaṃ udakukkhepavasena nadīparihāro labbhatīti katvā aṭṭhakathāyaṃ nadīparihāro visuṃ avutto siyā sattabbhantaraudakukkhepasīmānaṃ araññanadīsu abaddhasīmāvasena labbhamānattā .
Evañca sati samuddajātassaresupi parihāro avuttasiddho hoti nadiyā samānalakkhaṇattā , nadīhatthapāso na vijahitabboti pana atthe sati nadiyā ativitthārattā bahusādhāraṇattā ca antonadiyaṃ cīvaraṃ ṭhapetvā nadīhatthapāse ṭhitena cīvarassa pavattiṃ jānituṃ na sakkā bhaveyya .
Esa nayo samuddajātassaresupi .
Antoudakukkhepe vā tassa hatthapāse vā ṭhitena pana sakkāti ayaṃ amhākaṃ attanomati , vicāretvā gahetabbaṃ .
Vihārasīman ti avippavāsasīmaṃ
V1.85 sandhāyāha .Ettha ca
M1.109 vihārassa nānākulasantakabhāvepi avippavāsasīmāparicchedabbhantare sabbattha cīvaraavippavāsasambhavato padhānattā tattha satthaparihāro na labbhatīti ‘‘ vihāraṃ gantvā vasitabban ’’ ti vuttaṃ .Satthasamīpeti idaṃ yathāvuttaabbhantaraparicchedavasena vuttaṃ .
Yasmā ‘‘ nānākulassa parikkhitte khette cīvaraṃ nikkhipitvā khettadvāramūle vā tassa hatthapāse vā vatthabban ’’ ti vuttaṃ , tasmā dvāramūlato aññattha khettepi vasantena cīvaraṃ nikkhipitvā hatthapāse katvāyeva vasitabbaṃ .
Vihāro nāma saparikkhitto vā aparikkhitto vā sakalo āvāsoti vadanti .
Yasmiṃ vihāreti ettha pana ekagehameva vuttaṃ .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī .1.491-494) pana ‘‘ vihāro nāma upacārasīmā .
Yasmiṃ vihāreti tassa antopariveṇādiṃ sandhāya vuttan ’’ ti vuttaṃ .
Ekakulādisantakatā cettha kārāpakānaṃ vasena veditabbā .
Yaṃ majjhanhike kāle samantā chāyā pharatīti yadā mahāvīthiyaṃ ujukameva gacchantaṃ sūriyamaṇḍalaṃ majjhanhikaṃ pāpuṇāti , tadā yaṃ okāsaṃ chāyā pharati , taṃ sandhāya vuttaṃ .
Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘ chāyāya phuṭṭhokāsassāti ujukaṃ avikkhittaleḍḍupātabbhantaraṃ sandhāya vadatī ’’ ti vuttaṃ .
Agamanapatheti tadaheva gantvā nivattetuṃ asakkuṇeyyake samuddamajjhe ye dīpakā , tesūti yojanā .
Itarasmin ti puratthimadisāya cīvare .
52. Nadiṃ otaratīti hatthapāsaṃ muñcitvā otarati .
Nāpajjatīti paribhogapaccayā dukkaṭaṃ nāpajjati .
Tenāha ‘‘ so hī ’’ tiādi .
Aparibhogārahattāti iminā nissaggiyacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ acittakanti siddhaṃ .
Ekaṃ
M1.110 pārupitvā ekaṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā gantabban ti idaṃ bahūnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne evaṃ akatvā gamanaṃ na sāruppanti katvā vuttaṃ , na āpattiaṅgattā .Bahigāme ṭhapetvāpi apārupitabbatāya vuttaṃ ‘‘ vinayakammaṃ kātabban ’’ ti .
Atha vā vihāre sabhāgaṃ bhikkhuṃ na passati , evaṃ sati āsanasālaṃ gantvā vinayakammaṃ kātabbanti yojanā .
Āsanasālaṃ gacchantena kiṃ tīhi cīvarehi gantabbanti āha ‘‘ santaruttarenā ’’ ti naṭṭhacīvarassa santaruttarasādiyanato .
Saṅghāṭi pana kiṃ kātabbāti āha ‘‘ saṅghāṭiṃ
V1.86 bahigāme ṭhapetvā ’’ ti .Uttarāsaṅge ca bahigāme ṭhapitasaṅghāṭiyañca paṭhamaṃ vinayakammaṃ katvā pacchā uttarāsaṅgaṃ nivāsetvā antaravāsake kātabbaṃ .
Ettha ca bahigāme ṭhapitassapi vinayakammavacanato parammukhāpi ṭhitaṃ nissajjituṃ , nissaṭṭhaṃ dātuñca vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Daharānaṃ gamane saussāhattā ‘‘ nissayo pana na paṭippassambhatī ’’ ti vuttaṃ .
Muhuttaṃ … pe … paṭippassambhatīti saussāhatte gamanassa upacchinnattā vuttaṃ , tesaṃ pana purāruṇā uṭṭhahitvā saussāhena gacchantānaṃ aruṇe antarā uṭṭhitepi na paṭippassambhati ‘‘ yāva aruṇuggamanā sayantī ’’ ti vuttattā .
Teneva ‘‘ gāmaṃ pavisitvā … pe … na paṭippassambhatī ’’ ti vuttaṃ .
Aññamaññassa vacanaṃ aggahetvātiādimhi saussāhattā gamanakkhaṇe paṭippassaddhi na vuttā .
Dhenubhayenāti taruṇavacchagāvīnaṃ ādhāvitvā siṅgena paharaṇabhayena .
Nissayo ca paṭippassambhatīti ettha dhenubhayādīhi ṭhitānaṃ yāva bhayavūpasamā ṭhātabbato ‘‘ antoaruṇeyeva gamissāmī ’’ ti niyametuṃ asakkuṇeyyattā vuttaṃ .
Yattha pana evaṃ niyametuṃ sakkā , tattha antarā aruṇe uggatepi nissayo na paṭippassambhati bhesajjatthāya gāmaṃ paviṭṭhadaharānaṃ viya .
Antosīmāyaṃ
M1.111 gāman ti avippavāsasīmāsammutito pacchā patiṭṭhāpitagāmaṃ sandhāya vadati gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā sammannitabbato .Paviṭṭhānan ti ācariyantevāsikānaṃ visuṃ visuṃ gatānaṃ avippavāsasīmattā neva cīvarāni nissaggiyāni honti , saussāhatāya na nissayo paṭippassambhati .
Antarāmaggeti dhammaṃ sutvā āgacchantānaṃ antarāmagge .
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
Cīvaravippavāsavinicchayakathālaṅkāro nāma
Navamo paricchedo .