26. Vassūpanāyikavinicchayakathā

179. EvaṃV1.301 uposathapavāraṇāvinicchayaṃ kathetvā idāni vassūpanāyikavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘ vassūpanāyikāti ettha ’’ tyādimāha .

Tattha vasanaṃ vassaṃ .

Kiṃ taṃ ?

Vasanakiriyā bhāvatthe ṇya-paccayavasena .

Upanayanaṃ upanayo .

Ko so ?

Upagamanakiriyā , vassassa upanayo vassūpanayo , so etissā paññattiyā atthi , tasmiṃ vā vijjatīti vassūpanāyikā .

Kā sā ?

Vassūpanāyikapaññatti .

Atha vā upanayati etāyāti upanāyikā majjhe dīghavasena .

Vassassa upanāyikā vassūpanāyikā , sā eva pure bhavā purimā bhavatthe ima-paccayavasena , sā eva purimikā sakatthe ka-paccayavasena , tasmiṃ pare itthiliṅge a-kārassa i-kārādeso .

Pacchā bhavā pacchimā , sāva pacchimikā .

Assatiyā pana vassaṃ na upetīti ‘‘ imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī ’’ ti vacībhedaṃ katvā na upeti .

‘‘ Na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ , yo upagaccheyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .204) vacībhedaṃ katvā vassūpagamanaṃ sandhāya paṭikkhepo , na ālayakaraṇavasena upagamanaṃM1.405 sandhāyāti vadanti .

Pāḷiyaṃ pana avisesena vuttattā aṭṭhakathāyañca dutiyapārājikasaṃvaṇṇanāyaṃ ( pārā . aṭṭha .1.84)‘‘ vassaṃ upagacchantena hi nālakapaṭipadaṃ paṭipannenapi pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena channeyeva sadvārabandhe senāsane upagantabbaṃ , tasmā vassakāle sace senāsanaṃ labhati , iccetaṃ kusalaṃ .

No ce labhati , hatthakammaṃ pariyesitvāpi kātabbaṃ .

Hatthakammaṃ alabhantena sāmampi kātabbaṃ , na tveva asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti ( mahāva .204) daḷhaṃ katvā vuttattā asenāsanikassa nāvādiṃ vinā aññattha ālayamattena upagantuṃ na vaṭṭatīti amhākaṃ khanti .

Nāvāsatthavajesuyeva hi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , nāvāya vassaṃ upagantun ’’ tiādinā ( mahāva .203) sati , asati vā senāsane vassūpagamanassa visuṃ anuññātattā ‘‘ na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti ( mahāva .204) ayaṃ paṭikkhepo .

Tattha na labhatīti asati senāsane ālayavasenapi nāvādīsu upagamanaṃ vuttaṃ .

Catūsu hi senāsanesu vihārasenāsanaṃ idhādhippetaṃ , na itarattayaṃ .

Ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭīti ettha ṭaṅkitamañco nāma dīghe mañcapāde majjhe vijjhitvā aṭaniyoV1.302 pavesetvā kato mañco , tassa idaṃ upari , idaṃ heṭṭhāti natthi .

Parivattetvā atthatopi tādisova hoti , taṃ susāne devaṭṭhāne ca ṭhapenti , catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari pāsāṇaṃ attharitvā kataṃ gehampi ‘‘ ṭaṅkitamañco ’’ ti vuccati .

‘‘ Idha vassaṃ upemī ’’ ti tikkhattuṃ vattabban ti satthassa avihārattā ‘‘ imasmiṃ vihāre ’’ ti avatvā ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti ettakameva vattabbaṃ .

Satthe pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatīti kuṭikādīnaṃ abhāvena ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti vacībhedaṃ katvā upagantuṃ na vaṭṭati , ālayakaraṇamatteneva vaṭṭatīti adhippāyo .

Vippakiratīti visuṃ visuṃ gacchati .

TīsuM1.406 ṭhānesu natthi vassacchede āpattīti tehi saddhiṃ gacchantasseva natthi āpatti , tehi viyujjitvā gamane pana āpattiyeva , pavāretuñca na labhati .

Pavisanadvāraṃ yojetvāti sakavāṭabaddhameva yojetvā .

Purimikāya … pe … na pakkamitabbāti iminā āsāḷhīpuṇṇamāya anantare pāṭipadadivase purimavassaṃ upagantvā vassānautuno catūsu māsesu sabbapacchimamāsaṃ ṭhapetvā purimaṃ temāsaṃ vasitabbaṃ .

Sāvaṇapuṇṇamiyā anantare pāṭipadadivase pacchimavassaṃ upagantvā sabbapaṭhamamāsaṃ ṭhapetvā pacchimaṃ temāsaṃ vasitabbaṃ .

Evaṃ avasitvā purimikāya vassaṃ upagatena bhikkhunā mahāpavāraṇāya anto aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā pacchimikāya upagatena cātumāsinipavāraṇāya anto aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā antarā cārikaṃ pakkameyya , upacārasīmātikkameyeva tassa bhikkhuno dukkaṭāpatti hotīti dasseti .

Imamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘ na bhikkhave … pe … vacanato ’’ ti vuttaṃ .

Yadi evaṃ vassaṃ upagantvā sati karaṇīye pakkamantassa sabbathāpi āpattiyeva siyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ vassaṃ upagantvā panā ’’ tiādi .

Evaṃ sante tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantasseva anāpatti siyā , na dvīhatīhaṃ vasitvā pakkamantassāti āha ‘‘ ko pana vādo ’’ tiādi .

180. Idāni sattāhakaraṇīyalakkhaṇaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ anujānāmi bhikkhave ’’ tiādimāha .

Tattha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sattannaṃ sattāhakaraṇīyena pahite gantuṃ , na tveva appahite , bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyā upāsakassa upāsikāyā ’’ ti ( mahāva .187) ekaṃ ,‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sattannaṃ sattāhakaraṇīyenaV1.303 appahitepi gantuṃ , pageva pahite , bhikkhussa bhikkhuniyāM1.407 sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyā mātuyā ca pitussa cā ’’ ti ( mahāva .198) ekaṃ ,‘‘ sace pana bhikkhuno bhātā vā añño vā ñātako gilāno hotī ’’ ti ekaṃ ,‘‘ ekasmiṃ vihāre bhikkhūhi saddhiṃ vasanto bhikkhubhattiko ’’ ti ekaṃ ,‘‘ sace bhikkhussa … pe … anabhirati vā kukkuccaṃ vā diṭṭhigataṃ vā uppannaṃ hotī ’’ ti ekaṃ ,‘‘ koci bhikkhu garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho ’’ ti ekaṃ ,‘‘ bhikkhuniyāpi mānattārahāyā ’’ ti ekaṃ ,‘‘ sāmaṇero upasampajjitukāmo … pe … sikkhamānā vā … pe … sāmaṇerī vā ’’ ti ekaṃ ,‘‘ bhikkhussa bhikkhuniyā vā saṅgho kammaṃ kattukāmo tajjanīyaṃ vā ’’ ti ekaṃ ,‘‘ sacepi kataṃyeva hoti kamman ’’ ti ekaṃ ,‘‘ anujānāmi , bhikkhave , saṅghakaraṇīyena gantun ’’ ti ( mahāva .199) ekanti ekādasa ṭhānāni honti .

Tattha paṭhamatatiyacatutthavasena tīsu ṭhānesu pahite eva gantabbaṃ , no appahite .

Sesesu aṭṭhasu appahitepi gantabbaṃ , pageva pahite .

Vuttañhi vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.199)‘‘ gantabban ti saṅghakaraṇīyena appahitepi gantabban ’’ ti .

Ettha ca anupāsakehipi sāsanabhāvaṃ ñātukāmehi pahite tesaṃ pasādavaḍḍhisampattehipi sattāhakaraṇīyena gantuṃ vaṭṭatīti gahetabbaṃ .

Bhikkhubhattikoti bhikkhunissitako .

So pana yasmā bhikkhūhi saddhiṃ vasati , tasmā vuttaṃ ‘‘ bhikkhūhi saddhiṃ vasanto ’’ ti .

181. Apicetthāti apica etthāti chedo , ettha etasmiṃ sattāhakaraṇīyavinicchaye apica aparo ayaṃ īdiso pāḷimuttakanayo vassūpanāyikakkhandhakapāḷito mutto nayo veditabboti yojanā .

Samantapāsādikāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .199) pana ‘‘ pāḷimuttakaratticchedavinicchayo ’’ ti dissati .

TathāM1.408 hi vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.199)‘‘ ratticchedavinicchayoti sattāhakaraṇīyena gantvā bahiddhā aruṇuṭṭhāpanasaṅkhātassa ratticchedassa vinicchayo ’’ ti .

Sāratthadīpaniyampi ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.199)‘‘ sattāhakaraṇīyena gantvā bahiddhā aruṇuṭṭhāpanaṃ ratticchedo ’’ ti .

Animantitena gantuṃ na vaṭṭatīti ettha animantitattā sattāhakiccaṃ adhiṭṭhahitvā gacchantassapi vassacchedo ceva dukkaṭañca hotīti veditabbaṃ .

Yathāvuttañhi ratticchedakāraṇaṃ vinā tirovihāre vasitvā āgamissāmīti gacchato vassacchedaṃ vadanti .

Gantuṃ vaṭṭatīti antoupacārasīmāyaṃ ṭhiteneva sattāhakaraṇīyanimittaṃ sallakkhetvā iminā nimittena gantvā ‘‘ sattāhabbhantareV1.304 āgacchissāmī ’’ ti ābhogaṃ katvā gantuṃ vaṭṭati .

Purimakkhaṇe ābhogaṃ katvā gamanakkhaṇe visaritvā gatepi doso natthi ,‘‘ sakaraṇīyo pakkamatī ’’ ti ( mahāva .207) vuttattā sabbathā ābhogaṃ akatvā gatassa vassacchedoti vadanti .

Yo pana sattāhakaraṇīyanimittābhāvepi ‘‘ sattāhabbhantare āgamissāmī ’’ ti ābhogaṃ katvā gantvā sattāhabbhantare āgacchati , tassa āpattiyeva , vassacchedo natthi sattāhassa sannivattattāti vadanti , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .

Bhaṇḍakan ti cīvarabhaṇḍaṃ .

Pahiṇantīti cīvaradhovanādikammena pahiṇanti .

Sampāpuṇituṃ na sakkoti , vaṭṭatīti ettha ‘‘ ajjeva āgamissāmī ’’ ti sāmantavihāraṃ gantvā puna āgacchantassa antarāmagge sace aruṇuggamanaṃ hoti , vassacchedopi na hoti , ratticchedadukkaṭañca natthīti vadanti , tadaheva āgamane saussāhattā vassacchedo vā āpatti vā na hotīti adhippāyo .

Ācariyaṃ passissāmīti pana gantuṃ labhatīti ‘‘ agilānampi ācariyaṃ , upajjhāyaṃ vā passissāmī ’’ ti sattāhakaraṇīyena gantuṃ labhati , nissayācariyaṃ dhammācariyañca , pagevaM1.409 upasampadācariyaupajjhāye .

Sace naṃ ācariyo ‘‘ ajja mā gacchā ’’ ti vadati , vaṭṭatīti evaṃ sattāhakaraṇīyena āgatānaṃ antosattāheyeva puna āgacchantaṃ sace ācariyo , upajjhāyo vā ‘‘ ajja mā gacchā ’’ ti vadati , vaṭṭati , sattāhātikkamepi anāpattīti adhippāyo .

Vassacchedo pana hotiyevāti daṭṭhabbaṃ sattāhassa bahiddhā vītināmitattā .

Sace dūraṃ gato sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabboti iminā vassacchedakāraṇe sati sattāhakaraṇīyena gantumpi vaṭṭatīti dīpeti .

Ettha cha divasāni bahiddhā vītināmetvā sattame divase purāruṇā eva antoupacārasīmāyaṃ pavisitvā aruṇaṃ uṭṭhāpetvā punadivase sattāhaṃ adhiṭṭhāya gantabbanti adhippāyo .

Keci pana ‘‘ sattame divase āgantvā aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā tadaheva divasabhāgepi gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ ‘‘ aruṇo uṭṭhāpetabbo ’’ ti vuttattā .

Sattame divase tattha aruṇuṭṭhāpanameva hi sandhāya pāḷiyaṃ ( mahāva .199)‘‘ sattāhaṃ sannivatto kātabbo ’’ ti vuttaṃ .

Aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā gacchanto ca anto appavisitvā bahiddhāva sattāhaṃ vītināmento ca samucchinnavasso eva bhavissati aruṇassa bahi eva uṭṭhāpitattā .

Itarathā ‘‘ aruṇo uṭṭhāpetabbo ’’ ti vacanaṃ niratthakaṃ siyā .

‘‘ Sattāhavārena antovihāreV1.305 pavisitvā aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā gantabban ’’ ti vattabbato aññesu ca ṭhānesu aruṇuṭṭhāpanameva vuccati .

Vakkhati hi cīvarakkhandhake ( mahāva . aṭṭha .364)‘‘ ekasmiṃ vihāre vasanto itarasmiṃ sattāhavārena aruṇameva uṭṭhāpetī ’’ ti .

AthāpiM1.410 yaṃ te vadeyyuṃ ‘‘ sattame divase yadā kadāci paviṭṭhena taṃdivasanissito atītāruṇo uṭṭhāpito nāma hotīti imamatthaṃ sandhāya aṭṭhakathāyaṃ vuttan ’’ ti , taṃ saddagatiyāpi na sameti .

Na hi uṭṭhite aruṇe pacchā paviṭṭho tassa payojako uṭṭhāpako bhavitumarahati .

Yadi bhaveyya ,‘‘ vassaṃ upagantvā pana aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantassā ’’ pīti ( mahāva . aṭṭha .207) ettha ‘‘ aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā ’’ ti vacanaṃ virujjheyya .

Tenapi taṃdivasanissitassa aruṇassa uṭṭhāpitattā āraññakassapi bhikkhuno sāyanhasamaye aṅgayuttaṃ araññaṃ gantvā tadā eva nivattantassa aruṇo uṭṭhāpito dhutaṅgañca visodhitaṃ siyā , na cetaṃ yuttaṃ aruṇuggamanakāle eva aruṇuṭṭhāpanassa vuttattā .

Vuttañhi ‘‘ kālasseva pana nikkhamitvā aṅgayutte ṭhāne aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ .

Sace aruṇuṭṭhānavelāyaṃ tesaṃ ābādho vaḍḍhati , tesaṃ eva kiccaṃ kātabbaṃ , na dhutaṅgavisuddhikena bhavitabban ’’ ti ( visuddhi .1.31).

Tathā pārivāsikādīnampi aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā vattaṃ nikkhipantānaṃ ratticchedo vutto .

‘‘ Uggate aruṇe nikkhipitabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .97) hi vuttaṃ .

Sahaseyyasikkhāpadepi anupasampannehi saha nivutthabhāvaparimocanatthaṃ ‘‘ purāruṇā nikkhamitvā ’’ tiādi ( pāci .54) vuttaṃ .

Evaṃ cīvaravippavāsādīsu ca sabbattha rattipariyosāne āgāmiaruṇavaseneva aruṇuṭṭhānaṃ dassitaṃ , na atītāruṇavasena , tasmā vuttanayenevettha aruṇuṭṭhāpanaṃ veditabbaṃ aññathā vassacchedattā .

Yaṃ pana vassaṃ upagatassa tadaheva aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā sakaraṇīyassa pakkamanavacanaṃ , taṃ vassaṃ upagatakālato paṭṭhāya yadā kadāci nimitte sati gamanassa anuññātattā yuttaṃ , na pana sattāhavārena gatassa aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā tadahevagamanaṃM1.411 ‘‘ aruṇo uṭṭhāpetabbo ’’ ti vuttattā .

Yathā vā ‘‘ sattāhānāgatāya pavāraṇāya sakaraṇīyo pakkamati , āgaccheyya vā so , bhikkhave , bhikkhu taṃ āvāsaṃ na vā āgaccheyyā ’’ tiādinā ( mahāva .207) pacchimasattāhe anāgamane anuññātepi aññasattāhesu taṃ na vaṭṭati .

Evaṃ paṭhamasattāhe aruṇaṃV1.306 anuṭṭhāpetvā gamane anuññātepi tato paresu sattāhesu āgatassa aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā gamanaṃ na vaṭṭati evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ .

Sace pavāritakāle vassāvāsikaṃ dentītiādinā vassāvāsikacīvarampi kathinacīvaraṃ viya vassaṃvutthavihārapaṭibaddhanti viññāyati .

‘‘ Yadi sattāhavārena aruṇaṃ uṭṭhāpayiṃsu , gahetabban ’’ ti pana vuttattā sattāhakaraṇīyena gantvā sattāhabbhantare āgatā labhanti .

Kathinānisaṃsacīvaraṃ pana saṅghaṃ anāpucchā te na labhanti .

Vakkhati hi ‘‘ sattāhakaraṇīyena gatāpi bhājanīyabhaṇḍaṃ labhantūti vā evarūpaṃ adhammikavattaṃ na kātabban ’’ ti ( vi . saṅga . aṭṭha .182).

Idha āhaṭan ti vihārato bahi āgataṭṭhāne ānītaṃ .

Vāḷehi ubbāḷhā honti , gaṇhantipi paripātentipīti ettha gaṇhantīti gahetvā khādanti .

Paripātentīti palāpenti , anubandhantīti attho .

Imesu ‘‘ gāḷehi ubbāḷhā hontī ’’ tiādīsu saṅghabhedapariyantesu vatthūsu kevalaṃ anāpatti hoti , pavāretuṃ pana na labhatīti daṭṭhabbaṃ .

Sace panātiādīsu yasmā nānāsīmāyaṃ dvīsu āvāsesu vassaṃ upagacchantassa ‘‘ dutiye vasissāmī ’’ ti upacārato nikkhantamatte paṭhamo senāsanaggāho paṭippassambhati , tasmā pāḷiyaṃ ( mahāva .207)‘‘ tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca na paññāyatī ’’ ti paṭhamaṃ senāsanaggāhaṃ sandhāya vuttaṃ .

Dutiyasenāsanaggāhe pana purimikā paññāyateva , tattheva temāsaṃ vasantoM1.412 purimavassaṃvuttho eva hoti .

Tato vā pana dutiyadivasādīsu ‘‘ paṭhamasenāsane vasissāmī ’’ ti upacārātikkame purimikāpi na paññāyatīti daṭṭhabbaṃ .

Paṭissavassa visaṃvādanapaccayā hontampi dukkaṭaṃ satiyeva paṭissave hotīti āha ‘‘ tassa tassa paṭissavassa visaṃvāde dukkaṭan ’’ ti .

Tenevāha ‘‘ tañca kho … pe … visaṃvādanapaccayā ’’ ti .

Pāḷiyaṃ ( mahāva .207)‘‘ so sattāhānāgatāya pavāraṇāya sakaraṇīyo pakkamatī ’’ ti vuttattā pavāraṇādivasepi sattāhakaraṇīyaṃ vinā gantuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .

Imasmiṃ ṭhāne ‘‘ navamito paṭṭhāya gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti aṭṭhakathāvacanaṃ kacci uposathadivasato upanidhāya navamī icchitabbā , udāhu lokiyatithivasenāti āsaṅkanti .

Tatrevaṃ vinicchitabbaṃ – purimabhaddapadamāsakāḷapakkhauposathadivasaṃ upanidhāya icchitabbā , na lokiyatithivasena .

Bhaddapadamāsassa hi kāḷapakkhauposathadivasaṃ mariyādaṃ katvā tadanantarapāṭipadadivasatoV1.307 paṭṭhāya gaṇiyamāne sati yo divaso navamo hoti , tato paṭṭhāyāti vuttaṃ hoti .

Tithipekkhāya pana itthiliṅgavohāro , tato navamito paṭṭhāya anāgatasattāhe pavāraṇā hoti .

Sattāhaṃ anāgatāya assāti sattāhānāgatā .

Kā sā ?

Pavāraṇā .

Assayujamāsassa sukkapakkhanavamiyaṃ sattāhakaraṇīyaṃ adhiṭṭhāya gacchanto bhikkhu antovassassa sattāhamattāvasiṭṭhattā sattamaaruṇe uggatamatte vutthavasso hoti , dasamiyaṃ chāhamattaṃ , ekādasamiyaṃ pañcāhamattaṃ , dvādasiyaṃ caturāhamattaṃ , terasiyaṃ tīhamattaṃ , cuddasiyaṃ dvīhamattaṃ , pannarasiyaṃ ekāhamattaṃ avasiṭṭhaṃ hoti , tasmā pavāraṇādivasassa pariyosānabhūtaaruṇasmiṃ uggate vutthavasso hoti , tasmā tesaṃ bhikkhūnaṃ kukkuccavinodanatthaṃM1.413 bhagavā dhammassāmī ‘‘ so sattāhānāgatāya pavāraṇāya sakaraṇīyo pakkamati , āgaccheyya vā so , bhikkhave , bhikkhu taṃ āvāsaṃ na vā āgaccheyya , tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca paññāyati , paṭissave ca anāpattī ’’ ti ( mahāva .207) āha .

Sattāhānāgatāya komudiyā cātumāsiniyāti etthāpi eseva nayo .

Tattha komudiyā cātumāsiniyāti pacchimakattikapuṇṇamāyaṃ .

Sā hi kumudānaṃ atthitāya komudī , catunnaṃ vassikamāsānaṃ pariyosānattā cātumāsinīti vuccati .

Tadā hi kumudāni supupphitāni honti , tasmā kumudā ettha pupphantīti komudīti vuccati , kumudavatīti vuttaṃ hoti .

182. Antovassavattakathāyaṃ nibaddhavattaṃ ṭhapetvāti sajjhāyamanasikārādīsu nirantarakaraṇīyesu kattabbaṃ katikavattaṃ katvā .

Kasāvaparibhaṇḍan ti kasāvehi bhūmiparikammaṃ .

Vattan ti katikavattaṃ .

Evarūpaṃ adhammikavattaṃ na kātabban ti nānāverajjakā hi bhikkhū sannipatanti , tattha keci dubbalā appathāmā evarūpaṃ vattaṃ anupāletuṃ na sakkonti , tasmā idha āgatañca catutthapārājikavaṇṇanāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.227) āgataṃ āvāsaṃ vā maṇḍapaṃ vā sīmaṃ vā yaṃ kiñci ṭhānaṃ paricchinditvā ‘‘ yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissati , taṃ ‘ arahā ’ ti jānissāmā ’’ ti katāya katikāya yo ‘‘ maṃ ‘ arahā ’ ti jānantū ’’ ti tamhā ṭhānā paṭhamaṃ pakkamati , pārājiko hoti .

Yo pana ācariyupajjhāyānaṃ vā kiccena mātāpitūnaṃ vāV1.308 kenacideva karaṇīyena bhikkhācāravattaṃ vā uddesaparipucchādīnaṃ atthāya aññena vā tādisena karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ atikkamitvā gacchati , anāpatti .

Sacepissa evaṃ gatassa pacchā icchācāro uppajjatiM1.414 ‘‘ na dānāhaṃ tattha gamissāmi , evaṃ maṃ arahāti sambhāvessantī ’’ ti , anāpattiyeva .

Yopi kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ patvā sajjhāyamanasikārādivasena aññavihito vā hutvā corādīhi vā anubaddho meghaṃ vā uṭṭhitaṃ disvā anovassakaṃ pavisitukāmo taṃ ṭhānaṃ atikkamati , anāpatti , yānena vā iddhiyā vā gacchantopi pārājikaṃ nāpajjati , padagamaneneva āpajjati .

Tampi yehi saha katikā katā , tehi saddhiṃ apubbaṃ acarimaṃ gacchanto nāpajjati .

Evaṃ gacchantā hi sabbepi aññamaññaṃ rakkhanti .

Sacepi maṇḍaparukkhamūlādīsu kiñci ṭhānaṃ paricchindanti ‘‘ yo ettha nisīdati vā caṅkamati vā , taṃ ‘ arahā ’ ti jānissāma ’’, pupphāni vā ṭhapetvā ,‘‘ yo imāni gahetvā pūjaṃ karissati , taṃ ‘ arahā ’ ti jānissāmā ’’ tiādinā nayena katikā katā hoti , tatrāpi icchācāravasena tathā karontassa pārājikameva .

Sacepi upāsakena antarāmagge vihāro vā kato hoti , cīvarādīni vā ṭhapitāni honti ‘‘ ye arahanto , te imasmiṃ vihāre vasantu , cīvarādīni vā gaṇhantū ’’ ti , tatrāpi icchācāravasena vasantassa vā tāni vā gaṇhantassa pārājikameva , etaṃ pana adhammikakatikavattaṃ , tasmā na kātabbaṃ , aññaṃ vā evarūpaṃ ‘‘ imasmiṃ temāsabbhantare sabbeva āraññakā hontu piṇḍapātikadhutaṅgādiavasesadhutaṅgadharā vā , atha vā sabbeva khīṇāsavā hontū ’’ ti evamādi .

Nānāverajjakā hi bhikkhū sannipatanti .

Tattha keci dubbalā appathāmā evarūpaṃ vattaṃ anupāletuṃ na sakkonti , tasmā evarūpampi vattaṃ na kātabbaṃ .

‘‘ Imaṃ temāsaṃ sabbeheva na uddisitabbaṃ , na paripucchitabbaṃ , na pabbājetabbaṃ , mūgabbataṃ gaṇhitabbaṃ , bahisīmaṭṭhassapi saṅghalābho dātabbo ’’ ti evamādikampi na kattabbameva .

TividhampītiM1.415 pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhampi .

Sodhetvā pabbājethāti bhabbe ācārakulaputte upaparikkhitvā pabbājetha .

Bhasse mattaṃ jānitvāti vacane pamāṇaṃ ñatvā .

Dasakathāvatthu nāma appicchākathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathāti .

ViggahasaṃvattanikaṃV1.309 vacanaṃ viggāhikaṃ .

Caturārakkhaṃ ahāpentāti buddhānussati mettā asubhaṃ maraṇānussatīti imaṃ caturārakkhaṃ ahāpentā .

Dantakaṭṭhakhādanavattaṃ ācikkhitabban ti ettha idaṃ dantakaṭṭhakhādanavattaṃ – yo devasikaṃ saṅghamajjhe osarati , tena sāmaṇerādīhi āharitvā bhikkhūnaṃ yathāsukhaṃ bhuñjanatthāya dantakaṭṭhamāḷake nikkhittesu dantakaṭṭhesu divase divase ekameva dantakaṭṭhaṃ gahetabbaṃ .

Yo pana devasikaṃ na osarati , padhānaghare vasitvā dhammassavane vā uposathagge vā dissati , tena pamāṇaṃ sallakkhetvā cattāri pañca dantakaṭṭhāni attano vasanaṭṭhāne ṭhapetvā khāditabbāni .

Tesu khīṇesu sace punapi dantakaṭṭhamāḷake bahūni hontiyeva , punapi āharitvā khāditabbāni .

Yadi pana pamāṇaṃ asallakkhetvā āharati , tesu akhīṇesuyeva māḷake khīyati , tato keci therā ‘‘ yehi gahitāni , te paṭiharantū ’’ ti vadeyyuṃ , keci ‘‘ khādantu , puna sāmaṇerā āharissantī ’’ ti , tasmā vivādaparihāratthaṃ pamāṇaṃ sallakkhetabbaṃ , gahaṇe pana doso natthi .

Maggaṃ gacchantenapi ekaṃ vā dve vā thavikāya pakkhipitvā gantabbanti .

Bhikkhācāravattaṃ piṇḍapātikavatte āvibhavissati .

Antogāme … pe … na kathetabbāti ettha catūsu paccayesu cīvare ca piṇḍapāte ca viññattipi na vaṭṭati nimittobhāsaparikathāpi .

Senāsane viññattimeva na vaṭṭati , sesāni tīṇiM1.416 vaṭṭanti .

Gilānapaccaye sabbampi vaṭṭati .

Evaṃ santepi ājīvaṃ sodhentehi bhikkhūhi suṭṭhu rakkhitabbāti .

Iminā ājīvapārisuddhisīlaṃ dassitaṃ .

Rakkhitindriyehi bhavitabban ti indriyasaṃvarasīlaṃ .

Khandhakavattañca sekhiyavattañca pūretabban ti pātimokkhasaṃvarasīlaṃ .

Paccayasannissitasīlaṃ pana tīhipi sāmatthiyato dassitaṃ .

Iti catupārisuddhisīlapaṭisaṃyuttā evarūpā niyyānikakathā bahukāpi vattabbāti adhippāyo .

Imasmiṃ vassūpanāyikavisaye tesu tesu nagaresu tasmiṃ tasmiṃ rājakāle apariyantā vivādakathā hoti .

Kathaṃ ?

Vassūpanāyikakkhandhake ( mahāva .186)‘‘ tena kho pana samayena rājā māgadho seniyo bimbisāro vassaṃ ukkaḍḍhitukāmo bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ pāhesi ‘ yadi panāyyā āgame juṇhe vassaṃ upagaccheyyun ’ ti .

Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ ,‘ anujānāmi , bhikkhave , rājūnaṃ anuvattitun ’’’ ti vacanaṃ nissāya bhagavatā adhimāsaṃ paññattanti maññamānā vedasamayena saṃsanditvā gayhamānā anekavihitaṃ vivādaṃ karonti .

Vedasamaye kira dve adhimāsāni yācādhimāsañca pattādhimāsañca .

Tattha kaliyugagaṇane ekūnavīsatigaṇanenaV1.310 bhājite dvepañcaṭṭhadasaterasasoḷasaṭṭhārasavasena sattadhā seso hoti , tesaṃ vasena cammādhimāsa pañcādhimāsa pasvādhimāsa dasādhimāsa terasādhimāsa soḷasādhimāsa aṭṭhārasādhimāsāti voharanti .

Aṭṭhārasādhimāsaṃ pana avasānādhimāsantipi voharanti .

Tesu pasusoḷasāni apatteyeva adhimāsapatanakaliyuge saṃvaccharamāsādivisamabhayena yācitvā māsassa ākaḍḍhitabbato yācādhimāsan ti voharanti , sesāni pana pañcamatteyeva adhimāsapatanakaliyuge māsassa ākaḍḍhitabbato pattādhimāsan ti .

Tatretaṃ yācādhimāsalakkhaṇaṃ – tathatoM1.417 ajānantā pāḷiyā saṃsanditvā bimbisāraraññā bhagavato yācitādhimāsattā yācādhimāsaṃ nāma bhavati , tasmā dvīsu eva yācādhimāsesu divasena saha māso ākaḍḍhitabbo , na itaresūti vadanti , aññe pana pañcasu pattādhimāsesu eva saha divasena māso ākaḍḍhitabbo , na yācādhimāsesūti .

Apare pana –

‘‘ dvemā , bhikkhave , vassūpanāyikā purimikā pacchimikāti , aparajjugatāya āsāḷhiyā purimikā upagantabbā , māsagatāya āsāḷhiyā pacchimikā upagantabbā ’’ ti tasmiṃyeva vassūpanāyikakkhandhake ( mahāva .184) āgatāya pāḷiyā atthaṃ ayoniso gahetvā tithinakkhattayoge eva vassūpagamanaṃ bhagavatā anuññātaṃ , tasmā āsāḷhipuṇṇamāya anantarabhūto pāṭipadadivaso puṇṇātithiyā ca yutto hotu , pubbāsāḷhauttarāsāḷhasaṅkhātesu dvīsu nakkhattesu ekekena yutto ca , evaṃbhūto kālo yadi vinā divasena māsakaḍḍhane sampajjati , tathā ca sati māsamattākaḍḍhanameva kātabbaṃ , yadi na sampajjati , saha divasena māsākaḍḍhanaṃ , ayaṃ piṭakena ca vedena ca anulomo vinicchayoti vadanti .

Tatrāpyeke vadanti –

‘‘ mā iti cando vuccati tassa gatiyā divasassa minitabbato , so ettha sabbakalāpāripūriyā puṇṇoti puṇṇamā ’’ tiādinā vinayatthamañjūsādīsu ( kaṅkhā . abhi . ṭī . nidānavaṇṇanā ) āgamanato puṇṇātithiyogopi puṇṇamiyā eva icchitabbo , na pāṭipade , tathā nakkhattayogopi āsāḷhisukkapakkhassa pannarase uposathe ‘‘ uttarāsāḷhanakkhatte , evaṃ dhātu patiṭṭhitā ’’ ti mahāvaṃse vacanatoti .

Tattha purimā vadanti – evaṃ sante uposathadivaseyeva candaggāho ca sūriyaggāhoM1.418 ca bhaveyya , idāni pana kāḷapakkhapāṭipadādīsuyeva candaggāho , sukkapakkhapāṭipadādīsuyeva sūriyaggāho paññāyati , tasmāV1.311 pāṭipadeyeva tithinakkhattayogo icchitabboti .

Pacchimāpi vadanti – tumhādisānaṃ vādīnaṃ vacanena pubbe ākaḍḍhitabbadivasānaṃ anākaḍḍhitattā divasapuñjabhāvena evaṃ hoti , saccato pana uposathadivaseyeva candaggāho sūriyaggāho ca icchitabboti .

Hotu , yathā icchatha , tathā vadatha , evaṃ bhūtapubbo sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane atthīti ?

Atthi .

Gandhārajātake ( jā . aṭṭha .3.7.75 gandhārajātakavaṇṇanā ) hi uposathadivase candaggāho dvikkhattuṃ āgato .

Tañhi jātakaṃ tīsu piṭakesu suttapariyāpannaṃ , pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ , navasu sāsanaṅgesu jātakapariyāpannanti .

Evaṃ vutte purimakā paṭivacanaṃ dātuṃ na sakkuṇeyyunti .

Athekacce ‘‘ piṭakattaye adhikamāsāyeva santi , na adhikadivasā sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.404)‘ yaṃ pana vuttaṃ tīsupi gaṇṭhipadesu aṭṭhārasannaṃyeva vassānaṃ adhikamāse gahetvā gaṇitattā sesavassadvayassapi adhikāni divasāni honteva , tāni adhikadivasāni sandhāya nikkaṅkhā hutvāti vuttanti , taṃ na gahetabbaṃ .

Na hi dvīsu vassesu adhikadivasā nāma visuṃ upalabbhanti tatiye vasse vassukkaḍḍhanavasena adhikamāse pariccatteyeva adhikamāsasambhavato , tasmā dvīsu vassesu atirekadivasā nāma visuṃ na sambhavantī ’ ti vacanato ’’ ti vadanti .

Athaññe vadanti – piṭakattaye adhikadivasāti āgatā atthi vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . pācittiya 404)‘‘ avasesānaṃ dvinnaṃ vassānaṃ adhikadivasāni honteva , tasmā nikkaṅkhā hutvā upasampādentī ’’ ti vacanatoti .

Ito parampi vividhena ākārena kathenti .

SuddhavedikāpiM1.419 evaṃ vadanti , vinayadharā bhikkhū vinayasamayavasena vadanti .

Amhākaṃ pana vedasamaye hatthagatagaṇanavaseneva jānitabbanti alamatipapañcena .

Atthikehi tivassādhikasahassakaliyuge dhammarājena pucchitattā kataṃ adhimāsapakaraṇaṃ oloketvā jānitabbaṃ .

Idha pana adhippetavinicchayameva kathayāma .

Paṭhamadutiyavādesu na bimbisārarājā bhagavantaṃ adhimāsapaññāpanaṃ yācati , na ca bhagavā paññapeti , na ‘‘ tasmiṃ vasse idaṃ nāma adhimāsaṃ hotī ’’ ti vā ‘‘ māsamattaṃ vā sahadivasaṃ vā ākaḍḍhitabban ’’ ti vā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāṭīkāsu ca atthi , rājā pana upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya vedasamaye vassukkaḍḍhanasambhavato bhikkhūnaṃ paṭhamaāsāḷhamāse vassaṃ anupagantvā dutiyaāsāḷhamāse upagamanatthaṃV1.312 ‘‘ yadi panāyyā āgame juṇhe vassaṃ upagaccheyyun ’’ ti dūtaṃ pāhesi .

Yadi pana upagaccheyyuṃ , sādhu vatāti sambandhitabbaṃ .

Bhikkhū pana rañño pahitasāsanaṃ bhagavato ārocesuṃ .

Bhagavā pana vassukkaḍḍhane bhikkhūnaṃ guṇaparihāniyā abhāvato ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , rājūnaṃ anuvattitun ’’ ti ( mahāva .186) avoca .

Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .185)‘‘ anujānāmi bhikkhave rājūnaṃ anuvattitun ti ettha vassukkaḍḍhanabhikkhūnaṃ kāci parihāni nāma natthītianuvattituṃ anuññātan ’’ ti .

Vimativinodaniyañca ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.185) vuttaṃ ‘‘ parihānīti guṇaparihānī ’’ ti , tasmā yācādhimāso vā hotu pattādhimāso vā , yasmiṃ yasmiṃ kāle anuvattanena bhikkhūnaṃ sīlādiguṇampi parihāni natthi , tasmiṃ tasmiṃ kāle anuvattitabbaṃ .

Kathaṃ pana anuvattitabbaṃ , kathaṃ na anuvattitabbaṃ ?

Yadi anuvattante pubbe upavutthadivasato idāni upavasitabbauposathadivaso cātuddaso vā pannaraso vā hoti , tathāM1.420 sati anuvattitabbaṃ .

Yadi pana terasamo vā soḷasamo vā hoti , na anuvattitabbaṃ .

Anuvattanto hi anuposathe uposathakato hoti , tato ‘‘ na , bhikkhave , anuposathe uposatho kātabbo , yo kareyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .183) vuttadukkaṭaṃ āpajjati , tasmā sīlaguṇaparihānisambhavato na anuvattitabbaṃ .

Vuttañhi vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.240)‘‘ anujānāmi , bhikkhave , rājūnaṃ anuvattitunti vacanato panettha lokiyānaṃ tithiṃ anuvattantehipi attano uposathakkamena cātuddasiṃ pannarasiṃ vā , pannarasiṃ cātuddasiṃ vā karonteheva anuvattitabbaṃ , na pana soḷasamadivasaṃ vā terasamadivasaṃ vā uposathadivasaṃ karontehī ’’ ti .

Tatiyacatutthavādepi ‘‘ kati vassūpanāyikā ’’ ti saṃsayantānaṃ saṃsayavinodanatthaṃ ‘‘ dvemā , bhikkhave , vassūpanāyikā purimikā pacchimikā ’’ ti ( mahāva .184) bhagavā avoca .

Tato tāsaṃ dvinnaṃ vassūpanāyikānaṃ upagamanakālaṃ dassetuṃ ‘‘ aparajjugatāya āsāḷhiyā purimikā upagantabbā , māsagatāya āsāḷhiyā pacchimikā upagantabbā ’’ ti vuttaṃ .

Tatrāyaṃ piṇḍattho – āsāḷhipuṇṇamiyā anantare pāṭipadadivase purimikā upagantabbā , sāvaṇapuṇṇamiyā anantare pāṭipadadivase pacchimikā upagantabbāti .

Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .184)‘‘ tasmā āsāḷhipuṇṇamāya anantare pāṭipadadivase , āsāḷhipuṇṇamitoV1.313 vā aparāya puṇṇamāya anantare pāṭipadadivaseyeva vihāraṃ paṭijaggitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā sabbaṃ cetiyavandanādisāmīcikammaṃ niṭṭhāpetvā ‘ imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī ’ ti sakiṃ vā dvattikkhattuṃ vā vācaṃ nicchāretvā vassaṃ upagantabban ’’ tiM1.421 , sāratthadīpaniyampi ( sārattha . ṭī . mahāvagga 3.184)‘‘ aparajjūti āsāḷhito aparaṃ dinaṃ , pāṭipadanti attho ’’ ti , vimativinodaniyampi ( vi . vi . ṭī . mahāvagga 2.184)‘‘ aparasmiṃ divaseti dutiye pāṭipadadivase ’’ ti evaṃ pāḷiaṭṭhakathāṭīkāsu pāṭipadadivaseyeva vassūpagamanaṃ vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ amukatithiyoge ’’ ti vā ‘‘ amukanakkhattayoge ’’ ti vā , tasmā pāṭipadadivase pāto aruṇuggamanato paṭṭhāya sakaladivasaṃ sakalaratti yāva dutiyaaruṇuggamanā yathārucite kāle vassaṃ upagantabbanti daṭṭhabbaṃ .

Tato eva vassūpanāyikakāle puṇṇātithiyā yogo , uttarāsāḷhanakkhattena yogo hotūti vadantānaṃ vacanaṃ vinayaviruddhaṃ hoti , taṃ vacanaṃ gahetvā puṇṇātithiyogaṃ uttarāsāḷhanakkhattayogañca āgametvā vassaṃ upagantvāpi tathāgatena apaññattaṃ paññapeti nāmāti daṭṭhabbaṃ .

Evaṃ pāḷiaṭṭhakathāṭīkāsu ca puṇṇātithiyoge eva vassaṃ upagantabbaṃ , na ekāya tithiyā yutteti vā uttarāsāḷhanakkhattayogeyeva , na sāvaṇanakkhattayogeti vā anāgatameva chāyaṃ gahetvā tathāgatena paññattaṃ viya potthakesu likhitvā kehici ṭhapitattā sakalaṃ vinayapiṭakaṃ apassantā vedasāmayikā taṃ vacanaṃ saddahitvā vassūpagamanakāle puṇṇātithiuttarāsāḷhayogameva gavesantā māsadivasena saha ākaḍḍhitabbakālepi māsamattameva ākaḍḍhanti , māsamattameva ākaḍḍhitabbakālepi saha divasena ākaḍḍhanti , tasmā evaṃvādino bhikkhū ‘‘ apaññattaṃ tathāgatena paññattaṃ tathāgatenāti dīpetī ’’ ti vattabbataṃ āpajjanti , tasmā bhagavati gāravasahitā lajjino paṇḍitā evaṃ na gaṇhantīti .

Tithinakkhattayogo pana uposathadivaseyeva bahudhā piṭakattaye āgato , porāṇavedaganthesuM1.422 ca pasaṃsito , kadāci pana vohārakālo tithiyā nakkhattena ca visamo hoti , tasmā taṃ sametuṃ adhimāsapatanakāle māsampi divasampi ākaḍḍhanti , tasmā aññasmiṃ kāle visamepi ākaḍḍhanakāle samāpetabbaṃ .

Evaṃ sati māsautusaṃvaccharānaṃ samabhāvo hotīti daṭṭhabbaṃ .

Pañcamachaṭṭhavādesu adhimāsoti aṭṭhārasavassato adhikamāsaṃ gahetvā vutto , tasmā ‘‘ adhikoV1.314 māso adhimāso ’’ ti kammadhārayasamāsattā pulliṅgaṃ katvā vutto .

Pubbe pana māsapuñjato adhikaghaṭiyo gahetvā vutto , tasmā ‘‘ māsato adhikaṃ adhimāsan ’’ ti abyayībhāvasamāsattā napuṃsakaliṅgaṃ katvā vuttaṃ .

Idha pana ‘‘ porāṇakattherā ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādenti , taṃ kasmāti ?

Vuccate – ekasmiṃ vasse cha cātuddasikauposathadivasā honti , iti vīsatiyā vassesu cattāro māsā parihāyanti , rājāno tatiye tatiye vasse vassaṃ upakaḍḍhanti , iti aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhanti , tato uposathavasena parihīne cattāro māse apanetvā dve māsā avasesā honti , te dve māse gahetvā vīsati vassāni paripuṇṇāni hontīti nikkaṅkhā hutvā nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipade upasampādentī ’’ ti aṭṭhakathāvacane ( pāci . aṭṭha .404)‘‘ nikkaṅkhā hutvāti adhikamāsehi saddhiṃ paripuṇṇavīsativassattā nibbematikā hutvā ’’ ti attho sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.404) vutto .

Tatra nanu ca ‘‘ tīsupi gaṇṭhipadesu aṭṭhārasannaṃ … pe … vuttan ’’ ti vuttaṃ , taṃ kathanti codanaṃ sandhāya ‘‘ yaṃ pana vuttaṃ … pe … taṃ na gahetabban ’’ ti kiñcāpi vuttaṃ , tathāpi taṃ gaṇṭhipadesu vuttavacanaṃ naM1.423 gahetabbanti attho , kasmā na gahetabbanti āha ‘‘ na hī ’’ tiādi .

Hi yasmā na upalabbhanti , tasmā na gahetabbanti yojanā .

Kathaṃ viññāyatīti āha ‘‘ tatiye ’’ tiādi .

Pariccatteyeva sambhavato , apariccatte asambhavato na upalabbhantīti byatirekavasena hetuphalayojanā .

Tasmātiādi laddhaguṇaṃ .

Vajirabuddhiṭīkāyaṃ pana gaṇṭhipadesu vuttameva gahetvā vadati .

Etāni vacanāni sāmaṇerānaṃ vīsativassaparipuṇṇabhāvasādhakāniyeva honti , na adhimāsapatanavāresu sadivasamāsākaḍḍhanabhāvasādhakāni , tasmā imāni āharitvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchituṃ na sakkonti .

Bhikkhū pana bahūnaṃ sannipāte kiñci pāṭhaṃ āharitvā kathetuṃ samattho sobhatīti katvā īdisaṃ pāṭhaṃ āharanti .

Sutasannicayapaṇḍitā pana icchitatthassa asādhakattā evarūpaṃ na āharanti .

Suddhavedikānampi vacane vinayadharā vinayameva jānanti , na bāhirasamayaṃ .

Ayaṃ pana kathā bāhirasamaye pavattā , tasmā vinayadharānaṃ avisayoti maññantā vadanti .

Vinayadharā pana ekacce vinayameva jānanti , ekacce sakalaṃ piṭakattayaṃ jānanti , ekacceV1.315 sabāhirasamayaṃ piṭakattayaṃ jānanti , tasmā kathetuṃ samatthabhāvoyeva pamāṇaṃ .

Vedikānampi vacanaṃ vedappakaraṇāgatameva pamāṇaṃ .

Na yaṃ kiñci hatthagatagaṇanamattaṃ , tasmā yadā pathavissaro rājā sadivasaṃ māsaṃ ākaḍḍhitukāmo ‘‘ jeṭṭhamāsakāḷapakkhauposathaṃ pannarasiyaṃ karontū ’’ ti yācissati , tadā ‘‘ sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā ’’ ti vacanato pannarasiyaṃ uposathakaraṇe doso natthi , yadā suddhamāsameva ākaḍḍhitukāmo ‘‘ cātuddasiyaṃ karontū ’’ ti yācissati , evaṃ sati pakatiyāpi jeṭṭhamāsakāḷapakkhuposatho cātuddasoyevāti katvā doso natthi , ubhayathāpi uposathoM1.424 sukatoyeva hoti , tasmā anuvattitabbo .

Tato paraṃ paṭhamāsāḷhamāsassa juṇhapakkhepi kāḷapakkhepi dutiyāsāḷhamāsassa juṇhapakkhepi pannarasīuposathaṃ katvā pāṭipadadivase tithiyogaṃ vā nakkhattayogaṃ vā anoloketvā pāto aruṇuggamanānantarato paṭṭhāya yāva puna aruṇuggamanā sakaladivasarattiyaṃ yathājjhāsayaṃ vassaṃ upagacchanto sūpagatova hoti , natthi koci dosoti daṭṭhabbo .

Bhavatvevaṃ , pātova vassaṃ upagacchanto atthīti ?

Atthi .

Vuttañhetaṃ senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .318)‘‘ sace pātova gāhite senāsane añño vitakkacāriko bhikkhu āgantvā senāsanaṃ yācati ,‘ gahitaṃ , bhante , senāsanaṃ , vassūpagato saṅgho , ramaṇīyo vihāro , rukkhamūlādīsu yattha icchatha , tattha vasathā ’ ti vattabbo ’’ ti .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Vassūpanāyikavinicchayakathālaṅkāro nāma

Chabbīsatimo paricchedo .

Paṭhamo bhāgo niṭṭhito .

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Vinayālaṅkāra-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )

27. Upajjhāyādivattavinicchayakathā

Upajjhāyavattakathāvaṇanā

183. EvaṃM2.1V2.1 vassūpanāyikavinicchayaṃ kathetvā idāni upajjhāyavattādivattakathaṃ kathetuṃ ‘‘ vattanti etthā ’’ tiādimāha .

Tattha vattetabbaṃ pavattetabbanti vattaṃ , saddhivihārikādīhi upajjhāyādīsu pavattetabbaṃ ābhisamācārikasīlaṃ .

Taṃ katividhanti āha ‘‘ vattaṃ nāmetaṃ … pe … bahuvidhan ’’ ti .

Vaccakuṭivattan ti ettha iti -saddo ādyattho .

Tena saddhivihārikavattaantevāsikavattaanumodanavattāni saṅgayhanti .

Vuttañhi tattha tattha aṭṭhakathāsu ‘‘ cuddasa khandhakavattānī ’’ ti .

Vattakkhandhake ( cūḷava .356) ca pāḷiyaṃ āgatameva , tattha panaV2.2 āgantukavattato paṭṭhāya āgataṃ , idha upajjhāyavattato .

Ito aññānipi pañcasattati sekhiyavattāni dveasīti mahāvattāni ca vattameva .

Tesu pana sekhiyavattāni mahāvibhaṅge āgatāni , mahāvattāni kammakkhandhakapārivāsikakkhandhakesu ( cūḷava .75 ādayo ), tasmā idha cuddasa khandhakavattāniyeva dassitāni .

Tesu upajjhāyavattaṃ paṭhamaṃ dassento ‘‘ tattha upajjhāyavattaṃ tāva evaṃ veditabban ’’ tyādimāha .

TatthaM2.2 ko upajjhāyo , kenaṭṭhena upajjhāyo , kathaṃ gahito upajjhāyo , kena vattitabbaṃ upajjhāyavattaṃ , katamaṃ taṃ vattanti ?

Tattha ko upajjhāyoti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetun ’’ tiādivacanato ( mahāva .76) byattibalasampanno upasampadato paṭṭhāya dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu upajjhāyo .

Kenaṭṭhena upajjhāyoti vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāyo , saddhivihārikānaṃ khuddakaṃ vajjaṃ vā mahantaṃ vajjaṃ vā bhuso cintetīti attho .

Kathaṃ gahito hoti upajjhāyoti saddhivihārikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ upajjhāyo me , bhante , hohī ’’ ti tikkhattuṃ vutte sace upajjhāyo ‘‘ sāhū ’’ ti vā ‘‘ lahū ’’ ti vā ‘‘ opāyikan ’’ ti vā ‘‘ patirūpan ’’ ti vā ‘‘ pāsādikena sampādehī ’’ ti vā imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ‘‘ gahito tayā upajjhāyo ’’ ti upajjhāyaggahaṇaṃ viññāpeti , gahito hoti upajjhāyo .

Tattha sāhūti sādhu .

Lahūti agaru , subharatāti attho .

Opāyikan ti upāyapaṭisaṃyuttaṃ , evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇupāyoti attho .

Patirūpan ti sāmīcikammamidanti attho .

Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho .

Kena vattitabbaṃ upajjhāyavattan ti gahitaupajjhāyena saddhivihārikena vattitabbaṃ .

Katamaṃ taṃ vattan ti idaṃ āgatameva , tattha kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvāti sacassa paccūsakāle caṅkamanatthāya vā dhotapādapariharaṇatthāya vā paṭimukkā upāhanā pādagatā honti , tā kālasseva uṭṭhāyaM2.3 apanetvā .

Tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabban ti utumpi sarīrasabhāve ca ekākāre tādisameva dātabbaṃ .

SaguṇaṃV2.3 katvāti uttarāsaṅgaṃ saṅghāṭiñcāti dve cīvarāni ekato katvā tā dvepi saṅghāṭiyo dātabbā .

Sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā saṅghāṭīti vuccati .

Tena vuttaṃ ‘‘ saṅghāṭiyo dātabbā ’’ ti .

Padavītihārehīti ettha padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro , padavītihāraṭṭhānaṃ .

Dutavilambitaṃ akatvā samagamanena dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ .

Padānaṃ vā vītiharaṇaṃ abhimukhaṃ haritvā nikkhepo padavītihāroti evamettha attho daṭṭhabbo .

Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbāti antaraghare vā aññatra vā bhaṇamānassa aniṭṭhite tassa vacane aññā kathā na samuṭṭhāpetabbā .

Ito paṭṭhāyāti ‘‘ na upajjhāyassa bhaṇamānassā ’’ ti ettha na-kārato paṭṭhāya .

Tena nātidūretiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti .

Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanāṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassa ca dukkaṭameva .

Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati , evamaññesu na-kārapaṭisiddhesu īdisesu , itaresu pana gilānopi na muccati .

Sabbattha dukkaṭāpatti veditabbāti ‘‘ īdisesu gilānopi na muccatī ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .

Aññampi hi yathāvuttaṃ upajjhāyavattaṃ anādariyena akarontassa agilānassa vattabhede sabbattha dukkaṭameva , teneva vakkhati ‘‘ agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenapi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ , anādariyena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ .

Na-kārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassapi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭamevā ’’ ti .

Āpattisāmantā bhaṇamānoti padasodhamma ( pāci .44 ādayo ) -duṭṭhullādivasenaM2.4 ( pārā .283) āpattiyā āsannavācaṃ bhaṇamāno .

Āpattiyā āsannavācan ti ca āpattijanakameva vacanaṃ sandhāya vadati .

Yāya hi vācāya āpattiṃ āpajjati , sā vācā āpattiyā āsannāti vuccati .

Cīvarena pattaṃ veṭhetvāti ettha ‘‘ uttarāsaṅgassa ekena kaṇṇena veṭhetvā ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvāti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ .

Cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva .

Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvāti kaṇṇaṃ caturaṅgulappamāṇaṃ atirekaṃ katvā evaṃ cīvaraṃ saṅgharitabbaṃ .

Obhoge kāyabandhanaṃ kātabban ti kāyabandhanaṃ saṅgharitvā cīvarabhoge pakkhipitvā ṭhapetabbaṃ .

Sace piṇḍapāto hotīti ettha yo gāmeyeva vā antaraghare vā paṭikkamane vā bhuñjitvā āgacchati , piṇḍaṃ vā na labhati , tassa piṇḍapāto na hoti , gāme abhuttassa pana laddhabhikkhassaV2.4 vā hoti , tasmā ‘‘ sace piṇḍapāto hotī ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha gāmeti gāmapariyāpanne tādise kismiñci padese .

Antaraghareti antogehe .

Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ .

Sacepi tassa na hoti , bhuñjitukāmo ca hoti , udakaṃ datvā attanā laddhatopi piṇḍapāto upanetabbo .

Tikkhattuṃ pānīyena pucchitabboti sambandho , ādimhi majjhe anteti evaṃ tikkhattuṃ pucchitabboti attho .

Upakaṭṭhoti āsanno .

Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya .

Niddhūmeti jantāghare jalamānaaggidhūmarahite .

Jantāgharañhi nāma himapātabahukesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedatāpanaṭṭhānaṃ .

Tattha kira andhakārapaṭicchannatāyaM2.5 bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti .

Teneva pāḷiyaṃ ( mahāva .66)‘‘ cuṇṇaṃ sannetabban ’’ tiādi vuttaṃ .

Sace ussahatīti sace pahoti .

Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘ kenaci gelaññena anabhibhūto hotī ’’ ti .

Apaṭighaṃsantenāti bhūmiyaṃ apaṭighaṃsantena .

Kavāṭapīṭhan ti kavāṭapīṭhañca piṭṭhasaṅghātañca acchupantena .

Santānakan ti yaṃ kiñci kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi .

Ullokā paṭhamaṃ ohāretabban ti ullokato paṭhamaṃ ullokaṃ ādiṃ katvā avaharitabbanti attho .

Ullokan ti ca uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ , uparibhāganti attho .

Ālokasandhikaṇṇabhāgāti ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā ca , abbhantarabāhiravātapānakavāṭakāni ca gabbhassa ca cattāro koṇā sammajjitabbāti attho .

Aññattha netabboti yattha vihārato sāsane anabhirati uppannā , tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo .

Na ca acchinne theve pakkamitabban ti rajitacīvarato yāva appamattakampi rajanaṃ gaḷati , na tāva pakkamitabbaṃ .

Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbotiādi sabbaṃ upajjhāyassa visabhāgapuggalānaṃ vasena kathitaṃ .

Ettha ca visabhāgapuggalānan ti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ .

Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti , lajjino ca etassa visabhāgā honti , tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo .

Upajjhāyādibhāvo hettha nappamāṇanti daṭṭhabbaṃ .

Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā .

Susānan tiV2.5 idaṃ upalakkhaṇaṃ .

UpacārasīmatoM2.6 bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati .

Vuṭṭhānamassa āgametabban ti gelaññato vuṭṭhānaṃ assa āgametabbaṃ .

Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Ācariyavattakathāvaṇṇanā

184. Ācariyavattakathāyaṃ ko ācariyo , kenaṭṭhena ācariyo , katividho ācariyo , kathaṃ gahito ācariyo , kena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ , katamaṃ taṃ vattanti ?

Tattha ko ācariyoti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , dasavassaṃ nissāya vatthuṃ dasavassena nissayaṃ dātun ’’ tiādivacanato ( mahāva .77) byattibalasampanno dasavasso vā atirekadasavasso vā bhikkhu ācariyo .

Kenaṭṭhena ācariyoti antevāsikena ābhuso caritabboti ācariyo , upaṭṭhātabboti attho .

Katividho ācariyoti nissayācariyapabbajjācariyaupasampadācariyadhammācariyavasena catubbidho .

Tattha nissayaṃ gahetvā taṃ nissāya vatthabbo nissayācariyo .

Pabbajitakāle sikkhitabbasikkhāpako pabbajjācariyo .

Upasampadakāle kammavācānussāvako upasampadācariyo .

Buddhavacanasikkhāpako dhammācariyo nāma .

Kathaṃ gahito hoti ācariyoti antevāsikena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ ācariyo me , bhante , hohi , āyasmato nissāya vacchāmī ’’ ti tikkhattuṃ vutte ācariyo ‘‘ sāhū ’’ ti vā ‘‘ lahū ’’ ti vā ‘‘ opāyikan ’’ ti vā ‘‘ patirūpan ’’ ti vā ‘‘ pāsādikena sampādehī ’’ ti vā kāyena viññāpetiM2.7 , vācāya viññāpeti , kāyavācāhi viññāpeti , gahito hoti ācariyo .

Kena vattitabbaṃ ācariyavattan ti antevāsikena vattitabbaṃ ācariyavattaṃ .

Byattena bhikkhunā pañca vassāni nissāya vatthabbaṃ , abyattena yāvajīvaṃ .

Ettha sacāyaṃ bhikkhu vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati , upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hoti , navakatarassapi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ ācariyo me , āvuso , hohi , āyasmato nissāya vacchāmī ’’ ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbo .

Gāmappavesanaṃ āpucchantenapi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ gāmappavesanaṃ āpucchāmiV2.6 ācariyā ’’ ti vattabbaṃ .

Esa nayo sabbaāpucchanesu .

Katamaṃ taṃ vattan ti ettha upajjhāyavattato aññaṃ natthīti āha ‘‘ idameva ca … pe … ācariyavattanti vuccatī ’’ ti .

Nanu upajjhācariyā bhinnapadatthā , atha kasmā idameva ‘‘ ācariyavattan ’’ ti vuccatīti āha ‘‘ ācariyassa kattabbattā ’’ ti .

Yathā ekopi bhikkhu mātubhātābhūtattā ‘‘ mātulo ’’ ti ca dhamme sikkhāpakattā ‘‘ ācariyo ’’ ti ca vuccati , evaṃ ekameva vattaṃ upajjhāyassa kattabbattā ‘‘ upajjhāyavattan ’’ ti ca ācariyassa kattabbattā ‘‘ ācariyavattan ’’ ti ca vuccatīti adhippāyo .

Evaṃ santepi nāme bhinne attho bhinno siyāti āha ‘‘ nāmamattameva hettha nānan ’’ ti .

Yathā ‘‘ indo sakko ’’ tiādīsu nāmamattameva bhinnaṃ , na attho , evametthāpīti daṭṭhabboti .

Idāni tasmiṃ vatte saddhivihārikaantevāsikānaṃ vasena labbhamānaṃ kañci visesaṃ dassento ‘‘ tattha yāva cīvararajanan ’’ tyādimāha .

Tato upajjhāyācariyānaṃ vasena visesaṃ dassetuṃ ‘‘ upajjhāye ’’ tyādimāha .

Tesu vattaṃ sādiyantesu āpatti , asādiyantesu anāpatti , tesu ajānantesuM2.8 , ekassa bhārakaraṇepi anāpattīti ayamettha piṇḍattho .

Idāni antevāsikavisesavasena labbhamānavisesaṃ dassetumāha ‘‘ ettha cā ’’ tiādi .

Ācariyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā

Saddhivihārikavatte ko saddhivihāriko , kenaṭṭhena saddhivihāriko , kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattaṃ , katamaṃ taṃ vattanti ?

Tattha ko saddhivihārikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā , yo upajjhaṃ gaṇhāti , so saddhivihāriko nāma .

Kenaṭṭhena saddhivihārikoti upajjhāyena saddhiṃ vihāro etassa atthīti saddhivihārikoti atthena .

Kena vattitabbaṃ saddhivihārikavattan ti upajjhāyena vattitabbaṃ .

Tena vuttaṃ vattakkhandhake ( mahāva .378)‘‘ tena hi , bhikkhave , upajjhāyānaṃ saddhivihārikesu vattaṃ paññapessāmi , yathā upajjhāyehi saddhivihārikesu vattitabban ’’ ti .

Katamaṃ taṃ vattan ti idāni pakaraṇāgataṃ .

Imasmiṃ pana pakaraṇeV2.7 saṅkheparucittā , ācariyasaddhivihārikaantevāsikavattānañca samānattā dvepi ekato vuttā , tathāpi vattakkhandhake visuṃ visuṃ āgatattā visuṃ visuṃyeva kathayāma .

Saṅgahetabbo anuggahetabboti uddesādīhissa saṅgaho ca anuggaho ca kātabbo .

Tattha uddesoti pāḷivacanaṃ .

Paripucchāti pāḷiyā atthavaṇṇanā .

Ovādoti anotiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘ idaṃ karohi , idaṃ mā karitthā ’’ ti vacanaṃ .

Anusāsanīti otiṇṇe vatthusmiṃ .

Apica otiṇṇe vā anotiṇṇe vā paṭhamaṃ vacanaṃ ovādo , punappunaṃ vacanaṃ anusāsanītiM2.9 daṭṭhabbaṃ .

Sace upajjhāyassa patto hotīti sace atirekapatto hoti .

Esa nayo sabbattha .

Parikkhāroti aññopi samaṇaparikkhāro .

Idha ussukkaṃ nāma dhammiyena nayena uppajjamānaupāyapariyesanaṃ .

Ito paraṃ dantakaṭṭhadānaṃ ādiṃ katvā ācamanakumbhiyā udakasiñcanapariyosānaṃ vattaṃ gilānasseva saddhivihārikassa kātabbaṃ .

Anabhirativūpakāsanādi pana agilānassapi kattabbameva .

Cīvaraṃ rajantenāti ‘‘ evaṃ rajeyyāsī ’’ ti upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantena .

Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .

Saṅgahetabbo anuggahetabbotiādīsu anādariyaṃ paṭicca dhammāmisehi asaṅgaṇhantānaṃ ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ vattabhedattā .

Teneva parivārepi ( pari .322)‘‘ na dento āpajjatī ’’ ti vuttaṃ .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Antevāsikavattakathāvaṇṇanā

Antevāsikavatte ko antevāsiko , kenaṭṭhena antevāsiko , katividhā antevāsikā , kena vattitabbaṃ antevāsikavattaṃ , katamaṃ taṃ vattanti ?

Tattha ko antevāsikoti upasampanno vā hotu sāmaṇero vā , yo ācariyassa santike nissayaṃ gaṇhāti , yo vā ācariyassa ovādaṃ gahetvā pabbajati , yo vā tenānussāvito hutvā upasampajjati , yo vā tassa santike dhammaṃ pariyāpuṇāti , so sabbo antevāsikoti veditabbo .

Tattha paṭhamo nissayantevāsiko nāma , dutiyoM2.10 pabbajjantevāsiko nāma , tatiyo upasampadantevāsiko nāma , catuttho dhammantevāsiko nāma .

Aññattha pana sippantevāsikopi āgato , so idha nādhippetoV2.8 .

Kenaṭṭhena antevāsikoti ante vasatīti antevāsiko aluttasamāsavasena .

Katividhā antevāsikāti yathāvuttanayena catubbidhā antevāsikā .

Kena vattitabbaṃ antevāsikavattan ti catubbidhehi ācariyehi antevāsikesu vattitabbaṃ .

Yathāha vattakkhandhake ( cūḷava .382)‘‘ tena hi , bhikkhave , ācariyānaṃ antevāsikesu vattaṃ paññapessāmi , yathā ācariyehi antevāsikesu vattitabban ’’ ti .

Katamaṃ taṃ vattan ti yaṃ bhagavatā vattakkhandhake vuttaṃ , idha ca saṅkhepena dassitaṃ , taṃ vattanti .

Idha pana attho saddhivihārikavatte vuttanayeneva veditabbo .

Ayaṃ pana viseso – etesu pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro , nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasanti , tāvadeva , tasmā ācariyehipi tesu sammā vattitabbaṃ .

Ācariyantevāsikesu hi yo yo na sammā vattati , tassa tassa āpatti veditabbā .

Antevāsikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Āgantukavattakathāvaṇṇanā

185. Āgantukavatte āgacchatīti āgantuko , tena vattitabbanti āgantukavattaṃ .

‘‘ Idāni ārāmaṃ pavisissāmī ’’ ti iminā upacārasīmāsamīpaṃ dasseti , tasmā upacārasīmāsamīpaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabbaṃ .

GahetvātiM2.11 upāhanadaṇḍakena gahetvā .

Upāhanapuñchanacoḷakaṃ pucchitvā upāhanā puñchitabbāti ‘‘ katarasmiṃ ṭhāne upāhanapuñchanacoḷakan ’’ ti āvāsike bhikkhū pucchitvā .

Pattharitabban ti sukkhāpanatthāya ātape pattharitabbaṃ .

Sace navako hoti , abhivādāpetabboti tassa vasse pucchite yadi daharo hoti , sayameva vandissati , tadā iminā vandāpito hoti .

Nilloketabboti oloketabbo .

Bahi ṭhitenāti bahi nikkhamantassa ahino vā amanussassa vā maggaṃ ṭhatvā ṭhitena nilloketabbo .

Sesaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ .

Āgantukavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Āvāsikavattakathāvaṇṇanā

186. ĀvāsikavatteV2.9 āvasatīti āvāsiko , tena vattitabbanti āvāsikavattaṃ .

Tattha āvāsikena bhikkhunā āgantukaṃ bhikkhuṃ vuḍḍhataraṃ disvā āsanaṃ paññapetabban tiādi pāḷiyaṃ ( cūḷava .359) āgatañca aṭṭhakathāyaṃ āgatañca ( cūḷava . aṭṭha .359) gahetabbaṃ , gahetvā vuttattā pākaṭameva , upāhanapuñchanaṃ pana attano rucivasena kātabbaṃ .

Teneva hettha ‘‘ sace ussahatī ’’ ti vuttaṃ , tasmā upāhanā apuñchantassapi anāpatti .

Senāsanaṃ paññapetabban ti ettha ‘‘ kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ ,‘‘ etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī ’’ ti evaṃ ācikkhitabbanti attho .

Papphoṭetvā pattharituṃ pana vaṭṭatiyeva .

Etena mañcapīṭhādiṃ papphoṭetvā pattharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā dānampi senāsanapaññāpanamevāti dasseti .

Mahāāvāsepi attanoM2.12 santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati .

Sesaṃ purimasadisameva .

Āvāsikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Gamikavattakathāvaṇṇanā

187. Gamikavatte gantuṃ bhabboti gamiko , tena vattitabbanti gamikavattaṃ .

Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – dārubhaṇḍan ti senāsanakkhandhake ( cūḷava .322) vuttaṃ mañcapīṭhādi .

Mattikābhaṇḍampi rajanabhājanādi sabbaṃ tattha vuttappabhedameva .

Taṃ sabbaṃ aggisālāyaṃ vā aññatarasmiṃ vā guttaṭṭhāne paṭisāmetvā gantabbaṃ , anovassake pabbhārepi ṭhapetuṃ vaṭṭati .

Senāsanaṃ āpucchitvā pakkamitabban ti ettha yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ , yattha upacikā nārohanti , taṃ anāpucchantassapi anāpatti .

Catūsu pāsāṇesūtiādi upacikānaṃ uppattiṭṭhāne paṇṇasālādisenāsane kattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ .

Appeva nāma aṅgānipi seseyyun ti ayaṃ ajjhokāse ṭhapitamhi ānisaṃso .

Ovassakagehe pana tiṇesu ca mattikāpiṇḍesu ca upari patantesu mañcapīṭhānaṃ aṅgānipi vinassanti .

Gamikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Bhattaggavattakathāvaṇṇanā

188. VattakkhandhakeV2.10 imasmiṃ ṭhāne anumodanavattaṃ āgataṃ , tato bhattaggavattaṃ .

Sāratthadīpaniyañca ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.373-374)‘‘ imasmiṃ vattakkhandhakeM2.13 ( cūḷava .356) āgatāni āgantukāvāsikagamiyānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññikasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni cuddasa mahāvattāni nāmā ’’ ti anukkamo vutto , idha pana vinayasaṅgahappakaraṇe gamikavattato bhattaggavattaṃ āgataṃ , anumodanavattaṃ pana visuṃ avatvā bhattaggavatteyeva antogadhaṃ katvā pacchā vuttaṃ bhattaggaṃ gantvā bhatte bhutteyeva anumodanākaraṇato , pāḷiyañca aññesu vattesu viya ‘‘ tena hi , bhikkhave , bhikkhunā anumodanavattaṃ paññāpessāmī ’’ ti visuṃ vattabhāvena anāgatattā bhattaggavatteyeva antogadhanti ācariyassa adhippāyo siyā .

Imassa ca vinayālaṅkārapakaraṇassa tassā vaṇṇanābhūtattā saṃvaṇṇetabbakkameneva saṃvaṇṇanaṃ kathayissāma .

Bhuñjitabbanti bhattaṃ .

Ajati gacchati pavattati etthāti aggaṃ .

‘‘ Ādikoṭṭhāsakoṭīsu , puratoggaṃ vare tīsū ’’ ti abhidhānappadīpikāyaṃ āgatepi ‘‘ rājaggan ti rājārahaṃ , salākaggan ti salākaggahaṇaṭṭhānan ’’ tiādīsu aññatthesupi pavattanato bhattassa aggaṃ bhattaggaṃ , bhattaparivisanaṭṭhānaṃ , bhattagge vattitabbaṃ vattaṃ bhattaggavattan ti viggaho .

Tattha ārāme kālo ārocito hotīti ‘‘ kālo bhante , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti ārocito hoti .

Timaṇḍalaṃ paṭicchādentenāti dve jāṇumaṇḍalāni nābhimaṇḍalañca paṭicchādentena .

Parimaṇḍalaṃ nivāsetvāti samantato maṇḍalaṃ nivāsetvā .

Uddhaṃ nābhimaṇḍalaṃ , adho jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādentena jāṇumaṇḍalassa heṭṭhā jaṅghaṭṭhito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulamattaṃ nivāsanaṃ otāretvā nivāsetabbaṃ , tato paraṃ otārentassa dukkaṭanti vuttaṃ , yathānisinnassa jāṇumaṇḍalato heṭṭhā caturaṅgulamattaṃ paṭicchannaṃ hotīti mahāpaccariyaṃM2.14 vuttaṃ .

Kāyabandhanaṃ bandhitvāti tassa nivāsanassa upari kāyabandhanaṃ bandhitvā ‘‘ na , bhikkhave , akāyabandhanena gāmo pavisitabbo , yo paviseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( cūḷava .278) vuttattā .

Saguṇaṃ katvāti idaṃ upajjhāyavatte vuttameva .

‘‘ Gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti pāsake gaṇṭhikaṃ pavesetvā antogāmo vā hotu vihāro vā , manussānaṃ parivisanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhitvā gamanameva vaṭṭatī ’’ tiV2.11 mahāaṭṭhakathāsu vuttaṃ .

Ettha ca manussānaṃ parivisanaṭṭhānan ti yattha antovihārepi manussā saputtadārā āvasitvā bhikkhū netvā bhojenti .

Suppaṭicchannenāti na sasīsaṃ pārutena , atha kho gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā anuvātantena gīvaṃ paṭicchādetvā ubho kaṇṇe samaṃ katvā paṭisaṃharitvā yāva maṇibandhā paṭicchādentena .

Susaṃvutenāti hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpentena , suvinītenāti attho .

Okkhittacakkhunāti heṭṭhākhittacakkhunā .

Yo anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ olokento bhiyyo taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati , āpatti dukkaṭassa .

Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā hatthiassādiparissayābhāvaṃ oloketuṃ vaṭṭati .

Appasaddenāti ettha kittāvatā appasaddo hoti ?

Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero majjhe dutiyatthero ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesu saṅghatthero dutiyena saddhiṃ manteti , dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti , kathañca vavatthapeti , tatiyatthero pana saddameva suṇāti , kathaṃ na vavatthapeti , ettāvatā appasaddo hoti .

Sace pana tatiyatthero kathaṃ vavatthapeti , mahāsaddo nāma hoti .

NaM2.15 ukkhittakāyāti na ukkhepena , itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ , ekato vā ubhato vā ukkhittacīvaro hutvāti attho .

Antoindakhīlato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ .

Nisinnakāle pana dhamakaraṇaṃ nīharantenapi cīvaraṃ anukkhipitvāva nīharitabbaṃ .

Na ujjagghikāyāti na mahāhasitaṃ hasanto , vuttanayenevettha karaṇavacanaṃ .

Na kāyappacālakan ti kāyaṃ acāletvā kāyaṃ paggahetvā niccalaṃ katvā ujukena kāyena samena iriyāpathena .

Na bāhuppacālakan ti bāhuṃ acāletvā bāhuṃ paggahetvā niccalaṃ katvā .

Na sīsappacālakan ti sīsaṃ acāletvā sīsaṃ paggahetvā niccalaṃ ujuṃ ṭhapetvā .

Na khambhakatoti khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho .

Na ukkuṭikāyāti ettha ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhehiyeva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ .

Karaṇavacanaṃ panettha vuttalakkhaṇameva .

Na oguṇṭhitenāti sasīsaṃ pārutena .

Na pallatthikāyāti na dussapallatthikāya .

Ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikā eva .

Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ .

Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ attharitvā nisīditabbaṃ .

Sakkaccan tiV2.12 satiṃ upaṭṭhāpetvā .

Pattasaññīti patte saññaṃ katvā .

Samasūpako nāma yattha bhattassa catutthabhāgappamāṇo sūpo hoti .

Samatitthikan ti samapuṇṇaṃ samabharitaṃ .

Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassāti ettha thūpīkato nāma pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā kato , patte pakkhitto bharito pūritoti attho .

Evaṃ kataṃ aggahetvā antomukhavaṭṭilekhāsamappamāṇo gahetabbo .

‘‘ Yaṃ kañci yāguṃ vā bhattaṃ vā phalāphalaṃ vā āmisajātikaṃ samatitthikameva gahetabbaṃ , tañca kho adhiṭṭhānupagenaM2.16 pattena , itarena pana thūpīkatampi vaṭṭati .

Yāmakālikasattāhakālikayāvajīvikāni pana adhiṭṭhānupagapatte thūpīkatānipi vaṭṭanti .

Yaṃ pana dvīsu pattesu bhattaṃ gahetvā ekasmiṃ pūretvā vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .

Yaṃ patte pakkhipiyamānaṃ pūvaucchukhaṇḍaphalāphalādi heṭṭhā orohati , taṃ thūpīkataṃ nāma na hoti .

Pūvavaṭaṃsakaṃ ṭhapetvā piṇḍapātaṃ denti , thūpīkatameva hoti .

Pupphavaṭaṃsakatakkolakaṭukaphalādivaṭaṃsake pana ṭhapetvā dinnaṃ thūpīkataṃ na hoti .

Bhattassa upari thālakaṃ vā pattaṃ vā ṭhapetvā pūretvā gaṇhāti , thūpīkataṃ nāma na hoti .

Kurundiyampi vuttaṃ ‘‘ thālake vā patte vā pakkhipitvā taṃ pattamatthake ṭhapetvā denti , pāṭekkabhājanaṃ vaṭṭati .

Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato , tasmā gilānassapi thūpīkataṃ na vaṭṭati , sabbattha pana paṭiggahetumeva na vaṭṭati , paṭiggahitaṃ pana bhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti .

‘‘ Sakkaccan ’’ ti ca ‘‘ pattasaññī ’’ ti ca ubhayaṃ vuttanayameva .

Sapadānan ti tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā .

Samasūpake vattabbaṃ vuttameva .

Thūpakatoti matthakato , vemajjhatoti attho .

Na sūpaṃ vā byañjanaṃ vātiādi pākaṭameva .

Viññattiyaṃ vattabbaṃ natthi .

Ujjhānasaññīsikkhāpadepi gilāno na muñcati .

Nātimahanto kabaḷoti mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ , kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ , tesaṃ vemajjhappamāṇo .

Parimaṇḍalaṃ ālopoti nātidīgho ālopo .

Anāhaṭeti anāharite , mukhadvāraṃ asampāpiteti attho .

Sabbo hatthoti ettha hatthasaddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘ hatthamuddo ’’ tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayave pavattanato .

Ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati .

Na sakabaḷenāti ettha dhammaṃ kathento harītakaṃ vā laṭṭhimadhukaṃ vāM2.17 mukhe pakkhipitvā katheti , yattakena vacanaṃ paripuṇṇaṃ hoti , tattake mukhamhi sante kathetuṃ vaṭṭati .

Piṇḍukkhepakan ti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā .

Kabaḷāvacchedakan ti kabaḷaṃ avachinditvāV2.13 avachinditvā .

Avagaṇḍakārakan ti makkaṭo viya gaṇḍe katvā katvā .

Hatthaniddhunakan ti hatthaṃ niddhunitvā niddhunitvā .

Sitthāvakārakan ti sitthāni avakiritvā avakiritvā .

Jivhānicchārakan ti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā .

Capucapukārakan ti ‘‘ capucapū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvā katvā .

Surusurukārakan ti ‘‘ surusurū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvā katvā .

Hatthanillehakan ti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā .

Bhuñjantena hi aṅgulimattampi nillehituṃ na vaṭṭati , ghanayāguphāṇitapāyāsādike pana aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvā bhuñjituṃ vaṭṭati .

Pattanillehakaoṭṭhanillehakesupi eseva nayo , tasmā aṅguliyāpi patto na nillehitabbo , ekaoṭṭhopi jivhāya na nillehitabbo , oṭṭhamaṃsehi eva pana gahetvā anto pavesetuṃ vaṭṭati .

Na sāmisena hatthena pānīyathālakoti etaṃ paṭikūlavasena paṭikkhittaṃ , tasmā saṅghikampi puggalikampi gihisantakampi attano santakampi saṅkhampi sarāvampi āmisamakkhitaṃ na gahetabbameva , gaṇhantassa dukkaṭaṃ .

Sace pana hatthassa ekadeso āmisamakkhito na hoti , tena padesena gahetuṃ vaṭṭati .

Na sasitthakaṃ pattadhovanaṃ antaraghare chaḍḍetabban ti ettha uddharitvā vāti sitthāni ekato uddharitvā ekasmiṃ ṭhāne rāsiṃ katvā udakaṃ chaḍḍeti .

Bhinditvā vā udakagatikāni katvā chaḍḍeti , paṭiggahena sampaṭicchanto naṃ paṭiggahe chaḍḍeti , bahi nīharitvā vā chaḍḍeti , evaṃ chaḍḍentassa anāpatti .

Na tāva therena udakan ti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ .

Antarā pipāsitenaM2.18 , pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā na dhovitabbāti .

Bhattaggavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Anumodanavattakathāvaṇṇanā

Anumodanavatte anu punappunaṃ modiyate pamodiyateti anumodanā .

Kā sā ?

Dhammakathā .

Anumodanāya kattabbaṃ vattaṃ anumodanavattaṃ .

Pañcame nisinneti anumodanatthāya nisinne .

Upanisinnakathā nāma bahūsu sannipatitesu parikathākathanaṃ .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Anumodanavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā

189. PiṇḍacārikavatteV2.14 piṇḍitabbo saṅgharitabboti piṇḍo , piṇḍapāto .

Piṇḍāya caraṇaṃ sīlamassāti piṇḍacārī , so eva piṇḍacāriko sakatthe kapaccayavasena .

Piṇḍacārikena vattitabbaṃ vattaṃ piṇḍacārikavattaṃ .

Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – nivesanaṃ nāma itthikumārikādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ .

Yasmā pavisananikkhamanadvāraṃ asallakkhetvā sahasā pavisanto visabhāgārammaṇaṃ vā passeyya , parissayo vā bhaveyya , tasmā ‘‘ nivesanaṃ … pe … pavisitabban ’’ ti vuttaṃ .

Atidūre tiṭṭhanto apassanto vā bhaveyya ,‘‘ aññassa gehe tiṭṭhatī ’’ ti vā maññeyya .

Accāsanne tiṭṭhanto apassitabbaṃ vā passeyya , asuṇitabbaṃ vā suṇeyya , tena manussānaṃ agāravo vā appasādo vā bhaveyya , tasmā ‘‘ nātidūre nāccāsanne ṭhātabban ’’ ti vuttaṃ .

Aticiraṃ tiṭṭhanto adātukāmānaṃM2.19 manopadoso bhaveyya , aññattha bhikkhā ca parikkhayeyya , atilahukaṃ nivattanto dātukāmānaṃ puññahāni ca bhaveyya , bhikkhuno ca bhikkhāya asampajjanaṃ , tasmā ‘‘ nāticiraṃ ṭhātabbaṃ , nātilahukaṃ nivattitabbaṃ , ṭhitena sallakkhetabban ’’ ti vuttaṃ .

Sallakkhaṇākāraṃ dasseti ‘‘ sace kammaṃ vā nikkhipatī ’’ tiādinā .

Tattha kammaṃ vā nikkhipatīti kappāsaṃ vā suppaṃ vā musalaṃ vā yañca gahetvā kammaṃ karonti , ṭhitā vā nisinnā vā honti , taṃ nikkhipati .

Parāmasatīti gaṇhāti .

Ṭhapeti vāti ‘‘ tiṭṭhatha bhante ’’ ti vadantī ṭhapeti nāma .

Avakkārapātīti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekā samuggapāti .

Ettha ca samuggapāti nāma samuggapuṭasadisā pāti .

Sesaṃ vuttanayameva .

Piṇḍacārikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Āraññikavattakathāvaṇṇanā

190. Āraññikavatte na ramanti janā etthāti araññaṃ .

Vuttañhi –

‘‘ Ramaṇīyāni araññāni , yattha na ramatī jano ;

Vītarāgā ramissanti , na te kāmagavesino ’’ ti .( dha . pa .99);

AraññeV2.15 vasatīti āraññiko , tena vattitabbaṃ vattaṃ āraññikavattaṃ .

Tatrāyaṃ visesapadānamattho – kālasseva uṭṭhāyāti araññasenāsanassa gāmato dūrattā vuttaṃ , teneva kāraṇena ‘‘ pattaṃ gahetvā cīvaraṃ pārupitvā gacchanto parissamo hotī ’’ ti vuttaṃ .

Pattaṃ thavikāya pakkhipitvā aṃse laggetvā cīvaraṃ khandhe karitvā araññamaggo na dussodhano hoti , tasmā kaṇṭakasarīsapādiparissayavimocanatthaṃ upāhanā ārohitvā .

Araññaṃ nāmaM2.20 yasmā corādīnaṃ vicaraṭṭhānaṃ hoti , tasmā ‘‘ dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍaṃ paṭisāmetvā dvāravātapānaṃ thaketvā vasanaṭṭhānato nikkhamitabban ’’ ti vuttaṃ .

Ito parāni bhattaggavattapiṇḍacārikavattesu vuttasadisāneva .

Gāmato nikkhamitvā sace bahigāme udakaṃ natthi , antogāmeyeva bhattakiccaṃ katvā , atha bahigāme atthi , bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya pakkhipitvā cīvaraṃ saṅgharitvā aṃse karitvā upāhanā ārohitvā gantabbaṃ .

Bhājanaṃ alabhantenātiādi araññasenāsanassa dullabhadabbasambhārattā vuttaṃ , aggi upaṭṭhāpetabbotiādi vāḷamigasarīsapādibāhiraparissayakāle ca vātapittādiajjhattapaassayakāle ca icchitabbattā .

Bahūnaṃ pana vasanaṭṭhāne tādisāni sulabhāni hontīti āha ‘‘ gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatī ’’ ti .

Kattaradaṇḍo nāma parissayavinodano hoti , tasmā araññe viharantena avassaṃ icchitabboti vuttaṃ ‘‘ kattaradaṇḍo upaṭṭhāpetabbo ’’ ti .

Nakkhattāneva nakkhattapadāni .

Corādīsu āgantvā ‘‘ ajja , bhante , kena nakkhattena cando yutto ’’ ti pucchitesu ‘‘ na jānāmā ’’ ti vutte kujjhanti , tasmā vuttaṃ ‘‘ nakkhattapadāni uggahetabbāni sakalāni vā ekadesāni vā ’’ ti , tathā disāmūḷhesu ‘‘ katamāyaṃ , bhante , disā ’’ ti pucchitesu , tasmā ‘‘ disākusalena bhavitabban ’’ ti .

Āraññikavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Senāsanavattakathāvaṇṇanā

191. Senāsanavatte sayanti etthāti senaṃ , sayananti attho .

Āvasanti etthāti āsanaṃ .

Senañca āsanañca senāsanaṃ .

Senāsanesu kattabbaṃ vattaṃ senāsanavattaṃM2.21 .

Idha pana yaṃ vattabbaṃ , taṃ upajjhāyavattakathāyaṃ ( vi . saṅga . aṭṭha .183) vuttameva .

Tattha pana upajjhāyena vutthavihāro vutto , idha pana attanā vutthavihāroti ayameva viseso .

Na vuḍḍhaṃ anāpucchātiV2.16 ettha tassa ovarake tadupacāre ca āpucchitabbanti vadanti .

Bhojanasālādīsupi evameva paṭipajjitabban ti bhojanasālādīsupi uddesadānādi āpucchitvāva kātabbanti attho .

Senāsanavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Jantāgharavattakathāvaṇṇanā

192. Jantāgharavatte jāyatīti jaṃ , kiṃ taṃ ?

Sarīraṃ .

Jaṃ tāyati rakkhatīti jantā , kā sā ?

Tikicchā .

Gayhateti gharaṃ , kiṃ taṃ ?

Nivesanaṃ , jantāya sarīratikicchāya kataṃ gharaṃ jantāgharaṃ , jantāghare kattabbaṃ vattaṃ jantāgharavattaṃ .

Tattha paribhaṇḍan ti bahijagati .

Sesaṃ upajjhāyavatte vuttanayattā suviññeyyameva .

Jantāgharavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā

193. Vaccakuṭivatte vaccayate ūhadayateti vaccaṃ , karīsaṃ .

Kuṭīyati chindīyati ātapo etāyāti kuṭi , vaccatthāya katā kuṭi vaccakuṭi , vaccakuṭiyā vattitabbaṃ vattaṃ vaccakuṭivattaṃ , idha ca vattakkhandhake ācamanavattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ , pacchā vaccakuṭivattaṃ .

Imasmiṃ pana pakaraṇe paṭhamaṃ vaccaṃ katvā pacchā ācamatītiM2.22 adhippāyena vaccakuṭivattaṃ paṭhamaṃ āgataṃ , tasmā tadanukkamena kathayissāma .

Dantakaṭṭhaṃ khādantenāti ayaṃ vaccakuṭiyāpi sabbattheva paṭikkhepo .

Nibaddhagamanatthāyāti attanā nibaddhagamanatthāya .

Puggalikaṭṭhānaṃ vāti attano vihāraṃ sandhāya vuttaṃ .

Sesaṃ suviññeyyamevāti .

Vaccakuṭivattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre

Upajjhāyavattādivattavinicchayakathālaṅkāro nāma

Sattavīsatimo paricchedo .