Pattakathā
28. Pattakathāyaṃ
V2.251 ‘‘ bhūmiādhāraketi valayādhārake .Dāruādhārakadaṇḍādhārakesūti ekadārunā kataādhārake , bahūhi daṇḍakehi kataādhārake vāti attho
M2.342 .Tīhi daṇḍehi kato pana na vaṭṭati .
Bhūmiyaṃ pana nikkujjitvā ekameva ṭhapetabban ti ettha ‘ dve ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatī ’ ti vadanti .
Ālindakamiḍḍhikādīnan ti pamukhamiḍḍhikādīnaṃ .
Parivattetvā tattheva patiṭṭhātīti ettha ‘ parivattetvā tatiyavāre tattheva miḍḍhiyā patiṭṭhātī ’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Paribhaṇḍanteti ettha paribhaṇḍaṃ nāma gehassa bahikuṭṭapādassa thirabhāvatthaṃ katā tanukamiḍḍhikā vuccati .
Tanukamiḍḍhikāyāti khuddakamiḍḍhikāya .
Miḍḍhantepi ādhārake ṭhapetuṃ vaṭṭati .
‘ Anujānāmi , bhikkhave , ādhārakan ’ ti hi vacanato miḍḍhādīsu yattha katthaci ādhārakaṃ ṭhapetvā tattha pattaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati ādhārake ṭhapanokāsassa aniyamitattāti vadanti .
‘ Pattamāḷo nāma vaṭṭetvā pattānaṃ agamanatthaṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā iṭṭhakādīhi parikkhipitvā kato ’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Ghaṭikan ti upari yojitaṃ aggaḷaṃ .
Tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti sakideva gahetvā tena āmisaṃ paribhuñjitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Ghaṭikaṭāheti bhājanakapāle .
Pāḷiyaṃ abhuṃ meti ettha bhavatīti bhū , vaḍḍhi .
Na bhūti abhū , avaḍḍhi .
Bhayavasena pana sā itthī ‘ abhun ’ ti āha , vināso mayhanti attho .
Chavasīsassa pattan ti chavasīsamayaṃ pattaṃ .
Pakativikārasambandhe cetaṃ sāmivacanaṃ .
Abhedepi vā tadupacāravasenevāyaṃ vohāro ‘ silāputtakassa sarīran ’ tiādīsu viya .
Cabbetvāti khāditvā .
Ekaṃ udakagaṇḍusaṃ gahetvāti vāmahattheneva pattaṃ ukkhipitvā mukhena gaṇḍusaṃ gahetvā .
Ucchiṭṭhahatthenāti sāmisena hatthena .
Ettāvatāti ekagaṇḍusaṃ gahaṇamattena .
Luñcitvāti tato maṃsaṃ uddharitvā .
Etesu sabbesu paṇṇattiṃ jānātu vā , mā vā , āpattiyevā ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.253-255) vuttaṃ .
Vimativinodaniyaṃ
M2.343 ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.252) pana ‘‘ gihivikaṭānīti gihisantakāni .Pāḷiyaṃ na acchupiyantīti na phussitāni honti .
Rūpakākiṇṇāni itthirūpādiākiṇṇāni .
Bhūmiādhāraketi dantādīhi kate valayādhārake .
Etassa valayādhārakassa anucchavitāya ṭhapitā pattā na parivattantīti ‘ tayo patte ṭhapetuṃ vaṭṭatī ’ ti vuttaṃ .
Anuccatañhi sandhāya ayaṃ ‘ bhūmiādhārako ’ ti vutto .
Dāruādhārakadaṇḍādhārakesūti ekadārunā
V2.252 kataādhārake ca bahūhi daṇḍakehi kataādhārake ca , ete ca uccatarā honti pattehi saha patanasabhāvā , tena ‘ susajjitesū ’ ti vuttaṃ .Bhamakoṭisadisenāti yattha dhamakaraṇādiṃ pavesetvā likhanti , tassa bhamakassa koṭiyā sadiso .
Tādisassa dāruādhārakassa avitthiṇṇatāya ṭhapitopi patto patatīti ‘ anokāso ’ ti vutto .
Ālindakamiḍḍhikādīnan ti pamukhamiḍḍhikādīnaṃ , uccavatthukānanti attho .
Bāhirapasseti pāsādādīnaṃ bahikuṭṭe .
Tanukamiḍḍhikāyāti vedikāya .
Sabbattha pana hatthappamāṇato abbhantare ṭhapetuṃ vaṭṭati , ādhārake pana tato bahipi vaṭṭati .
Aññena pana bhaṇḍakenāti aññena bhārabhaṇḍena bhaṇḍakena .
‘ Bandhitvā olambitun ’ ti ca vuttattā pattatthavikāya aṃsabaddhako yathā laggitaṭṭhānato na parigaḷati , tathā sabbathāpi bandhitvā ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Bandhitvāpi upari ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti ‘ upari nisīdantā ottharitvā bhindantī ’ ti vuttaṃ .
Tattha ṭhapetuṃ vaṭṭatīti nisīdanasaṅkābhāvato vuttaṃ .
Bandhitvā vāti bandhitvā ṭhapitachatte vā .
Yo kocīti bhattapūropi tucchapattopi .
Pariharitun ti divase divase piṇḍāya caraṇatthāya ṭhapetuṃ .
Pattaṃ alabhantena pana ekadivasaṃ piṇḍāya caritvā bhuñjitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭati .
Paṇṇapuṭādīsupi eseva nayo .
Chavasīsassa
M2.344 pattoti chavasīsamayo patto , pakativikārasambandhe cetaṃ sāmivacanaṃ .Cabbetvāti niṭṭhubhitvā .
‘ Paṭiggahaṃ katvā ’ ti vuttattā ucchiṭṭhahatthena udakaṃ gahetvā pattaṃ paripphositvā dhovanaghaṃsanavasena hatthaṃ dhovituṃ vaṭṭati .
Ettakena hi pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hattho dhovito nāma na hoti .
Ekaṃ udakagaṇḍusaṃ gahetvāti pattaṃ aphusitvā tattha udakameva ucchiṭṭhahatthena ukkhipitvā gaṇḍusaṃ katvā , vāmahattheneva vā pattaṃ ukkhipitvā mukhena gaṇḍusaṃ gahetumpi vaṭṭati .
Bahi udakena vikkhāletvāti dvīsu aṅgulīsu āmisamattaṃ vikkhāletvā bahi gahetumpi vaṭṭati .
Paṭikhāditukāmoti ettha sayaṃ na khāditukāmopi aññesaṃ khādanārahaṃ ṭhapetuṃ labhati .
Tattheva katvāti patteyeva yathāṭhapitaṭṭhānato anuddharitvā .
Luñcitvāti tato maṃsameva niravasesaṃ uppaṭṭetvā ’’ ti vuttaṃ .
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . cūḷavagga 254) pana ‘‘ ālindakamiḍḍhikādīnan ti pamukhamiḍḍhikādīnaṃ .
Parivattetvā tatthevāti ettha ‘ parivattetvā tatiyavāre tattheva miḍḍhikāya patiṭṭhātī ’ ti likhitaṃ .
Paribhaṇḍaṃ nāma gehassa bahikuṭṭapādassa thirabhāvatthaṃ katā tanukamiḍḍhikā vuccati , ettha ‘ parivattetvā patto bhijjatīti adhikaraṇabhedāsaṅkāraabhāve ṭhāne ṭhapetuṃ vaṭṭatī ’ ti likhitaṃ .
Pattamāḷo vattetvā pattānaṃ apatanatthaṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā iṭṭhakādīhi parikkhipitvā
V2.253 māḷakacchannena kato .‘ Pattamaṇḍalikā pattapacchikā kālapaṇṇādīhi katā ’ ti ca likhitaṃ .
Miḍḍhante ādhārake ṭhapetuṃ vaṭṭati pattasandhāraṇatthaṃ vuttattā .
Mañce ādhārakepi na vaṭṭati nisīdanapaccayā vāritattā .
Āsannabhūmikattā olambetuṃ vaṭṭati .
‘ Aṃsakūṭe laggetvāti ( cūḷava . aṭṭha .254) vacanato aggahatthe
M2.345 laggetvā aṅke ṭhapetuṃ na vaṭṭatī ’ ti keci vadanti , na sundaraṃ .Na kevalaṃ yassa pattotiādi yadi hatthena gahitapatte bhedasaññā , pageva aññena sarīrāvayavenāti katvā vuttaṃ .
Pāḷiyaṃ pana pacuravohāravasena vuttaṃ .
Ghaṭikapālamayaṃ ghaṭikaṭāhaṃ .
Chavasīsassa pattan ti ‘ silāputtakassa sarīraṃ , khīrassa dhārā ’ tiādivohāravasena vuttaṃ , mañce nisīdituṃ āgatoti attho .
Pisācillikāti pisācadārakātipi vadanti .
Dinnakameva paṭiggahitameva .
Cabbetvāti khāditvā .
Aṭṭhīni ca kaṇṭakāni ca aṭṭhikaṇṭakāni .
Etesu sabbesu paṇṇattiṃ jānātu vā , mā vā , āpattiyevāti likhitan ’’ ti vuttaṃ .